kc postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Z przepisu tego wynika zatem, że aby uznać postanowienie umowne za niedozwolone powinny zostać spełnione następujące przesłanki: - postanowienie nie było indywidualnie uzgodnione (nie było negocjowane), - postanowienie nie dotyczy sformułowanych jednoznacznie głównych świadczeń stron, - w wyniku zawarcia w umowie tego postanowienia prawa i obowiązki konsumenta zostały ukształtowane w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, - doszło tym samym do rażącego naruszenia interesów konsumenta. Zgodnie z art. 385 2 kc oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny. Zgodnie z art. 22 1 kc za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. W przedmiotowej sprawie bezsporne było, że powódka w chwili zawierania umowy kredytu nie prowadziła działalności gospodarczej i zawierała umowę kredytu jako konsumentka. Bezsporne też było, że powód prowadził w tym czasie działalność gospodarczą, co nie oznacza jednak, iż nie mógł on w tym czasie zawierać umów w charakterze konsumenta. W ocenie Sądu zawierając umowę kredytu powód działał właśnie jako konsument. Powodowie potrzebowali kredytu na budowę domu a więc na zaspokojenie swoich potrzeb mieszkaniowych. Wynika to zresztą z treści wniosku kredytowego i samej umowy kredytu. Cel, na jaki udzielony został kredyt, nie był więc związany z działalnością gospodarczą prowadzoną przez powoda. Nie ulega też wątpliwości, iż powodowie po wybudowaniu domu zamieszkali w nim. Skoro zatem obojgu powodom przysługiwał status konsumentów przy zawarciu umowy kredytu, umowę można badać pod kątem zawierania przez nią niedozwolonych postanowień umownych. Powodowie wskazywali, że w zawartej przez nich umowie kredytu znajdują się klauzule abuzywne, które określają wysokość oprocentowania kredytu jako sumę marży banku i zmiennej stopy referencyjnej WIBOR. Postanowienia umowne dotyczące zmiennego oprocentowania w oparciu o wskaźnik referencyjny WIBOR są postanowieniami, które dotyczą głównego świadczenia a zatem o ich ewentualnym abuzywnym charakterze można byłoby mówić tylko wtedy, gdyby nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13/EWG stanowi bowiem, że ocena nieuczciwego charakteru warunków nie dotyczy ani określenia głównego przedmiotu umowy, ani relacji ceny i wynagrodzenia do dostarczonych w zamian towarów lub usług, o ile warunki te zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem. Zgodnie zaś z art.
kc niedozwolonymi postanowieniami umownymi nie są postanowienia umowy, które określają wynagrodzenie, jeśli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Postanowienie sformułowane jednoznacznie, to takie, które wyrażono prostym i zrozumiałym językiem. Postanowienie niejednoznaczne zaś, to takie, które nie jest dla konsumenta łatwo zrozumiałe. W wyroku z dnia 13 lipca 2023 r. wydanym w sprawie C-265/22 TSUE wskazał, że decydującą rolę w ramach oceny jednoznaczności postanowień umownych odgrywają, po pierwsze, kwestia, czy warunki umowne zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem, w taki sposób, że umożliwiają przeciętnemu konsumentowi, czyli konsumentowi właściwie poinformowanemu oraz dostatecznie uważnemu i rozsądnemu, ocenę kosztu (oprocentowania), a po drugie, wskazanie albo niewskazanie w umowie kredytu informacji uważanych w świetle charakteru towarów i usług będących jego przedmiotem za istotne. Jeśli chodzi o wynagrodzenie za kredyt w postaci odsetek obliczonych na podstawie zmiennej stopy procentowej ustalonej poprzez odniesienie do oficjalnego wskaźnika, to wymóg przejrzystości należy rozumieć w ten sposób, że wymaga on w szczególności, aby właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny przeciętny konsument był w stanie zrozumieć konkretne działanie sposobu obliczania tej stopy i oszacować w ten sposób, na podstawie jasnych i zrozumiałych kryteriów, potencjalnie istotne konsekwencje ekonomiczne takiego warunku dla jego zobowiązań finansowych. Wśród istotnych elementów, które sąd krajowy powinien wziąć pod uwagę przy dokonywaniu niezbędnych ustaleń w tym względzie, znajdują się nie tylko treść informacji udzielonych przez kredytodawcę w ramach negocjacji danej umowy kredytu, lecz również okoliczność, że główne elementy dotyczące obliczania wskaźnika referencyjnego są łatwo dostępne ze względu na ich publikację. Zdaniem Sądu pozwany w całości wypełnił obowiązki informacyjne wobec powodów. Powodowie zostali poinformowani o ryzyku zmiennej stopy procentowej już na etapie zapoznawania się z ofertą kredytową banku, kiedy to otrzymali formularz informacyjny, z którego wynikało, że w przypadku wzrostu oprocentowania kredytu wzrosną raty spłaty. Już w tym formularzu powodowie zostali poinformowani, że zmienna stopa oprocentowania stanowi sumę stawki bazowej WIBOR 3M i stałej marży banku oraz o tym, że zmiana wysokości stawki bazowej powoduje zmianę wysokości oprocentowania. Co więcej powodowie na tym etapie podjęli negocjacje z pozwanym dotyczące właśnie oprocentowania proponowanego im kredytu, w ramach których domagali się, skutecznie zresztą, obniżenia marży banku, która miała wpływ na wysokość oprocentowania. Kolejne informacje o ryzyku zmiennego oprocentowania zostały powodom udzielone w czasie składania przez nich wniosku o kredyt. W tym czasie bowiem otrzymali oni kolejny formularz informacyjny z informacjami na temat zmiennego oprocentowania kredytu i wpływie wzrostu stawki bazowej WIBOR 3M na wysokość rat a ponadto byli oni informowani przez pracowników banku, że w przypadku wzrostu oprocentowania wzrośnie wysokość miesięcznej raty kredytu i otrzymali 4 symulacje obrazujące jak wzrost stawki referencyjnej (...) przekłada się na wysokość miesięcznej raty, co potwierdzili składając podpisy na wniosku kredytowym. Mając informacje o wpływie wzrostu oprocentowania na ratę kredytu powodowie złożyli wniosek kredytowy, w którym wskazali wnioskowaną kwotę kredytu i system spłaty rat. Powodowie złożyli też oświadczenia zawarte we wniosku kredytowym, w których potwierdzili, że zostali poinformowani przez bank o ryzyku związanym ze zmianą stopy procentowej. Mając na uwadze składane przez powodów oświadczenia w procesie zawierania umowy o kredyt oraz fakt przedstawienia powodom symulacji unaoczniających przekładanie się wzrostu stawki (...) 3M na wysokość raty stwierdzić należy, że po przekazanych im informacjach mogli oni mieć rozeznanie, ile wynosiłyby ich raty, gdyby oprocentowanie zostało podwyższone w związku ze wzrostem stawki referencyjnej WIBOR. Powodowie zresztą sami przyznawali, że mieli świadomość zawierając umowę kredytu, że przy wzroście stawki referencyjnej, a co za tym idzie wzroście oprocentowania kredytu, wzrośnie wysokość obciążających ich rat spłaty kredytu. W ocenie Sądu postanowienia umowy kredytu i „Regulaminu udzielania kredytów i pożyczek zabezpieczonych hipotecznie klientom indywidualnym w Rejonowym Banku (...) w G.”, dotyczące stopy referencyjnej WIBOR 3M, w oparciu o jaką był oprocentowany kredyt, jakie zdaniem powodów miały stanowić postanowienia niedozwolone, zostały przy tym sformułowane prostym i zrozumiałym językiem. Powodowie, w oparciu o informacje przekazane im przez kredytodawcę byli w stanie zrozumieć metodę obliczania przez kredytodawcę stopy procentowej i oszacować w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria (stała marża + WIBOR 3M) potencjalnie istotne konsekwencje ekonomiczne takiego warunku dla swoich zobowiązań. Błędne jest natomiast przekonanie powodów, iż kredytodawca miał obowiązek dokładnego wyjaśnienia im sposobu wyznaczania wskaźnika WIBOR albowiem to nie on ustala jego wysokość a jedynie bazuje na nim ustalając ostateczną stopę procentową udzielonego kredytu. W ocenie Sądu przekazywane powodom informacje w zakresie ryzyka zmiennego oprocentowania były jasne i zrozumiałe, nie tylko pod względem gramatycznym, ale i ekonomicznym. W kontekście przekazanych im symulacji spłat rat kredytu, które obrazowały jak wzrost stawki referencyjnej WIBOR 3M wpływa na wysokość rat kredytu, nie można uznać, by powodowie nie mieli świadomości, jak zmieni się rata a tym samym koszt kredytu, jeśli do znacznego wzrostu stawki referencyjnej WIBOR 3M dojdzie, czego nie można było wykluczyć na przestrzeni długiego czasu obowiązywania umowy. Przedstawione powodom symulacje świadczą o dopełnieniu wymogów przedstawienia im wszystkich informacji mogących mieć wpływ na zakres ich obowiązków. Informacje te przy tym pozwalały im na dokonanie samodzielnej oceny jakie skutki ekonomiczne może mieć dla nich zawarcie umowy, jeśli stawka WIBOR 3M wzrośnie. Na marginesie wskazać też należy, że stawki WIBOR są ogólnodostępne, gdyż są one publikowane przez (...) S.A. na stronie internetowej gpwbenchmark.pl. Ogólnodostępna jest też i była informacja o tym, jak stawki te są wyliczane. Ogólnodostępność wskazanych informacji oznacza, że każdy kredytobiorca ma możliwość z łatwością zapoznać się z nimi przed zawarciem umowy kredytu a informacje o historycznych poziomach stawek WIBOR mogą dać mu wyobrażenie o możliwym wzroście raty na skutek wzrostu tych stawek. Ponieważ postanowienia umowy kredytu i „Regulaminu udzielania kredytów i pożyczek zabezpieczonych hipotecznie klientom indywidualnym w Rejonowym Banku (...) w G.”, dotyczące zmiennej stopy procentowej, na którą składa się stawka WIBOR 3M i stała marża banku wskazana w umowie kredytu, regulują wynagrodzenie banku w sposób jednoznaczny w rozumieniu art.
Nawet jednak gdyby uznać, że postanowienia dotyczące oprocentowania kredytu nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, to należy wskazać, że zgodnie z art.
kc, postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). W myśl art.
kc jeżeli postanowienie umowy zgodnie z powyższym nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Jak wynika z art.
kc nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Zgodnie z art.
kc ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje. W przedmiotowej sprawie nie ulega wątpliwości, iż postanowienia dotyczące oprocentowania kredytu zostały uzgodnione indywidualnie. Powodowie bowiem wynegocjowali z pozwanym obniżenie stałej marży banku. Choć na oprocentowanie składała się stała marża banku i stawka referencyjna WIBOR 3M, co do której powodowie nie prowadzili negocjacji z pozwanym, to, zdaniem Sądu, nie można uznać, że postanowienie umowne dotyczące zmiennego oprocentowania w oparciu o wskaźnik referencyjny WIBOR 3M jest nieuczciwe. Zarzut ten powodowie uzasadniali brakiem rynkowego charakteru tego wskaźnika. WIBOR jest wskaźnikiem oprocentowania pożyczek na krajowym rynku międzybankowym. Banki biorąc pod uwagę to, po jakiej stopie są w stanie sobie nawzajem pożyczać pieniądze, ustalają oprocentowanie kredytów dla klientów. Faktycznie WIBOR nie musi być oparty na rzeczywistych transakcjach pomiędzy bankami, ale na przybliżeniach, które wynikają z modeli matematycznych, a które pozwalają na złożenie oferty założenia depozytu. Te modele matematyczne nie mają bowiem abstrakcyjnego charakteru. Stawka ta wyznaczana jest każdego dnia roboczego o godzinie 11.00 podczas tzw. fixingu, jako średnia arytmetyczna wielkości oprocentowania (w ujęciu rocznym) podawanego przez 10 największych banków działających w Polsce, które są uczestnikami panelu WIBOR, gdzie odrzucane są dwie najniższe i dwie najwyższe oferty. W wyniku takiej kalkulacji ustalana jest wysokość stawki WIBOR. W sytuacji, gdy w fixingu bierze udział mniejsza liczba banków (od 8 do 9), to odrzucane są dwie skrajne oferty – najwyższa i najniższa. W wariancie, kiedy banków jest mniej niż 8, w obliczaniu średniej biorą udział wszystkie zgłoszone oferty. WIBOR 3M nie uwzględnia tego, co dzieje się aktualnie na rynku, ale przewiduje, co wydarzy się na rynku w ciągu najbliższych trzech miesięcy, uwzględniając zachodzące procesy ekonomiczne. Co jednak najistotniejsze, stawka WIBOR zależy w istocie od stóp procentowych NBP. Banki lokują bowiem własne środki nabywając od NBP bony pieniężne, dzięki czemu zyskują odsetki w wysokości równej stopie referencyjnej NBP. Nabycie takiego bonu to odpowiednik założenia depozytu w NBP. Z uwagi na charakter oferenta tego bonu (NBP), jest to w istocie dla banku transakcja bez ryzyka. W rezultacie, aby bankowi opłacało się założyć taki depozyt w innym banku celem uzyskania odsetek, a zatem liczyć się z większym ryzykiem inwestycyjnym, kwota odsetek musi być odpowiednio wyższa od stopy referencyjnej NBP. Ponadto okres inwestycji w wyżej wymienione bony pieniężne wynosi 7 dni, podczas gdy depozyt międzybankowy 1, 3 lub 6 miesięcy, a zatem ryzyko inwestycyjne jest także wydłużone w czasie. Stąd WIBOR jest zawsze powiązany ze stopą referencyjną NBP i zawsze jest notowany nieco wyżej od niej. Stopa referencyjna NBP jest zatem ekonomicznym fundamentem dla określenia stopy wskaźnika WIBOR. Celem wyznaczenia ceny, po której bankowi warto zainwestować środki w innym banku niż NBP, bank musi oszacować również, jak przez czas inwestycji może zmieniać się stopa referencyjna. W tym stanie rzeczy brak jest podstaw do przyjęcia, że WIBOR jest wskaźnikiem arbitralnie ustalanym przez banki, bez związku z realiami ekonomicznymi na rynku. Jednocześnie powodowie nie wykazali, aby dochodziło do manipulacji wskaźnikiem WIBOR, w szczególności aby miało to miejsce na skutek zachowania się pozwanego banku oraz by w ogóle wskaźnik ten był podatny na manipulacje, jak miało to miejsce z LIBOR. Jak wcześniej wskazano, wysokość wskaźnika WIBOR ustalana jest na podstawie danych przekazywanych przez dziesięć banków, którymi są Bank (...), Bank (...) S.A., Bank (...) S.A., Bank (...) S.A., Bank (...) S.A., (...) S.A., (...) S.A., (...) S.A., (...) Bank (...) S.A. oraz (...) Bank (...) S.A. natomiast korzystają z niego wszystkie banki, a nie tylko pozwany bank. Ponieważ wskaźnik WIBOR jest ustalany przez podmiot inny niż kredytodawca, konsument nie musi rozumieć ani znać sposobu jego ustalania. Jeśli zaś chodzi o rozkład ryzyka przy umowie kredytu o zmiennym oprocentowaniu ustalanym na podstawie wskaźnika referencyjnego WIBOR, to należy wskazać, że ryzyko zmiany wysokości tego wskaźnika, wbrew twierdzeniom powodów, obciąża obie strony umowy, a nie tylko kredytobiorcę. Wskaźnik WIBOR ulega zmianom będącym odbiciem zmieniającej się sytuacji ekonomicznej w skali makro. Czynniki makroekonomiczne, które wpływają na wysokość wskaźnika WIBOR, podlegają zmianom zarówno na korzyść kredytobiorcy jak i na korzyść kredytodawcy. Zauważyć przy tym należy, że umowa łącząca strony nie zawiera klauzuli minimalnego oprocentowania, co świadczy o braku uprzywilejowania kredytodawcy i równomiernym rozkładzie ryzyka związanego ze zmiennym oprocentowaniem. Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd doszedł do przekonania, że umowy łącząca strony nie zawiera niedozwolonych postanowień umownych, wobec czego oddalił żądanie główne ustalenia treści stosunku prawnego wynikającego z umowy nr (...) o kredyt mieszkaniowy (budowa domu) z dnia 19 grudnia 2019 r. poprzez wskazanie, iż na oprocentowanie kredytu składa się jedynie marża banku w wysokości 1,83 p.p. Konsekwencją powyższego było oddalenie zgłoszonego przez powodów żądania głównego zapłaty kwoty 77.763,16 zł, gdyż świadczenia, jakie powodowie spełniali do tej pory na podstawie umowy o kredyt, znajdują oparcie w ważnej umowie i nie stanowią w żadnej części świadczeń nienależnych. Ponieważ żądania główne pozwu zostały oddalone należało zająć się zasadnością zgłoszonego przez powodów żądania ewentualnego. Ponieważ, jak to już wyżej wskazano, umowa kredytu łącząca strony nie zawiera żadnych niedozwolonych postanowień umownych, Sąd oddalił również żądanie ewentualne ustalenia treści stosunku prawnego wynikającego z umowy nr (...) o kredyt mieszkaniowy (budowa domu) z dnia 19 grudnia 2019 r. poprzez wskazanie, iż na oprocentowanie kredytu składa się jedynie marża banku w wysokości 1,83 p.p. oraz stała stawka WIBOR 3M w wysokości 1,72 % z dnia podpisania umowy. Konsekwencją powyższego było oddalenie zgłoszonego przez powodów żądania ewentualnego zapłaty kwoty 76.315,18 zł, gdyż świadczenia, jakie powodowie spełniali do tej pory na podstawie umowy o kredyt, znajdują oparcie w ważnej umowie i nie stanowią w żadnej części świadczeń nienależnych. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 105 § 1 kpc i art. 98 § 1 i 3 kpc kierując się zasadą odpowiedzialności za wynik procesu i zasądził od każdego z powodów na rzecz pozwanego kwoty po 2.708,50 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, które łącznie stanowiły wynagrodzenie pełnomocnika pozwanego w kwocie 5.400,00 zł ustalone stosownie do treści § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.) i opłatę skarbową od pełnomocnictwa w kwocie 17,00 zł.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.