← Polska

I ACa 647/20

Sygn. akt I ACa 647/20 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 czerwca 2025 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Józef Wąsik Sędziowie: SSA Robert

§ 3

k.c., w razie istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, zmienić wysokość lub sposób spełnienia świadczenia pieniężnego, chociażby były ustalone w orzeczeniu lub umowie. W ocenie Sądu przesłanki dokonania waloryzacji w niniejszej sprawie nie zachodzą. Powodowie od początku okresu wskazanego w pozwie wiedzieli, że strona pozwana korzysta z ich nieruchomości – przez cały okres wskazany w pozwie toczył się bowiem między stronami proces o wydanie nieruchomości. Powodowie mogli dochodzić przysługujących im roszczeń, nie byli osobami nieporadnymi, nie istniały żadne okoliczności, które by im utrudniały kierowanie do strony pozwanej żądań w odpowiednim trybie. W okresie od sierpnia 1991r. do maja 1997r. wysokość odsetek ustawowych odzwierciedlała poziom inflacji, przewyższając ją. Jest to okoliczność powszechnie znana, była zresztą podnoszona przez same strony w toku niniejszego postępowania. Takie określenie wysokości odsetek ustawowych miało na celu zrekompensowanie wierzycielowi utraty wartości pieniądza na skutek inflacji. Powodowie mogli zatem domagać się od strony pozwanej nie tylko roszczeń wskazanych w pozwie, ale również odsetek z tytułu opóźnienia. Przepis art. 481 § 1 i 2 k.c. w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 stycznia 2016r. stanowił bowiem, że jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi, a jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była z góry oznaczona, należą się odsetki ustawowe. Nie jest zatem tak – jak uzasadniają powodowie – że wierzyciel ma wybór pomiędzy żądaniem odsetek za opóźnienie a żądaniem waloryzacji świadczenia. Brak dochodzenia roszczenia o odsetki za opóźnienie wynikający z zaniedbania strony (braku starannego postępowania) nie może być rekompensowany waloryzacją świadczenia. W niniejszej sprawie powodowie wystąpili z żądaniem zapłaty odsetek dopiero w dniu 9 marca 2001r. (k. 930, 931, 932) i objęli nim okres od dnia 10 marca 1998r. Nic nie stało tymczasem na przeszkodzie, by powodowie domagali się odsetek wcześniej. Mogli też kierować do strony pozwanej żądanie o zapłatę wynagrodzenia za korzystanie z ich nieruchomości i wydanie pożytków wraz z żądaniem zapłaty odsetek jeszcze przed zakończeniem sprawy o wydanie nieruchomości. Roszczenia te bowiem nie wykluczają się i gdy powstaną mają byt samoistny, niezależny od siebie (tak Sąd Najwyższy np. w wyroku z dnia 8 czerwca 2017r., V CSK 584/16, LEX nr 2350673, oraz w uchwałach z dnia 17 czerwca 2005r., III CZP 29/05, OSNC z 2006r., nr 4, poz. 64, i z dnia 24 lipca 2013r., III CZP 36/13, OSNC z 2014r., nr 3, poz. 24). Skoro powodowie nie dochodzili odsetek za okres sprzed dnia 10 marca 1998r., to na skutek wyłącznie swojego zaniedbania spowodowali zmniejszenie wartości w związku z inflacją należnych im świadczeń. W tej sytuacji sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, w szczególności z zasadą uczciwości i równego traktowania stron stosunku cywilnoprawnego byłoby waloryzowanie świadczenia należnego powodom. Waloryzacja ta w niniejszej sprawie stanowiłaby bowiem ekwiwalent odsetek, których dochodzenia powodowie zaniedbali (por. spostrzeżenia biegłego M. P., k. 2886v). Sąd nie podzielił twierdzenia powodów, że brak wcześniejszego dochodzenia przez nich roszczeń był spowodowany ich ubóstwem wywołanym „bezpodstawnie wszczynanymi przez pozwanego postępowaniami cywilnymi, administracyjnymi, podatkowymi a nawet karnymi” (k. 3223). Takie twierdzenia powodów są wyłącznie ich stanowiskiem procesowym, nie znajdującym odzwierciedlenia w rzeczywistości. Prawdą jest jedynie, że strony wszczynały liczne postępowania przeciwko sobie, miało to jednak charakter dwustronny – powodowie również byli czynną stroną postępowań. Powodowie pomijają także, że gdyby spełniali przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych, to takie zwolnienie niewątpliwie uzyskaliby, gdyż przepisy procedury cywilnej umożliwiają dochodzenie roszczeń także osobom ubogim. Z zeznań powoda W. K. wynika natomiast, że na początku lat dziewięćdziesiątych posiadał kapitał niezbędny do uruchomienia targowiska (k. 3420). Ponadto należy mieć na uwadze, że przerwanie biegu przedawnienia powodują także inne czynności poza złożeniem pozwu (np. zawezwanie do ugody, którego koszty są niewielkie). Roszczenia określone w przepisach art. 224 – 226 k.c. obejmują świadczenia, których termin spełnienia nie jest oznaczony, ani nie wynika z właściwości zobowiązania. W konsekwencji świadczenia te powinny być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania (art. 455 k.c.). Strona pozwana została wezwana do spełnienia świadczeń dochodzonych w niniejszej sprawie wezwaniami doręczonymi w dniu 23 lutego 1998r., w których powodowie W. K. i S. S. jako termin spełnienia świadczenia określili czternaście dni od dnia wezwania. Świadczenie dochodzone przez powodów stało się zatem wymagalne z dniem 10 marca 1998r. Natomiast powód M. C.

(3)wezwania takiego nie kierował do strony pozwanej, w związku z czym skutek wezwania do spełnienia na jego rzecz świadczenia miało dopiero doręczenie stronie pozwanej odpisu pozwu, co miało miejsce w dniu 4 sierpnia 1998r. (k. 272). W stosunku do tego powoda z dniem następnym strona pozwana popadła więc w opóźnienie. Skutki opóźnienia w spełnieniu świadczenia pieniężnego określone są w art. 481 k.c., zgodnie z którym, jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. W przypadku, gdy stopa odsetek za opóźnienie nie była z góry oznaczona, to zgodnie z art. 481 § 2 k.c., należą się odsetki ustawowe za opóźnienie w wysokości równej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych. Przed dniem 1 stycznia 2016r. wysokość odsetek ustawowych była natomiast określana – w oparciu o przepis art. 359 § 3 k.c. – rozporządzeniem Rady Ministrów. Stosownie natomiast do przepisu art. 482 § 1 k.c., od zaległych odsetek można żądać odsetek za opóźnienie dopiero od chwili wytoczenia o nie powództwa, chyba że po powstaniu zaległości strony zgodziły się na doliczenie zaległych odsetek do dłużnej sumy. Powodom W. K. i S. S. należały się w niniejszej sprawie odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia 10 marca 1998r. (następny dzień po upływie terminu do spełnienia świadczenia wskazanego w wezwaniu do zapłaty), zaś następcom powoda M. C.
(3)od dnia 5 sierpnia 1998r. (następny dzień po dniu doręczenia pozwu). W toku sprawy powodowie rozszerzyli żądanie o zapłatę odsetek od zaległych odsetek, dokonując kapitalizacji tych odsetek na dzień wystąpienia z tym żądaniem, tj. powodowie: T. C., M. C.
(2), S. C., I. C. i M. C.
(1)– 21 czerwca 2016r., zaś powodowie: W. K. i S. S. – 27 czerwca 2016r. Takie działanie było dopuszczalne i oznaczało „wytoczenie powództwa o zaległe odsetki” w rozumieniu cytowanego przepisu art. 482 k.c. W konsekwencji Sąd zasądził kwotę należnych odsetek obliczonych do dnia 21 czerwca 2016r. – w przypadku powodów: T. C., M. C.
(2), S. C., I. C. i M. C.
(1)oraz do dnia 27 czerwca 2016r. – w przypadku powodów: W. K. i S. S., z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od następnych dni, a ponadto dalsze żądane odsetki od kwot należności głównych. Reasumując, powództwa podlegały uwzględnieniu w następującej części: a) w zakresie żądania głównego: z tytułu zwrotu pożytków pobranych z nieruchomości powodów przez stronę pozwaną w okresie od dnia 2 sierpnia 1991r. do dnia 31 maja 1996r. w wysokości: - na rzecz powoda W. K.: 839.365 zł, - na rzecz powoda S. S.: 837.841 zł, - na rzecz spadkobierców powoda M. C.
(3): 1.166 zł, b) w zakresie żądania ewentualnego: z tytułu wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości powodów przez stronę pozwaną w okresie od dnia 1 czerwca 1996r. do dnia 20 lutego 1997r.: - na rzecz powoda W. K.: 23.157,85 zł, - na rzecz powoda S. S.: 23.601,99 zł, - na rzecz spadkobierców powoda M. C.
(3): 522 zł, c) w zakresie skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie od powyżej wskazanych kwot należnych z tytułu zwrotu pożytków i wynagrodzenia: - na rzecz powoda W. K.: 2.437.341,88 zł (odsetki obliczone za okres: 10 marca 1998r. – 27 czerwca 2016r. od kwoty 862.522,85 zł), - na rzecz powoda S. S.: 2.434.290,38 zł (odsetki obliczone za okres: 10 marca 1998r. – 27 czerwca 2016r. od kwoty 861.442,99 zł), - na rzecz spadkobierców powoda M. C.
(3): 6.226,86 zł (odsetki obliczone za okres: 5 sierpnia 1998r. – 21 czerwca 2016r. od kwoty 1.688 zł), d) w zakresie dalszych odsetek ustawowych za opóźnienie od sumy wyżej wskazanych kwot z tytułu zwrotu pożytków, wynagrodzenia i skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie od następnego dnia po dniu, w którym powodowie wytoczyli powództwo o zaległe odsetki i na który dokonali kapitalizacji dotychczasowych odsetek, tj. od dnia: - w przypadku powoda W. K.: 28 czerwca 2016r., - w przypadku powoda S. S.: 28 czerwca 2016r., - w przypadku spadkobierców powoda M. C.
(3): 22 czerwca 2016r. Zgodnie z żądaniem powodów, którzy byli spadkobiercami M. C.
(3), należności przysługujące im zostały podzielone w oparciu o udziały w spadku. Natomiast w pozostałej części żądania powodów podlegały oddaleniu. O kosztach procesu Sąd orzekł w oparciu o przepis art. 100 k.p.c. Apelacje od tego wyroku wniosły obie strony. Powodowie w obszernych i uzupełnianych w toku postępowania apelacjach zaskarżyli wyrok w części oddalającej powództwo i obciążających ich kosztami postępowania. Złożyli szereg zarzutów, których istota sprowadzała się do następujących kwestii: - naruszenie art. 224 § 2 kc, art. 225 kc, art. 230 kc, art. 53 § 2 kc, art. 55 § 1 i § 2 kc, art. 140 kc, art. 405 kc ( w zw. z art. 408 § 2 kc) przez błędne przyjęcie przez Sąd I instancji, że kwota należnych powodom od strony pozwane pożytków stanowi kwotę czynszów najmu (przychodów) jaką pozwana spółka uzyskała z tytułu wynajmowania przedmiotowych nieruchomości pomniejszona o kwotę szacunkowo wyliczonych w dopuszczonej jako dowód opinii biegłego kosztów (rzekomo) poniesionych przez tę spółkę, mimo, że powszechnie przyjmuje się, że w przepisach tych pojęcie dochodów pojmowane jest w znaczeniu cywilnoprawnym, a nie w znaczeniu podatkowym, czy rachunkowo-księgowym, ergo na gruncie ww. przepisów pożytki są dochodem w znaczeniu cywilnoprawnym, któremu na gruncie prawa podatkowego, rachunkowo - księgowego odpowiada tzw. przychód, nie pomniejszany o koszty jego uzyskania. - błędne przyjęcie przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku, że nie pomniejszając należnych powodom pożytków (czynszów najmu) o koszty (jakoby) konieczne ich uzyskanie powodowie bezpodstawnie wzbogaciliby się kosztem strony pozwanej, co jest sprzeczne z treścią nie tylko art. 405 kc, ale i art. 408 § 2 kc, oraz stanowi naruszenie (obejście) przepisu art. 321 kpc, a także przepisów kpc wyznaczających prekluzję dowodową, skoro pozwana spółka nie skonkretyzowała, ani w zakreślonym jej terminie prekluzyjnym nie udowodniła wysokości rzekomo poniesionych przez nią kosztów uzyskania pożytków. - naruszenie powyżej wskazanych przepisów zaskarżonym przepisem nastąpiło też przez błędne określenie daty (rzekomego) zwrotu przez stronę pozwaną przedmiotowych nieruchomości jakoby w dniu 20 lutego 1997r. tj. w dniu ogłoszenia przez Sąd Okręgowy w K. wyroku ( (...)) oddalającego rewizje strony pozwanej od wyroku eksmisyjnego Sądu Rejonowego (...) ((...)) w sprawie eksmisyjnej o wydania powodom przedmiotowych nieruchomości, mimo, że powszechnie zwrot nieruchomości wiąże się z przynajmniej powiadomieniem właścicieli o możliwości objęcia nieruchomości we władanie. Protokół rozprawy przed Sądem Okręgowym w K.w dniu 20.02.1997r. ( k .700 akt (...) - związkowych załączonych do akt głównych) jednoznacznie wykazuje, że na rozprawie tej nie było ani powodów (osobiście) ani członków zarządu pozwanej spółki, a jej pełnomocnik do zamknięcia rozprawy podtrzymywał wniosek o oddalenie powództwa eksmisyjnego. - naruszenie art. 224 § 2 kc, art. 225 kc, art. 230 kc, w zw. z art. 140 kc i art. w zw. z art. 48 kc, art. 49 § 1 kc, art. 51 kc, art. 52 kc i art. 46 § 1 kc nastąpiło przez błędne przyjęcie, że wynagrodzenie posiadacza (strony pozwanej) za korzystanie z przedmiotowych nieruchomości może być liczone bez uwzględnienia faktycznych i regulacji prawnych dotyczących części składowych nieruchomości (w odezwie do biegłego M. P.
(2)Sąd nakazał mu pominięcie wszelkich okoliczności dotyczących faktycznego i udowodnionego - w zasadzie bezspornego - sposobu zagospodarowania przedmiotowych nieruchomości oraz okoliczności im towarzyszących a mających wpływ na wyliczenie ich wartości oraz wartości należnego im ww. wynagrodzenia, czym wynagrodzenie to zostało w skrajny sposób zaniżone). - naruszenie art. 481 § 1 kc i art. 482 kc przez błędne zaprzestanie liczenie odsetek o kwoty „głównej" z dniem rozpoczęcia liczenia odsetek od zaległych odsetek, podczas gdy zgodnie z art. 482 kc naliczanie odsetek od zaległych odsetek nie powoduje zaprzestania liczenie odsetek ('podstawowych") od kwoty „głównej"’ - naruszenie art.

§ 3

kc przez błędne przyjęcie, że nie doszło do ziszczenia się wskazanych w tym przepisie przesłanek do waloryzacji kwot nominalnych należnych powodom, mimo strona pozwana przyznała (k. 2091 verte, protokół rozprawy w dniu 28.01.2009r.), że istotna zmiana siły nabywczej pieniądza jest okolicznością notoryjną. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucam naruszenie art. 322 kpc i art. 227 kpc przez zaniechanie przez Sąd I instancji rozważenia (uwzględnienia) okoliczności wykazanych i udowodnionych w przedmiotowej sprawie a mających istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia (art. 227 kpc), oraz możliwych od wykazania faktów i okoliczności, gdyby Sąd I instancji przeprowadził wnioskowane przez uczestników dowody z uzupełniającej opinii biegłego sądowego M. P. w sprawie ustalenia wielkości realnie zapłaconych czynszów najmu Uczestnicy wnieśli zastrzeżenia do postanowień Sądu I instancji oddalających ich wnioski, w tym dowodowe (art. 162 kpc). - naruszenie art. 233 § 1 kpc, art. 227 kpc w zw. z art. 13 § 2 kpc, przez dokonanie w zaskarżonym postanowieniu ustaleń faktycznych w sprzeczności z zebranymi w sprawie dowodami oraz w sprzeczności z wiedzą, doświadczeniem i zasadami logicznego rozumowania przyjęciem w zaskarżonym postanowieniu, w zakresie daty zwrotu przedmiotowej nieruchomości powodom, ergo daty końcowej liczenia należnych im pożytków, wynagrodzeń, odszkodowania, w zakresie ziszczenia się przesłanek do waloryzacjo kwot nominalnych należnych powodom od strony pozwane. - naruszenie art. 322 kpc, art. 233 § 1 kpc, art. 227 kpc, art. 210 § 1 kpc, art. 217 § 1 kpc, art. 278 § 1 kpc, art. 286 kpc przez bezpodstawne oddalenie wniosków dowodowych powodów na istotne w sprawie okoliczności, w tym wniosków o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z uzupełniającej opinii biegłego sądowego o specjalizacji pozwalającej na określenie (obliczenie) na podstawie całego materiału dowodowego wielkości faktycznie uzyskanych przez stronę pozwaną pożytków cywilnych (czynszów najmu) z tytułu wynajmowania przedmiotowej nieruchomości osobom trzecim w latach 1991-1997; - naruszenie art. 233 § 2 kpc i art. 322 kpc w przez zaniechanie przez Sąd I instancji negatywnej oceny odmówienia przez stronę pozwaną przedłożenia do akt sprawy dowodów w postaci umów najmu, aneksów do nich, faktur, rachunków pokwitowań, pism kierowanych do najemców dotyczących wynajmowania w latach 1991-1997 fragmentów przedmiotowej nieruchomości. Wnieśli o zmianę wyroku w sposób szczegółowo opisany w apelacjach, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Domagali się również uzupełniającego postępowania dowodowego przez polecenie biegłemu sądowemu Panu M. P.

(2)(lub innemu biegłemu sądowemu o tożsamej specjalności}, aby w oparciu o całość materiału zgromadzonego w przedmiotowej sprawie (w aktach głównych i związkowych) oraz obliczeń wykonanych wg. wskazań zawartych w piśmie powoda ad 2 z dnia 27 maja 2016r. szacunkowo obliczył czynsze - pożytki cywilne uzyskane przez pozwaną spółkę z tytułu wynajmu przedmiotowych działek (i ich fragmentów, to jest tzw. stałych stanowisk wraz z tzw. „dodatkową powierzchnią") w okresie objętym żądaniem oraz wynagrodzenie za korzystanie w latach 1991 - 1997 przez stronę pozwaną z przedmiotowych nieruchomości. Strona pozwana zaskarżyła wyrok w części uwzględniającej powództwo, zarzucając: I. Naruszenie przepisów postępowania, w szczególności: - Art. 187 § 1 pkt 1 KPC w zw. z art. 321 § 1 KPC poprzez zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda W. K. kwoty 23.157,85 zł, na rzecz powoda S. S. kwoty 23.601,99 zł, a na rzecz spadkobierców M. C.
(3)kwoty 522 zł tytułem wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości powodów przez pozwaną w okresie od dnia 1 czerwca 1996 r. do 20 lutego 1997 r. wraz z odsetkami ustawowymi oraz odsetkami ustawowymi za opóźnienie od wskazanych kwot (w tym również odsetkami za opóźnienie od skapitalizowanych odsetek), podczas gdy ww. roszczenia zostały zgłoszone przez powodów jako roszczenia ewentualne, a w konsekwencji mogły zostać uwzględnione dopiero po oddaleniu przez Sąd powództwa głównego w całości, co nie miało miejsca w niniejszej sprawie; tym samym, Sąd I instancji w sposób niedopuszczalny orzekł ponad żądanie sprecyzowane przez powodów w toku postępowania; - Art. 233 § 1 KPC poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów i całkowicie dowolne uznanie, że wyliczona zgodnie z treścią opinii biegłego ds. rachunkowości i finansów kwota dochodów netto, tj. kwota uzyskanych przez stronę pozwaną przychodów z całego placu targowego po pomniejszeniu jej o koszty poniesione przez stronę pozwaną na działalność placu targowego, i to przy uwzględnieniu jedynie proporcji wynikającej ze stosunku powierzchni nieruchomości powodów do łącznej powierzchni placu targowego, stanowi kwotę pożytków z nieruchomości pobranych przez stronę pozwaną, o których mowa w treści art. 224 § 2 w zw. z art. 225 KC i które strona pozwana zobowiązana jest zwrócić powodom, jako samoistny posiadacz w złej wierze, - Art. 233 § 1 KPC poprzez całkowicie dowolne uznanie za podstawę zaskarżonego wyroku, że wartość pobranych przez stronę pozwaną pożytków z nieruchomości od osób trzecich winna stanowić część przychodu z opłat targowych pobieranych przez stronę pozwaną od handlujących na terenie placu targowego (...) wyłącznie obniżoną o koszty uzyskania tego przychodu, w sytuacji gdy ocena w tym zakresie pozostaje w wewnętrznej sprzeczności z ustaloną w niniejszej sprawie wysokością wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości powodów przez samą stronę pozwaną przy założeniu właśnie braku prowadzenia na nich swojego przedsiębiorstwa przez stronę pozwaną; - art. 233 § 1 KPC w zw. z art. 53 § 2 w zw. z art. 224 § 2 i 225 KC poprzez całkowicie dowolne uznanie za podstawę zaskarżonego wyroku, że przychód netto z działalności strony skarżącej związanej z prowadzeniem placu targowego (...) wyłącznie pomniejszony o koszty netto stanowi „czysty" pożytek z nieruchomości powodów jaki można uzyskać jedynie z samych nieruchomości powodów na podstawie stosunku prawego i bez świadczenia dodatkowych usług związanych m.in. ze zorganizowaniem całego placu targowego (...), w tym umożliwieniem na nim handlu, a nie w rzeczywistości stanowi dalej dochodu netto z działalności przedsiębiorstwa strony pozwanej, w tym z tytułu świadczonych usług dodatkowych oraz wartości know-how; - art. 233 § 1 w zw. z art. 227 w zw. z art. 278 § 1 KPC poprzez całkowicie dowolne uznanie za podstawę zaskarżonego wyroku, że „Najistotniejszym elementem placu targowego były nieruchomości, na których plac ten się znajdował", w sytuacji gdy ocena w tym zakresie wymagała wiadomości specjalnych; - Art. 233 § 1 KC poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów i całkowicie dowolne przyjęcie, że z punktu widzenia roszczenia powodów o zwrot pobranych pożytków, podstawę do ustalenia faktu pobierania przez stronę pozwaną pożytków z określonej części nieruchomości powodów w poszczególnych okresach może stanowić stosunek powierzchni nieruchomości pozwanych do całkowitej powierzchni placu targowego (...), na którym strona powodowa prowadziła swoje przedsiębiorstwo i uzyskując w ramach niego przychody z prowadzonej działalności, w szczególności dostrzeżoną przez sam Sąd I instancji, wynikającą z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie zmienność stałych miejsc handlowych oraz przenośnych punktów handlowych; - Art. 322 KPC poprzez zastosowanie treści tego przepisu w istocie jako materialnoprawnej podstawy rozstrzygnięcia tj. jako podstawy istnienia roszczenia o zwrot pobranych pożytków; - Art. 233 § 1 w zw. z art. 232 KPC w zw. z art. 6 KC poprzez całkowicie błędne przyjęcie, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie pozwala na ustalenie, że strona pozwana w rzeczywistości pobierała pożytki z nieruchomości pozwanych w zakresie wynikającym ze stosunku powierzchni nieruchomości pozwanych do łącznej powierzchni placu targowego (...), w sytuacji gdy powodowie okoliczności tej nie wykazali, zaś obciążanie pozwanej przez Sąd I instancji konsekwencjami braku możliwości wykazania tej okoliczności faktycznej przez powodów nie ma uzasadnienia faktycznego i prawnego; - Art. 233 § 1 KPC poprzez całkowicie dowolne uznanie, że do zwrotu nieruchomości powodów przez stronę pozwaną doszło w całości dopiero w dniu 20 lutego 1997 roku, w sytuacji gdy czynności takie jak usunięcie przez stronę pozwaną przedsiębiorstwa związanego z prowadzeniem placu targowego (...) z nieruchomości powodów, doszło jeszcze przed dniem 20 lutego 1997 roku; - Art. 365 § 1 w zw. z art 316 § 1 KPC poprzez naruszenie mocy wiążącej prawomocnego wyroku i błędne uznanie za podstawę zaskarżonego wyroku, że konsekwencją rozstrzygnięć wydanych w sprawie o sygn. akt (...), a w szczególności wyroku z dnia 20 lutego 1997 roku jest związanie okolicznością faktyczną, że w dacie wydania tego wyroku nieruchomości powodów znajdowały się we władaniu strony pozwanej; - Art. 327 1 § 1 pkt 1] i 2) k.p.c. poprzez brak wskazania podstawy faktycznej zaskarżonego rozstrzygnięcia w zakresie przedstawienia w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku ustaleń faktycznych dotyczących tego w jakim okresie i w jakim zakresie strona pozwana korzystała z nieruchomości powodów w zakresie wyłącznie pobierania z nich pożytków oraz w zakresie braku wskazania podstawy prawnej rozstrzygnięcia; II. Naruszenie przepisów prawa materialnego, a w szczególności:
  1. Art. 224 § 2 w zw. z art. 225 w zw. z art. 53 § 2 KC poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i w rezultacie błędne uznanie za podstawę zaskarżonego wyroku, że wyliczona zgodnie z treścią opinii biegłego ds. rachunkowości i finansówM. P.kwota dochodów netto, tj. kwota uzyskanych przez stronę pozwaną przychodów z całego placu targowego po jej pomniejszeniu o koszty poniesione przez stronę pozwaną na działalność placu targowego, i to przy uwzględnieniu proporcji wynikającej ze stosunku powierzchni nieruchomości powodów do łącznej powierzchni placu targowego, spełnia przesłanki pożytków cywilnych z rzeczy, które są możliwe do uzyskania na podstawie stosunku prawnego, o których mowa w treści art. 53 § 2 KC, a w związku z tym, że w sprawie zachodzą przesłanki określone treścią art. 224 § 2 w zw. z art. 225 KC do zwrotu wyliczonych w ten sposób kwot, jako pożytków z nieruchomości powodów, które strona pozwana posiadała jako samoistny posiadacz w złej wierze i to jeszcze jako rzekomo faktycznie pobranych;
  2. Art. 229 § 1 KC poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i błędne uznanie, że roszczenia powodów objęte pozwem w niniejszej sprawie, w świetle przesłanek określonych treścią tego przepisu nie uległy przedawnieniu, w sytuacji gdy z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wprost wynika, że do faktycznego zwrócenia nieruchomości powodów doszło jeszcze w 1996 roku, a wobec czego roszczenia powodów o zwrot pobranych pożytków, wynagrodzenie za korzystanie z nieruchomości oraz o odszkodowanie za pogorszenie nieruchomości objęte pozwem wniesionym w dniu 20 lutego 1998 roku były już w tej dacie przedawnione.
  3. Art. 5 KC w zw. z art. 481 § 1 KC poprzez jego niewłaściwe niezastosowanie i zasądzenie na rzecz powodów odsetek ustawowych za opóźnienie od dochodzonych roszczeń również za okres, w którym powodowie podejmowali działania zmierzające wyłącznie do przedłużenia postępowania przed sądem I instancji, tj. co najmniej od dnia 12 czerwca 2018 r. do dnia wydania wyroku Sądu I instancji. Wniosła o zmianę wyroku w zaskarżonej części poprzez oddalenie powództwa w całości i zasądzenie na rzecz strony pozwanej od powodów kosztów procesu za obie instancje. Sąd Apelacyjny po rozpoznaniu wszystkich apelacji, nie znalazł podstaw do uwzględnienia którejkolwiek z nich. Sąd Okręgowy poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne, które Sąd Apelacyjny przyjął za swoje oraz trafnie zastosował przepisy prawa procesowego i materialnego. W pierwszej kolejności trzeba odnieść się do zastrzeżeń wszystkich apelantów związanych z podstawą faktyczną orzeczenia, albowiem dopiero w oparciu o niewadliwie poczynione ustalenia faktyczne można ocenić prawidłowość zastosowania przepisów prawa materialnego. Oznacza to, że oceny zastosowania prawa materialnego należy dokonywać na tle stanu faktycznego ustalonego w sposób niewadliwy przez sąd pierwszej instancji i zweryfikowany przez sąd odwoławczy a nie na tle stanu postulowanego przez stronę apelującą. Ocena dowodów Sądu Okręgowego jest wnikliwa, rzetelna i obiektywna w tym sensie, że uwzględnia argumenty stron i jest bardzo wyważona. Jest także zgodna z zasadami doświadczenia życiowego. Apelujący forsują własne twierdzenia powołując się na zebrane dowody w sposób wybiórczy, albo wręcz na rzekomo istniejące praktyki czy obyczaje, których nie dowodzą. Nietrafny okazał się zarzut wszystkich apelantów naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 233 § 1 k.p.c. Jak się przyjmuje w orzecznictwie, dla skuteczności zarzutu naruszenia przepisu art. 233 § 1 k.p.c. niezbędne jest wykazanie – z powołaniem się na argumenty jurydyczne – że Sąd uchybił konkretnym zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie strony o innej niż przyjął Sąd wadze (doniosłości) poszczególnych dowodów. Co więcej przyjmuje się, że jeśli z określonego materiału dowodowego Sąd wyprowadza wnioski poprawne logicznie i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena ta nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów i musi się ostać, choćby w równym stopniu z tegoż materiału można było wyprowadzić wnioski odmienne (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 2012 roku, sygn. akt IV CSK 219/11, Legalis numer 453313, uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27 września 2002 roku, sygn. akt II CKN 817/00, Lex nr 56906, uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2005 roku, sygn. akt IV CK 122/05, Lex nr 187124). Obie strony dużą wagę przykładają do daty zwrotu nieruchomości przez pozwaną powodom, co jest zrozumiałe, gdyż przesunięcie tej daty do przodu (po 20.02.1997r) podwyższałoby roszczenie powodów, a cofnięcie daty prowadziłoby do przedawnienia roszczenia. Strona pozwana twierdzi, że nastąpiło to znacznie wcześniej (czerwcu 1996r po zaprzestaniu prowadzeniu działalności handlowej na tych gruntach), a pozwani podtrzymują, że pozwana spółka korzystała z tych nieruchomości do końca 1997r.czego dowodem jest polecenie zaksięgowania „rzekomego czynszu” jakoby zapłaconego W. K. w 1997r - z dniem 31 grudnia 1997r. i brak protokołu przekazania z 20.02.1997r. Sąd w całości podziela szerokie uzasadnienie oceny dowodów dokonane przez Sąd I Instancji w tej kwestii. Należy jedynie podkreślić, że jeśli nawet strona pozwana nie miała interesu ekonomicznego do przetrzymywania tego terenu po zaprzestaniu prowadzenia na nim handlu, to jednak brak dowodu na wcześniejsze (przed 20 lutym 1997r) zamanifestowanie woli zwrotu nieruchomości, czyli wyraźnego aktu woli przekazania władztwa nad tym terenem powodom. Nadto teren należało uporządkować a w sądzie jeszcze toczył się spór. W tej sytuacji jest zgodne z doświadczeniem życiowym, że dopiero po ostatecznym przegraniu ostatniej sprawy sądowej strona pozwana zdecydowała o zwrocie nieruchomości i wyraźnie to zamanifestowała w formie ustnej ówczesnym właścicielom gruntów 20 lutego 1997r. Z drugiej strony, mając na uwadze intensywność sporu jest rzeczą niewiarygodną, aby powodowie mając już po 20 lutym 1997r możliwość prowadzenia egzekucji nie skorzystali z tej możliwości, a przynajmniej sformalizowaliby wolę odzyskania gruntów i samo przejęcie. Należy mieć na uwadze, że zwrotem rzeczy w rozumieniu art. 224 k.c. w kontekście roszczeń pomiędzy właścicielem a samoistnym posiadaczem, jest zaprzestanie władania rzeczą przez posiadacza w taki sposób, aby możliwe było objęcie jej władztwa przez właściciela. Do zwrotu rzeczy nie jest zatem konieczne sporządzanie formalnych czynności przejęcia rzeczy (np. pisemnego „protokołu zdawczo – odbiorczego”), a wystarcza takie zachowanie posiadacza, które powoduje zakończenie posiadania rzeczy przez niego w sposób umożliwiający właścicielowi objęcie rzeczy w posiadanie. Z ustaleń ustaleń faktycznych wynika, że strona pozwana zaprzestała posiadania nieruchomości powodów w dniu 20 lutego 1997r., o czym poinformowała powodów i umożliwiła powodom objęcie nieruchomości w posiadanie z tą datą. Brak formalnego czy demonstracyjnego zajęcia nieruchomości przez powodów i wykonania ogrodzenia nieruchomości dopiero na początku następnego roku, nie może przekreślać faktu wydania nieruchomości przez stronę pozwaną. Strona pozwana w sposób jednoznaczny uzewnętrzniła powodom, domagającym się wydania im nieruchomości, swoje wyzbycie się władztwa nieruchomości, przez co stworzyła powodom należyte warunki do objęcia nieruchomości w posiadanie. Data księgowania operacji finansowej nie może w tej sytuacji być uznana za decydującą. Sąd dokonał tego ustalenia samodzielnie na podstawie dowodów zebranych w tej sprawie. Z tej przyczyny bezzasadny jest zarzut strony pozwanej naruszenia art. 365 § 1 w zw. z art 316 § 1 k poprzez naruszenie mocy wiążącej prawomocnego wyroku i błędne uznanie za podstawę zaskarżonego wyroku, że konsekwencją rozstrzygnięć wydanych w sprawie o sygn. akt (...), a w szczególności wyroku z dnia 20 lutego 1997 roku jest związanie okolicznością faktyczną, że w dacie wydania tego wyroku nieruchomości powodów znajdowały się we władaniu strony pozwanej. Okoliczność, że Sąd w innej sprawie doszedł również do takiego samego wniosku odnośnie daty przekazania nieruchomości nie przemawia na niekorzyść ustaleń w tej sprawie. Bezzasadny jest zarzut zasądzenia ponad żądanie pozwu. Powodowie wielokrotnie rozszerzali żądanie pozwu w toku sprawy. Pierwotnie żądali takich samych kwot, jak na chwilę zamknięcia rozprawy, tj.: W. K.: 3.787.504 zł, S. S.: 3.787.417 zł, zaś M. C.
(3)(poprzednik prawny powodów: T. C., M. C.
(2), S. C., I. C. i M. C.
(1)): 16.566 zł, wskazując jako podstawę faktyczną roszczenia łącznie: wynagrodzenie za korzystanie z nieruchomości powodów, zwrot pożytków pobranych z nieruchomości i odszkodowanie za pogorszenie nieruchomości – żądając w formule ewentualności tych samych kwot za ten sam okres. Zasądzone kwoty są mniejsze od zgłoszonych żądań. Mając na uwadze ewentualność żądań nie ulega wątpliwości, że w przypadku nie uwzględnienia w całości żądania na pierwszym miejscu (zapłatę pożytków) w zakresie oddalającym to żądanie ( za czas od początku lipca 1996r do 20 lutego 1997r) powodom przysługiwało roszczenie ewentualne o zapłatę wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości powodów bez tytułu prawnego. Kwoty zasądzone na rzecz powodów w wyroku mieszczą się w pierwotnym zakresie żądań. Z tej też przyczyny roszczenia powodów o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy i o zwrot pożytków nie uległy przedawnieniu, gdyż były zgłoszone przed upływem roku od dnia zwrotu nieruchomości powodom. Przedawnieniu nie uległo również zgłoszone przez powodów roszczenie o zapłatę odsetek, w tym odsetek od zaległych odsetek. Żądanie o zapłatę odsetek powodowie zgłosili w dniu 9 marca 2001r., a dotyczyło ono odsetek za okres nie przekraczający lat trzech, licząc wstecz od daty zgłoszenia żądania (k. 930, 931, 932). Natomiast żądanie zapłaty odsetek od zaległych odsetek powodowie zgłosili w dniach: - powód W. K.: 27 czerwca 2016r. (k. 4494 i nn.), - powód S. S.: 27 czerwca 2016r. (k. 4500 i nn.), - powodowie: T. C., M. C.
(2), S. C., I. C. i M. C.
(1): 21 czerwca 2016r. (k. 4482 i nn.). Żądanie dotyczyło odsetek naliczonych za okres od dnia 10 marca 1998r. do dnia zgłoszenia żądania o odsetki od zaległych odsetek. Zatem również rozstrzygniecie o odsetkach za opóźnienie jest prawidłowe. Drugim ważnym elementem stanu faktycznego jest ustalenie wysokości roszczenia powodów w postaci utraconych pożytków oraz należnego wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości powodów za okres między zaprzestaniem prowadzenia działalności handlowej na nieruchomości powodów do daty przekazania władztwa nad gruntami powodom. Sąd oparł się w tych kwestiach na opiniach biegłych sądowych i dokumentach z których korzystali biegli, a ich opinie uzupełniane na wnioski stron i weryfikowane przez Sąd nie nasuwają zastrzeżeń co do ich rzetelności i zgodności ze stanem faktycznym. Strony wszak nie tyle kwestionują wyliczenia biegłych, co przyjętą metodologię co do rozumienia pojęcia „pożytków” z nieruchomości, to zaś wynika z wykładni art. 224 § 2 k.c. Powodowie dążą do tego, aby przez pożytki rozumieć w zasadzie „czynsze” jakie strona pozwana pobierała od handlujących na przedmiotowym placu targowym, zaś strona pozwana uważa, że pożytkiem jest w gruncie rzeczy „przychód netto” (zysk) jaki strona osiągała w danym roku obrachunkowym całego przedsiębiorstwa. Sąd przyjął stanowisko pośrednie, które jest zgodne z aktualną wykładnią art. 224 § 2 k.c. i które uwzględnia uzasadnione interesy obu stron. W ocenie Sądu Apelacyjnego odpowiada ono również zasadom współżycia społecznego i poczuciu sprawiedliwości. Bezzasadne są zarzuty odnoszące się do sposobu ustalenia wysokości pożytków oraz wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości, przy czym są one ściśle powiązane z wykładnią i stosowaniem art. 224 k.c. Zgodnie z tym przepisem samoistny posiadacz w dobrej wierze nie jest obowiązany do wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy i nie jest odpowiedzialny ani za jej zużycie, ani za jej pogorszenie lub utratę; nabywa własność pożytków naturalnych, które zostały od rzeczy odłączone w czasie jego posiadania, oraz zachowuje pobrane pożytki cywilne, jeżeli stały się w tym czasie wymagalne. Jednakże od chwili, w której samoistny posiadacz w dobrej wierze dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy, jest on obowiązany do wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy i jest odpowiedzialny za jej zużycie, pogorszenie lub utratę, chyba że pogorszenie lub utrata nastąpiła bez jego winy. Obowiązany jest zwrócić pobrane od powyższej chwili pożytki, których nie zużył, jak również uiścić wartość tych, które zużył. Przepis art. 225 k.c. stanowi, że obowiązki samoistnego posiadacza w złej wierze względem właściciela są takie same jak obowiązki samoistnego posiadacza w dobrej wierze od chwili, w której ten dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy, jednakże samoistny posiadacz w złej wierze obowiązany jest nadto zwrócić wartość pożytków, których z powodu złej gospodarki nie uzyskał, oraz jest odpowiedzialny za pogorszenie i utratę rzeczy, chyba że rzecz uległaby pogorszeniu lub utracie także wtedy, gdyby znajdowała się w posiadaniu uprawnionego. Powodom przysługuje roszczenie o wynagrodzenie za korzystanie przez stronę pozwaną z ich nieruchomości i zwrot pobranych pożytków. Powodowie w żądaniu głównym domagali się zapłaty pożytków pobranych przez stronę pozwaną. Pobranymi pożytkami z nieruchomości powodów jest co do zasady czynsz najmu, który uiszczali stronie pozwanej właściciele stoisk handlowych, położonych na tych nieruchomościach, pomniejszony o niezbędne wydatki strony pozwanej bezpośrednio na nieruchomość umożliwiające uzyskiwanie tych pożytków. Strona pozwana zorganizowała wszak plac targowy, tj. uzyskała stosowne zezwolenia na jego prowadzenie, uruchomiła go, zapewniła wewnętrzną organizację placu, jego strukturę, obiekty służące korzystaniu z niego (parkingi, toalety), zapewniła dostawę energii elektrycznej, utrzymywała czystość i porządek, zajmowała się także rozpowszechnianiem i promocją placu (reklamą). W zamian za cały ten zakres świadczeń pobierała od właścicieli stoisk handlowych i innych sprzedających na placu opłaty. Dlatego też nie można traktować opłat uiszczanych przez właścicieli stoisk handlowych wyłącznie jako pożytku nieruchomości. Bez tych pożytków nie byłoby chętnych do wynajmowania stanowisk na tym gruncie. Z drugiej jednak strony, Sąd zasadnie stwierdził, że nie sposób uznać, że był to wyłącznie dochód przedsiębiorstwa strony pozwanej czy opłata za zapewnienie handlującym dostępu do rynku zbytu. Najistotniejszym elementem placu targowego były nieruchomości, na których plac ten się znajdował. Z tego względu – w ocenie Sądu – zasadne jest przyjęcie, że przychód pochodzący z czynszów najmu generował cały kompleks, którym był plac targowy, bez ścisłego powiązania konkretnych dochodów przypadających na obszar zajmowany przez poszczególne stanowiska handlowe. Co istotne, wyliczony w oparciu o opinię biegłego przychód i dochód z placu targowego opierał się na wpływach nie tylko od właścicieli stałych stoisk handlowych, ale również od handlujących z punktów ruchomych (w tym samochodów). Wysokość czynszu wynikała z szacunku dokonanego przez Sąd w oparciu o zebrany materiał dowodowy, w tym w szczególności opinię biegłego ds. rachunkowości i finansów M. P.. Sąd Apelacyjny podziela bowiem stanowisko Sądu Okręgowego, że ścisłe udowodnienie wysokości pobranego czynszu nie było bowiem możliwe i dlatego zaistniały podstawy do zastosowania art. 322 k.p.c. Przy czym wyliczeń matematycznych dokonał biegły. Natomiast zasadnie Sąd uznał, że dokonywanie wyliczeń wyłącznie w oparciu o liczbę stanowisk handlowych, jak czynił to biegły M. P. w pierwszych swoich opiniach nie było trafne, gdyż liczba ta ulegała ciągłym zmianom, a pożytki pozyskiwane z opłat uiszczanych przez właścicieli stoisk były przeznaczane na pokrycie kosztów całego targowiska, a nie tylko tej części, która była zajęta przez pawilony handlowe. Dlatego słuszne w ocenie Sądu było dokonanie szacunku w oparciu o łączną powierzchnię targowiska i powierzchnię nieruchomości powodów oraz stosunek obu tych wielkości. Czynsz, który uiszczali właściciele stoisk handlowych nie był zapłatą wyłącznie za korzystanie z zajętego terenu, ale był jednocześnie wynagrodzeniem za uczestniczenie w placu handlowym i za korzystanie z całego kompleksu, który stanowił ten plac. Ostatecznych wyliczeń dokonał biegły M. P., który odpowiedział na wszystkie zarzuty stron. Pożytki i wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy nie sumują się, jako że celem tych przepisów jest zrekompensowanie właścicielowi niemożności korzystania z nieruchomości poprzez zapłatę tego, co właściciel mógłby uzyskać, gdyby posiadał nieruchomość; w tym przypadku gdyby ją wynajmował (wydzierżawiał), to uzyskałby tylko jeden czynsz najmu/dzierżawy, a z pewnością nie mógłby uzyskać czynszu dwukrotnie. Pożytki zawierają już w sobie wynagrodzenie za korzystanie z nieruchomości, chyba że są niższe od takiego wynagrodzenia. W tym ostatnim przypadku właścicielowi należałaby się jedynie kwota równa takiemu wynagrodzeniu (stanowiąca wówczas sumę pobranych pożytków i tej części wynagrodzenia, która uzupełnia pobrane pożytki do poziomu pełnego wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości). Ponieważ pobrane pożytki są wyższe, a tym samym brak podstaw do zasądzenia oprócz nich wynagrodzenia. Plac targowy na nieruchomości powodów był prowadzony do końca maja 1996r. Po tej dacie strona pozwana nie pobierała już żadnych pożytków z nieruchomości powodów. Powodom przysługuje zatem po tej dacie jedynie wynagrodzenie za korzystanie z ich nieruchomości. Wynagrodzenie to trafnie zostało obliczone z pominięciem funkcjonującego w sąsiedztwie targowiska. Plac targowy był zorganizowany przez stronę pozwaną i stawki czynszu na jego terenie były zdecydowanie wyższe, niż na terenie okolicznym, na którym targowisko nie było prowadzone. Dlatego też przy szacowaniu wysokości wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości powodów przez stronę pozwaną w okresie, w którym strona pozwana nie prowadziła już placu targowego na nieruchomościach powodów, Sąd opierał się na stawkach rynkowych z pominięciem cechy wynikającej z zagospodarowania przyległych nieruchomości przez stronę pozwaną. Obliczając wynagrodzenie za korzystanie z nieruchomości, Sąd zasadnie oparł się na opinii biegłego rzeczoznawcy M. P.
(1), korygując jedynie obliczenia poprzez przyjęcie pełnej powierzchni nieruchomości powodów. W zleceniu sporządzenia opinii i w efekcie w samej opinii przyjęto powierzchnię nieco mniejszą, wynikającą z zakresu zagospodarowania nieruchomości powodów, a ustaloną na podstawie opinii biegłego z zakresu fotointerpretacji i fotogrametrii R. P. Jednak Sąd trafnie doszedł do wniosku, że niezależnie od zakresu faktycznego zagospodarowania, powodom należy się wynagrodzenie za korzystanie przez stronę pozwaną z całych ich nieruchomości. Zasadnie więc, przyjmując miesięczne stawki czynszu ustalone w oparciu o opinię biegłego M. P.
(1), podane w stanie faktycznym, Sąd obliczył wynagrodzenie za korzystanie z nieruchomości powodów jako iloczyn miesięcznej stawki czynszu, powierzchni terenu oraz, w przypadku miesiąca lutego 1997r., mnożnika równego stosunkowi dni, za które należałby się czynsz w relacji do liczby dni w tym miesiącu. Sprawa została dostatecznie wyjaśniona zebranymi w sprawie dowodami i nie zachodziła potrzeba uzupełnienia postępowania dowodowego. To, że w innej toczącej się sprawie inny biegły, posługujący się inną metodologią w sposób odmienny ustalił wartość pożytków nie jest wystarczając podstawą do sporządzenia nowej opinii. Nie może odnieść skutku zarzut braku waloryzacji kwot należnych powodom. Zgodnie z przepisem art.

§ 3

k.c., w razie istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, zmienić wysokość lub sposób spełnienia świadczenia pieniężnego, chociażby były ustalone w orzeczeniu lub umowie. Powodowie od początku okresu wskazanego w pozwie wiedzieli, że strona pozwana korzysta z ich nieruchomości – przez cały okres wskazany w pozwie toczył się bowiem między stronami proces o wydanie nieruchomości. Powodowie mogli dochodzić przysługujących im roszczeń, nie byli osobami nieporadnymi, nie istniały żadne okoliczności, które by im utrudniały kierowanie do strony pozwanej żądań w odpowiednim trybie. W okresie od sierpnia 1991r. do maja 1997r. wysokość odsetek ustawowych odzwierciedlała poziom inflacji, przewyższając ją. Co, więcej stopa odsetek znacznie przewyższa oferowane przez banki oprocentowanie lokat pieniężnych. Jest to okoliczność powszechnie znana. Takie uregulowanie wysokości odsetek ustawowych miało na celu zrekompensowanie wierzycielowi utraty wartości pieniądza na skutek inflacji. Powodowie mogli zatem domagać się od strony pozwanej nie tylko roszczeń wskazanych w pozwie, ale również odsetek z tytułu opóźnienia. Przepis art. 481 § 1 i 2 k.c. w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 stycznia 2016r. stanowił bowiem, że jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi, a jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była z góry oznaczona, należą się odsetki ustawowe. Nie jest zatem tak – jak uzasadniają powodowie – że wierzyciel ma wybór pomiędzy żądaniem odsetek za opóźnienie a żądaniem waloryzacji świadczenia. Brak dochodzenia roszczenia o odsetki za opóźnienie wynikający z zaniedbania strony (braku starannego postępowania) nie może być rekompensowany waloryzacją świadczenia. W niniejszej sprawie powodowie wystąpili z żądaniem zapłaty odsetek dopiero w dniu 9 marca 2001r. (k. 930, 931, 932) i objęli nim okres od dnia 10 marca 1998r. Powodowie mogli domagać się odsetek wcześniej. Mogli też kierować do strony pozwanej żądanie o zapłatę wynagrodzenia za korzystanie z ich nieruchomości i wydanie pożytków wraz z żądaniem zapłaty odsetek jeszcze przed zakończeniem sprawy o wydanie nieruchomości. Należy zatem zgodzić się z Sądem Okręgowym, że skoro powodowie nie dochodzili odsetek za okres sprzed dnia 10 marca 1998r., to na skutek wyłącznie swojego zaniedbania spowodowali zmniejszenie wartości w związku z inflacją należnych im świadczeń. W tej sytuacji sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, w szczególności z zasadą uczciwości i równego traktowania stron stosunku cywilnoprawnego byłoby waloryzowanie świadczenia należnego powodom. Z kolei z waloryzowanie świadczenia na dzień orzekania pozbawiłoby powód odsetek za wcześniejszy okres i brak pewności, czy taka zmiana byłaby korzystna dlka powodów. Zasadne jest również rozstrzygnięcie co do odsetek. Stosownie natomiast do przepisu art. 482 § 1 k.c., od zaległych odsetek można żądać odsetek za opóźnienie dopiero od chwili wytoczenia o nie powództwa, chyba że po powstaniu zaległości strony zgodziły się na doliczenie zaległych odsetek do dłużnej sumy. Powodom W. K. i S. S. należały się w niniejszej sprawie odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia 10 marca 1998r. (następny dzień po upływie terminu do spełnienia świadczenia wskazanego w wezwaniu do zapłaty), zaś następcom powoda M. C.

(3)od dnia 5 sierpnia 1998r. (następny dzień po dniu doręczenia pozwu). W toku sprawy powodowie rozszerzyli żądanie o zapłatę odsetek od zaległych odsetek, dokonując kapitalizacji tych odsetek na dzień wystąpienia z tym żądaniem, tj. powodowie: T. C., M. C.
(2), S. C., I. C. i M. C.
(1)– 21 czerwca 2016r., zaś powodowie: W. K. i S. S. – 27 czerwca 2016r. Takie działanie było dopuszczalne i oznaczało „wytoczenie powództwa o zaległe odsetki” w rozumieniu cytowanego przepisu art. 482 k.c. W konsekwencji Sąd zasądził kwotę należnych odsetek obliczonych do dnia 21 czerwca 2016r. – w przypadku powodów: T. C., M. C.
(2), S. C., I. C. i M. C.
(1)oraz do dnia 27 czerwca 2016r. – w przypadku powodów: W. K. i S. S., z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od następnych dni, a ponadto dalsze żądane odsetki od kwot należności głównych. W pozostałym zakresie Sąd podziela szeroką i na wysokim poziomie argumentację prawną Sądu Okręgowego. Biorąc pod uwagę przedstawione argumenty apelacje obu stron oddalono na podstawie art. 385 k.p.c. Uwzględniając fakt oddalenia wszystkich apelacji i obrachunkowy charakter sprawy Sąd zniósł wzajemnie koszty postępowania apelacyjnego na podstawie art. 100 k.p.c.

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.