(1), a wnioskodawczyni nie miała ustalonego sądownie prawa do alimentów od męża. W przedmiotowej sprawie ustalone także zostało, że separacja małżonków nigdy nie została zniesiona przez sąd, a zatem z racji orzeczonej separacji nie istniała między małżonkami w znaczeniu prawnym więź w postaci wspólności małżeńskiej. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika też bezsprzecznie, że po orzeczeniu separacji małżonkowie J. i A. M.

(1)nie prowadzili wspólnego gospodarstwa domowego, co wyklucza przyjęcie faktycznego odnowienia się między małżonkami więzi gospodarczej. Świadczą o tym chociażby przesłuchanie powódki, która zeznała, że każde z nich osobno pokrywało koszty m.in. zakupu żywności, osobno przygotowywało dla siebie posiłki, choć zdarzało się, że mąż odwołującej poczęstował się obiadem ugotowanym przez powódkę jeśli pozostało jeszcze coś do zjedzenia. Zeznała też, że ustalili w jaki sposób będą ponosić wydatki na wspólną nieruchomość. Opisała też ich wzajemne relacji, a w tym, że nie spędzali razem świąt po orzeczonej separacji, spali w osobnych pokojach również, gdy przez część roku wspólnie mieszkali w miejscowości S. i nie łączyła już ich więź uczuciowa, ani fizyczna. W pierwszej kolejności należy zatem wskazać, że orzecznictwo sądowe stoi w analizowanym aktualnie aspekcie na stanowisku, że nawet pozostawanie w nieformalnym konkubinacie nie dawałoby podstaw do ustalenia prawa do renty rodzinnej po zmarłym mężu z art. 70 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy emerytalnej (vide wyrok Sądu Najwyższego z 29 października 1998 r., sygn. II UK 286/98, OSNP z 1999 r. Nr 23, poz. 760, por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach w sprawie III AUa 757/07 z 13 lutego 2008 r., opubl. w L.). W uzasadnieniu zaś wyroku z dnia 9 sierpnia 2007 r. (sygn. akt (...) UK 67/07, opubl. OSNP z 2008 r. Nr 19-20, poz. 297) Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że sytuacja, w której wdowa, mimo orzeczonej separacji, pozostająca w faktycznym pożyciu z małżonkiem separowanym, nabywałaby prawo do renty rodzinnej, pozostawałaby w całkowitym oderwaniu od znaczenia separacji, przewidzianej w art. 61 1 § 1 KRO. Co więcej, prowadziłoby to do akceptacji sytuacji, w której - dla przepisów prawa ubezpieczeń społecznych, wykładanych z uwzględnieniem przepisów prawa rodzinnego - obojętny pozostawałby stan prawny, mający przecież doniosłe znaczenie dla stosunków małżeńskich. Z tego względu Sąd Najwyższy w ww. powołanym orzeczeniu stanął na stanowisku, że przesłanka uzasadniająca orzeczenie separacji w postaci zupełnego rozkładu pożycia nie pozostawia wątpliwości co do tego, że jej występowanie jest jednoznaczne z brakiem wspólności małżeńskiej w rozumieniu art. 70 ust. 3 ustawy rentowej. Nawiązanie ponownych więzi między małżonkami, utożsamianych z pojęciem faktycznego pożycia małżeńskiego, nie prowadzi do restytucji wspólności małżeńskiej, gdyż bez zniesienia separacji nie mogą być przywrócone więzi formalnoprawne (vide wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 16.05.2013 r., w sprawie III AUa 2/13, opubl. L.). Orzeczenie sądowe o separacji wyklucza prawo wdowy do renty rodzinnej na podstawie art. 70 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, chyba, że miała ona w dniu śmierci męża prawo do alimentów z jego strony (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 2015 r. sygn. akt (...) UK 283/14, opub. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 13 lutego 2008 r., III AUa 757/07, L., wyrok Sądu Najwyższego z 9 sierpnia 2007 r., (...) UK 67/07, OSNP 2008/19-20/297) Postępowanie w niniejszej sprawie sprowadziło się zatem do rozstrzygnięcia czy wnioskodawczyni spełnia warunek określony w art. 70 ust. 3 ustawy emerytalnej i tym samym czy ma prawo do renty rodzinnej po zmarłym mężu. Podkreślić w tym miejscu należy, że pojęcie „małżonki rozwiedzionej" użyte w art. 70 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych obejmuje również małżonkę pozostającą w separacji (por. wyrok SN z 6 marca 2009 r., sygn. akt (...) UK 255/08, L.). W sprawie niniejszej konieczne było zatem ustalenie czy (...) po orzeczeniu separacji w 2020 r. dobrowolnie alimentował skarżącą. Skarżąca w swym odwołaniu przyjmuje, że między nią a A. M.

(1)istniało dobrowolne ustne porozumienie alimentacyjne, które było przez jej męża realizowane także w latach 2020-2023, kiedy alimentował po 2020 r. już wyłącznie powódkę, gdyż w ww. latach zmarły co miesiąc nadal dobrowolnie wpłacał stałą kwotę w wysokości 1500 zł i w tym zakresie upatruje niewłaściwego zastosowania przez organ rentowy przepisu art. 70 ust. 3 cytowanej ustawy emerytalnej. W ocenie Sądu rozpoznającego przedmiotową sprawę postępowanie dowodowe w sposób jednoznaczny wykazało, że rzeczywiście mąż powódki płacił na jej rzecz dobrowolnie alimenty zgodnie z ich ustnym porozumieniem, które zawarli, gdy doszło do faktycznej separacji w 2015 r. po wyprowadzeniu się A. M.

(1)ze wspólnego mieszkania w Ł., następnie robił to po orzeczonej separacji w 2020 r., a w tym także po usamodzielnieniu się młodszego wspólnego syna w latach 2020-

1. Przytoczone przez świadków zeznających w niniejszym postępowaniu oraz przez przesłuchaną w charakterze strony powódkę okoliczności dotyczące przekazywania wnioskodawczyni przez jej męża środków pieniężnych od czasu powstania faktycznej separacji w 2015 r., w tym także w latach 2020-2023, uznać należy za wypełnianie przez zmarłego rzeczywistego zobowiązania do łożenia nie tylko na utrzymanie początkowo ich dwóch wspólnych synów i powódki, następnie po usamodzielnieniu się starszego syna na utrzymanie młodszego syna i powódki, ale także po usamodzielnieniu się także młodszego syna, w latach 2020-2023 już wyłącznie na rzecz powódki. Potwierdzają to złożone przez powódkę do akt sprawy wydruki z jej konta bankowego za okres od 17.10.2021 r. do 17.10.2023 r. Nadto w ocenie Sądu z zeznań powódki i świadków wynika, że istniały okoliczności, które przemawiały za spełnieniem ustawowych przesłanek z art. 60 kro do alimentowania powódki przez zmarłego po orzeczonej separacji także w okresie 2020-
2. Świadczy o tym ustalona sytuację majątkową powódki, w tym wysokość zarobków odwołującej, ponoszone przez nią stale kosztów łączące się z utrzymaniem mieszkania przy ul. (...) w Ł., a także partycypowanie przez nią w kosztach utrzymania wspólnej nieruchomości w miejscowości S., gdzie mieszkała po orzeczonej separacji przez część roku z mężem, a nadto bieżące koszty łączące się z jej wydatkami na życie codzienne, jak zakup żywności, ubrań, środków higieny, leków itp. Dla sprawy kluczowe znaczenie miało ustalenie, że gdy młodszy syn się usamodzielnił finansowo, nadal po 2020 r. powódka otrzymywała od męża przelewane stałe kwoty co do wysokości, w stałych terminach, zgodnie z zawartym ustnym porozumieniem przez małżonków, a sam (...) te miesięczne wpłaty na konto ubezpieczonej traktował jako kontynuowanie przez niego dobrowolnie obowiązku alimentacyjnego, bo to jednoznacznie wynika z zeznań świadka (...) – starszego syna małżonków. Świadek A. M.

(2)zeznał bowiem, iż ojciec rozmawiał z nim o „uwolnieniu się” względem powódki z płacenia dobrowolnych alimentów, gdy młodszy syn stał się samodzielny finansowo w 2020 r., ale po rozmowie ze starszym synem – ww. świadkiem, został przekonany przez tego syna, by tego nie robił i ostatecznie mąż powódki odstąpił od ww. zamiarów i dalej tak jak dotychczas realizował dobrowolnie wpłaty tytułem alimentów na rzecz powódki także w latach 2021-2023 do swojej śmierci. Z zeznań wnioskodawczyni wynika, że nawet nie wiedziała, że jej mąż chciał zaprzestać dobrowolnego płacenia alimentów na jej utrzymanie. Z ustalonych w sprawie okoliczności, że mąż powódki dobrowolnie realizował do swojej śmierci ustne porozumienie zawarte z powódką dotyczące płacenia na jej utrzymanie alimentów także po 2020 r. i że doskonale wiedział, że po usamodzielnieniu się młodszego syna w całości wpłacana przez niego dobrowolnie stała comiesięczna kwota była przeznaczana od tego czasu już wyłącznie na utrzymanie jedynie powódki. Podkreślić należy, że z dostępnych dowodów nie wynika, aby zmarły przed śmiercią po rozmową ze starszym synem, któremu ujawnił swoje zamiary, nie podjął żadnej akcji, aby zaprzestać płacenia dobrowolnie na rzecz powódki alimentów w latach 2020-2023. Dla sprawy istotne jest to, że zmarły traktował te dobrowolne, stałe wpłaty dokonywane w stałych terminach na rzecz powódki w latach 2020-2023, jako realizowanie przez niego dobrowolnie alimentów na rzecz żony, gdy już obowiązek alimentacyjny względem młodszego syna nie ciążył na nim i że robił to terminowo i stale nadal wpłacając co miesiąc jednakowe co do wysokości kwoty 1500 zł na konto powódki również w latach 2020-2023. Zakres realizowania także po usamodzielnieniu się młodszego syna przez zmarłego dobrowolnie comiesięcznej w stałej wysokości wpłaty i w stałych terminach, zgodnie z porozumieniem małżonków pozostających w orzeczonej separacji w 2020 r., kwoty 1500 zł na konto powódki, stanowił zatem - zdaniem sądu - dobrowolne realizowanie przez A. M.

(1)obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 60 w zw. z art. 61

(4)§ 4 KRO – w szczególności nie było to jedynie niesieniem pomocy drugiemu małżonkowi w separacji, lecz stanowiło oceniane jako wolicjonalne uzewnętrznienie przez zmarłego dobrowolnej alimentacji na rzecz powódki - o czym świadczą w szczególności ww. zeznania świadka (...), z który wynika, iż zmarły traktował dalsze wpłaty w latach 2020- 2023 jako dobrowolnie płacone przez niego zgodnie z dotychczasowym ustnym porozumienie małżonków alimenty już wyłącznie na rzecz powódki (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 lipca 2020 r. (...) UK 404/18, L.) Powódka do odwołania załączyła wydruki z jej konta bankowego, z których wynika, że mąż dobrowolnie opłacał także w latach 2020-2023 kwoty 1500 zł tytułem alimentów, co wprost potwierdza, że nadal były te kwoty przez A. M.

(1)dobrowolnie opłacane na jej rzecz alimenty w stałej wysokości (kwoty 1500 zł) w stałych terminach (co miesiąc) na konto powódki, a (...) nie kwestionował zeznań powódki i świadka, że zmarły mąż wnioskodawczyni płacił dobrowolne te kwoty, a jedynie inaczej oceniał charakter wpłacanych kwot przez zmarłego. Osobowe źródła dowodowe łącznie z załączonym do akt ww. wydrukiem z konta bankowego powódki potwierdziły jednak zdaniem sądu z wyżej omówionych względów, że odwołująca otrzymywała od zmarłego męża zgodnie z ich ustnym porozumieniem po 2020 r. do czasu śmierci A. M.

(1), wpłacane dobrowolnie i regularnie w stałych terminach i w stałej określonej porozumieniem małżonków wysokości przelewy tytułem alimentów, i że tak właśnie rozumiał i tak też traktował te wpłacane po 2020 r. co miesiąc na konto powódki kwoty sam (...). Z całokształtu materiału dowodowego wynika bowiem, że celem uiszczania dobrowolnie przez męża powódki tych alimentów było po 2020 r., a z pewnością od 2021r. już wyłącznie łożenie na utrzymanie powódki, bo w tym czasie ich obaj wspólni synowie byli już całkowicie usamodzielnieni a mąż powódki traktował analizowane wpłaty jako wykonywanie przez niego względem żony dobrowolnie obowiązku alimentacyjnego. Reasumując - zebrany w sprawie materiał dowodowy w ocenie Sądu daje podstawę do uznania, że powódka była przed śmiercią A. M.

(1)dobrowolnie przez niego alimentowana zgodnie z porozumieniem ustnym małżonków poczynając od 2015 r., gdy nastąpiła faktyczna separacja, potem przez kolejne lata, a w tym po orzeczeniu w 2020 r. separacji, a później także następnych latach, zgodnie z wyrażonym jednoznacznie przez zmarłego jego zamiarem wolicyjnym po usamodzielnieniu się młodszego z synów małżonków, co wynikało z niespornie dokonywanych w dalszym ciągu stałych comiesięcznych wpłat, w stałych terminach i w stałych kwotach, tytułem alimentów, które opłacał po 2020 r. już tylko na utrzymanie powódki, wobec czego Sąd stwierdził, że została tym samym spełniona przesłanka określona w art. 70 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przypomnieć należy, że świadczenie renty rodzinnej ma zapobiegać istotnemu pogorszeniu się sytuacji materialnej rodziny zmarłego ubezpieczonego, w tym także małżonki rozwiedzionej i stosownie do wyżej przytoczonych przepisów analogicznie małżonki w separacji, której zmarły małżonek dostarczał środków utrzymania, będąc do tego zobowiązanym z mocy art. 60 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 1359). Wnioskodawczyni miała ustalone prawo do alimentów w trybie i formie prawem dopuszczalnej – było to bowiem ustne porozumienie alimentacyjne małżonków, które zmarły faktycznie realizował. Realizacja tego uprawnienia została przez odwołującą się wykazana dowodami, których strona pozwana w toku n/n procesu skutecznie nie podważyła, a w tym zeznaniami świadków, własnymi oraz przedłożonym wydrukiem z konta bankowego za lata 2020-2023. W konsekwencji śmieci męża sytuacja majątkowa wnioskodawczyni uległa znacznemu pogorszeniu. Stałe źródło dochodu nie wystarcza na zaspokojenie jej podstawowych potrzeb, gdyż aktualne zarobki powódki kształtują się na poziomie 5700 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni ponosi bowiem obecnie samodzielnie koszty utrzymania – wspólnego do niedawna – domu byłych małżonków w miejscowości S. oraz koszty utrzymania mieszkania o pow. ok. 70 m kw. przy ul. (...) w Ł. (w łącznej wysokości ok. 1200 zł miesięcznie), a oprócz tego ponosi także koszty bieżące, jak na przykład koszty zakupu żywności, odzieży, środków czystości itp. Tych okoliczności strona pozwana nie kwestionuje, a przecież ważą one również na ocenie sytuacji materialnej powódki, która zaistniała w konsekwencji śmierci jej małżonka. Mając na uwadze powyższe, Sąd Okręgowy, na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c., zmienił zaskarżoną decyzję, o czym orzekł, jak w sentencji wyroku. SSO Paweł Wojas