k.c.: §
nie zostało obalone. Dalej należało rozważyć, czy rację miał pozwany, twierdząc, że prowizja na tle analizowanej tu umowy stanowi świadczenie główne, a wobec jednoznacznego sformułowania postanowień jej dotyczących, uchylają się one spod kontroli pod kątem abuzywności. W doktrynie i orzecznictwie kwestią sporną pozostaje, czy prowizja w umowach kredytu i pożyczki stanowi jedno ze świadczeń głównych kredytobiorcy/pożyczkobiorcy. W uchwale z dnia 27 października 2021 r., sygn. akt III CZP 43/20 (Legalis), Sąd Najwyższy wyraził stanowisko, że wynagrodzenie prowizyjne (prowizja), stanowiące wynagrodzenie z tytułu udzielenia pożyczki, przewidziane w umowie pożyczki, do której mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (…), nie jest świadczeniem głównym w rozumieniu art.
Jako główne świadczenie po stronie pożyczkobiorcy - w przypadku umowy pożyczki regulowanej przepisami ustawy o kredycie konsumenckim - Sąd Najwyższy uznał jedynie należności odsetkowe (kapitałowe i od kwoty pożyczki przeterminowanej), zaznaczając, że jest to typowe świadczenie pożyczkobiorcy, do którego spełnienia jest obowiązany w przypadku każdej umowy podlegającej przepisom ustawy o kredycie konsumenckim. Pozostałe koszty związane z udzieleniem pożyczki stanowią zaś świadczenia uzupełniające. W tym samym duchu, choć mniej kategorycznie, Sąd Najwyższy wypowiedział się w drugiej uchwale podjętej dzień wcześniej, bo 26 października 2021 r., sygn. akt III CZP 42/20 (Legalis). W obu tych judykatach Sąd Najwyższy zwrócił natomiast uwagę na konieczność analizowania kwestii kwalifikacji postanowienia traktującego o prowizji in casu, zatem na tle postanowień konkretnej umowy pożyczki. Z kolei zaś w wyroku z dnia 29 marca 2023 r., sygn. akt II CSKP 1837/22 (Legalis), Sąd Najwyższy, powołując się na swoje wcześniejsze orzeczenia (postanowienie z dnia 29 grudnia 2022 r., sygn.. akt I CSK 3149/22, oraz wyrok z dnia 28 września 2022 r., sygn. akt II CSKP 412/22), stwierdził, że z definicji umowy kredytu wynika, iż prowizja należy do głównych świadczeń stron z umowy kredytu. W przypadku umowy kredytu, inaczej niż w przypadku umowy pożyczki, jednoznaczne sformułowanie prowizji pozwala na jej kwalifikację jako głównego świadczenia stron, szczególnie w świetle kodeksowej definicji umowy kredytu. Skoro kredytobiorca miał możliwość zapoznania się z treścią umowy, określenie prowizji było jednoznaczne, stanowiło procent ściśle określony od kwoty kapitału, a na prowizję w tej wysokości świadomie się zgodził, to brak jest abuzywności klauzuli przewidującej opłatę prowizyjną. W okolicznościach tej sprawy w treści umowy pożyczki wyraźnie wskazano, że pożyczkobiorca zobowiązany jest uiścić „prowizję za udzielenie pożyczki”. Podkreślenia wymaga, że – inaczej niż w stanach faktycznych, na gruncie których wypowiadał się Sąd Najwyższy w przywołanych wyżej sprawach III CZP 43/20 i III CZP 42/20 – tutaj prowizja za udzielenie pożyczki stanowiła jedyny pozaodsetkowy koszt pożyczki. Nie można przy tym przyjąć założenia, że skoro pożyczkodawca pobiera od pożyczkobiorcy odsetki za korzystanie z jego kapitału oraz ewentualnie za opóźnienie w jego spłacie, co w przypadku umowy regulowanej przepisami ustawy o kredycie konsumenckim będzie miało miejsce w każdym wypadku, to nie może być mowy o innym świadczeniu głównym po stronie pożyczkobiorcy, zatem że wszystkie inne należności, niezależnie od ich nazwy (prowizja, opłata przygotowawcza, wynagrodzenie prowizyjne) stanowić będą świadczenia o charakterze uzupełniającym. Jak trafnie zauważył Sąd Najwyższy w przywołanym wyżej wyroku z dnia 29 marca 2023 r. w sprawie o sygn. akt II CSKP 1837/22: Prowizja - oprócz odpłatności za dokonywane czynności bankowe - może zawierać w sobie element wynagrodzenia skoro kredyt jest świadczeniem odpłatnym. W szczególności prowizja może obejmować ten element świadczenia, który wiąże się z kosztem ryzyka udzielenia kredytu. Mając na uwadze powyższe, Sąd doszedł do przekonania, że postanowienia kwestionowanej przez powódkę umowy pożyczki, odnoszące się do „prowizji za udzielenie pożyczki”, w tym § 2, któremu powódka zarzuciła abuzywność, określają główne świadczenie w rozumieniu art.
Nie ulegało przy tym wątpliwości, że postanowienia te zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W szczególności kwestionowany przez powódkę § 2 umowy nie nastręcza żadnych trudności interpretacyjnych – wprost podano tu wysokość prowizji, którą pożyczkobiorca winien uiścić. Z kolei z § 1 ust. 1 umowy wynikało w sposób nie budzący wątpliwości, że prowizja ta zostanie uiszczona poprzez pobranie jej z kwoty pożyczki – 97.852,44 zł. Natomiast nawet gdyby przyjąć stanowisko odmienne, reprezentowane przez powódkę, to jest że analizowana prowizja nie stanowi na tle przedmiotowej umowy pożyczki świadczenia głównego, to i tak brak byłoby podstaw do stwierdzenia abuzywności postanowień umowy w rozpatrywanym zakresie. Wobec wskazania w treści § 2 umowy, zatem na pierwszej jej stronie, wysokości prowizji poprzez podanie konkretnej kwoty – 9.579,75 zł, powódka nie powinna była mieć żadnych wątpliwości co do tego, jaka prowizja zostanie od niej pobrana za udzielenie pożyczki. W § 1 ust. 1 wyjaśniono przy tym, że prowizję opłaci powódka w ten sposób, że zostanie ona pobrana z kwoty pożyczki. Tutaj także przeciętny konsument nie powinien mieć żadnych trudności z odszyfrowaniem znaczenia zapisów umowy. Wydaje się zresztą, że powódka takowych w rzeczywistości nie miała, skoro z akt sprawy nie wynika, aby kwestionowała prawidłowość czynności banku w zakresie wypłaty środków z pożyczki, w szczególności nie podnosiła, aby wypłacono jej z tego tytułu zaniżoną kwotę. Dopiero na potrzeby sporu sądowego powódka podniosła szereg zarzutów w tym zakresie. Sama wysokość naliczonej przez Bank prowizji – 9.579,75 zł - nie jawi się jako zawyżona i nie może uzasadniać sama w sobie zarzutu abuzywności. Trudno też podzielić stanowisko powódki co do tego, że o abuzywności miałoby świadczyć samo wyliczenie wysokości prowizji jako 9,79% kwoty pożyczki, czyli od 97.852,44 zł, zamiast od kwoty wypłacanej na rzecz pożyczkobiorcy, to jest od „całkowitej kwoty pożyczki” – 88.272,69 zł. Sama powódka wskazała, że różnica wynosiłaby tu niecały 1.000 zł (9.579,75 zł a 8.641,90 zł). Nie sposób byłoby tu mówić zatem o rażącym naruszeniu interesów konsumenta w rozumieniu art.
Na marginesie wypada zauważyć, że gdyby przyznać powódce rację co do tego, że § 2 umowy miał abuzywny charakter i w efekcie nie wiązał powódki, to oznaczałoby to tyle, że powódka mogłaby dochodzić od Banku wypłaty pozostałej części pożyczki w wysokości równej pobranej od niej prowizji, ewentualnie mogłaby wystąpić z roszczeniem odszkodowawczym w reżimie odpowiedzialności kontraktowej. Takich roszczeń jednak powódka w tej sprawie nie dochodziła. Powódka, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wyraźnie wskazywała, że dochodzi zwrotu nienależnych świadczeń, zatem podstawy prawnej swoich roszczeń poszukiwała w przepisach art. 405 k.c. w zw. z art. 410 § 1 k.c. Podsumowując powyższe rozważania, Sąd uznał że w niniejszej sprawie nie zaktualizowały się określone w art. 45 ust. 1 u.k.k. przesłanki do złożenia przez pożyczkobiorcę oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego, a przy tym uchybiono terminowi określonemu w art. 45 ust. 5 u.k.k. Sąd nie dopatrzył się także podstaw do stwierdzenia abuzywności postanowienia § 2 umowy. Z tych przyczyn powództwo podlegało oddaleniu w całości, o czym orzeczono w pkt. I sentencji wyroku. O kosztach procesu Sąd orzekł w pkt. II sentencji wyroku zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu wynikającą z art. 98 § 1 k.p.c. W efekcie powódka została obciążona całością kosztów poniesionych przez pozwanego, na które składały się koszty zastępstwa procesowego w wysokości 5.400 zł, ustalone stosownie do § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1964) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł. O odsetkach od zasądzonej kwoty kosztów procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 1 k.p.c. sędzia Agnieszka Nakwaska-Szczepkowska
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.