Sygn. akt VIII U 1676/25 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 16 kwietnia 2025 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Ł. stwierdził, że R. S. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym oraz wypadkowemu w okresie od 1.01.2025 roku i określił miesięczne podstawy wymiaru składek: - na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne oraz dobrowolne ubezpieczenie chorobowe: za styczeń 2025 – 4364,48 zł, za luty 2025 r. – 4646,25 zł, za marzec 5203,80 zł; - na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za styczeń 2025 – 4364,48 zł, za luty 2025 r. – 4646,25 zł, za marzec 5203,80 zł; W uzasadnieniu organ rentowy stwierdził, że ubezpieczony z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej od 1 stycznia 2025 r. nie spełnia wymogów uprawniających do ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne zgodnie z art. 18 c ust. 1-4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, tj. w oparciu o dochód uzyskany z prowadzonej działalności w poprzednim roku kalendarzowym tzw. Mały (...), a także stwierdził, że w roku kalendarzowym 2025 obowiązuje ubezpieczonego podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w zadeklarowanej kwocie, która nie może być jednak niższa niż 60 % prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek. (decyzja – k. nienum. załączonych do sprawy akt organu rentowego) Odwołanie od w/w decyzji ZUS wniósł ubezpieczony, nie zgadzając się z nią i wnosząc o jej zmianę. Wniósł o zawieszenie wykonania decyzji ZUS w związku z toczącym się procesem przed Sądem Najwyższym (bez podania sygnatury) (odwołanie k. 3 zał. akt) W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie nadto o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wywodząc, jak w zaskarżonej decyzji. (odpowiedź na odwołanie – k. 4) Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: R. S. prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą. (bezsporne) Z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, którą wznowił od 16.10.2019 roku ubezpieczony zgłosił się do ubezpieczeń społecznych: - od 16.10.2019 – 31.12.2019 do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego, rentowych i wypadkowego oraz dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, dla której zgodnie z art. 18 ust. 8 podstawę wymiaru składki stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek, ogłoszonego w trybie art. 19 ust. 10 na dany rok kalendarzowy - od 1 stycznia 2020 r. do 31 grudnia 2022 r. jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, dla której podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne uzależniona jest od dochodu (poprzednio od 1.01.2019 do 31.01.2020 od przychodu) - od 1.01.2023 r do 31.12.2024 r jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, dla której zgodnie z art. 18 ust. 8 podstawę wymiaru składki stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego (bezsporne) W dniu 30 stycznia 2025 roku ubezpieczony ponownie zgłosił się od 1.01.2025 roku do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, dla której podstawa wymiaru składek uzależniona jest od dochodu. ZUS poinformował ubezpieczonego o braku prawa do korzystania z ulgi oraz o unieważnieniu zgłoszenia. (bezsporne) Stan faktyczny w sprawie był bezsporny. Ubezpieczony nie zakwestionował okoliczności faktycznych, które były podstawą do wydania zaskarżonej decyzji. Spór w niniejszej sprawie dotyczy wyłącznie kwestii natury prawnej przy niekwestionowanym przez żadną ze stron postępowania stanie faktycznym wystarczającym do wydania rozstrzygnięcia. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy ubezpieczony może ponownie określić wysokość należnych składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne od 1 stycznia 2025 r. na podstawie art. 18c ust. 1-4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 350, dalej: ustawa systemowa). Na wstępie należy wskazać, iż stosownie do treści art. 6 ust. 1 punkt 5 ustawy systemowej, obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi współpracującymi. Za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych (art. 8 ust. 6 ustawy systemowej). Z kolei na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu podlegają osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Natomiast zgodnie z treścią art. 104 ust. 1 ustawy 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 214), osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą opłacają obowiązkowo składki na Fundusz Pracy, ustalone od kwot stanowiących podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (…). Przepisy dotyczące składek na Fundusz Pracy stosuje się także do składek na Fundusz Solidarnościowy (art. 4 ustawy z 23 października 2018 roku o Funduszu Solidarnościowym - Dz.U z 2024 poz. 1848). W myśl art. 18 ust. 8 ustawy systemowej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 5 i 5a, stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek, ogłoszonego w trybie art. 19 ust. 10 na dany rok kalendarzowy. Składka w nowej wysokości obowiązuje od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia danego roku. Zgodnie zaś z art. 18c ust. 1 ustawy systemowej – w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2019 r. do dnia 31 stycznia 2020 r. - najniższa podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych, o których mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1, których roczny przychód z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w poprzednim roku kalendarzowym nie przekroczył trzydziestokrotności kwoty minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w grudniu poprzedniego roku, uzależniona jest od tego przychodu. Powyższa regulacja została wprowadzona ustawą z dnia 30 lipca 2018 r. o zmianie niektórych ustaw w celu obniżenia składek na ubezpieczenia społeczne osób fizycznych wykonujących działalność gospodarczą na mniejszą skalę (Dz. U. poz. 1577). Tym samym od stycznia 2019 r. wprowadzona została możliwość skorzystania z preferencji składkowej tzw. Mały ZUS. Co istotne, został on zmodyfikowany ustawą z dnia 19 grudnia 2019 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. poz. 2550). Zmodyfikowany (...) wszedł w życie 1 lutego 2020 r. i powszechnie nazywany jest „Małym (...). Stosownie do art. 18c ust. 1 ustawy systemowej – w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lutego 2020 r. – podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonego, o którym mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1, którego roczny przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskany w poprzednim roku kalendarzowym nie przekroczył kwoty 120.000 złotych, uzależniona jest od dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, zwanego dalej „dochodem z pozarolniczej działalności gospodarczej”, uzyskanego w poprzednim roku kalendarzowym. Jednocześnie najniższa podstawa wymiaru składek, o której mowa w ust. 1, nie może przekroczyć 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia ogłoszonego w trybie art. 19 ust. 10 na dany rok kalendarzowy i nie może być niższa niż 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w styczniu danego roku (ust. 2). Podstawę wymiaru składek ubezpieczony ustala na dany rok kalendarzowy, mnożąc przeciętny miesięczny dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskany w poprzednim roku kalendarzowym, obliczony zgodnie z ust. 4, przez współczynnik 0,5 (ust. 3). Art. 18c ust. 4 ustawy systemowej określa wzór ustalania przeciętnego miesięcznego dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskanego w poprzednim roku kalendarzowym. Zgodnie natomiast z art. 18c ust. 9 ustawy systemowej ubezpieczony, o którym mowa w ust. 1, przekazuje informację o zastosowanych formach opodatkowania obowiązujących tego ubezpieczonego w poprzednim roku kalendarzowym, o rocznym przychodzie z pozarolniczej działalności gospodarczej i rocznym dochodzie z tej działalności uzyskanych w poprzednim roku kalendarzowym, w tym o przychodzie i dochodzie uzyskanych w okresie obowiązywania danej formy opodatkowania oraz o podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ustalonej na dany rok kalendarzowy w: imiennym raporcie miesięcznym albo w deklaracji rozliczeniowej – w przypadku, o którym mowa w art. 47 ust. 2 - składanych za styczeń danego roku kalendarzowego lub za pierwszy miesiąc rozpoczęcia lub wznowienia prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w danym roku kalendarzowym. W myśl art. 36 ust. 14a ustawy systemowej o zmianie w stosunku do danych wykazanych w zgłoszeniu, o którym mowa w ust. 10, dotyczącej tytułu ubezpieczenia związanego ze sposobem obliczania podstawy wymiaru składek, o którym mowa w art. 18c ust. 1 ubezpieczony zawiadamia Zakład przez złożenie zgłoszenia wyrejestrowania i ponownego zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych zawierającego prawidłowe dane w terminie: do końca stycznia danego roku kalendarzowego, jeżeli zmiana w stosunku do danych wykazanych w zgłoszeniu następuje w styczniu tego roku, przy czym jeżeli termin ten jest krótszy niż 7 dni, ubezpieczony dokonuje zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych w terminie 7 dni od zaistnienia zmiany; w terminie 7 dni od zaistnienia zmiany - w pozostałych przypadkach. Ulga ta (Mały (...)), w zamierzeniu ustawodawcy, miała na celu rozwój aktywności przedsiębiorców prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą o niskich przychodach. Przedsiębiorca uzyskał możliwość obniżenia wysokości podstawy wymiaru składek określonych w art. 18 ust. 8 ustawy systemowej - uzasadnienie do projektu ustawy (...) sejmowy VIII. (...). Jednocześnie nie można jednak tracić z pola widzenia, iż skorzystanie z ulgi (...) spowoduje spadek przyszłych świadczeń pokrywanych z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Z obniżenia podstawy wymiaru składek nie skorzysta ubezpieczony przedsiębiorca, jeżeli dotyczy go którakolwiek z okoliczności wskazanych w art. 18c ust. 11 ustawy systemowej: 1) w poprzednim roku kalendarzowym stosował przepisy dotyczące zryczałtowanego podatku dochodowego w formie karty podatkowej i korzystał ze zwolnienia sprzedaży od podatku od towarów i usług na podstawie art. 113 ust. 1 i 9 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2024 r. poz. 361, 852, 1473, 1721 i 1911); 2) spełnia warunki określone w art. 18a; 3) w poprzednim roku kalendarzowym prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą przez mniej niż 60 dni kalendarzowych; 4) w poprzednim roku kalendarzowym także prowadził pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 pkt 2-5; 5) wykonuje pozarolniczą działalność gospodarczą na rzecz byłego pracodawcy, na rzecz którego przed dniem rozpoczęcia pozarolniczej działalności gospodarczej w bieżącym lub w poprzednim roku kalendarzowym wykonywał w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres wykonywanej pozarolniczej działalności gospodarczej; 6) ustalał podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgodnie z niniejszym artykułem przez 36 miesięcy kalendarzowych w ciągu ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Do powyższych limitów wlicza się, jako pełny miesiąc, każdy miesiąc kalendarzowy, w którym osoba odpowiednio ustalała podstawę składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgodnie z niniejszym artykułem lub prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą przez co najmniej jeden dzień kalendarzowy. Nadto należy wskazać, iż przedsiębiorca nie jest ograniczony do korzystania w danym roku z ulgi bez przerwy. Przerwa taka może wynikać z zawieszenia działalności gospodarczej (wówczas ten okres nie będzie liczony do ostatnich 60 miesięcy) jak i z podjęcia decyzji o rezygnacji z uprawnienia na podstawie art. 18c ust. 10 ustawy systemowej (okres ten nie będzie liczony do 36 miesięcy z art. 18c ust. 1 punkt 6, a będzie liczony do ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych prowadzenia działalności gospodarczej). Także w kolejnych latach kalendarzowych przedsiębiorcy mogą dokonać obliczenia wysokości podstawy wymiaru według regulacji z art. 18 ust. 8 lub 18c ust. 1 ustawy systemowej. Wyżej opisane możliwości wyboru podstawy wymiaru składek pozwalają na przyjęcie, że nie ma sekwencji ustalania wysokości podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne zgodnie ze schematem: 36 miesięcy opłacania składek preferencyjnych (na podstawie art. 18c ust. 1 ustawy systemowej) i 24 miesiące opłacania składek od podstawy wymiaru ustalonej na podstawie art. 18 ust. 8 w ciągu zamkniętego sześćdziesięciomiesięcznego okresu. Układ okresów ustalania podstawy wymiaru składek na podstawie art. 18c ust. 1 i art. 18 ust. 8 ustawy systemowej może być zatem różny. W sprawie bezspornym jest, że ubezpieczony od 1 stycznia 2020 roku do 31 grudnia 2022 roku (przez 36 miesięcy) korzystał z (...) oraz, iż spełnia przesłankę określoną w art. 18c ust. 1 ustawy systemowej. W stosunku do ubezpieczonego nie zachodzą również okoliczności wykluczające skorzystanie z preferencji składkowej określone w art. 18c ust. 11 punkt 1-
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.