w odniesieniu do postanowienia abuzywnego ma charakter lex specialis w stosunku do przepisu art. 58 § 1 i 2 k.c. (wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 3 marca 2023 r., sygn. akt V ACa 1086/22). Sąd nie znalazł podstaw do uznania nieważności umowy w myśl art. 58 § 1 i 2 k.c. Zdaniem Sądu postanowienia umowne wprowadzające mechanizm waloryzacji, które przewidywały przeliczenie kredytu według dwóch mierników (kursu kupna i kursu sprzedaży) ustalonego jednostronnie przez Bank, w szczególności: § 2 ust. 2 i § 7 ust. 1 Umowy, uznać należy za niedozwolone postanowienia umowne. Zgodnie z art.
k.c., postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Z przytoczonego przepisu wynika, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są klauzule umowne, które spełniają łącznie trzy przesłanki: zawarte zostały w umowach z konsumentami, kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz rażąco naruszają interesy konsumenta. Stwierdzenie niedozwolonego charakteru postanowienia umownego jest natomiast wyłączone, gdy postanowienie umowne: zostało indywidualnie uzgodnione z konsumentem lub określa główne świadczenia stron i jest sformułowane w sposób jednoznaczny. Jak wynika z art.
k.c., nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Z ustalonego stanu faktycznego wynika, że Umowa została sporządzona przez Bank na standardowym wzorcu. O braku rzeczywistego wpływu powodów na treść poszczególnych postanowień umownych świadczą również okoliczności jej zawarcia. Umowa została bowiem przygotowana według standardowego wzorca i przedstawiona kredytobiorcom w wersji gotowej do podpisu. Rzeczywisty wpływ powodów na umowę ograniczał się do jej podpisania lub niepodpisania. Powodowie mogli mieć ewentualny wpływ na wysokość kredytu, czas kredytowania oraz walutę kredytu, co było zgłaszane na etapie wniosku kredytowego a nie Umowy. Niejednoznaczność klauzul waloryzacyjnych mogła zostać usunięta przez udzielenie powodom przed zawarciem umowy odpowiedniej informacji o ryzyku walutowym i ryzyku zmiany stopy procentowej, co nie miało miejsca (zob. wyrok TSUE z 20 września 2017 r. w sprawie A. i inni vs. (...) SA, C-186/16, pkt 51). Sporne klauzule stanowiły przy tym element określenia głównego świadczenia stron, gdyż miały być wykorzystywane do określenia zarówno wysokości świadczenia Banku, jak i późniejszych świadczeń kredytobiorcy (zob. wyrok SN z dnia 30 września 2020 r., I CSK 556/18, niepubl. i przywołane tam orzecznictwo). Sąd wskazuje również, że działania pozwanego Banku nie zapewniły konsumentowi informacji wystarczających do podjęcia świadomej i rozważnej decyzji, a w konsekwencji nie doszło do uchylenia niejednoznaczności spornych postanowień umowy w stopniu wyłączającym badanie abuzywności. Na etapie zawierania Umowy kredytu powodom nie przedstawiono informacji pozwalających zrozumieć, skalę obciążającego ich ryzyka ekonomicznego. Umowa kredytu oraz Regulamin nie zawierały żadnego mechanizmu chroniącego konsumenta przed niczym nieograniczonym ryzykiem związanym z zawartym kredytem hipotecznym. Nie ma przy tym znaczenia, czy w Banku istniały i były wdrożone procedury ustalania kursów na potrzeby tabel oraz czy i na ile kursy te miały charakter rynkowy. Jest dla Sądu oczywiste że takie procedury w Banku obowiązywały. Przy ocenie abuzywności przedmiotem badania są bowiem postanowienia umowne według stanu z chwili zawarcia umowy (zob. uchwałę 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2), nie zaś praktyka wykonywania umów przez jedną ze stron. W tym stanie rzeczy nie zachodzi żadna z przesłanek negatywnych, która wyłączałaby stwierdzenie abuzywności. Zauważyć przy tym należy, że nawet wprowadzenie ewentualnych zmian dotyczących sposobu spłaty kredytu (spłata kredytu bezpośrednio w walucie CHF) czy ograniczenie spreadu walutowego, nie sanuje umowy. Podsumowując rozważania na temat abuzywnego charakteru postanowień zawartych w Umowie kredytu (...), należy uznać, że przedmiotowa umowa zawarta między stronami była w całości nieważna. Z okoliczności sprawy wynika, że bez postanowień dotkniętych nieważnością umowa nie zostałaby zawarta. Jej istotą było bowiem udzielenie kredytu waloryzowanego. Bez mechanizmów spłaty rat kredytu i ustalenia oprocentowania bank nie zawarłby tej umowy. Były to bowiem rozwiązania przez niego określone, stanowiące narzucony przez niego wymóg i zapewniające mu osiągnięcie zysku. Te mechanizmy regulowały główne świadczenia stron wobec siebie. Jednakże, mając na uwadze powyższe, Sąd wskazuje, że powództwo w niniejszej sprawie nie zasługiwało na uwzględnienie, z uwagi na fakt, że powodowie nie posiadali w niniejszej sprawie legitymacji procesowej czynnej materialnej do dochodzenia roszczenia w niniejszej sprawie. Podstawą oddalenia powództwa jest zatem okoliczność, że ich uprawnienie do kwestionowania umowy objętej porozumieniem w przedmiocie przewalutowania oraz zrzeczenia się prawa do powoływania się na abuzywność umowy pierwotnej wygasło. Sąd bowiem uznał, że w okolicznościach sprawy brak jest wątpliwości co do tego, iż strony niniejszego postępowania w dniu 1 kwietnia 2021 roku skutecznie zawarły porozumienie regulujące ich wzajemne roszczenia i uprawnienia w związku z zawartą umową kredytu hipotecznego (...) w dniu 18 marca 2005 r. W porozumieniu tym w zawarto także oświadczenie powodów, zgodnie z którym odstępują oni od powoływania się na niedozwolony charakter klauzul indeksacyjnych zawartych w umowie oraz wyrażają dobrowolna i świadomą zgodę na te klauzule i związanie umową kredytu z uwzględnieniem tych klauzul. Nadto, zgodnie z treścią porozumienia, doszło do całkowitej spłaty kredytu i wygaśnięcia zobowiązania, po dokonaniu przewalutowania kredytu na złotówki po kursie franka szwajcarskiego wynegocjowanym indywidualnie. Jak ustalono w sprawie, kurs ten był o około 50 groszy niższy, niż średni kurs NBP w kwietniu 2021r. Wobec powyższego brak jest podstaw do uznania, aby porozumienie to obarczone było jakimikolwiek wadami oświadczenia woli, bądź też zawierało postanowienia abuzywne. Samo izolowane oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do podnoszenia abuzywności zapisów umowy kredytowej mogłoby być uznane za niezgodne z prawem, ale w tym przypadku indywidualne uzgodnienia co do zakończenia obowiązywania umowy stoją na przeszkodzie uznaniu tej niezgodności z prawem. Należy podkreślić, że wbrew treści zeznań powodów, powód wielokrotnie telefonował do banku, bank także kontaktował się z powodem w celu ostatecznego ustalenia warunków porozumienia. Nie sposób więc uznać, aby powód był nieświadomy skutków zawarcia umowy kredytowej w dniu podpisania porozumienia. W tych okolicznościach zarzut powagi rzeczy ugodzonej podniesiony przez pozwanego jest w całości zasadny. Nie ma przy tym, w ocenie Sądu, decydującego znaczenia, kiedy ten zarzut podniesiono, bowiem z punktu widzenia prawa materialnego okoliczności wskazujące na skutki prawne zawartego porozumienia znalazły się już w odpowiedzi na pozew. Jest to materialnoprawny zarzut niweczący prawo powodów, dlatego nie może zostać pominięty przy ocenie zasadności roszczenia. Reasumując, strona powodowa nie wykazała, iż przysługuje jej skuteczne względem pozwanego roszczenie dochodzone niniejszym pozwem, przy czym brak jest podstaw zarówno do zasądzenia żądanej w pozwie kwoty jak i unieważnienia spornej umowy kredytu. Zawarcie bowiem porozumienia pomiędzy stronami skutkuje wygaśnięciem legitymacji materialnej po stronie powodów, a skoro w następstwie zawartego porozumienia powodowie oświadczyli o odstąpieniu od powoływania się na niedozwolonych klauzul zawartych w umowie, to nie przysługuje im już żadne roszczenie, którego mogliby skutecznie dochodzić przed sądem. W związku z powyższym, okoliczności te skutkowały oddaleniem powództwa, o czym orzeczono w pkt 1 sentencji wyroku. Jednocześnie warta zauważenia pozostaje okoliczność, iż w trakcie niniejszego postępowania powodowie byli reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika. Sąd wskazuje, że powodowie mogli zostać pouczeni o konsekwencjach zawartego porozumienia i uchylić się od złożonego oświadczenia woli, chociażby z uwagi na złożenie go pod wpływem błędu, ale tego nie zrobili. Wady oświadczenia woli skutkujące nieważnością względną czynności prawnej (takie jak błąd, groźba, podstęp czy wyzysk) nie są natomiast brane przez sąd pod uwagę z urzędu, lecz jedynie na zarzut strony, która złożyła wadliwe oświadczenie i która uprawniona jest do uchylenia się od jego skutków prawnych. Na marginesie Sąd wskazuje, że zawarte pomiędzy powodami a pozwanym Bankiem porozumienie, nie może być także uznane za krzywdzące dla powodów. Z materiału dowodowego wynika bowiem, że powodowie, działając w pełni świadomie i dobrowolnie, wynegocjowali z bankiem warunki spłaty pozostałej części zadłużenia po kursie waluty korzystniejszym niż ten, który wynikał z obowiązującej w dacie zawarcia porozumienia Tabeli Kursów Walut Obcych pozwanego banku. W konsekwencji, porozumienie to przyniosło powodom realną korzyść ekonomiczną. O kosztach procesu orzeczono w punkcie drugim sentencji wyroku z uwzględnieniem wyniku sprawy, którą powodowie przegrali w całości. Zgodnie z treścią art. 98 § 1 k.p.c. strona przegrywająca zobowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Na koszty procesu, które poniósł pozwany składały się koszty zastępstwa procesowego w wysokości 5.400 zł oraz opłaty skarbowe od pełnomocnictwa – 34 zł. O odsetkach orzeczono zgodnie z art. 98 § 1 1 k.p.c. Wysokość przyznanych pozwanemu kosztów zastępstwa procesowego Sąd ustalił na podstawie § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. SSO Joanna Cyganek
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.