II C 1006/25

(2)§1 ust 2 kpc dowód z zeznań świadka T. G. ( e-protokół k.309 i n.) jako pozostających bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Świadek wskazywał, iż nie posiada jakichkolwiek informacji co do umów łączących strony, nie był świadkiem ich zawarcia, a jego kontrakt ze stronami związany był wyłącznie z ich udziałem w spółce (...). Sąd pominął dowód z dokumentów zgłaszanych przez pozwanego w pkt 6 sprzeciwu od nakazu zapłaty ( art. 235 2 §1 ust 2 kpc) jako nie mających dla sprawy znaczenia. Zważywszy na fakt, iż wypłata kwoty pożyczki nie była kwestionowana źródło z którego powód posiadał środki do jej udzielenia pozostawało irrelewantne dla rozstrzygnięcia. Sąd zważył, co następuje: Roszczenie dochodzone pozwem zasługiwało na uznanie za zasadne. Zgodnie z treścią przepisu art. 720 §1 i 2 k.c. przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy, albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy, albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości. Umowa pożyczki, której wartość przekracza tysiąc złotych, wymaga zachowania formy dokumentowej. Umowa pożyczki jest dwustronnie zobowiązująca (obie jej strony zaciągają zobowiązania); nie jest natomiast umową wzajemną, gdyż zwrot jej przedmiotu nie stanowi świadczenia wzajemnego ani nie jest przyczyną lub odpowiednikiem świadczenia dającego pożyczkę. Do jej essentialia negotii należy oznaczenie stron i określenie ilości pieniędzy albo rzeczy oznaczonych co do gatunku oraz zobowiązanie się do ich przeniesienia na własność biorącego pożyczkę, a ponadto obowiązek zwrotu przedmiotu pożyczki. Umowa pożyczki ma charakter konsensualny - do jej zawarcia dochodzi przez samo porozumienie stron. Kwestia przeniesienia własności przedmiotu umowy stanowi natomiast element wykonania zawartej już umowy. Ma jednak, jak gro zobowiązań, charakter kauzalny, a zgodnie z założeniami zasady kauzalności, ważność czynności prawnej zobowiązującej zależy od istnienia i ważności kauzy (causa obligationis) (Gutowski Maciej, Zasada kauzalności czynności prawnych w prawie polskim, PiP 2006/4/3-19, Lex). Pod pojęciem kauzy (causa) należy zatem rozumieć przyczynę dokonania czynności prawnej, co oczywiście nie oznacza celu, na który wydatkowana ma być pożyczka pieniężna, a raczej zamiar jej zaciągnięcia i udzielenia. Formą, w której powinna zostać zawarta umowa pożyczki, jest forma dokumentowa. Zastrzeżenie to odnosi się jedynie do umów pożyczki, których wartość przekracza 1.000 zł. Ustawa nie wskazuje rygoru zachowania formy, zatem zgodnie z art. 73 § 1 k.c. będzie to zastrzeżenie jedynie dla celów dowodowych. W razie niezachowania zastrzeżonej formy nie jest w sporze dopuszczalny dowód ze świadków ani dowód z przesłuchania stron na fakt dokonania czynności. Jednakże mimo niezachowania ww. dowód ze świadków lub dowód z przesłuchania stron jest dopuszczalny, jeżeli obie strony wyrażą na to zgodę, jeżeli żąda tego konsument w sporze z przedsiębiorcą albo jeżeli fakt dokonania czynności prawnej będzie uprawdopodobniony za pomocą pisma (art. 74 k.c.). Zgodnie z art. 246 k.p.c. w postępowaniu cywilnym dowód ze świadków lub z przesłuchania stron jest dopuszczalny, jeśli dokument obejmujący treść czynności został zgubiony, zniszczony lub zabrany przez osobę trzecią. Artykuł 247 k.p.c. wprowadza ograniczenie dowodu z zeznań świadków i przesłuchania stron przeciwko osnowie lub ponad osnowę dokumentu obejmującego czynność prawną. Dowód taki może być dopuszczony między uczestnikami tej czynności tylko w przypadkach, gdy nie doprowadzi to do obejścia przepisów o formie zastrzeżonej pod rygorem nieważności i gdy ze względu na szczególne okoliczności sprawy sąd uzna to za konieczne. Zakaz dowodzenia ponad osnowę dokumentu odnosi się do twierdzenia, że dokument jest niekompletny, a czynność prawna obejmowała także inne oświadczenia, które nie zostały w nim ujęte, możliwe jest jednak powoływanie dowodów zmierzających do stwierdzenia nieważności czynności prawnej (Turczyn A., Art. 247, [W:] Kodeks postępowania cywilnego. Postępowanie procesowe. Komentarz aktualizowany, Piaskowska Olga Maria (red.), Lex) Obowiązek przedstawienia dowodów spoczywa na stronach (art. 232 k.p.c.), a ciężar udowodnienia faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie (art. 227 k.p.c.) spoczywa na stronie, która z faktów tych wywodzi skutki prawne (art. 6 kc). Dobór dowodów należy do strony, to ona powinna wskazywać wyłącznie takie, które są dopuszczalne i wiarygodne. Rzeczą Sądu nie jest zarządzenie dochodzeń w celu uzupełnienia lub wyjaśnienia twierdzeń stron i wykrycia środków dowodowych pozwalających na ich udowodnienie ani też sąd nie jest zobowiązany do przeprowadzenia z urzędu dowodów zmierzających do wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia spraw. Przepis prawa materialnego – art. 6 k.c. określa na czyje ryzyko idzie nieudowodnienie określonego faktu. Z kolei art. 232 kpc stanowi procesowe narzędzie za pomocą którego strony mogą osiągnąć skutek w postaci udowodnienia dla nich korzystnych faktów istotnych z punktu widzenia dochodzonego roszczenia w znaczeniu materialnoprawnym. Przepis art. 6 k.c. zawiera normę decyzyjną, pozwalającą ocenić wyniki przeprowadzonego postępowania dowodowego. W niniejszej sprawie bezspornym było, iż strony zawarły dwie umowy pożyczki, na podstawie których to pozwanemu udostępniona została łącznie kwota 1.900.000 zł. Istota sporu sprowadziła się do wskazania, czy pozwany jako pożyczkobiorca wykonał ciążące na nim zobowiązanie w postaci zwrotu kwoty pożyczki powiększonej o odsetki kapitałowe przewidziane w umowie na rzecz pożyczkodawcy. Jak wskazano uprzednio, zgodnie z zasadą rozkładu ciężaru dowodu wskazaną w art. 6 Kodeksu cywilnego (k.c.), ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Pozwany w ocenie Sądu nie podołał wykazaniu, jakoby w rzeczywistości dokonał on spłaty udzielonej mu pożyczki. Pozwany wskazywał, jakoby spłaty na rzecz powoda dokonywał w gotówce. Sąd nie przyznał waloru wiarygodności tym twierdzeniom, w szczególności zważywszy na fakt, iż nie przedstawił on jakiegokolwiek pisemnego potwierdzenia ze strony powoda o przyjęciu takich środków. Pozwany wskazywał, jakoby było to związane z faktem, iż strony dążyły do minimalizacji dowodów na dokonywane przez nie rozliczenia. Twierdzenia takie w ocenie Sądu kłócą się z treścią zeznań stron w zakresie bliskich relacji towarzyskich i biznesowych, jakie to miały pomiędzy nimi panować w tamtym okresie – wątpliwym wydaje się fakt, iż w przypadku takim strony zdecydowały się na zawarcie pisemnej umowy, zaś nie przyjęły takiej formy dla wykazywania dokonania spełnienia zobowiązania. Odnosząc się do złożonych do akt sprawy wyciągów z rachunków bankowych, do których to dostęp miał pozwany oraz pokwitowań odbioru gotówki przez pozwanego od spółki (...) ( k.328 i n.), wskazać należy, iż okoliczności te były niedostateczne do przyjęcia dokonania przez niego spłaty wierzytelności dochodzonej pozwem, brak było możliwości ustalenia w jaki sposób środki te zostały bowiem rozdysponowane. Ostatecznie zatem Sąd zgodnie z żądaniem pozwu zasądził na rzecz powoda kwotę 2.240.520,55 zł, powiększoną o odsetki wskazane w umowie, a wynoszące 10%, liczone dla kwoty 1.188.739,73 zł – od dnia 2 lipca 2019 roku do dnia zapłaty, zaś od kwoty 1.051.780,82 zł – od dnia 2 maja 2020 roku do dnia zapłaty. Zasadą prawa cywilnego jest, że dłużnik popada w opóźnienie, jeżeli nie spełnia świadczenia w terminie, w którym stało się ono wymagalne. W obu przypadkach dzień początkowy okresu odsetkowego oznaczony został jako pierwszy dzień przypadający po dacie spłat wskazanych w tych umowach, a określonych odpowiednio na dzień 30 czerwca 2019 roku oraz 30 kwietnia 2020 roku. W ocenie Sądu w sprawie nie zachodziły przesłanki pozwalające na uznanie zawartej przez strony umowy za umowę pozorną. Zdanie pierwsze § 1 art. 83 k.c. zawiera swego rodzaju definicję czynności prawnej pozornej. Została ona scharakteryzowana przez wskazanie jej trzech elementów, stanowiących, że: oświadczenie musi być złożone tylko dla pozoru

(1); musi być ono złożone drugiej stronie

(2); a jego adresat musi zgadzać się na dokonanie czynności prawnej jedynie dla pozoru

(3). Przy czym aby uznać, iż czynność miała cechy pozorności wskazane elementy muszą wystąpić łącznie a więc brak któregokolwiek z nich nie pozwala na uznanie czynności prawnej za dokonaną jedynie dla pozoru. Pierwszą i zasadniczą cechę stanowi brak zamiaru wywołania skutków prawnych. Polega ona na tym, że osoba składająca oświadczenie woli, w każdym wypadku pozorności, nie chce, aby powstały te skutki prawne, które normalnie prawo z tego typu oświadczeniem łączy. Albowiem albo nie chce wywołać w ogóle żadnych skutków prawnych, albo też chce wywołać inne, niż wynikałyby ze złożonego przez nią oświadczenia woli. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 września 2011 r. sygn. III CSK 349/10, istotą pozorności oświadczenia woli jest brak konstytutywnej cechy, z jaką wiąże się każde oświadczenie woli, w postaci zamiaru wywołania skutków prawnych, wynikających z podejmowanej czynności prawnej. Pozorność może zachodzić zarówno wtedy, gdy pod pozorowaną czynnością nie kryje się inna czynność, jak i wtedy, gdy pod pozornym oświadczeniem ukrywa się inna czynność prawna. Przy badaniu tego elementu należy jednak zachować daleko posuniętą ostrożność, gdyż nie budzi wątpliwości, że sama deklaracja składającego oświadczenie woli nie stanowi jeszcze dostatecznego dowodu na pozorność czynności. Analiza nastawienia osoby składającej pozorne oświadczenie woli ujawnia bowiem niejako dwa oblicza jej zachowania. Nie chce ona wprawdzie wywołania skutków prawnych, jednocześnie jednak dąży do wywołania pozoru rzeczywistego dokonania czynności prawnej w takiej postaci, na jaką wskazuje uzewnętrznione oświadczenie woli. Celem jest wywołanie u otoczenia przeświadczenia, że czynność prawna została rzeczywiście dokonana w takiej postaci, jaka wynika z treści złożonych oświadczeń woli. Sąd meriti podziela przy tym pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 12 lipca 2002 r. (sygn. V CKN 1547/00), że oświadczenie woli złożone jest dla pozoru wtedy, gdy z góry powziętym zamiarem stron jest brak woli wywołania skutków prawnych, przy jednoczesnej chęci wprowadzenia innych osób (lub organów) w błąd co do dokonania określonej czynności prawnej. Konieczne jest, by zachodziła sprzeczność między tym, co strony deklarują na zewnątrz, a tym, do czego w rzeczywistości dążą. Oceniając od strony woli wewnętrznej, można by powiedzieć, że w ich nastawieniu wewnętrznym w stosunku do ujawnionego zachowania zachodzi zgodność i niezgodność jakby jednocześnie. Przy czym rozdźwięk między stanem ujawnionym a rzeczywistą wolą stron wystąpić może na dwóch płaszczyznach: dotyczyć treści czynności prawnej (I) lub osób nią zainteresowanych (II). Z sytuacją pierwszą (I) mamy do czynienia wówczas, gdy stronom chodzi o wywołanie wrażenia dokonania określonej czynności prawnej, podczas gdy w rzeczywistości nic się nie zmienia w ich sferze prawnej lub też zmiana ma charakter inny, niż wynikałoby to z treści złożonych oświadczeń. Przy spełnieniu pozostałych przesłanek mamy wtedy do czynienia z czynnością prawną pozorną. Nie stanowi natomiast czynności prawnej pozornej sytuacja druga (II), kiedy to chodzi o wywołanie przeświadczenia, że działają osoby inne niż rzeczywiście zainteresowane, podstawione. Stwierdzenie pozorności wymaga więc ustalenia braku zamiaru kreowania określonego stosunku prawnego. Nieodpowiadające prawdzie wskazanie tylko niektórych elementów niekoniecznie musi oznaczać czynność pozorną, np. podanie w treści czynności nieprawdziwych motywów działania, a w szczególności np. podanie fałszywej daty lub miejsca zawarcia umowy, nie przesądza jeszcze o pozorności. Drugim warunkiem nieodzownym dla uznania oświadczenia woli za pozorne jest wymóg, by było ono złożone drugiej stronie. Po trzecie wreszcie dla uznania czynności prawnej za pozorną niezbędne jest, aby adresat oświadczenia woli zgadzał się na pozorność a zgoda ta musi być wyraźna i nie budzić żadnych wątpliwości. Gdyż jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 lutego 1998 r. (sygn. II CKN 816/97) nieważność czynności prawnej z powodu pozorności złożonego oświadczenia woli może być stwierdzona tylko wówczas, gdy brak zamiaru wywołania skutków prawnych został przejawiony wobec drugiej strony tej czynności otwarcie tak, że miała ona pełną świadomość co do pozorności złożonego wobec niej oświadczenia woli i co do rzeczywistej woli jej kontrahenta i w pełni się z tym zgadza. Warunek zgody, wskazuje na konieczność porozumienia między stronami co do dokonania czynności pozornej. Nie wystarczy, że na podstawie okoliczności adresat mógł się domyślać, iż składający oświadczenie woli nie traktuje go poważnie, podobnie jak nie można by postawić mu zarzutu, że przy dołożeniu należytej staranności mógł się o tym dowiedzieć. Wymóg zgody oznacza, że adresat musi mieć pozytywną wiadomość o tym, że oświadczenie nie ma wywołać tych skutków prawnych, jakie normalnie z niego wypływają, i ponadto na stan taki musi wyrazić niebudzącą wątpliwości zgodę. Zgoda drugiej strony na pozorność musi być uprzednia w stosunku do pozornego oświadczenia woli, a zatem powinna być wyrażona najpóźniej w chwili dokonywania czynności prawnej. Wymóg zgody prowadzi do wniosku, że w istocie mamy zawsze do czynienia z dwoma współistniejącymi porozumieniami. Porozumienie pierwsze polega na ustaleniu treści czynności zawieranej na zewnątrz, tzn. ujawnianej. Natomiast porozumienie drugie, towarzyszące pierwszemu, polega na ustaleniu rzeczywistego sensu składanych oświadczeń, skoro składanym oświadczeniom strony nadają inny sens i znaczenie, niż chciałyby, by było ono odbierane przez osoby trzecie. Rozpatrując sprawę z tego punktu widzenia, trudno bronić tezy, iż w przypadku pozorności zachodzi sprzeczność między wolą wewnętrzną a wolą ujawnioną. W analizowanym stanie faktycznym pozwany wskazywał, jakoby umowy pożyczki miały charakter pozorny, a ich jedynym celem (zgodnym pomiędzy stronami) miało być przekazanie przez pozwanego środków na rzecz spółki (...). Niezależnie od przyczyn takie stanu rzeczy powód pożyczył pozwanemu pieniądze, a pozwany te pieniądze przyjął. Powód przyznał, iż umowy zostały przez strony zawarte celem dofinansowania spółki, w której to pozostawał on komandytariuszem. Z uwagi na fakt, iż nie posiadał on do kierujących działalnością spółki osób zaufania, w celu zabezpieczenia swoich praw zdecydował się on na pośrednie przekazanie spółce środków poprzez udzielenie pozwanemu pożyczki, z której to środki pochodzące ten miał następnie zainwestować w ww. spółkę udzielając jej pożyczki. Ustalenia takie nie pozwalają jednak na przyjęcie, iż umowa miała charakter pozorny. Jak uprzednio wskazano, dla uznania czynności za pozorną wymagane jest, aby osoba składająca oświadczenie woli, w każdym wypadku pozorności, nie chciała, aby powstały te skutki prawne, które normalnie prawo z tego typu oświadczeniem łączy. W przypadku z jakim mamy do czynienia w sprawie obie umowy wywołały skutki prawne zgodne z treścią czynności – tj. powód udostępnił środki pieniężne pożyczkobiorcy (ich wypłata bezpośrednio na rzecz pozwanego była bezsporna), następnie zaś to pozwany miał dokonać zwrotu tych świadczeń na rzecz pożyczkodawcy, nie zaś spółka, w której to strony uczestniczyły. Pozwany sam zawarł następnie umowę ze spółką, jednak dokonał tego we własnym imieniu i na własny rachunek. Wskazać należy m.in., iż środki przekazane przez pozwanego spółce pochodzące z drugiej umowy pożyczki zabezpieczone zostały warunkową umową przedwstępną sprzedaży lokali mieszkalnych – zabezpieczenie takie ustanowione zostało na rzecz pozwanego, nie zaś powoda. Twierdzeniom pozwanego co do faktu, iż powód nie chciał bezpośrednio dokonywać wpłat na rzecz spółki (...) z uwagi na fakt, iż nie posiadał on możliwości wykazania legalności uzyskania tych środków w ocenie Sądu przeczy m.in. fakt, iż uprzednio dokonywał on takich wpłat na rzecz ww. podmiotu (umowa pożyczki na rzecz spółki na kwotę 2.000.000 zł z dnia 18 marca 2015 roku, k.68 i n.). Biorąc powyższe okoliczności pod uwagę uznać należało, iż strony zdecydowały się na zawarcie umowy w taki sposób w związku z brakiem zaufania powoda do ww. spółki – dokonując pożyczki na rzecz pozwanego działał w celu odpowiedniego zabezpieczenia swoich praw poprzez możliwość skierowania przeciwko niemu odpowiednich żądań co do spłaty świadczenia. Strony zatem świadome były skutków wynikających z podjętych czynności prawnych i dążyły do ich osiągnięcia w takiej formie. Ostatecznie zatem wskazane czynności prawne uznać należało za w pełni skuteczne i wiążące, zgodne z ich treścią. Nadmienić należy, iż powód przed wytoczeniem powództwa w sprawie wzywał pozwanego do spełnienia świadczenia wynikającego z umów i zwrot kwoty udzielonych mu pożyczek. Pozwany w okresie tym nie kwestionował skuteczności wskazanych umów, zarzut taki czyniąc po raz pierwszy dopiero w sprzeciwie od wydanego w sprawie nakazu zapłaty. Uznać należało go zatem za element strategii procesowej podjętej na potrzeby niniejszego postępowania. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c., zgodnie z którym strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Na zasądzoną kwotę kosztów składa się 112.027 zł tytułem opłaty od pozwu, 10.800 zł wynagrodzenia pełnomocnika pozwanej ustalone na podstawie treść § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie, Dz.U. z 2015 r. poz. 1800. oraz 17 zł opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Odsetki określono zgodnie z art. 98 § 1 1 k.p.c.