III AUa 1404/25

Sygn. akt III AUa 1404/25 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 2 grudnia 2025 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA Iwona Krzeczowska – Lasoń po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2025 r. w Gdańsku na posiedzeniu niejawnym sprawy A. C. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w G. o zwrot nienależnie pobranego świadczenia postojowego na skutek apelacji A. C. od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 26 czerwca 2025 r., sygn. akt VII U 3579/24 zmienia zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję i ustala, że A. C. nie jest zobowiązana do zwrotu świadczenia postojowego w kwocie 2.080,00 (dwa tysiące osiemdziesiąt 00/100) złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. SSA Iwona Krzeczowska – Lasoń Sygn. akt III AUa 1404/25 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 26 sierpnia 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. zobowiązał A. C. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia postojowego w kwocie 2.080,00 zł w terminie miesiąca od otrzymania decyzji wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego, naliczonych od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia postojowego do dnia zwrotu. Organ rentowy wskazał, iż mimo że ubezpieczona zajmowała się choreografią, to wsparcie na podstawie art. 15zs 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych i wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1327 z późn. zm.; dalej ustawa) kierowane było do twórców i artystów z instytucji takich jak muzea, domy kultury, galerie sztuki, ogniska artystyczne itp. W odwołaniu od powyższej decyzji A. C. wniosła o jej zmianę w całości poprzez umorzenie postępowania w sprawie określenia wysokości nienależnie pobranego świadczenia postojowego na podstawie złożonego wniosku (...). W ocenie ubezpieczonej brak jest podstawy prawnej w spornej decyzji, bowiem nie doszło do naruszenia art. 15zx ust. 2 ustawy. Nadto ubezpieczona wskazała, że przepisy nie zawierały przesłanek warunkujących możliwość ubiegania się o świadczenie postojowe uznając, iż jest to prawotwórstwo organu. Ubezpieczona nadto wskazała na wadliwość spornej decyzji. Wniosła także o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie oraz o zasądzenie od odwołującej się na jego rzecz zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sąd Okręgowy w Gdańsku wyrokiem z dnia 26 czerwca 2025 r., sygn. akt VII U 3579/24 oddalił odwołanie (punkt pierwszy) oraz zasądził od skarżącej A. C. na rzecz pozwanego kwotę 360 zł wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od dnia uprawomocnienia się postanowienia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego odstępując od obciążenia skarżącej kosztami w pozostałym zakresie (punkt drugi). Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia i rozważania Sądu pierwszej instancji. W dniu 2 listopada 2018 r. A. C. (uprzednio P.) zawarła z (...) SA w W. umowę o dzieło rozporządzającą prawami autorskimi i prawami do artystycznych wykonań. Przedmiotem umowy było wykonanie dzieła polegającego na: opracowaniu układu choreograficznego, które może być wykorzystywane także dla celów ćwiczeń fitness i udzielenie zamawiającemu licencji wyłącznej na korzystane z choreografii stanowiącej utwór w rozumieniu prawa autorskiego oraz na artystycznym wykonaniu choreografii w czasie i miejscu uzgodnionym pomiędzy zamawiającym, a wykonawcą i przeniesieniem na rzecz zamawiającego praw do rozporządzenia i korzystania z wykonania. Ubezpieczona zobowiązała się do wykonania działa w terminie nie późniejszym niż 1 miesiąc od daty zawarta umowy. Nadto w przypadku przyjęcia choreografii przez zamawiającego (zgodnie z § 3 pkt 2 umowy) niniejsza umowa zostanie zwarta na czas nieokreślony. Wynagrodzenie zostało ustalone w § 5 umowy. Umowa została rozwiązana z dniem 31 marca 2023 r. A. C. jest instruktorką fitness. Pracując w (...)pisała choreografie co pół roku, z których była rozliczana. Były one tworzone na potrzeby prowadzenia zajęć fitness. Cluby (...)pozostawały zamknięte w okresach: od dnia 14 marca 2020 r. do dnia 5 czerwca 2020 r., 27 maja 2021 r. W 2021 r. nie mogła wykonywać swojego zawodu z uwagi na wprowadzone obostrzenia związane z pandemią. W trakcie wykonywania powyższych umów zlecenia odwołująca posiadała status studenta. Ubezpieczona złożyła pięć wniosków o przyznanie świadczenia postojowego, z czego organ wypłacił jej świadczenie z czterech wniosków, a co do jednego wydał decyzję odmowną. W dniu 22 stycznia 2021 r. drogą elektroniczną, ubezpieczona złożyła wniosek o wypłatę jednorazowego dodatkowego świadczenia postojowego dla umowy cywilnoprawnej ( (...)). We wniosku ubezpieczona podała podane zleceniodawcy: (...) SA, ul (...) w W.. Jako datę zawarcia umowy wskazała 2 listopada 2018 r. i podała również okres na jaki została zawarta umowa, tj. od dnia 2 listopada 2018 r. na czas nieograniczony. Miesięczny przychód, który wynikał z umowy wynosił 2.792,00 zł. W punkcie

1. wniosku ubezpieczona wskazała, że przedmiot umowy jest związany z działalnością twórczą w zakresie sztuk plastycznych, literatury, muzyki, twórczości audialnej, utworów audiowizualnych, teatru, kostiumografii, scenografii, reżyserii, choreografii, lutnictwa artystycznego i sztuki ludowej. Na podstawie powyższych wniosków ZUS wypłacił ubezpieczonej świadczenie postojowe w kwocie 2.080,00 zł. Decyzją z dnia 7 kwietnia 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. odmówił ubezpieczonej świadczenia postojowego za kolejny okres. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że wypłacono ubezpieczonej maksymalną liczbę kolejnych świadczeń postojowych. Organ rentowy w dniu 26 sierpnia 2024 r. wydał zaskarżoną decyzję. Powyższy stan faktyczny był bezsporny pomiędzy stronami, nadto wynikał z dokumentów znajdujących się w aktach organu, których autentyczność i wiarygodność nie budzi żadnych wątpliwości. Sąd przeprowadził także dowód z zeznań ubezpieczonej, którym dał wiarę w całości, uznając jej zeznania zasadniczo za wiarygodne. Z zeznań tych wynika, że ubezpieczona samodzielnie wypełniła i złożyła wniosek z dnia 22 stycznia 2021 r. o świadczenie postojowe. Nadto ubezpieczona podała, iż tworzyła choreografie dla klubu fitness. Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania zeznań złożonych przez samą ubezpieczoną. Sąd zważył, że jej zeznania były zeznaniami strony postępowania, jednak w ocenie sądu zeznania te nie były niewiarygodne w świetle przeprowadzonego postępowania dowodowego i doświadczenia życiowego. Co prawda, strony postępowania są zainteresowane złożeniem zeznań korzystnych dla siebie, jednak nie można jednak z góry wykluczyć, że strony składają zeznania zgodne z prawdą. Oceniając zeznania stron, zawsze należy uwzględniać całość materiału dowodowego i wszystkie okoliczności bezsporne. Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania prawdziwości zeznań ubezpieczonej. Przede wszystkim jednak nie przeprowadzono w niniejszym postępowaniu dowodów, które podważyłyby w jakikolwiek sposób prawdziwość zeznań stron. Wskazać należy, że aktywność stron procesu powinna przejawiać się nie tylko w wykazywaniu konkretnych okoliczności, ale też w podważaniu przedstawionych dowodów innymi dowodami. W ocenie sądu omówiony wyżej materiał dowodowy jest kompletny i pozwala na poczynienie ustaleń w sposób niebudzący wątpliwości. W rozpoznawanej sprawie kwestia sporna sprowadzała się do ustalenia, czy istnieją podstawy do żądania przez organ rentowy zwrotu świadczenia postojowego wypłaconego odwołującej w wysokości 2.080 zł. Sąd Okręgowy w rozważaniach prawnych odwołał się do treści art. 15zs 3 ust. 1 i art. 15zx ustawy, wskazując, że zasadnicze znaczenie miało ustalenie czy świadczenie, które zostało odwołującej wypłacone może być w ogóle przedmiotem zwrotu. Przepisy ustawy w art. 15 zx ust. 2 ustawy przewidują bowiem trzy takie wypadki, w zaistnieniu których organ rentowy może domagać się zwrotu świadczenia postojowego. Analizując treść złożonego przez ubezpieczoną oświadczenia zawartego w punkcie
2. tego wniosku nie sposób uznać, że odwołująca nie miała świadomości co do tego, że warunkiem przyznania świadczenia postojowego jest, aby przedmiot umowy był związany z działalnością twórczą w zakresie sztuk plastycznych, literatury, muzyki, twórczości audialnej, utworów audiowizualnych, teatru, kostiumografii, scenografii, reżyserii, choreografii, lutnictwa artystycznego i sztuki ludowej. Jak słusznie wskazał organ rentowy, wsparcie ministra kultury i dziedzictwa narodowego z Funduszu (...) mogli uzyskać artyści i twórcy, którzy znajdowali się w trudnej sytuacji materialnej, a pomoc ta dotyczyła instytucji kultury, tj. muza, domy kultury galerie sztuki czy ogniska artystyczne. Natomiast przedmiotem działalności (...) SA w W. była działalność obiektów służących poprawie kondycji fizycznej (KOD PKD 93.13.Z). Nie była to działalność prowadzona w związku działalnością stricte artystyczną. W ocenie sądu tarcza covidowa była dedykowana jedynie do instytucji kultury, a do takiego zdecydowanie nie należy działalność z branży fitness. W ocenie sądu ubezpieczona nie może skutecznie powoływać się na swoje własne przekonanie, iż ta pozycja wskazana w punkcie 4 wniosku dotyczyła sytuacji ubezpieczonej. Zdaniem Sądu Okręgowego powyższe oznacza spełnienie przesłanki uznania świadczenia postojowego za nienależne, określonej w art. 15zx ust. 2 pkt 1 ustawy, bowiem świadczenie zostało odwołującej wypłacone na podstawie fałszywego oświadczenia. Zgodzić się należy ze skarżącą, że to na organie spoczywa obowiązek ustalenia uprawnień do świadczenia, niemniej jednak w przypadku świadczenia postojowego weryfikacja ta może nastąpić również następczo, co też organ rentowy uczynił. Dlatego też za niezasadne również uznać należy zarzuty dotyczące przewlekłości badania zasadności przyznania świadczeń, bowiem zgodnie z art. 15 zx ust. 4 ustawy decyzji zobowiązującej do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia postojowego nie wydaje się później niż w terminie 5 lat od dnia, w którym wypłacono nienależne świadczenie postojowe. Na marginesie należy wskazać, iż co do objętych odwołaniem zarzutów wnioskodawczyni naruszenia przy wydaniu zaskarżonej decyzji przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, należy wskazać, że w postępowaniu przed sądem w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych zastosowanie znajdują przepisy kodeksu postępowania cywilnego, a nie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. W związku z tym nie ma możliwości badania w świetle przepisów tego kodeksu prawidłowości wydanej przez organ rentowy decyzji. Naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego nie stanowi przesłanki wzruszenia decyzji przez sąd pracy i ubezpieczeń społecznych, więc także w tym aspekcie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie są przez ten sąd stosowane. Postępowanie sądowe w sprawach z zakresu prawa ubezpieczeń społecznych skupia się na wadach wynikających z naruszenia prawa materialnego i kwestia wad decyzji administracyjnych spowodowanych naruszeniem przepisów postępowania, pozostaje poza przedmiotem tego postępowania. W związku z tym jest oczywiste, że wśród przewidzianych w art. 477 9 § 3, 477 10 § 2 i art. 477 14 k.p.c. sposobów rozpoznania odwołania przez sąd nie przewidziano stwierdzania nieważności decyzji organu rentowego, nawet przy odpowiednim stosowaniu art. 180 § 1 k.p.a. Sąd ubezpieczeń społecznych - jako sąd powszechny - może i powinien dostrzegać jedynie takie wady formalne decyzji administracyjnej, które decyzję tę dyskwalifikują w stopniu odbierającym jej cechy aktu administracyjnego (por. uchwały Sądu Najwyższego z dnia: 21 listopada 1980 r., III CZP 43/80, OSNCP 1981 nr 8, poz. 142, 27 listopada 1984 r., III CZP 70/84, OSNCP 1985 nr 8, poz. 108 oraz 21 września 1984 r., III CZP 53/84, OSNCP 1985 nr 5-6, poz. 65), jako przedmiotu odwołania. Stwierdzenie takiej wady następuje jednak tylko dla celów postępowania cywilnego i ze skutkami dla tego tylko postępowania. Sąd Okręgowy podziela stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w postanowieniu z dnia 28 maja 2002 r., II UKN 356/01, OSNP 2004/3/52 przychylając się do stwierdzenia, iż postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym ograniczającym się do ustalenia, czy decyzja dotknięta jest jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a. Rozstrzygnięcie kończące to postępowanie następuje w drodze decyzji (art. 158 § 1 k.p.a.) podejmowanej przez organ administracji publicznej (art. 156 § 1 k.p.a.), toteż orzekanie w tej kwestii przez sąd powszechny byłoby naruszeniem kompetencji właściwego organu administracji publicznej. Mając na uwadze powyższe sąd w niniejszym postępowaniu nie doszukał się naruszeń prawa administracyjnego w stopniu, w jakim dyskwalifikowałyby one sporną decyzję pozwanego w stopniu odbierającym jej cechy aktu administracyjnego. Z powyższych względów sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja odpowiadała prawu i dlatego na podstawie przywołanych przepisów oraz art. 477 14 § 1 k.p.c., sąd w punkcie I wyroku oddalił odwołanie. W punkcie II wyroku sąd orzekł o kosztach zastępstwa procesowego na podstawie art. 108 § 1 k.p.c. w związku z art. 98 § 1 i 3 k.p.c. oraz art. 99 k.p.c. Zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, to wnioskodawczyni winna w sprawie niniejszej zwrócić organowi rentowemu koszty zastępstwa procesowego. Wysokość tych kosztów sąd ustalił w oparciu o § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1935 z późn. zm.). O odsetkach do zasądzonych kosztów orzeczono zaś na zgodnie z art. 98§1 1 k.p.c. Apelację od wyroku wywiodła ubezpieczona, zaskarżając go w całości i zarzuciła mu: - art. 15zs 3 ust. 1 ustawy poprzez błędną wykładnię pojęcia „działalność twórcza” i w związku z tym uznanie, że świadczenie ubezpieczonej z tytułu umowy z klubem (...) nie spełniało ustawowej przesłanki warunkującej możliwość otrzymania świadczenia postojowego, pomimo, że ubezpieczona tworzyła choreografie, co sam Sąd stwierdził w uzasadnieniu wyroku, podpierając się m.in. zeznaniami ubezpieczonej, które uznał za wiarygodne oraz umową pomiędzy ubezpieczoną a spółką (...), - art. 15zx ust. 2 ustawy poprzez błędną wykładnię pojęć „fałszywe oświadczenie", „świadomego wprowadzenia w błąd” i w związku z tym uznanie, że ubezpieczona nienależnie pobrała świadczenie postojowe, - art. 2 Konstytucji RP poprzez uznanie, że na treść normy prawnej składają się czynniki niewymienione w przepisach prawa, a na adresacie normy spoczywa obowiązek „domyślania się", jakie rzekomo dodatkowe treści niesie norma prawna ustanowiona przez ustawodawcę i jakie mogą być jego intencje - poza treściami wyrażonymi wprost w przepisie prawa i intencjami z tych treści wynikającymi, a także poprzez zastosowanie wykładni zwężającej w sytuacji, gdy treść przepisu jest jasna i oczywista, a wobec czego powinna być interpretowana literalnie i gdy żadna inna wykładnia (systemowa, funkcjonalna itp.) nie prowadzi do odmiennego wyniku, - art. 327 1 § 1 pkt 2 k.p.c. poprzez niewskazanie podstawy prawnej i nieprzytoczenie przepisów prawa, z których wynika, że „wsparcie ministra kultury i dziedzictwa narodowego z Funduszu (...) mogli uzyskać artyści i twórcy, którzy znajdowali się w trudnej sytuacji materialnej, a pomoc ta dotyczyła instytucji kultury, tj. muzea, domy kultury galerie sztuki czy ogniska artystyczne" (przy czym zarzut ten traci swoją aktualność, gdy weźmie się pod uwagę, że cytowany fragment w ogóle nie odnosi się do zaistniałej sprawy, a zachowuje swą aktualność, gdy uznać, że doszło do pomyłki jedynie w zakresie wskazania funduszu finansującego wsparcie), - art. 102 k.p.c. w związku z art. 107 § 1 pkt 4,6 i art. 107 § 3 oraz art. 180 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w wyniku uznania, że (przy założeniu słuszności wadliwego i zaskarżanego rozstrzygnięcia) nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, który pozwalałby nie nakładać na stronę kosztów procesu. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w całości poprzez umorzenie postępowania w sprawie określenia wysokości nienależnie pobranego świadczenia postojowego na podstawie złożonego wniosku (...) oraz zasądzenia od organu rentowego na jej rzecz kosztów procesu za pierwszą i drugą instancję, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do rozpoznania Sądowi I instancji wraz z obowiązkiem orzeczenia o kosztach procesu za obydwie instancje. W uzasadnieniu apelacji ubezpieczona wskazała, że wyrok Sądu pierwszej instancji posiada liczne mankamenty, sprowadzające się do obrazy przepisów prawa materialnego i procesowego. W pierwszej kolejności należy wspomnieć, że część uzasadnienia mająca zawierać uzasadnienie prawne jest bardzo uboga w treść. Właściwie poza wymienieniem treści dwóch przepisów prawa niewątpliwie mających zastosowanie w sprawie oraz jednozdaniowych stanowisk Sądu, że ubezpieczona nie kwalifikowała się do przyznania jej świadczenia postojowego i jako nienależne świadczenie podlega ono zwrotowi, w tej części uzasadnienia znajduje się tylko zbędna polemika z nieistniejącymi zarzutami ubezpieczonej dotyczącymi rzekomych wad będącej przedmiotem zaskarżenia decyzji administracyjnej organu skutkującymi jej nieważnością (to jedyny fragment, gdzie odnotowujemy rozważania prawne, odwołania do orzecznictwa czy wskazanie innych przepisów prawa niż dwa podstawowe w tej sprawie) oraz wywód będący przytoczeniem „oceny" dokonanej przez organ - wywód pseudoprawny, kompletnie niemający znaczenia w sprawie, być może „wklejony" do uzasadnienia decyzji omyłkowo. Sąd Okręgowy przede wszystkim miał ustalić, czy ubezpieczona spełniła przesłanki umożliwiające wystąpienie przez nią o świadczenie postojowe na podstawie wniosku (...), a także, czy istnieją przesłanki do domagania się przez organ zwrotu tego świadczenia jako nienależnie wypłaconego. Zarówno podczas badania jednej kwestii, jak i drugiej Sąd nie ustrzegł się błędów, które rzutują na treść rozstrzygnięcia. Ani ZUS, ani Sąd nigdy nie zarzuciły formalnie, że ubezpieczona dokonała fałszywego oświadczenia- dodatkowo sam organ nawet nie sugerował, że mogło do fałszywego oświadczenia dojść: ani w decyzji, ani w odpowiedzi na odwołanie ubezpieczonej, ani na rozprawie przed Sądem. Dzieje się tak dlatego, że ubezpieczona dokonała zgłoszenia zgodnie ze stanem faktycznym. Ubezpieczona miała pełne prawo ubiegania się o rzeczone świadczenie i nie miało miejsca, jak chce Sąd, powoływanie się przez ubezpieczoną „na swoje własne przekonanie, iż ta pozycja wskazana w punkcie 4 wniosku dotyczyła sytuacji ubezpieczonej", a wprost przeciwnie - ocena dokonana przez ubezpieczoną oparta jest o literalne brzmienie przepisu i treść wykonywanej przez nią umowy z (...). Potwierdzają to umowa ubezpieczonej z (...), zwłaszcza postanowienia dotyczące przedmiotu umowy (§ 1), które wprost regulują, że oddanie przez ubezpieczoną dzieła choreograficznego, a także każdorazowe jego wykonywanie będzie przejawem jej działalności twórczej (§ 1 ust. 4-5). Chyba nie da się w sposób bardziej oczywisty wypełnić warunków ubiegania się o świadczenie postojowe określonych w art. 15zs