Sygn. akt I ACa 3015/23 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 grudnia 2023 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : Sędzia Ewa Majwald-Lasota Protokola

k.c. uprawnia do analizy postanowień umowy zawartej z konsumentem i podjętych przez niego zobowiązań. Powodowie proponowali jedynie wysokość kredytu w złotówkach i wysokość możliwej do zapłaty raty w złotówkach z uwagi na poziom dochodów. Zgodzili się na to, iż kredyt będzie indeksowany kursem fanka z uwagi na niską ratę. Umowę przygotował bank. Klauzule przeliczeniowe dotyczą głównego przedmiotu umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej. Nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, co pozwala na ich zakwalifikowanie jako abuzywne z uwagi na sprzeczność z dobrymi obyczajami oraz rażące naruszenie interesów konsumentów. Nie ma podstaw do przyjęcia, że postanowienia te były uzgodnione indywidualnie. Zapisy klauzul przeliczeniowych, dotyczące tabel banku, dawały bankowi możliwość ustalania kursu waluty bez wskazania kryteriów. Tworzenie tabeli w ogóle nie było omówione w umowie. Nie chodzi zatem o to czy i na ile bank stosował zbyt wysoki kurs, lecz o nie sprecyzowanie kryteriów ustalania tego kursu w umowie w taki sposób, aby był sprawdzalny. Dlatego też Sąd nie czynił szczegółowych ustaleń w postępowaniu dowodowym w kierunku sprawdzania czy stosowano kurs sprawiedliwy, czy też krzywdzący dla powodów, a także jakie zasady i mechanizmy stosowane były przez bank przy udzielaniu kredytów indeksowanych oraz panujących w banku standardowych postępowań. Klauzule przeliczeniowe określano w odniesieniu do kursu ustalanego wyłącznie przez bank. Zachwiano równowagę stron. Kwota udzielonego kredytu w złotówkach była określana w CHF według kursu kupna dewiz zgodnie z tabelą kursów banku (par.1punkt 1 umowy, par.9 punkt 2). W § 10 punkt 3 umowy ustalono, że kredytobiorca zobowiązuje się spłacić kwotę kredytu w złotych według przeliczenia z zastosowaniem kursu sprzedaży CHF obowiązującego w dniu spłaty raty zgodnie z bankową tabelą kursów walut pozwanego Banku. Zawierając umowę powodowie nie znali faktycznej wysokości rat, bo nie wiedzieli po ile bank sprzeda CHF. Nie mogli oszacować kosztu kredytu. Pozwany mógł bez udziału powodów ustalać kryteria kursu decydującego o wysokości zadłużenia powodów. Wyrokiem z 14 grudnia 2010 r. w sprawie o sygn. XVII AmC 426/09 Sąd Okręgowy w Warszawie Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uznał za niedozwolone i zakazał wykorzystywania w obrocie z konsumentami postanowień wzorca umowy o treści: „Kredyt jest indeksowany do CHF/USD/EUR, po przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z kursem kupna CHF/USD/EUR według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku (...) w dniu uruchomienia kredytu lub transzy.” „W przypadku kredytu indeksowanego kursem waluty obcej kwota raty spłaty obliczona jest według kursu sprzedaży dewiz, obowiązującego w Banku na podstawie obowiązującej w Banku (...) z dnia spłaty.” (§ 8 ust. 3 Regulaminu kredytowania osób fizycznych w ramach usług bankowości hipotecznej w Banku (...) S.A.). Przedmiotowy wyrok został utrzymany w mocy wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 21 października 2011 roku wydanym w sprawie VI ACa 420/11. Sąd Apelacyjny podzielając argumentację Sądu Okręgowego wskazał, że tak określone klauzule są abuzywne albowiem dotyczą dowolnego i nie poddającego się weryfikacji kryterium ustalania kursów kupna i sprzedaży walut obcych, stanowiących narzędzie indeksacji kredytu i rat jego spłaty, wpływając na wysokość własnych korzyści finansowych i generując dla kredytobiorcy dodatkowe i nieprzewidywalne co do wysokości koszty kredytu. Postanowienia § 1 punkt 1, § 9 punkt 2, par.10 punkt 3 umowy łączącej powodów z pozwanym stanowią podobne rozwiązanie do postanowienia uznanego przez Sądy za niedozwolone. Postanowienie § 10 punkt 3 umowy, choć nie jest jednobrzmiące z niedozwolonym postanowieniem zakwestionowanym przez Sądy, to jednak ma takie samo znaczenie i skutki prawne w tym zakresie, w jakim nakłada na kredytobiorcę obowiązek spłaty raty kredytu z zastosowaniem kursu sprzedaży CHF obowiązującego w dniu płatności raty kredytu, zgodnie z tabelą kursu banku. Harmonogram spłaty rat kredytu był sporządzony we frankach szwajcarskich, zatem spłata konkretnej raty w danym dniu wymagała wykonania operacji przeliczenia wyrażonej we frankach szwajcarskich raty na złote polskie, zgodnie z postanowieniem z § 10 punkt 3 umowy. Zdaniem Sądu, pozwany przyznał sobie prawo do jednostronnego określenia wysokości wypłaconej kwoty oraz regulowania wysokości rat kredytu poprzez wyznaczanie w tabelach kursowych kursu sprzedaży franka szwajcarskiego. Kwestionowane postanowienia umowne mogły dawać bankowi potencjalnie możliwość uzyskania korzyści finansowych stanowiących dla kredytobiorcy dodatkowe koszty kredytu, których oszacowanie nie było możliwe, nawet jeżeli z tego nie korzystał. Czynniki obiektywne, a zatem sprawdzalne z punktu widzenia konsumenta, jak w szczególności wysokość rynkowych kursów wymiany franka szwajcarskiego, tylko częściowo wpływają na ostateczny koszt kredytu ponoszony przez konsumenta, skoro kurs sprzedaży waluty obcej określony w Tabeli kursowej banku zawiera marżę kupna lub sprzedaży, która to wartość jest zależna wyłącznie od woli banku. Taka regulacja stanowi o naruszeniu przez bank dobrych obyczajów, które nakazują, aby ponoszone przez konsumenta koszty związane z zawarciem umowy były możliwe do przewidzenia. W postanowieniach umowy nie został wskazany sposób ustalania tego kursu. Powodowie nie mieli możliwości oceny wysokości swojego zobowiązania w walucie polskiej na dzień spłaty raty. Taki sposób traktowania klienta może być uznany za sprzeczny z dobrymi obyczajami, a także naruszający jego interesy w sposób rażący, uzależniając jego sytuację wyłącznie od arbitralnych decyzji banku, przy czym nie chodzi tu o wynik matematycznego obliczenia wielkości należności tylko o zasadę. Z zakwestionowanych postanowień wynika, że podstawy przeliczania kredytu oraz raty kredytu (z CHF na złote polskie) miały odbywać się według Tabeli kursów banku w konkretnej dacie. „Tak redagując wskazane postanowienia przyznano sobie prawo do jednostronnego regulowania wysokości rat kredytu waloryzowanego kursem CHF poprzez wyznaczanie w tabelach kursowych kursu sprzedaży franka szwajcarskiego oraz wartości spreadu walutowego (rozumianego jako różnica pomiędzy kursem sprzedaży a kursem zakupu waluty obcej). Na mocy wskazanego postanowienia pojawiło się uprawnienie do określania wysokości kursu sprzedaży (kupna) CHF. Nie dokonano zapisu o formalnych, sprawdzalnych ograniczeniach np. do kursu jakiegoś innego banku czy rynku”. Oznacza to, że bank decydował bez udziału klienta o wyborze kryteriów ustalania kursu CHF w swoich tabelach kursowych, a przez to o kształtowaniu wysokości zobowiązań klientów, których kredyty waloryzowane są kursem CHF. Samo sprecyzowanie momentu waloryzacji „w dniu spłaty” nie stanowi wystarczającego zabezpieczenia interesów powodów jako konsumentów. Istotne jest też, że kurs sprzedaży waluty obcej określony w Tabeli kursów banku zawiera marżę kupna lub sprzedaży, która to wartość jest zależna wyłącznie od woli samego pozwanego. Zawierając umowę powodowie nie mieli wpływu na treść powyższych zapisów, które wymuszały na nich zakup waluty po określonym przez pozwanego kursie, przy jednoczesnym braku określenia relacji tego kursu w stosunku do rynku walutowego. Klauzule waloryzacyjne powodowały, że nie można było z góry przewidzieć wysokości zobowiązania kredytobiorcy w złotówkach . Objęta pozwem umowa kredytowa w zakresie dotyczącym ww. postanowień nie była indywidualnie negocjowana przez pozwanego z kredytobiorcą. Rozmowy dotyczyły jedynie wysokości kredytu w złotówkach i rat, ewentualnie oprocentowania i marży. Wszelkie pozostałe postanowienia umowne zostały narzucone przez bank, który posługiwał się uprzednio ustalonym wzorcem umowy. Ustawodawca wprowadził „domniemanie” braku indywidualnych uzgodnień postanowień umowy w przypadku, gdy postanowienie umowy zostało zaczerpnięte ze wzorca umowy. Wzorce umowne są definiowane jako wszelkie klauzule umowne opracowane jednostronnie przez podmioty, które mają zawrzeć wiele umów na identycznych warunkach kontraktowych. Przerzucenie ciężaru dowodu oznacza, że to przedsiębiorca miał wykazać, że pomimo posłużenia się klauzulą standardową, to postanowienie umowne zostało uzgodnione z konsumentem. W niniejszej sprawie strony zawarły umowę kredytu hipotecznego indeksowanego do franka szwajcarskiego. Przedmiotem zawartej pomiędzy stronami umowy był gotowy produkt oferowany przez pozwanego na rynku. Bank opierał się na gotowym wzorcu umownym. Do dobrych obyczajów, uczciwości kupieckiej zalicza się przede wszystkim wymaganie od przedsiębiorcy wysokiego poziomu świadczonych usług oraz stosowania we wzorcach umownych takich zapisów, aby dla zwykłego konsumenta były one jasne, czytelne i proste, a ponadto by postanowienia umowne w zakresie łączącego konsumenta z przedsiębiorcą stosunku prawnego należycie zabezpieczały interesy konsumenta i odwzorowywały przysługujące mu uprawnienia wynikające z przepisów prawa. W orzecznictwie przyjmuje się, że jako sprzeczne z dobrymi obyczajami kwalifikowane są w szczególności wszelkie postanowienia, które zmierzają do naruszenia równorzędności stron umowy, nierównomiernie rozkładając uprawnienia i obowiązki między partnerami stosunku obligacyjnego. Natomiast o naruszeniu interesów konsumenta można mówić w przypadku prawnie relewantnego znaczenia tego nierównomiernego rozkładu praw i obowiązków stron umowy [wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 13 marca 2014 roku, sygn. akt: VI ACa 1733/13, wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 27 sierpnia 2014 roku, sygn. akt: VI ACa 1313/13]. Powodowie wystąpili z roszczeniem także w związku z nieważnością zapisów umownych, abuzywnym charakterem postanowień zawartych w § 9 punkt 2 i 5 oraz § 10 ust.1, 3 umowy kredytowej. Sąd, po dokonaniu kontroli incydentalnej, dopatrzył się abuzywnego charakteru zapisów zawartych § 9 punkt 2 oraz § 10 ust.3 umowy kredytowej w świetle treści art.

§1k.c.

z podanych wyżej przyczyn. Powodowie nie są związani zapisami abuzywnymi. Dyrektywa 93/13 sprzeciwia się modyfikacji treści umowy w taki sposób, aby wyeliminować abuzywność kontrolowanego przepisu. Niezwiązanie konsumenta abuzywnymi zapisami musi bowiem działać odstraszająco. W niniejszej sprawie nie jest możliwe zastosowanie art. 358 kc w miejsce pominiętego zapisu, bowiem wszedł on w życie dopiero 24 stycznia 2009 r., a więc po zawarciu umowy. Powodom wskazywano na brak możliwości zawarcia umowy kredytu złotowego. Powodowie domagają się unieważnienia umowy. Nie widzą zatem dla siebie szczególnie dotkliwych skutków unieważnienia umowy. Ze stanowiska zajmowanego przez TSUE wynika, iż należy preferować stanowisko konsumenta. (Konsument może na przykład też sam zrezygnować z ochrony swych praw i domagać się wykonywania umowy z abuzywnymi zapisami). Powodowie mogli domagać się ustalenia nieważności całej umowy. Apelację od wyroku wniósł pozwany, zaskarżając wyrok w części tj. w zakresie punktów 1,2 i 4 oraz zarzucając mu w sposób szczegółowo w niej wskazany na kartach 206 do 234: 1.nierozpoznanie istoty sprawy wobec braku dokonania kontroli incydentalnej wzorca umownego zgodnie z wytycznymi wynikającymi z przepisów prawa, braku zbadania kryteriów określania kursu, uznanie bezskuteczności postanowień Aneksu do Umowy w części odnoszącej się do indeksacji, braku zbadania możliwości utrzymania umowy w mocy, braku rozpoznania zgłoszonego zarzutu zatrzymania;

1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to: art. 327 1 § 1 ust. 1 i 2 k.p.c., art. 227 k.p.c. oraz art. 235 2 § 1 pkt 2,3 i 5 k.p.c. oraz art. 205 12 § 2 k.p.c, i art. 278 § 1 k.p.c. w zw. z art. 232 zd.2 k.p.c. poprzez pominięcie dowodu z opinii biegłego, art. 227 k.p.c. oraz art. 235 2 § 1 pkt 2,3 i 5 k.p.c. oraz art. 205 12 § 2 k.p.c oraz art. 299 k.p.c. poprzez pominięcie dowodu z zeznań świadka P. S., art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 299 k.p.c. w zw. z art. 271 1 k.p.c. poprzez danie wiary w całości wyjaśnieniom strony powodowej, art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dowolną, a nie wszechstronną ocenę materiału dowodowego;
2. naruszenie prawa materialnego. a mianowicie: art. 58 §1 i 2 k.c. oraz art. 353 1 k.c., art. 56 i 65 § 1 i 2 k.c., art.69 ustawy Prawo bankowe, art. 455 k.c. i art. 481 k.c., art. 111 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo bankowe, art. 56 k.c., 65§ 1 i 2 k.c., art. 354 § 1 i 2 k.c., w zw. z § 6 ust.1, § 9 ust. 2 oraz § 10 ust. 3 Umowy kredytu, , art. 56 k.c., 65§ 1 i 2 k.c., art. 354 § 1 i 2 k.c. i art.

§ 2

k.c.,

§ 1i 2 k.c.

oraz art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13/EWG, art.

k.c. oraz art. 385 2 k.c., art. 385 § 2 k.c. w zw. z art. 5 zd.2 Dyrektywy 93/13/EWG, art. 385 2 k.c., art. 358 § 1 i 2 k.c., art. 24 ustawy o Narodowym Banku Polskim, art. 30 ust. 2 pkt 1 i 2 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy o rachunkowości, art. 496 k.c. w zw. z art. 497 k.c., art.189 k.p.c., art. 5 k.c. W oparciu o tak sformułowane zarzuty apelujący wniósł o zmianę wyroku przez oddalenie powództwa, ewentualnie uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania właściwemu sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów procesu za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wniósł także o rozpoznanie postanowienia sądu I instancji w przedmiocie pominięcia wniosku o przeprowadzenie dowodów z zeznań świadka P. S. i opinii biegłego. Do apelacji dołączył Stanowisko Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego. Postanowieniem z 26.10.2023 roku na podstawie art. 180 § 1 pkt 5)

1. b)k.p.c. Sąd podjął postępowanie zawieszone w tym samym dniu w zakresie żądania ustalenia z udziałem Syndyka Masy Upadłości (...) Bank Spółki Akcyjnej w W.. Syndyk co do zasady podtrzymał dotychczasowe stanowisko pozwanego w sprawie, wskazując jednak na potrzebę dalszego zawieszenia postępowania również w zakresie żądania ustalenia. Sąd drugiej instancji podziela ustalenia faktyczne w przeważającej części i rozważania poczynione przez Sąd pierwszej instancji w zakresie wyżej powołanym i uznaje je za własne, bowiem znajdują one odzwierciedlenie w zebranym materialne dowodowym (art. 387 § 2 1 pkt 1 k.p.c.) . Przedmiotem rozpoznania było wyłącznie żądanie ustalenia. Sąd drugiej instancji zważył, co następuje: Apelacja pozwanego nie zasługiwała na uwzględnienie w rozpoznawanym zakresie. 20 lipca 2023 r. Sąd Rejonowy dla (...) w W., XVIII Wydział Gospodarczy wydał postanowienie o ogłoszeniu upadłości (...) Banku S.A. (sygn. akt: (...)). Zgodnie z przepisem art. 144 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1520 z późn. zm.) po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu. Osoba syndyka nie jest w niniejszej sprawie kwestionowana. Niewątpliwie postępowanie o ustalenie nieważności umowy kredytu nie jest postępowaniem dotyczącym wierzytelności, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe, stąd konieczność jego podjęcia na podstawie art. 180 § 1 pkt 5)
2. b)k.p.c. i prowadzenia. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem i poglądami doktryny do nierozpoznania istoty sprawy dochodzi na skutek zaniechania przez sąd pierwszej instancji rozpoznania materialnej podstawy żądania pozwu, mające wpływ na istnienie prawa powoda bądź kwalifikację całego stosunku prawnego. Wbrew twierdzeniom skarżącego Sąd w sposób bardzo szczegółowy i wyczerpujący wskazał w uzasadnieniu podstawę faktyczną rozstrzygnięcia, obejmującą ustalenie faktów, które uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Wyjaśnił również podstawę prawną wyroku z przytoczeniem przepisów prawa i wskazał, które postanowienia umowy uznał za niedozwolone oraz z jakich przyczyn. Rozpoznał również materialnoprawną podstawę żądania pozwu oraz odniósł się do podnoszonych przez pozwanego zarzutów. Wyjaśnił również przyczyny, dla których uznał bezskuteczność klauzul abuzywnych pomimo późniejszego aneksowania umowy. Uzasadnienie Sądu w pełni odpowiada wymogom przepisu art. 327 1 k.p.c. Mając na uwadze powyższe, zarzuty nierozpoznania istoty sprawy oraz naruszenia art. 327 1 k.p.c. Sąd drugiej instancji uznał za niezasadne. W ocenie Sądu drugiej instancji nie zasługują na uwzględnienie również zarzuty pozwanego dotyczące naruszenia dalszych przepisów procesowych. Materiał dowodowy nie wymagał uzupełnienia. Część wniosków dowodowych pozwanego słusznie została pominięta przez Sąd. P. S. nie miał kontaktu z powodami i nie brał udziału w zawieraniu spornej umowy. Osoba ta nie miała wiedzy co do czynności poprzedzających jej zawarcie, okoliczności towarzyszących jej zawarciu i udzielanych powodom informacji związanych z umową. Zasady funkcjonowania Banku, wyznaczania kursów walutowych, pozyskiwania środków na finansowanie wypłat kredytów, przyczyn stosowania mechanizmu indeksacji, rozkładu ryzyk nie miały istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Ustalenia, które według oczekiwań pozwanego miały być poczynione w oparciu o dowód z zeznań tego świadka nie mogły zastąpić konkretnych ustaleń co do tego, jak procedowano w sprawie kredytu udzielonego powodom. Dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu finansów i bankowości na okoliczności wskazane w odpowiedzi na pozew okazały się w istocie nieprzydatne dla rozstrzygnięcia sporu w niniejszej sprawie. Skoro Sąd ustalił niemożność zastąpienia postanowień abuzywnych, kwestie wysokości ewentualnej nadpłaty przy wyliczeniu rat spornego kredytu nie miały żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Przeprowadzenie tego dowodu nie mogło wzruszyć oceny abuzywności przyjętego w umowie kredytowej mechanizmu ustalania kursów walut stosowanego przez pozwany Bank, jak i braku możliwości utrzymania umowy przez zastąpienie tego mechanizmu odniesieniem się do średniego kursu CHF ustalonego przez NBP, tym bardziej, że kwestie te stanowią element oceny prawnej, pozostającej w kognicji Sądu. Jak przyjęto w orzecznictwie „Do skutecznego postawienia w apelacji zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. konieczne jest wskazanie konkretnych uchybień Sądu pierwszej instancji podstawowym regułom służącym ocenie wiarygodności i mocy poszczególnych dowodów - istotnych błędów logicznego rozumowania, właściwego kojarzenia faktów, sprzeczności z doświadczeniem życiowym czy pominięcia określonych dowodów prowadzących do odmiennych wniosków.” ( Wyrok SA w Lublinie z 17.11.2022 r., I AGa 22/22, Wyrok SA w Poznaniu z 5.12.2022 r., I AGa 377/21). Skarżący nie wykazał, że ocena Sądu sposobu ustalania kursów walut publikowanych przez Bank w Tabeli i braku indywidualnych uzgodnień postanowień dotyczących indeksacji była dowolna, sprzeczna z zasadami logiki bądź doświadczenia życiowego. Ustalenia Sądu oparte są na treści dokumentów, których autentyczności żadna ze stron nie kwestionowała i zeznaniach powodów, które zostały ocenione w oparciu o całokształt materiału dowodowego. Sąd ustalił jakie dokumenty podpisywali powodowie i o czym ich informowano. W tym celu przeprowadził również dowody z wymienionych w apelacji dokumentów. Kwestią oceny prawnej było zaś, czy kredytodawca wypełnił przy zawieraniu umowy obowiązki informacyjne. Zwrócić należy uwagę, że skarżący sam przyznał niedopełnienie obowiązków informacyjnych, zarzucając pominięcie dowodu z opinii biegłego i ustalenie przez Sąd „że w Umowie i Regulaminie brak wskazania kryteriów określania kursu waluty, podczas gdy ustalenie tego wymagało wiedzy specjalnej z zakresu ekonomii,…”(k. 207). Niezasadne są również zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego. Sąd prawidłowo ustalił, że powodowie posiadają interes prawny w żądaniu ustalenia nieważności umowy, niezależnie od tego, że wystąpili jednoczenie z żądaniem zapłaty. Umowa będąca przedmiotem oceny w niniejszym postępowaniu stanowi długoterminowy stosunek prawny, który nie został dotychczas wykonany w całości. Umowa nie została między stronami rozliczona. Orzeczenie Sądu ustalające nieważność określonej czynności prawnej doprowadzi do zniesienia wątpliwości stron i zapobiegnie dalszemu sporowi o roszczenia banku wynikające z umowy. W tej sytuacji powodowie mają interes w ustaleniu nieważności umowy w oparciu o przepis art. 189 k.p.c. i zarzut jego naruszenia jest całkowicie niezasadny, gdyż tego skutku powodowie nie osiągnęliby zgłaszając jedynie żądanie zapłaty. Sąd prawidłowo ocenił, że przedmiotowa umowa miała charakter kredytu indeksowanego- kredyt został udzielony w walucie polskiej, w takiej miał być spłacany, po uprzedniej waloryzacji kursem franka szwajcarskiego ustalanym przez bank. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego mechanizm indeksacji polega na przeliczeniu w dniu jego uruchomienia kwoty kredytu wyrażonej w złotych polskich na CHF zgodnie z kursem jej kupna ustalonym według tabeli kursów obowiązującej w danym banku, a następnie przeliczeniu w dniu zapłaty każdej raty kapitałowo-odsetkowej z CHF na walutę polską według obowiązującego w banku kursu sprzedaży. Kredytobiorca otrzymywał kwotę kredytu w złotych polskich i w tej walucie spłacał raty, po przeliczeniu na CHF według wskazanego mechanizmu (np. wyrok SN z 7 listopada 2019 r., IV CSK 13/19; postanowienie SN z 29 lipca 2021 r., I CSKP 146/21). Przypomnieć trzeba, że Sąd Najwyższy w uchwale siedmiu sędziów z dnia 7 maja 2021r., sygn. akt III CZP 6/21 uznał, że niedozwolone postanowienie umowne (art.

§ 1

k.c.) jest od początku, z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść konsumenta, który może udzielić następczo świadomej i wolnej zgody na to postanowienie i w ten sposób przywrócić mu skuteczność z mocą wsteczną. W uzasadnieniu uchwały, której nadano moc zasady prawnej, Sąd Najwyższy wskazał, że Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej „Wyjaśnił zatem, że art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 jest normą bezwzględnie wiążącą, której celem jest zastąpienie ustanowionej w umowie formalnej równowagi praw i obowiązków stron równowagą rzeczywistą, która przywraca równość stron.” Na sądzie krajowym ciąży zaś „… obowiązek zaniechania stosowania klauzuli abuzywnej - bez upoważnienia do zmiany jej treści, gdyż eliminowałaby ona skutek zniechęcający do stosowania klauzuli - tak, aby nie wywierała wiążących skutków wobec konsumenta, chyba że konsument się temu sprzeciwi, co może uczynić, gdyż jego prawo do skutecznej ochrony zawiera w sobie także uprawnienie do niedochodzenia swoich praw.” Mając na uwadze powyższe stanowisko i ugruntowane orzecznictwo uznać należało, że orzeczenie Sądu odpowiada prawu i nie narusza powoływanych przez skarżącego norm prawa materialnego. W rozpoznawanej sprawie Sąd prawidłowo ocenił opisywane w uzasadnieniu postanowienia zawartej przez strony umowy jako niedozwolone. Sporne klauzule waloryzacyjne nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, gdyż odsyłały do kursów wymiany określonych w tabelach kursowych banku, ustalanych jednostronnie przez bank, a w umowie nie oznaczono żadnych obiektywnych kryteriów, którymi bank miał się kierować przy ustalaniu kursów kupna i sprzedaży CHF. Sąd prawidłowo ocenił, że postanowienia umowne były jednostronnie kształtowane przez Bank, który nie sprostał obowiązkom informacyjnym. Powodowie nie tylko nie mieli rzeczywistego wpływu na postanowienia umowy dotyczące klauzul przeliczeniowych, ale nie zostały im one również w sposób dostateczny wyjaśnione. Jak podkreślił Sąd Najwyższy w postanowieniu z 30.05.2023r., I CSK 5487/22 „Naruszenie obowiązku informacyjnego na etapie przedkontraktowym przybrać może formę zarówno niepodania wymaganej i precyzyjnie wskazanej ustawowo informacji, jak i na podaniu informacji w sposób niepełny. Generalnie można powiedzieć, że w celu uznania realizacji przez bank obowiązków informacyjnych w zakresie ryzyka kursowego nie jest wystarczające wskazanie w umowie, że ryzyko związane ze zmianą kursu waluty ponosi kredytobiorca oraz odebranie od klienta oświadczenia, zawartego we wniosku o udzielenie kredytu o standardowej treści, iż został on poinformowany o ponoszeniu ryzyka wynikającego ze zmiany kursu waluty oraz przyjął do wiadomości i akceptuje to ryzyko. Istnieje obowiązek ostrzegawczy instytucji finansowej, która oferując kredyt powiązany z walutą obcą kredytobiorcy, niejednokrotnie takiemu, który nie ma zdolności kredytowej do zaciągnięcia kredytu złotowego, powinna dołożyć szczególnej staranności w zakresie wyraźnego wskazania zagrożeń wiążących się z takim produktem finansowym. Zachowanie informacyjne banku powinno polegać na poinformowaniu klienta o zakresie ryzyka kursowego w sposób jednoznaczny i zrozumiale unaoczniający konsumentowi, który z reguły posiada elementarną znajomość rynku finansowego, że zaciągnięcie tego rodzaju kredytu jest bardzo ryzykowne, a efektem może być obowiązek zwrotu wielokrotnie wyższej od pożyczonej mimo dokonywania regularnych spłat.” W umowie nie przewidziano też żadnego mechanizmu pozwalającego kredytobiorcy na poznanie zasad ustalania przez bank kursów wymiany oraz ich weryfikację, a tym bardziej mechanizmu umożliwiającego kredytobiorcy wpływ na ustalane przez bank kursy wymiany mimo, że kursy te bezpośrednio decydowały o wysokości zobowiązana kredytobiorcy. Sąd prawidłowo ocenił, że zastosowane klauzule waloryzacyjne służyły do ustalenia ostatecznego rozmiaru świadczenia powodów. Przeprowadzone wyżej rozważania prowadzą wprost do konstatacji rażącego naruszenia interesu powodów w zakresie klauzuli ryzyka kursowego, sprzecznego z dobrymi obyczajami. Konsekwencją negatywnej weryfikacji przywoływanych w uzasadnieniu postanowień umownych było przyjęcie, na zasadzie określonej w art.

§ 2

k.c., że postanowienia te nie wiążą konsumenta i są bezskuteczne od momentu zawarcia umowy. Sąd prawidłowo, nie naruszając wskazanych w apelacji przepisów prawa materialnego uznał, że klauzule waloryzacyjne zawarte w umowie, są w świetle art.

k.c. niedozwolone (abuzywne), ponieważ: nie były indywidualnie uzgodnione, a ukształtowane nimi prawa i obowiązki stron rażąco naruszały interes powodów (konsumentów), a nadto pozostawały w sprzeczności z dobrymi obyczajami. Za indywidualnie uzgodnione można uznać jedynie te postanowienia wzorca umowy, które były przedmiotem negocjacji, bądź są wynikiem porozumienia lub świadomej zgody co do ich zastosowania. Postanowieniem indywidualnie uzgodnionym w myśl art.

§ 3k.c.

nie jest postanowienie, którego treść konsument mógł negocjować, lecz postanowienie, które rzeczywiście negocjował. To, że konsument zapoznał się z treścią postanowienia umownego nie stoi na przeszkodzie uznaniu, że nie zostało ono indywidualnie uzgodnione, jeśli jego treść nie została sformułowana w toku negocjacji z konsumentem. Powodowie wnioskowali o kredyt w złotówkach. Zgodzili się na kredyt waloryzowany kursem franka, bo wyjaśniono im, że jest dla nich najkorzystniejszy, a na złotowy nie mają zdolności kredytowej. Przed podpisaniem umowy nie otrzymali jej projektu. W dniu zawarcia umowy dostali do podpisu wypełnioną umowę, która była standardowa. Wykazanym więc zostało, że postanowienia umowne nie były indywidualnie negocjowane z powodami. Klauzule waloryzacyjne, zawarte w przedmiotowej umowie nie zostały wyrażone w sposób jasny ani precyzyjny. W orzecznictwie TSUE wyjaśniono, iż wymaganie wyrażenia warunku umownego prostym i zrozumiałym językiem nakazuje, by umowa przedstawiała w sposób przejrzysty konkretne działanie mechanizmu, do którego odnosi się ów warunek, a także, w zależności od przypadku, związek między tym mechanizmem a mechanizmem przewidzianym w innych warunkach, tak by konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne. Bank z całą pewnością temu zadaniu nie sprostał. Postanowienia umowy (regulaminu), określające zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień umownych. (między innymi postanowienie Sądu Najwyższego z 15.06.2023 r., I CSK 4523/22). Nie ulega wątpliwości, że w umowie będącej przedmiotem niniejszej sprawy kredytodawca w sposób jednostronny oznaczał kurs waluty właściwej do wyliczenia zobowiązania kredytobiorcy. Z treści umowy nie wynikały zaś ani obiektywne, ani weryfikowalne oznaczenia tego kursu. Sąd prawidłowo ustalił, że przedmiotowa umowa nie była negocjowana indywidualnie, zawiera postanowienia naruszające w sposób rażący interesy konsumenta i sprzeczne z dobrymi obyczajami. Taka ocena przedmiotowej umowy zgodna jest również z ugruntowanym już orzecznictwem. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z 15.06.2023 r., I CSK 4523/22 podkreślił: „Sąd Najwyższy wyjaśnił zatem, że postanowienia umowy (regulaminu), określające zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień umownych. Takie klauzule mają charakter abuzywny, bowiem kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Sprzeczność z dobrymi obyczajami i naruszenie interesów konsumenta polega w tym przypadku na uzależnieniu wysokości świadczenia banku oraz wysokości świadczenia konsumenta od swobodnej decyzji banku. Zarówno przeliczenie kwoty kredytu na złotówki w chwili jego wypłaty, jak i przeliczenie odwrotne w chwili wymagalności poszczególnych spłacanych rat, służy bowiem określeniu wysokości świadczenia konsumenta. Takie postanowienia, które uprawniają bank do jednostronnego ustalenia kursów walut, są nietransparentne i pozostawiają pole do arbitralnego działania banku. W ten sposób obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz naruszają równorzędność stron. Skonstruowane w ten sposób, w ślad za wzorcem stosowanym przez bank, uregulowanie umowne są niedopuszczalne, niezależnie od tego, czy swoboda przedsiębiorcy (banku) w ustaleniu kursu jest pełna, czy też w jakiś sposób ograniczona, np. w razie wprowadzenia możliwych maksymalnych odchyleń od kursu ustalanego z wykorzystaniem obiektywnych kryteriów.” Wbrew twierdzeniom skarżącego, nie ma możliwości utrzymania umowy po wyeliminowaniu postanowień abuzywnych. Wyeliminowanie abuzywnych klauzul przeliczeniowych nie prowadzi do utrzymania w mocy kredytu indeksowanego kursem CHF jako kredytu złotowego oprocentowanego według stawki LIBOR. Brak także podstaw do zastąpienia stawki oprocentowania LIBOR stawką WIBOR (wyroki Sądu Najwyższego z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22, z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22). Sąd słusznie przyjął, że usunięcie klauzul waloryzacyjnych czyni zawartą przez strony umowę dotkniętą nie dającym się usunąć brakiem, skutkującym jej nieważnością (art. 385