Sygn. akt I ACa 97/21 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 listopada 2021 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Lucyna Morys - Magiera Protokola

§ 1pkt 3 i 5 k.p.c. a contrario oraz art. 162 k.p.c. przez niezasadne pominięcie zarzutów powoda i jego pełnomocnika skierowanych przeciwko opinii biegłego M. H.

(2)przemawiających za dopuszczeniem dowodu z ustnej opinii uzupełniającej , a w razie niewyjaśnienia wątpliwości dopuszczenie dowodu z opinii instytutu kardiologicznego, 8) art. 227 k.p.c., art. 232 k.p.c., art. 278 k.p.c., art.

§ 1pkt 3 i 5 k.p.c.

a contrario oraz art. 162 k.p.c. przez niezasadne pominięcie wniosku dowodowego powoda o dopuszczenie dowodu z opinii biegłych okulisty i psychiatry w sytuacji gdy zarówno dowody wskazane w pozwie jak i zgromadzone w toku postepowania wskazywały, że powód odbywając karę pozbawienia wolności doznał uszczerbku na zdrowiu w związku ze złymi warunkami panującymi w tych placówkach oraz nieprawidłowym leczeniem , a także zachowaniem się współwięźniów, a „rolą biegłych posiadających wiadomości specjalne w tym zakresie było wykazanie pogorszenia tego stanu zdrowia w tych aspektach”, 9) art. art.

§ 1pkt 3 i 5 k.p.c.

a contrario w związku z art. 227 k.p.c. i art. 162 k.p.c. przez pominięcie dowodu z publikacji pism, dokumentów, płyt CD zgłoszonych przez powoda w piśmie z dnia 10 marca 2020 r., w sytuacji gdy dowody te służyły do wykazania istotnego faktu w sprawie i w żadnym razie nie prowadziły do przewlekłości postępowania, a jedynie do wykazania zasadności powoływanych w tych pismach okoliczności i faktów związanych z wpływem warunków, w których powód odbywał karę pozbawienia wolności na jego stan zdrowia, co zaś ostatecznie służyło realizacji przysługującego powodowi prawa do sądu i zagwarantowania rzetelnego postępowania i uzyskania sprawiedliwego orzeczenia, 10) art. 232 zd. 2 k.p.c. przez dopuszczenie dowodu z urzędu nieznanego i niewnioskowanego przez strony w postaci akt Prokuratury Rejonowej C. Północ w C. (...) 544.2016 k. 372-377 oraz wydanego w tej sprawie postanowienia Sądu Rejonowego w Nysie z dnia 3 października 2017 r. z uzasadnieniem co w konsekwencji naruszyło art. 32 ust. 1 i art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 11) art. 316 k.p.c., art. 217, art. 227 k.p.c. i art. 233 § 1 i 2 k.p.c. przez pominięcie twierdzeń i wniosków dowodowych powoda szczegółowo ponownie wskazanych i omówionych w piśmie powoda z dnia 26 października 2020 r. zawierającym wniosek o otwarcie na nowo i uzupełnienie postępowania dowodowego, 12) art. 233 § 1 k.p.c. przez dowolne uznanie, że powód nie udowodnił zasadności swojego roszczenia w zakresie naruszenia tajemnicy korespondencji w Zakładzie Karnym w N. naruszenia dóbr osobistych wobec nieudostępnienia mu stanowiska komputerowego w celu odtworzenia zapisów na płytach DVD, zaś podczas pobytu w Areszcie Śledczym w C. dokumentacji postępowań, w których był stroną, 13) art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 227 k.p.c. i z art. 234 2 k.p.c. przez wyciągnięcie przez Sąd Okręgowy wniosków sprzecznych z całokształtem zebranego w sprawie materiału dowodowego przejawiających się w stwierdzeniu, że:

a)w sytuacji pogorszenia samopoczucia powód miał dostęp do personelu pielęgniarskiego, który na prośbę powoda mógł dokonać pomiaru (ciśnienia tętniczego) bez zleceń lekarza – co stoi w sprzeczności z zeznaniami świadków A. W., R. U. i D. G.,
b)lekarstwa regulujące ciśnienie krwi wydawano mu w godzinach popołudniowych, aby samodzielnie zażywał je rano – co jest sprzeczne z zeznaniami świadków i dokumentacją medyczną powoda, w której brak jest zapisów na ten temat, zaś sam kierownik ambulatorium zeznał, że te leki nie były podawane regularnie z uwagi na prace zmianową, opóźnienia i dużą liczbę osadzonych, wydarzenia w jednostce i inne,
c)podczas pobytu powoda w Zakładzie Karnym w N. informowano powoda, że każdy skazany ma możliwość skorzystania ze stanowiska komputerowego przeznaczonego do odczytywania dokumentacji zapisanej w formie elektronicznej z powołaniem się na pismo strony pozwanej, kiedy powód takiej okoliczności zaprzeczył, aby każdorazowo udostępniano mu takie stanowisko, a w dodatku brak było takiego uregulowania wynikającego z porządku wewnętrznego jednostki oraz w sytuacji, kiedy pozwany nie dostarczył pisma powoda w przedmiocie odmownych decyzji na prośby powoda,
d)po opuszczeniu zakładu karnego (w dniu 29 marca 2017 r.) powód rozpoczął leczenie dopiero w 2019 r. – po upływie 2 lat, kiedy z materiału dowodowego, dokumentacji medycznej powoda wynika, że powód po opuszczeniu zakładu karnego niezwłocznie podjął się kontynuacji leczenia w (...) w S., nie przerywając leczenia (jednostka penitencjarna wydala powodowi lekarstwa na 14 dni), 14) art. 327 1 § 1 k.p.c. przez brak jakiegokolwiek odniesienia w treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku do pominiętych dowodów , w szczególności uzupełniającej opinii kardiologa, opinii okulisty i psychiatry oraz wobec zaniechania odniesienia się do wniosku powoda z dnia 26 października 2020 r. , w którym nie tylko wniósł on o otwarcie rozprawy na nowo, ale również ponowił żądanie przeprowadzenia pominiętych przez Sąd I instancji dowodów; nadto Sąd nie odniósł się do grupy dowodów wskazanych przez powoda, z których wynikało, że wbrew obowiązującym przepisom, podczas pobytu w Zakładzie Karnym w N. zabiegał o umożliwienie dostępu do stanowiska komputerowego, zaś w Areszcie Śledczym w C. został pozbawiony możliwości korzystania z materiałów postępowań wbrew przepisom ustawy kodeks karny wykonawczy. 15) art. 102 k.p.c. przez obciążenie powoda obowiązkiem zwrotu na rzecz pozwanego kosztów procesu w kwocie 1.000 zł podczas gdy mając na uwadze sytuację osobistą i materialna powoda oraz złożony charakter sprawy wskazujący na słuszność roszczeń powoda, zasądzenie zwrotu części kosztów nie było zasadne Wskazując na powyższe powód domagał się:
a)przypadku uwzględnienia zarzutu nieważności postępowania - uchylenia zaskarżonego wyroku, zniesienia postępowania w zakresie dotkniętym nieważnością i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji i pozostawienia temu Sądowi orzeczenia o kosztach postępowania apelacyjnego, w tym kosztach pełnomocnika ustanowionego z urzędu, które nie zostały pokryte w całości ani w części,
b)w przypadku uwzględnienia pozostałych zarzutów apelacji powód domagał się zmiany zaskarżonego wyroku i podwyższenia zadośćuczynienia do kwoty 155.000 zł - zgodnie z żądaniem pozwu, uchylenia punktu 4 zaskarżonego wyroku, a ponadto zasądzenia od Skarbu Państwa na rzecz ustanowionego dla powoda pełnomocnika z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym w wysokości 150% stawki podstawowej ze względu na skomplikowany charakter sprawy oraz znaczne zaangażowanie pełnomocnika w wyjaśnienie okoliczności faktycznych i prawnych sprawy. Nadto powołując się na przepis art. 380 k.p.c. powód domagał się rozpoznania postanowień Sądu Okręgowego w Częstochowie pomijających wnioski dowodowe powoda, które zostały objęte zarzutami apelacyjnymi, a wcześniej zastrzeżeniami złożonymi do protokołu po myśli art. 162 k.p.c., a ponadto przeprowadzenie wszystkich zawnioskowanych, a pominiętych przez Sąd dowodów w tym dowodów ponowionych w piśmie powoda z 26 października 2020 r. Powód sporządził osobiście uzupełnienie apelacji wywiedzionej i wniesionej przez ustanowionego dlań pełnomocnika z urzędu. Z kolei pozwany zaś, w apelacji zarzucił naruszenie przepisów: 1) art. 233 § 1 k.p.c. przez:
a)uznanie za wiarygodne zeznań wszystkich świadków współosadzonych z powodem, również tych, którzy nie przebywali w celach umieszczonych na oddziale III, a nie danie wiary zeznaniom zatrudnionym w Zakładzie Karnym i sporządzonym przez nich notatkom służbowym,
b)przyjęcie, że świadkowie R. M., A. W. i R. U. mieli wiedzę na temat palenia wyrobów tytoniowych w celi zajmowanej przez powoda podczas, gdy nie byli oni zakwaterowani w tej celi,
c)przyjęcie, że pismo Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej z 10 października 2016 r. stanowi potwierdzenie przedostawania się dymu papierosowego z korytarza oddziału III bloku A Zakładu Karnego w N. do celi, w której zakwaterowany był powód,
d)dokonanie ustaleń w przedmiocie naruszenia tajemnicy korespondencji powoda bez analizy ujawnionych treści,
e)przez przyjęcie, że szykany których rzekomo doznawał powód były skutkiem publicznego odczytania przez psychologa fragmentu skargi powoda, w sytuacji gdy świadkowie osadzeni razem z powodem zeznali, że przyczyną tych szykan był sam fakt składania skarg przez powoda , o którym informował on innych osadzonych, 2) art. 102 k.p.c. przez uznanie, że w niniejszej sprawie zaistniał przypadek szczególnie uzasadniony przemawiający za częściowym odstąpieniem od obciążenia powoda kosztami procesu, podczas gdy powód był od początku procesu reprezentowany przez fachowego pełnomocnika, który mógł realnie ocenić zasadność roszczeń pozwu i szanse na zasądzenie na rzecz powoda zadośćuczynienia w żądanej przez niego wysokości, 3) naruszenia przepisów:
a)art. 24 § 1 k.c. i art. 448 k.c. w związku z art. 23 k.c. przez przypisanie Skarbowi Państwa odpowiedzialności za skutki palenia wyrobów tytoniowych przez współosadzonych w celi zajmowanej wspólnie z powodem mimo, że w celi zakwaterowane zostały osoby deklarujące się jako niepalące,
b)art. 24 § 1 k.c. i art. 23 k.c. przez uznanie, że fakt palenia przez osadzonych w Zakładzie Karnym w N. wyrobów tytoniowych w miejscach do tego niewyznaczonych, to jest na korytarzu, poza terenem palarni, skutkuje odpowiedzialnością Skarbu Państwa z tego tytułu,
c)art. 361 k.c. w związku z art. 448 k.c. polegające na uznaniu, że rzekome szykany i przemoc fizyczna wobec powoda ze strony innych skazanych pozostają w normalnym związku przyczynowym z publicznym odczytaniem przez psychologa fragmentu skargi powoda,
d)art. 448 k.c. przez uznanie, że kwota 5.000 zł przyznana z tytułu zadośćuczynienia za naruszenie tajemnicy korespondencji powoda, stanowi kwotę odpowiednią, w sytuacji gdy z ustalonego stanu faktycznego sprawy nie wynika, że powód doznał krzywdy w rozmiarze uzasadniającym przyznanie zadośćuczynienia w takiej wysokości. Powołując się na powyższe zarzuty pozwany domagał się: 1) zmiany zaskarżonego wyroku:
a)w punkcie 1 przez oddalenie powództwa w całości,
b)w punkcie 4 przez zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu w tym na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, 2) zasądzenia od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. Zarówno powód jak i pozwany wnieśli odpowiedzi na apelacje złożoną przez stronę przeciwną, domagając się oddalenia środka zaskarżenia wniesionego przez przeciwnika procesowego oraz zasądzenia kosztów postępowania. Nadto strona pozwana w odpowiedzi na apelację domagała się pominięcia dowodów wymienionych w apelacji sporządzonej przez pełnomocnika powoda, a wcześniej pominiętych przez Sąd I instancji. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacje stron nie zasługują na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy odnieść się do – najdalej idącego – zarzutu nieważności postępowania, podniesionego w apelacji powoda. Jego podstaw powód upatruje w tym, że przeprowadzenie rozprawy i jej zamknięcie w dniu 21 października 2020 r. pozbawiło go możności obrony jego praw (k. 933). Zarzut ów uznać należy za bezzasadny, bowiem w trakcie wymienionego powyżej posiedzenia powód był reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu (k. 764), K. N. zawiadomiono o terminie posiedzenia (k. 705, 708), w odpowiedzi na co jedynie poinformował on Sąd o swej absencji na rozprawie zaplanowanej na 21 października 2020 r., spowodowanej hospitalizacją i domagał się przeprowadzenia dowodu z ustnej, uzupełniającej opinii biegłego kardiologa (k. 740, 741). Tymczasem przesłanka nieważności postępowania z art. 379 pkt 5 k.p.c. zachodzi, gdy w wyniku wadliwych czynności procesowych sądu lub strony przeciwnej, strona nie mogła brać i nie brała udziału nie tylko w toku całego postępowania, ale także w jego istotnej części, przy czym chodzi o całkowite faktyczne pozbawienie możności obrony (vide postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2015 r., sygn. akt IV CZ 113/14. W powyższych okolicznościach trudno uznać, że ziściła się przesłanka nieważności postępowania w postaci pozbawienia strony możności obrony jej praw, w szczególności zaś, że było nią - jak tego chce powód - przeprowadzenie i zamknięcie rozprawy w dniu 21 października 2020 r. Wobec prawidłowego zawiadomienia powoda i jego pełnomocnika o terminie rozprawy, braku wniosku o jej odroczenie, nieobowiązkowego udziału w rozprawie przez powoda, a nade wszystko wobec obecności na posiedzeniu ustanowionego dla powoda pełnomocnika z urzędu, nie ma podstaw do przyjęcia, że strona powodowa pozbawiona została możności podejmowania lub też niepodejmowania czynności procesowych, zmierzających do ochrony jej sfery prawnej (vide postanowienie Sądu Najwyższego z 23.04.2015 r., V CSK 573/14, LEX nr 1678097). Podkreślenia wymaga również, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodziły okoliczności uzasadniające otwarcie na nowo zamkniętej rozprawy. Po myśli przepisu art. 224 § 1 k.p.c. Sąd Okręgowy dopuścił dowody z zeznań świadka T. D. złożonych w sprawie prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Zawierciu pod sygnaturą akt IC 498/18 oraz z akt spraw prowadzonych przez Prokuraturę Rejonową C. Północ w C. pod sygnaturami akt RSD 544.2016 i PR 3Ds (...).2016, pominął dowody z publikacji pism, dokumentów, płyt CD oraz dowód z opinii Instytutu (...) zgłoszone przez powoda w piśmie z dnia 10 marca 2020 r., dowód z opinii uzupełniającej biegłego M. H.

(1), a także z opinii biegłego okulisty i biegłego psychiatry. Nadto odnotował Sąd w protokole zastrzeżenia zgłoszone przez pełnomocnika powoda w oparciu o przepis art. 162 k.p.c. oraz udzielił głosu stronom. Zatem dokonane zostały wszelkie czynności procesowe, które zgodnie z powołanym powyżej przepisem winny poprzedzać zamknięcie rozprawy. Sąd Apelacyjny w obecnym składzie podziela stanowisko prezentowane w judykaturze i nauce prawa, zgodnie z którym w myśl art. 316 § 2 k.p.c. rozprawa powinna być otwarta na nowo, jeżeli istotne okoliczności ujawniły się dopiero po jej zamknięciu. Strona wnioskująca o otwarcie na nowo zamkniętej rozprawy (czy też zarzucająca w apelacji sądowi I instancji zaniechanie uwzględnienia wniosku w tym zakresie) musi wykazać więc, że dopiero po zamknięciu rozprawy ujawniły się (stały się jej wiadome) okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia W przepisie tym chodzi o fakty nowe - jakościowo różne od wcześniej istniejących lub o okoliczności już wcześniej zaistniałe, ale które uległy zmianie po zamknięciu rozprawy. Tak więc zmiana może polegać na powstaniu całkiem nowych okoliczności obok już istniejących, lub na modyfikacji wcześniej istniejących. Nie uzasadnia żądania otwarcia rozprawy na nowo jedynie stwierdzenie potrzeby dodatkowego odniesienia się lub powołania dowodów w związku ze stanowiskiem przedstawionym przez stronę przeciwną na rozprawie, jeśli potrzeba ta nie opiera się o okoliczności mające cechę nowości w przedstawionym wyżej rozumieniu (vide wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 7 grudnia 2016 r., sygn. akt I ACa 1081/15, LEX nr 2256965, H. Dolecki, T. Wiśniewski red. Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom I. Artykuły 1 – 366, str. 811, wyd. LEX a Wolters Kluwer Business). Tymczasem powód w piśmie z dnia 26 października 2020 r., uzasadniając potrzebę otwarcia na nowo zamkniętej rozprawy skoncentrował się na „uzupełnieniu” opisanych powyżej zastrzeżeń, złożonych przez jego pełnomocnika w oparciu o przepis art. 162 k.p.c., wyrażając jednocześnie swoje stanowisko odnośnie następstw procesowych wywołanych pominięciem dowodów, przeprowadzenia których domagał się powód, o pominięciu których rozstrzygnięto na posiedzeniu w dniu 21 października 2020 r. Uznać zatem należało, że wskazane przezeń przyczyny nie stanowią novum, w rozumieniu przepisu art. 316 § 2 k.p.c. i w związku z tym nie rodzą – zgodnie z tą normą - obowiązku otwarcia na nowo zamkniętej rozprawy. Sąd Apelacyjny uznał również, że argumentacja zastosowana w piśmie procesowym powoda z dnia 26 października 2020 r. i zawarte w nim wnioski dowodowe nie naprowadzają okoliczności, które przemawiałyby za celowością ponownego otwarcia rozprawy w oparciu o przepis art. 225 k.p.c. Ocena prawidłowości rozstrzygnięć co do wniosków dowodowych strony może być przedmiotem kontroli instancyjnej i z tego względu niecelowym było otwarcie na nowo, zamkniętej rozprawy na podstawie przepisu art. 225 k.p.c. Obie strony kontestowały wyrok w zakresie, w jakim orzeczenie to rozstrzyga w kwestiach narażenia powoda na negatywne oddziaływanie dymu pochodzącego ze spalania wyrobów tytoniowych oraz naruszenia- przez psychologa działu penitencjarnego - tajemnicy korespondencji powoda kierowanej do dyrektora Zakładu Karnego w N.. Wbrew stanowisku strony pozwanej Sąd Okręgowy nie dopuścił się uchybień w ocenie materiału dowodowego w postaci zeznań świadków dotyczących sytuacji w zakresie używania wyrobów tytoniowych, na oddziale na którym powód odbywał karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w N.. Prawidłową konstatację, że umieszczenie powoda w celi przeznaczonej dla osób niepalących nie uchroniło go przed kontaktem z dymem tytoniowym, oparł Sąd Okręgowy na kilku okolicznościach. Uwzględnił bowiem Sąd, że w toku postępowania zostało udowodnione, iż na korytarzu, na którym znajdowała się cela, w której zakwaterowany był powód, osadzeni używali wyrobów tytoniowych co wraz z usytuowaniem palarni w końcu tego korytarza, sprzyjało przenikaniu dymu tytoniowego do cel mieszkalnych. Okoliczność tę potwierdza - wbrew stanowisku wyrażonemu w apelacji pozwanego - treść pisma z Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej, z dnia 10 października 2016 r., z której wprost wynika, że uznano za zasadną skargę powoda w niniejszej sprawie, dotyczącą zezwolenia na palenie wyrobów tytoniowych na korytarzu oraz stwierdzono niezgodność umiejscowienia palarni z przepisami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 czerwca 2011 r. w sprawie szczegółowych warunków używania wyrobów tytoniowych na terenie obiektów podlegających Ministrowi Sprawiedliwości oraz w środkach przewozu osób. Nadto wystawieniu powoda na działanie dymu tytoniowego sprzyjało, to że ze względu na półotwarty charakter oddziału, drzwi do cel otwarte były przez około 10 godzin w ciągu doby. Powyższe okoliczności znajdują nadto potwierdzenie w zeznaniach świadków D. G. (P.) i K. G., którzy zakwaterowani byli w tym samym oddziale Zakładu Karnego w N. co pozwany (k. 126, 231). Mając na uwadze całokształt powyższych okoliczności stwierdzić należy, że sąd pierwszej instancji poczynił prawidłowe ustalenia w zakresie dotyczącym eksponowania powoda na działanie dymu papierosowego w czasie jego pobytu w Zakładzie Karnym w N. i w oparciu o nie doszedł do prawidłowych konkluzji. Zatem za pozbawiony doniosłości uznać należy zarzut strony pozwanej dotyczący odwołania się przez Sąd w powyższej sferze, także do zeznań świadków którzy nie byli osadzeni w tym samym oddziale co powód, skoro fakty wskazywane przez stronę powodową dotyczące używania środków tytoniowych, przez osadzonych na Oddziale III Zakładu Karnego w N. zostały wykazane przy pomocy innych środków dowodowych. Za chybione należy uznać wyrażone w apelacji strony pozwanej stanowisko, zgodnie z którym Skarb Państwa – Dyrektor Zakładu Karnego w N. nie może ponosić odpowiedzialności za negatywne skutki narażenia powoda na oddziaływanie substancji pochodzących ze spalania tytoniu, skoro przyczyną owego narażenia były niezgodne z zasadami panującymi w jednostce penitencjarnej „zachowania osadzonych palących papierosy poza miejscami do tego przeznaczonymi”. W tym kontekście stwierdzić należy, że zgodnie z przepisami artykułów: 108 § 1 k.k.w. i korespondującego z nim 2 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 713) do podstawowych zadań Służby Więziennej zalicza zapewnienie w zakładach karnych i aresztach śledczych porządku i bezpieczeństwa. W czasie, w którym doszło do zdarzeń, z którymi powód wiąże doznaną przezeń krzywdę w postaci eksponowania go na negatywne działanie dymu tytoniowego, jednym z aktów normatywnych kształtujących porządek w jednostkach penitencjarnych było rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 czerwca 2011r. w sprawie szczegółowych warunków używania wyrobów tytoniowych na terenie obiektów podlegających Ministrowi Sprawiedliwości oraz w środkach przewozu osób (Dz.U.2011.135.795). W paragrafach 6 i 7 powołanego rozporządzenia określono zasady używania wyrobów tytoniowych w aresztach śledczych, zakładach karnych typu zamkniętego, półotwartego i otwartego, nakładając na kierownika jednostki organizacyjnej Służby Więziennej powinności w zakresie ustalenia miejsca i czasu używania wyrobów tytoniowych. Istotnym jest również to, że jak wynika z § 8 powołanego rozporządzenia miejsca używania wyrobów tytoniowych winny być „wyznaczone w sposób uniemożliwiający oddziaływanie dymu tytoniowego na osoby niepalące, z zachowaniem stref wolnych od dymu tytoniowego”. Jak wynika z powyższych regulacji, to na kierowniku jednostki organizacyjnej Służby Więziennej spoczywał obowiązek uregulowania kwestii używania wyrobów tytoniowych w taki sposób aby chronić osoby niepalące przed dymem tytoniowym, zaś przepisy art. 108 k.k.w. oraz 2 ust. 2 pkt 6 ustawy o Służbie Więziennej stanowią narzędzia służące egzekwowaniu zarządzeń w tej materii, wydanych przez kierownika jednostki organizacyjnej Służby Więziennej. Wobec powyższego pozwany nie może się ekskulpować od zarzutu niezapewnienia warunków uniemożliwiający oddziaływanie dymu tytoniowego na osoby niepalące, przenoszeniem odpowiedzialności w tym zakresie na osadzonych, którzy nie przestrzegają regulacji obowiązujących w tym zakresie w danej jednostce organizacyjnej Służby Więziennej. Oceny tej nie zmienia argument podniesiony przez stronę pozwaną, w toku rozprawy apelacyjnej, iż powód nie zgłaszał skarg w związku z używaniem przez współosadzonych wyrobów tytoniowych w miejscach do tego nieprzeznaczonych. W pomieszczeniach zamkniętych bowiem organoleptyczne stwierdzenie naruszenia norm dotyczących sposobu używania wyrobów tytoniowych nie nastręcza jakichkolwiek trudności i winno się wiązać z natychmiastową reakcją osób odpowiedzialnych za egzekwowanie obowiązujących w tym zakresie regulacji, która to reakcja winna być niezależna od ewentualnego zgłoszenia naruszenia przepisów, przez osobę niepalącą. Z kolei za nietrafne uznać należało – wyrażone w apelacji powoda – stanowisko zgodnie z którym zbyt niskie jest - zasądzone w kwocie 3.000 zł - zadośćuczynienie za naruszenie dobra osobistego powoda w postaci jego zdrowia. Miarkując zadośćuczynienie Sąd Okręgowy słusznie uwzględnił, że w związku z uczęszczaniem do szkoły powód od 3 do 5 godzin dziennie przebywał poza oddziałem, na którym znajdowała się palarnia, a nadto w stosunkowo krótkim czasie uwzględniona została skarga powoda, co skutkowało przeniesieniem palarni. W konsekwencji Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że czas trwania dolegliwości związanych z narażeniem powoda na bierne palenie był stosunkowo krótki i prawidłowo ustalił odpowiednią wysokość zadośćuczynienia za doznaną przez powoda krzywdę. Podkreślenia wymaga przy tym, że strona powodowa nie wykazała, iżby w wyniku oddziaływania- z przyczyn leżących po stronie pozwanego –dymu tytoniowego na jej organizm doznała uszczerbku na zdrowiu uzasadniającego zasądzenie zadośćuczynienia w większym wymiarze. Za słuszne należy uznać stanowisko Sądu Okręgowego w kwestii naruszenia dobra osobistego powoda w postaci tajemnicy korespondencji przez działania funkcjonariuszki Służby Więziennej – psychologa D. Penitencjarnego Zakładu Karnego w N.. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego (k. 40, 41) stwierdzić należy, że bez wątpienia doszło do naruszenia wymienionego powyżej dobra osobistego powoda przez samą tylko (przyznaną zresztą przez stronę pozwaną) okoliczność ujawnienia części treści skargi skierowanej przez powoda do Dyrektora Zakładu Karnego w N., przez osobę do tego niepowołaną – funkcjonariuszkę Służby Więziennej, w obecności uczestników programu resocjalizacyjnego, a więc również osób nieuprawnionych do zapoznania się z treściami zawartymi w skardze. W tym kontekście stwierdzić należy, że Sąd Apelacyjny w obecnym składzie podziela pogląd, zgodnie z którym naruszenie tajemnicy korespondencji przejawia się w każdej nieuprawnionej ingerencji w korespondencję, (…) (wyrok SA we Wrocławiu z 26.06.2012 r., I ACa 521/12, LEX nr 1238502). Na uwzględnienie zasługuje jednak zarzut pozwanego, zgodnie z którym „ewentualne szykany, których doznawał powód miały złożoną genezę i nie można ich tylko przypisać faktowi ujawnienia fragmentu skargi powoda na zajęciach ART”.. Z tej też przyczyny nie można było podzielić stanowiska powoda twierdzącego w apelacji, że rażąco niska jest kwota 5.000 zł zasądzona na jego rzecz od pozwanego z tytułu zadośćuczynienia za naruszenie dobra osobistego w postaci tajemnicy korespondencji. Mimo, że nie został w sposób niebudzący wątpliwości wykazany związek przyczynowy pomiędzy ujawnieniem przez psychologa D. Penitencjarnego tajemnicy korespondencji powoda, a szykanami jakich doznał on ze strony współosadzonych, to za odpowiednią uznać należy wysokość zadośćuczynienia przyznanego mu z tego tytułu. W rozpoznawanej sprawie stopień naganności naruszenia dobra osobistego powoda winien być bowiem oceniany nie tylko w kontekście jego skutków, ale przez pryzmat tego, że dopuściła się go osoba, którą z pokrzywdzonym łączyła relacja zbliżona do istniejącej między terapeutą a pacjentem. Zdaniem Sądu Odwoławczego postępowanie dowodowe przed Sądem I instancji nie było dotknięte mankamentami, na które powołuje się strona powodowa. Stan faktyczny został prawidłowo ustalony przez Sąd Okręgowy w oparciu o materiał dowodowy zaoferowany przez obie strony, a następnie prawidłowo oceniony. Dlatego też Sąd II instancji przyjął te ustalenia faktyczne za swoje. W szczególności zaś za niezasadny uznać należy zarzut pominięcia szeregu wniosków dowodowych zgłoszonych przez stronę powodową, a obejmujących żądania przeprowadzenia dowodów z: uzupełniającej opinii biegłego kardiologa, a w razie niewyjaśnienia zarzutów z opinii instytutu kardiologicznego, a także opinii biegłych z zakresu okulistyki i psychiatrii. Jak słusznie wskazał pozwany zarzut pominięcia tych dowodów oraz dowodów z publikacji medycznych, byłby zasadny gdyby powód wykazał, że opinia biegłego ma konkretne uchybienia, braki, sprzeczności, co czyniłoby koniecznym jej uzupełnienie. Wbrew stanowisku wyrażonemu w apelacji nie sposób uznać, że w piśmie z dnia 10 marca 2020 r. (k. 467), powód szczegółowo odniósł się do opinii z dnia 3 lutego 2020 r. sporządzonej przez biegłego z zakresu kardiologii – M. H.

(1)i przedstawił konkretne zarzuty. Słusznie wobec powyższego Sąd Okręgowy uznał, że pismo z dnia 10 marca 2020 r. ma charakter polemiki z treścią opinii z powołaniem się na publikacje medyczne dotyczące rozpoznawania i leczenia nadciśnienia tętniczego i oddalił zawarte w nich wnioski dowodowe. W tym kontekście stwierdzić należy, że prawidłowo Sąd I instancji uznał, iż opinia biegłego z zakresu kardiologii dr hab. n med. M. H.

(1)pozwala na oddalenie zarzutów powoda dotyczących nieprawidłowego leczenia w jednostce organizacyjnej pozwanego, które spowodowało pogorszenie stanu zdrowia powoda oraz nieprawidłowego prowadzenia jego dokumentacji medycznej. Z powołanej opinii wynika przede wszystkim, że wobec braku dokumentacji medycznej dotyczącej stanu zdrowia powoda przed pobytem w Zakładzie Karnym w N., brak jest możliwości określenia, czy w czasie odbywania kary pozbawienia wolności w tej jednostce penitencjarnej doszło do jego pogorszenia (k. 445, 446 verte). Dowód zaś niekorzystnych zmian w stanie zdrowia w związku z warunkami odbywaniem kary pozbawienia wolności w jednostce organizacyjnej pozwanego obciążał powoda. Jednocześnie jak wykazano powyżej powód nie zdołał wnieść skutecznie zastrzeżeń do powyższej opinii, ani też wykazać, iż celowe jest wydanie opinii uzupełniającej lub też opinii instytutu badawczego. Za równie istotne, uznać należy zawarte w opinii stwierdzenia, że u powoda wdrożono prawidłową strategię leczenia( k. 445 verte), podawano mu prawidłowe lekarstwa oraz że pomiarów ciśnienia dokonywano z częstotliwością adekwatną do ówczesnego stanu zdrowia pacjenta (k. 446). Za bezpodstawny uznać należy zgłoszony przez powoda zarzut nierozpoznania istoty sprawy w zakresie warunków odbywania przezeń kary w Zakładzie Karnym w N.. Istotnie w sprawach o naruszenie dóbr osobistych, dochodzi do inwersji rozkładu ciężaru dowodowego, i to na pozwanym Skarbie Państwa ciąży obowiązek wykazania legalności jego działań. Jednakże nie można przyjąć, aby taki zmodyfikowany rozkład ciężaru dowodowego miał w rozpoznawanej sprawie zobowiązywać stronę pozwaną, do wykazywania - jak tego oczekuje powód – legalności wszystkich, a nie tylko wprost wymienionych przez pokrzywdzonego aspektów związanych z warunkami odbywania przezeń kary pozbawienia wolności, w tym również i tych co do których strona powodowa nie zgłosiła naruszenia jej dóbr osobistych. Nie mógł zostać uwzględniony zarzut powoda dotyczący naruszenia tajemnicy korespondencji przez doręczenie mu bez koperty pism procesowych z Sądu Rejonowego w Częstochowie. Zeznania na tę okoliczność złożyła pracownica Zakładu Karnego w N.- I. Ż., wyjaśniając, że plik pism sądowych, których adresatem był powód został umieszczony nie w kopercie adresowanej do powoda, a bezpośrednio w kopercie, na której jako adresata wskazano dyrektora jednostki penitencjarnej, i w związku z powyższym koperta ta została otworzona przez pracowników administracji Zakładu Karnego. Wobec powyższego stwierdzić należy, że powód nie tyle wykazał, iż otwarto kierowaną doń korespondencję niepodlegającą cenzurze oraz że uczynił to funkcjonariusz, ile dowiódł, że naruszono przepisy (§ 114) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 czerwca 2015 r. w sprawie czynności administracyjnych związanych z wykonywaniem tymczasowego aresztowania oraz kar i środków przymusu skutkujących pozbawienie wolności oraz dokumentowania tych czynności. Skoro powód nie negował zeznań wymienionego powyżej świadka to uznać należało, że wprawdzie przesyłkę doręczono w sposób naruszający przepisy powołanego rozporządzenia, jednakże do ich przekroczenia nie doszło w jednostce organizacyjnej pozwanego, z której działalnością powód wiąże swoje żądania. A zatem roszczenie w powyższej części skierowane zostało przeciwko niewłaściwej statio fisci Skarbu Państwa i jako takie nie mogło zostać uwzględnione. Za prawidłowe uznać należy stanowisko Sądu Okręgowego, który stwierdził że powód nie zdołał wykazać, aby w trakcie jego pobytu w Zakładzie Karnym w N. uniemożliwiono mu dostęp do stanowiska komputerowego w celu odczytania dokumentacji w postaci zapisu elektronicznego. Z pisma Dyrektora wymienionej powyżej jednostki penitencjarnej z dnia 6 grudnia 2016 r. (k. 101) wynika, że powód kilkakrotnie zwracał się z prośbami o skorzystanie ze stanowiska komputerowego, prośby te były rozpatrywane pozytywnie, a w konsekwencji apelującego doprowadzano do pomieszczenia, w którym samodzielnie mógł on odtworzyć z nośników informacji zapisaną na nich dokumentację procesową. Podkreślenia wymaga przy tym, że powód nie zakwestionował treści powyższego pisma, w którym co istotne, szczegółowo podano daty kolejnych, składanych przez niego próśb o umożliwienie skorzystania ze sprzętu informatycznego we wskazanym powyżej celu. Podnosząc zaś zarzut odmowy dostępu do stanowiska komputerowego w Zakładzie Karnym w N., ograniczył się wyłącznie do stwierdzenia, że jego prośba nie została uwzględniona bez podania przyczyn, nie podejmując nawet próby uprawdopodobnienie, że doszło do takiego zdarzenia. Równie trafnie ocenił Sąd I instancji zarzut powoda dotyczący nie wydania mu, w trakcie pobytu w Areszcie Śledczym w C. nośników CD i DVD, na których w formie cyfrowej utrwalono dokumentację sprawy sądowej, w której K. N. występował w charakterze strony. Prawidłowo uznał Sąd, że nawet gdyby nośniki owe nie zostały umieszczone w magazynie rzeczy własnych i powód posiadałby je w celi mieszkalnej, to i tak nie miałby dostępu do utrwalonej na nich dokumentacji, a to z uwagi na brak w celi urządzeń umożliwiających akces do plików utrwalonych na tych nośnikach. Co więcej w świetle notatek służbowych sporządzonych przez funkcjonariuszy służących w Areszcie Śledczym w C. apelujący został poinformowany o możliwości uzyskania zgody na korzystanie ze stanowiska komputerowego ( k. 103), o taką zgodę się nie ubiegał ((k. 102), jak również nie zgłaszał chęci skorzystania z takiego stanowiska (k. 104). Słusznie zatem Sąd Okręgowy uznał, że sposób postępowania funkcjonariuszy Służby Więziennej z Aresztu Śledczego w C. odnośnie stanowiących własność powoda nośników danych, nie naruszała jego dóbr osobistych. Nie zasługiwał również na uwzględnienie podniesiony w apelacjach obu stron zarzut naruszenia przepisu art. 102 k.p.c. Pozwany poparł go argumentacją w myśl, której powód od początku procesu był reprezentowany przez fachowego pełnomocnika, a zatem mógł realnie ocenić zasadność roszczeń i szanse na zasądzenie na jego rzecz zadośćuczynienia w żądanej przezeń wysokości. Powód z kolei stwierdził w swej apelacji, że ze względu na jego sytuację osobistą i materialną oraz złożony charakter sprawy, zasądzenie od niego na rzecz strony pozwanej części kosztów postępowania było niezasadne. Tymczasem zastosowanie art. 102 k.p.c. i sposób skorzystania z tego przepisu jest suwerennym uprawnieniem Sądu orzekającego i od jego oceny zależy przesądzenie, że taki szczególny wypadek wystąpił ze względu na okoliczności rozpoznawanej sprawy i uzasadnia odstąpienie w całości albo w części od zasady obciążenia strony przegrywającej kosztami procesu. Zakwalifikowanie przypadku, jako "szczególnie uzasadnionego" wymaga rozważenia całokształtu okoliczności sprawy. Ingerencja w to uprawnienie Sądu w ramach rozpoznawania środka zaskarżenia na rozstrzygnięcie o kosztach procesu nie jest wprawdzie wyłączona, jednak ogranicza się tylko do sytuacji, gdy zastosowanie przez Sąd art. 102 k.p.c. nie zostało w ogóle uzasadnione lub jeżeli nastąpiło z rażącym naruszeniem reguł przewidzianych w tym przepisie (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 2012 r., sygn. akt III CZ 2/12, LEX nr 1162689). W rozpoznawanej sprawie Sąd Okręgowy wydając rozstrzygnięcie o kosztach procesu prawidłowo zastosował zasadę słuszności. W uzasadnieniu Sąd Okręgowy wskazał, że odstępując od obciążania powoda częścią kosztów procesu uwzględniono, że powód działał w subiektywnym przekonaniu o bezprawności zachowania pozwanego, a więc przekonaniu, że jego roszczenie jest w całości uzasadnione oraz pomocniczo wzięto pod uwagę sytuację materialną powoda. Takiej argumentacji nie sposób zarzucić rażącej sprzeczności z poczuciem sprawiedliwości i dlatego apelacje stron nie mogły być uwzględnione także i w tym zakresie. Wobec oddalenia apelacji strony pozwanej, o wynagrodzeniu pełnomocnika powoda orzeczono na podstawie przepisu art. 98 § 1 k.p.c. w związku z przepisem § 2 pkt 4 oraz § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Z kolei mając na uwadze, że również apelacja strony powodowej nie została uwzględniona wynagrodzenie ustanowionego dla powoda pełnomocnika z urzędu zasądzono od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Częstochowie orzekając w tym przedmiocie na podstawie § 8 pkt 6 w związku z § 4 ust. 3 § 16 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu. Sąd Odwoławczy uznał bowiem, że brak jest podstaw do przyznania wynagrodzenia pełnomocnikowi według podwyższonej stawki. Nie obciążając powoda, na podstawie art. 102 k.p.c., kosztami postępowania apelacyjnego, Sąd Apelacyjny uwzględnił trudną sytuację życiową K. N. wynikającą ze złego stanu jego zdrowia oraz okoliczność, iż jedynym źródłem jego utrzymania są prace dorywcze, a także subiektywne przekonanie o przysługującym mu w większym zakresie zadośćuczynieniu za naruszenie jego dóbr osobistych oraz poczucie pokrzywdzenia, a zwłaszcza charakter dochodzonego roszczenia. SSA Lucyna Morys-Magiera

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.