I C 235/24

Sygn. akt. I C 235/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 1 sierpnia 2024 r. Sąd Rejonowy w Gdyni - I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: asesor sądowy Mateusz Berent Protokolant: starszy sekretarz sądowy Małgorzata Świst po rozpoznaniu w dniu 1 sierpnia 2024 r. w Gdyni na rozprawie sprawy z powództwa E. K. przeciwko Gminie M. G. o ustalenie I. oddala powództwo; II. nie obciąża pozwanej kosztami procesu. Sygn. akt I C 235/24 UZASADNIENIE wyroku z dnia 1 sierpnia 2024 roku I. (żądanie i podstawa faktyczna pozwu)

1. W dniu 7 marca 2024 r. powódka E. K. wystąpiła przeciwko Gminie M. G. z powództwem o ustalenie istnienia prawa do lokalu socjalnego przysługującego na podstawie art. 14 ust. 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 roku o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu cywilnego (dalej jako: ustawa o ochronie praw lokatorów, u.o.p.l.) w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym na podstawie tytułu wykonawczego: prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Gdyni z dnia 21 sierpnia 2018 roku w sprawie o sygn. akt VII Co 438/14 z powództwa P. O. przeciwko E. K. o eksmisję, a także w razie oddalenia powództwa o nieobciążanie jej kosztami procesu.
2. W uzasadnieniu powódka wskazała, że otrzymała zawiadomienie o wszczęciu postępowania egzekucyjnego na podstawie ww. tytułu, a dotyczącego eksmisji z lokalu położonego w G. przy ul. (...). Powódka wyjaśniła, że pogorszyła się jej sytuacja materialna i nie była w stanie spłacać kredytu hipotecznego. Obecnie lokal zamieszkuje powódka wraz z mężem T. K.. W ich małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej od dnia 21 stycznia 2010 roku. Małżonkowie mieli być na etapie składania pozwu o rozwód, a mąż miał wyprowadzić się po wytoczeniu powództwa. Powódka jest osobą niepełnosprawną z orzeczonym stopniem niepełnosprawności o kodzie 02-P. Cierpi na przewlekłą depresję. Od kilku lat przechodzi terapię psychoterapeutyczną. W związku z ciężką sytuacją finansową i związany z tym stres od 2012 roku nie była w stanie prowadzić działalności gospodarczej. Obecnie jest bezrobotna i pobiera zasiłek dla bezrobotnych. Rzadko opuszcza mieszkanie. Nie stać jej na najem lokalu na zasadach rynkowych. Podała także, że lokal zajmuje na podstawie ustnej zgody właściciela, a w zamian reguluje opłaty do spółdzielni i przekazuje właścicielowi kwotę 500 zł.
3. Powódka składała już analogiczny pozew, ale zarządzeniem z dnia 12 grudnia 2023 roku w sprawie o sygn. akt I C 439/23 został zwrócony. (pozew, k. 3-7) II. (stanowisko pozwanej)
4. Pozwana w odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie na swoją rzecz kosztów procesu według norm przepisanych.
5. Zdaniem pozwanej jedynie art. 35 powołanej wyżej ustawy dawał możliwość do ustalania przez sąd prawa do lokalu socjalnego, ale dotyczyło to orzeczeń zapadłych przed dniem wejścia w życie tej ustawy. Powódka nie ma interesu prawnego w ustaleniu zgodnym z żądaniem pozwu. (odpowiedź na pozew, k. 60-62) III. Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
6. Postanowieniem z dnia 21 sierpnia 2018 roku Sąd Rejonowy w Gdyni w sprawie o sygn. akt VII Co 438/14 przysądził spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego nr (...) położone w G. przy ul. (...), dla którego Sąd Rejonowy w Gdyni prowadzi księgę wieczystą o numerze (...), które to prawo przysługiwało E. K., na rzecz nabywcy licytacyjnego P. O..
7. Postanowienie uprawomocniło się dnia 22 maja 2019 roku. (dowód: postanowienie, k.10)
8. Powódka zamieszkuje przedmiotowy lokal wraz z mężem T. K. i córką D. K.. (fakt bezsporny)
9. W małżeństwie powódki i T. K. obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. (dowód: umowa małżeńska majątkowa, k. 17-19)
10. W dniu 29 czerwca 2023 r. w sprawie o sygn. akt Km 53/23 Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Gdyni M. L. zawiadomiła powódkę o wszczęciu egzekucji na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Gdyni z dnia 21 sierpnia 2018 r., obowiązku wydania i opróżnienia lokalu mieszkalnego. Zawiadomienie zawierało pouczenie o treści art. 791 k.p.c.
11. Komornik Sądowy zawiadomił powódkę o możliwości wytoczenia powództwa na podstawie art. 35 ust. 4 ustawy o ochronie praw lokatorów, pouczając powódkę o treści ww. przepisu.
12. Powódka odebrała ww. zawiadomienie w dniu 11 lipca 2023 r. (dowód: zawiadomienie z dnia 29 czerwca 2023 r., potwierdzenie obioru korespondencji w aktach Km 53/23, nienumerowane)
13. Postanowieniem z dnia 18 lipca 2023 roku w sprawie o sygn. Km 53/23 Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Gdyni M. L. na podstawie art. 35 ust. 4 ustawy o ochronie praw lokatorów zawiesiła postępowanie, zawiadomiła prokuratora o zawieszeniu postępowania i ponownie pouczyła powódkę o treści art. 35 ust. 4 ustawy o ochronie praw lokatorów.
14. Powódka odebrała postanowienie dnia 20 lipca 2023 roku. (dowód: postanowienie o zawieszeniu postępowania, potwierdzenie obioru korespondencji w aktach Km 53/23, nienumerowane)
15. Orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia 6 kwietnia 2022 r. (...) ds. Orzekania o Niepełnosprawności w G. postanowił zaliczyć powódkę do stopnia niepełnosprawności umiarkowanego na okres do 30 kwietnia 2027 r.
16. Ustalony stopień niepełnosprawności datowano od 3 marca 2017 r.
17. Symbol przyczyny niepełnosprawności oznaczono jako 02-P. (dowód: orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, k. 8-9)
18. W okresie od 1 sierpnia 2022 r. do 31 października 2023 r. powódka świadczyła pracę jako pracownik dozoru i mienia. Umowa o pracę rozwiązała się z upływem okresu, na jaki została zawarta. (dowód: świadectwo pracy, k. 20-21)
19. Decyzją Prezydenta Miasta G. z dnia 15 listopada 2023 r. powódka została uznana za osobę bezrobotną od dnia 6 listopada 2023 r. Przyznano jej zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 1193,60 zł brutto przez pierwsze 90 dni, zaś w kolejnych dniach – w wysokości 937,30 zł brutto. (dowód: decyzja Powiatowego Urzędu Pracy w G., k. 35)
20. W roku 2023 powódka uzyskała przychód w kwocie 994,60 zł z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.
21. W roku 2023 r. powódka uzyskała przychód w kwocie 274,40 zł z tytułu zlecenia. (dowód: informacja o przychodach, k. 22, 23, informacja o przychodach, k. 24-27)
22. W związku z zajmowaniem lokalu położonego w G. przy ul. (...) powódka płaci na rzecz uprawnionego z tytułu spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu kwotę 500 zł miesięcznie. (dowód: potwierdzenia, 31-34) Sąd zważył co następuje: IV.
23. Sąd ustalił stan faktyczny na podstawie dokumentów przedłożonych przez powódkę oraz dokumentów zawartych w aktach o sygn. Km 53/23 Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Gdyni M. L.. V. (rozstrzygnięcie i podstawa prawna orzeczenia)
24. Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie z uwagi na uchybienie terminowi do wytoczenia powództwa, o którym mowa w art. 35 ust. 4 ustawy o ochronie praw lokatorów.
25. Zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy miały zatem ustalenia dotyczące daty zawiadomienia powódki o możliwości wytoczenia powództwa o ustalenie prawa do lokalu socjalnego (11 i 20 lipca 2023 r. i daty wytoczenia tego powództwa (7 marca 2024 r.).
26. Zgodnie z brzmieniem art. 35 ust. 1 i 2 u.o.p.l. osobie, o której mowa w art. 14 ust. 4, przysługuje uprawnienie do najmu socjalnego lokalu, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy została objęta orzeczeniem sądowym, chociażby nieprawomocnym, nakazującym opróżnienie lokalu, lub ostateczną decyzją administracyjną, o której mowa w art. 34, a orzeczenie to lub decyzja nie zostały wykonane przed dniem wejścia w życie ustawy (ust. 1). Na żądanie osoby, o której mowa w ust. 1, o uprawnieniu do najmu socjalnego lokalu orzeka sąd w sprawie przeciwko gminie właściwej ze względu na miejsce położenia lokalu podlegającego opróżnieniu. Roszczenie to wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu sześciu miesięcy od zawiadomienia uprawnionego przez komornika lub organ, o którym mowa w art. 34, o przysługującym uprawnieniu. Przepis art. 14 ust. 6 stosuje się odpowiednio (ust. 2).
27. Stosownie do treści art. 35 ust. 4 u.o.p.l. jeżeli w toku postępowania egzekucyjnego okaże się, że obowiązkiem opróżnienia lokalu objęta jest osoba, o której mowa w art. 14 ust. 4, komornik albo organ, o którym mowa w art. 34 zawiadamia tę osobę, że może wystąpić z powództwem o ustalenie uprawnienia do najmu socjalnego lokalu w terminie, o którym mowa w ust. 2; zawiesza postępowanie egzekucyjne; o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego zawiadamia prokuratora.
28. Z treści powyższych przepisów wynika, że powództwo o ustalenie uprawnienia do lokalu socjalnego, o którym mowa w tym przepisie, może być wytoczone w terminie sześciu miesięcy od dnia zawiadomienia uprawnionego o prawie do wytoczenia powództwa. Uchybienie temu terminowi skutkuje wygaśnięciem powyższego uprawnienia.
29. Jakkolwiek art. 35 ust. 4 powołanej ustawy znajduje się w rozdziale 5 ustawy dotyczącym zmian w przepisach obowiązujących, przepisów przejściowych i końcowych, to ma on w dalszym ciągu zastosowanie do stanów faktycznych powstałych po wejściu w życie ustawy. Jego treść jest bowiem niezależna od zakresu zastosowania art. 35 ust. 1 u.o.p.l. obejmującego stany faktyczne istniejące przed wejściem w życie ustawy. Z racji treści tego przepisu należy uznać, że nie stanowi on w istocie przepisu intertemporalnego, na co mogłaby wskazywać wykładnia systemowa tego przepisu i umiejscowienie go w rozdziale 5 ustawy. Podobnie art. 18 ust.5 ustawy o ochronie praw lokatorów zawiera w sobie normę, która powinna być zgodnie z zasadami prawidłowej legislacji ujęta w odrębny artykuł jako podstawową jednostkę redakcyjną tekstu prawnego, albowiem treść tego przepisu jest niezależna od treści art. 18 ust. 1-4 u.o.p.l. Systematyka przepisów ustawy o ochronie praw lokatorów nakazuje dokonywanie ich wykładni przy zastosowaniu przede wszystkim dyrektyw wykładni językowej i celowościowej, albowiem dyrektywy wykładni systemowej mogą się okazać zawodne z uwagi na brak prawidłowej systematyki tych przepisów. Uzasadnia to odstąpienie od wykładni systemowej i przyznanie prymatu wykładni celowościowej i językowej przy interpretacji przepisów powołanej ustawy.
30. W konsekwencji, Sąd uznał, że podstawą prawną roszczenia dochodzonego przez powódkę jest art. 35 ust. 4 u.o.p.l. w zw. z art. 35 ust. 2 u.o.p.l.
31. Z akt postępowania egzekucyjnego wynikało, że powódka została pouczona o uprawnieniu do wytoczenia powództwa, o którym mowa w art. 35 u.o.p.l. 11 i 20 lipca 2023 roku. Pozew w niniejszej sprawie został wniesiony w dniu 7 marca 2024 roku. Niewątpliwie zatem upłynął 6-miesięczny termin zawity do wytoczenia ww. powództwa, stąd roszczenie procesowe powódki wygasło, stąd powództwo należało oddalić.
32. Bez znaczenia w tej sprawie pozostaje wcześniej wniesiony pozew, który został zwrócony, a zatem nie wywołuje skutków, jakie ustawa wiązała z wniesieniem go do sądu (art. 130 § 2 in fine k.p.c.).
33. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 35 ust. 4 w zw. z art. 35 ust. 2 in fine u.o.p.l. oddalił powództwo, o czym orzekł w pkt I wyroku.
34. Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie również na podstawie art. 189 k.p.c., w myśl którego powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny.
35. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że wskazany przepis nie stanowi samoistnej podstawy prawnej do orzekania przez Sąd w przedmiocie uprawnienia do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu. Sąd orzeka o uprawnieniu do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu wyłącznie w przypadkach określonych w ustawie (art. 14 ust. 1 u.o.p.l., art. 35 ust. 4 u.o.p.l.). Co istotne, w takich przypadkach, ustawa nakazuje jednocześnie sądowi wstrzymanie wykonania wyroku w zakresie orzeczonego obowiązku eksmisji do czasu przedstawienia przez gminę właściwą ze względu na miejsce zamieszkania oferty zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu w przypadku orzeczenia przez sąd o uprawnieniu do lokalu socjalnego (art. 14 ust. 6 u.o.p.l. i art. 35 ust. 2 zd. 3 u.o.p.l.). W konsekwencji, nawet gdyby przyjąć, że powódka może żądać ustalenia uprawnienia do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu na podstawie art. 189 k.p.c., brak byłoby w takim przypadku podstawy prawnej do wstrzymania wykonania wyroku nakazującego eksmisję. Tym samym, zniweczony byłby sens dochodzenia ustalenia uprawnienia do lokalu socjalnego na podstawie art. 189 k.p.c.
36. Godzi się zauważyć, że pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 8 grudnia 2017 r. w sprawie o sygn. akt III CZP 75/17 (OSNC 2016/12/137) znajduje zastosowanie do postępowań egzekucyjnych prowadzonych na podstawie tytułu wykonawczego określonego w art. 999 § 1 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym do dnia 3 maja 2012 r., o czym Sąd Najwyższy orzekł wprost w sentencji uchwały. Powódka uzasadniając swoje żądanie, pominęła kluczową część sentencji uchwały, która odnosiła się do tytułów egzekucyjnych wydanych na podstawie przepisów k.p.c. w brzmieniu obowiązującym przed 3 maja 2012 r. W konsekwencji, uchwała ta nie dotyczy przypadków takich jak rozpoznawany w niniejszej sprawie, albowiem tytuł wykonawczy stanowiący podstawę egzekucji nie powstał pod rządami ustawy w brzmieniu przed 3 maja 2012 r., lecz już po wejściu w życie art. 999 k.p.c. i art. 791 k.p.c. w obecnym brzmieniu.
37. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 189 k.p.c. oddalił powództwo, o czym orzekł w pkt I.
38. Jednocześnie powódka nie wystąpiła z żądaniem, o którym mowa w art. 791 §3 k.p.c., brak było zatem podstaw do rozpoznania jej żądania na tej podstawie prawnej. VI. (koszty procesu)
39. O kosztach procesu Sąd orzekł w punkcie II. wyroku i na podstawie art. 102 k.p.c. nie obciążył powódki kosztami procesu.
40. Zasadniczo strona przegrywająca proces zobowiązania jest do zwrotu stronie wygrywającej celowych kosztów procesu, w tym przy uwzględnieniu możliwości stosunkowego rozdzielenia kosztów oraz ich wzajemnego zniesienia (art. 98 k.p.c., 100 k.p.c.). Odstępstwo od tej zasady wprowadza m.in. art. 102 k.p.c., zgodnie z którym w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami.
41. Zdaniem Sądu aktualna trudna sytuacja majątkowa powódki uzasadnia nieobciążanie jej kosztami procesu. Aktualnie jest osobą niepełnosprawną, utrzymującą się z zasiłku dla osób bezrobotnych. Małżonkowie niezależnie od istniejącego ustroju majątkowego mają obowiązek partycypować w kosztach utrzymania, jednakże mąż powódki również osiąga skromne dochody, co wspólnie pozwala im zaspokoić podstawowe potrzeby życiowe. Uzasadnia to w ocenie Sadu nieobciążanie powódki kosztami procesu.