Sygn. akt V ACa 30/22 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 czerwca 2023 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach V Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Wiesława Namirska (spr.) Sędziowie

§ 1

k.c., nakazujące uznać to postanowienie w zakresie, w jakim obejmuje marżę banku za niedozwoloną klauzulę umowną. Następstwem abuzywności postanowienia umownego w tej części jest brak związania nim powodów, co determinuje konieczność pominięcia nieuczciwego postanowienia . Dlatego badał Sąd Okręgowy, czy pomimo tego umowa może nadal funkcjonować. Analiza treści umowy wskazuje na istnienie takiej możliwości. Usunięcie wadliwej klauzuli umownej dotyczącej marży w świetle pozostałej treści umowy nie spowoduje powstania luki, powodującej brak możliwości określenia wysokości zobowiązań stron (wysokości wykorzystanego kapitału, jak i poszczególnych rat) . Określenie to jest możliwe bez potrzeby sięgania po środki zmierzające do uzupełnienia tej luki, gdyż pozostała część § 17 przewiduje odniesienie się do kursu średniego NBP. Wyeliminowanie zatem części postanowienia w zakresie, w jakim obejmuje marże banku, nie spowoduje niemożności wykonania umowy, nie zmieni też jej charakteru i pozostanie w zgodzie z celem stron umowy. Jak wynika z wyroku TSUE z 29 kwietnia 2021r. sygn.. C-19/20 wykładni art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy dokonywać w ten sposób, że z jednej strony nie stoją one na przeszkodzie temu, by sąd krajowy usunął jedynie nieuczciwy element warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, w wypadku gdy odstraszający cel tej dyrektywy jest realizowany przez krajowe przepisy ustawowe regulujące korzystanie z niego, o ile element ten stanowi odrębne zobowiązanie umowne, które może być przedmiotem indywidualnej kontroli pod kątem nieuczciwego charakteru. Z drugiej strony przepisy te stoją na przeszkodzie temu, by sąd odsyłający usunął jedynie nieuczciwy element warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, jeżeli takie usunięcie sprowadzałoby się do zmiany treści tego warunku poprzez zmianę jego istoty, czego zbadanie należy do tego sądu. Idąc za rozważaniami wyrażonymi w tezach 72-74 tego wyroku - skoro w przypadku nieuczciwego warunku polegającego na powiększeniu zobowiązania (w tamtym przypadku stopy procentowej) - dyrektywa 93/13 wymaga jedynie, aby owo powiększenie zostało unieważnione, i – o ile nie pociąga za sobą zmiany istoty warunku umownego- nie powinno pociągać również za sobą wyłączenia lub stwierdzenia nieważności warunku, który nie został uznany za nieuczciwy. W niniejszej sprawie, biorąc pod uwagę redakcją spornego § 17, który wyraźnie rozróżnia dwa elementy – jeden niewadliwy (kurs średni NBP) , drugi – abuzywny, z których każdy może funkcjonować oddzielnie pomimo łącznego ich ujęcia w tym postanowieniu (równie dobrze doliczenie lub odliczenie marży mogłoby być sformułowane jako odrębne jednostki redakcyjne), a przede wszystkim fakt, że pominięcie marży nie zmienia istoty postanowienia umownego, którego celem jest określenie kursów przeliczeniowych dla wyliczenia wysokości zobowiązań stron , to wyłączenie nieuczciwego warunku dotyczącego powiększenia/ pomniejszenia stawek kursowych opartych na obiektywnym i niezależnym od stron kryterium (kurs średni NBP) o marżę banku pozwoli na zachowanie ważności pozostałych warunków umowy, które nie zostały za takie uznane i przywróci równowagę pomiędzy stronami, zakłóconą wyłączonym warunkiem. W ocenie Sądu Okręgowego, skoro w rozpoznawanej sprawie wyłączenie nieuczciwych warunków, nie wpływa na zmianę charakteru umowy (ani samego kwestionowanego postanowienia umownego) jest możliwe jej obowiązywanie. Pomimo uznania warunku umownego dotyczącego uwzględniania marży banku w stawkach kursów bankowych za nieuczciwy - umowa może nadal funkcjonować w pozostałym zakresie, a zatem także w zakresie objętym kwestionowanymi § 1, 7 i 10, które przy zastosowaniu zmodyfikowanego § 17 nie będą miały abuzywnego charakteru. W konsekwencji, Sąd nie uwzględnił żądania w zakresie ustalenia nieistnienia pomiędzy stronami stosunku umownego, wynikającego z zawartej umowy kredytu albowiem miał na uwadze, że wyłączenie postanowienia umowy dotyczącego marż wpływa bezpośrednio na wysokość zobowiązania powodów z tytułu umowy kredytu, prowadząc do nadpłaty rat kredytowo - odsetkowych, odpowiadającej różnicy pomiędzy należnościami umownymi obliczonymi zgodnie z zasadami umownymi bez uwzględnienia klauzuli dotyczącej marży, która to różnica stanowi nienależne przysporzenie banku (art. 405 i nast. kc). Z tego względu dopuścił dowód z opinii biegłego celem ustalenia wysokości bezpodstawnie świadczonej kwoty. Wobec sprzeciwu strony powodowej dowód ten – zgodnie z wolą strony, na której w tym zakresie spoczywał ciężar dowodu - został pominięty. Ponieważ ustalenie wysokości nadpłaty wymagało wiadomości specjalnych, przy czym to na stronie powodowej spoczywa ciężar wykazania wysokości roszczenia, zaś strona ta nie wyrażała zgody na przeprowadzenie dowodu na tę okoliczność (pomimo pouczenia o możliwych konsekwencjach), zaś wnioskowany przez nią dowód z opinii biegłego dotyczył całkowitego pominięcia klauzul indeksacyjnych (które poza marżą nie były abuzywne) i przekształcenia kredytu w kredyt złotowy przy utrzymaniu oprocentowania LIBOR właściwego wyłącznie dla kredytów walutowych - co czyniło go bezprzedmiotowym dla rozstrzygnięcia – należało uznać, że powodowie nie wykazali wysokości roszczenia. Mając to na względzie Sąd oddalił powództwo o zapłatę. O kosztach orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c. Apelację od powyższego wyroku wnieśli powodowie S. i D. K., którzy zaskarżyli wyrok w całości i podnieśli następujące zarzuty : I. naruszenie przepisów prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj,:

1. art. 227 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, co wyrażało się w dokonywaniu ustaleń niewynikających ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego lub pozostających z nim w sprzeczności, a mianowicie ustaleniu, że: - kredyt udzielony na podstawie umowy jest kredytem w walucie obcej, - w przedmiotowej sprawie może być kwestionowana jedynie klauzula określająca podstawy ustalania kursu waluty wykorzystanej do indeksacji (klauzula kursowa), - klauzula indeksacyjna została przez powodów wybrana świadomie i z pełną orientacją w zakresie sposobu realizacji umowy, - obowiązek informacyjny wobec powoda został należycie wypełniony, w szczególności powodowie uzyskali informację o stosowaniu kursów kupna-sprzedaży, konieczności dokonywania przeliczeń kursowych a także o wahaniach kursowych, - powodowie nie wykazywali zainteresowania umową tym samym nie dochowując należytej staranności w tym zakresie, podczas gdy prawidłowa ocena wskazanego dowodu winna wieść do przekonania, że mechanizm ustalania kursów walut, które zawiera w sobie wspomniany § 17 :
2. nic był sformułowany w sposób jednoznaczny
3. powodował znaczącą nierównowagę wynikających z umowy praw i obowiązków stron - ze szkodą dla konsumenta, ze względu na udzielenie pozwanemu dyskrecjonalnego uprawnienia do kształtowania wysokości zobowiązania, jakie zaciągnął powód, już po jego zaciągnięciu - w trakcie obowiązywania umowy,
4. przenosił na powoda całość ryzyka związanego z klauzulą indeksacyjną, a ponadto nie pozwalał powodowi w dniu zawarcia umowy na oszacowanie, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne, a w szczególności całkowity koszt kredytu a powodowie nie zostali w sposób należycie poinformowaniu o ryzyku kursowym, mechanizmie indeksacji (w tym o sposobie ustalania kursów przez pozwany bank);
5. art. 233 § I k.p.c. w zw. z art. 299 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego i dokonania jego oceny z pominięciem w dokonanych ustaleniach faktycznych okoliczności mających istotne znaczenie dla oceny procedowanej sprawy, tj. faktów wynikających z dowodu z przesłuchania stron a w szczególności, iż: - powód nie został poinformowany o istnieniu dwóch różnych kursów walut oraz jakie czynniki mają wpływ na ustalenie kursu franka (zapis z wyjaśnień informacyjnych powoda z rozprawy z dnia 12.10.2021 r. od 00:25:00 i dalej potwierdzonych następnie zeznaniami, - powód był zapewniany o niewielkim ryzyku związanym z zaciągnięciem kredytu (zapis z przesłuchania powoda z rozprawy z dnia 12.10.2021 r. od 00:23:00 i dalej),
6. art. 227 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. poprzez uznanie za wiarygodne i przydatne dla niniejszego postępowania zeznania świadka M. P., podczas gdy jak wynika z pisemnych zeznań świadka, powodowie nie byli klientami świadka, nie ma pamięta on powodów, ani żadnej czynności związanej z zawarciem przedmiotowej umowy kredytu w związku z czym zeznania świadka nie mają, żadnej wartości dowodowej dla niniejszego postępowania;;
7. art. 227 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. poprzez uznanie za wiarygodne zeznań świadka E. C. i ocenę, że zeznania świadka były szczere, wewnętrznie spójne, korelowały z treścią umowy kredytowej i zeznaniami pozostałych świadków, podczas gdy przedmiotowe zeznania przede wszystkim nie mają znaczenia dla okoliczności niniejszego postępowania, wiedza świadka jest pozbawiona jakiejkolwiek wartości dowodowej, gdyż świadek nie uczestniczyła nigdy w zawieraniu umów kredytowych, w tym umowy kredytowej zawartej z powodami; 5.art. 227 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. poprzez uznanie za wiarygodne zeznań świadka I. W. i ocenę, że zeznania świadka były szczere, wewnętrznie spójne, korelowały z treścią umowy kredytowej i zeznaniami pozostałych świadków, podczas gdy przedmiotowe zeznania przede wszystkim nie mają znaczenia dla okoliczności niniejszego postępowania, wiedza świadka jest pozbawiona jakiejkolwiek wartości dowodowej, gdyż świadek nie uczestniczyła nigdy w zawieraniu umów kredytowych, w tym umowy kredytowej zawartej z powodami;
8. art. 227 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. poprzez uznanie za jedynie częściowo wiarygodne zeznania powoda, podczas gdy to właśnie zeznania powoda są ze sobą całkowicie spójne, logiczne i zgodne w świetle zasad doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania, 7.art. 235 2§1 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 278 § 1 k.p.c. poprzez pominięcie dowodu z opinii biegłego sądowego na okoliczność wykazania wysokości świadczeń należnych powodowi, a pobranych przez pozwany bank, w związku z obowiązkiem pominięcia przy wykonywaniu umowy postanowień klauzuli indeksacyjnej jako sprzecznych z prawem w świetle treści art

k.c., na które to rozstrzygnięcie strona powodowa na rozprawie w dniu 12.10.2021 r, złożyła zastrzeżenie do protokołu w trybie art 162 k.p.c. II. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: 1.art. 353 1 k. c. w zw. z art. 58 § 1 k.c. oraz art, 58 § 2 k.c. poprzez ich niezastosowanie i nieprzyjęcie, iż przedmiotowa umowa kredytowa była niezgodna z naturą umowy kredytowej, zasadami swobody umów oraz współżycia społecznego, co w konsekwencji spowodowało niesłuszne oddalenie powództwa w zakresie nieważności umowy, art, 385' § 1 k.c. w zw. z art. 3 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 w zw. z art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawach nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. U. L 095, z dnia 21 kwietnia 1993r., (dalej; "Dyrektywa 93/13") poprzez ich niezastosowanie do całości kwestionowanych postanowień i w efekcie wobec uznania przez Sąd I instancji za abuzywne jedynie części warunku umownego, odnoszącego się do marży kursowej (marży kupna i sprzedaży), co doprowadziło do niedopuszczalnej zmiany kwestionowanego warunku umownego, w sytuacji gdy marża kursowa (uznana przez Sąd I instancji jako nieuczciwy warunek umowny) wpływa na ważność i ocenę całego postanowienia dotyczącego sposobu ustalania kursów waluty CHF, w związku z czym nieuprawnione jest orzeczenie abuzywności jedynie jego części; 2. art. 358 § 2 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na wprowadzeniu w miejsce abuzywnego warunku umownego innej klauzuli dotyczącej indeksacji, pomimo że powód nie wyrażał zgody na takie uzupełnienie; 3. art. 410 k.c. poprzez jego niezastosowanie, wywiedzione z założenia, że nie występuje po stronie banku nienależnie uzyskane od powoda świadczenie, podczas gdy prawidłowo zastosowanie tego przepisu jest konieczne wobec niezwiązania powoda z mocy ustawy postanowieniami umownymi opisanymi w treści pozwu, a co za tym idzie - świadczenia które na ich podstawie były przez powoda czynione na rzecz pozwanego nie znajdują umocowania w wiążących postanowieniach umowy i jako takie są nienależne; 4. art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c. poprzez ich niezastosowanie i oddalenie powództwa i brak zasądzenia kwoty 270 645,95 zł z tytułu zwrotu kwot dochodzonych w związku z wykonywaniem umowy kredytu z uwagi na bezwzględną nieważność umowy, ewentualnie z tytułu świadczenia nienależnego pobranego przez pozwaną od powoda, 5. art. 69 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że zawarta przez strony umowa zawiera wszystkie przedmiotowo istotne postanowienia umowne umowy kredytu, podczas gdy zastosowany w niej mechanizm indeksacji powoduje, że wysokość kapitału kredytu pozostałego do spłaty nie jest precyzyjnie określona, gdyż jej wysokość jest uzależniona od kursu waluty indeksacji ustalanej przez pozwanego. Podnosząc powyższe zarzuty powodowie wnieśli : w pierwszej kolejności o zmianę zaskarżonego wyroku i orzeczenie odmiennie co do istoty sprawy poprzez: zasądzenie od strony pozwanej na rzecz powoda łącznie kwoty 270 645,95 zł tytułem zwrotu nienależnych świadczeń spełnionych przez powoda na rzecz pozwanej w okresie od dnia 22 marca 2010 r. do dnia 22 lipca 2019 r. w związku z wykonywaniem umowy kredytu nr (...) sporządzonej w dniu 13 czerwca 2006 r., wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od kwoty 94 908,53 zł od dnia 1 listopada 2019 r. do dnia zapłaty oraz od kwoty 175 737,42 zł od dnia następnego po doręczeniu strome pozwanej odpisu pisma zawierającego zmianę powództwa do dnia zapłaty, a także ustalenie nieistnienia pomiędzy stronami stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu hipotecznego (...) sporządzonej w dniu 13.06.2006 r. pomiędzy powodem a pozwanym; ewentualnie, w przypadku uznania przez Sąd umowy zawartej przez strony za zgodą z prawem i mogącą dalej obowiązywać w kształcie pozbawionym zapisów abuzywnych tj. w razie nieuwzględnienia żądania wskazanego w punkcie 1

1. a)i
2. b)niniejszej apelacji, powodowie wnieśli o: zmianę zaskarżonego wyroku i zasądzenie od strony pozwanej na rzecz powoda łącznie kwoty 94 908,53 zł tytułem nienależnie pobranych przez pozwanego rat kapitałowo-odsetkowych w wyższej wysokości, niż rzeczywiście powinien on spłacić w okresie od dnia 22 marca 2010 r. do dnia 22 lipca 2019 r. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 1 listopada 2019 r. do dnia zapłaty, zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda łącznie zwrotu kosztów procesu za II instancję, w tym kosztów zastępstwa procesowego zgodnie z normami przepisanymi oraz ponowne rozstrzygnięcie o kosztach procesu za I instancję. Na wypadek stwierdzenia przez Sąd odwoławczy zaistnienia przesłanek zastosowania treści art. 386 § 4 k.p.c. powodowie domagali się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji oraz zasądzenia od pozwanego na rzecz powoda zwrotu kosztów procesu za wszystkie instancje według norm przepisanych. Strona pozwana w odpowiedzi na apelację wniosła o oddalenie apelacji w całości oraz o zasądzenie od Strony Powodowej solidarnie na rzecz Strony Pozwanej kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty (art. 98 § 1 1 k.p.c.). Sąd Apelacyjny zważył co następuje : Apelacja powodów była uzasadniona choć nie wszystkie z podniesionych w niej zarzutów okazały się trafne. Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 382 k.p.c. sąd drugiej instancji orzeka na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym. Kognicja Sądu Apelacyjnego obejmuje zatem "rozpoznanie sprawy" i to w taki sposób, w jaki mógł i powinien uczynić to sąd pierwszej instancji. Postępowanie apelacyjne, jakkolwiek jest postępowaniem odwoławczym i kontrolnym, to jednakże zachowuje charakter postępowania rozpoznawczego. Oznacza to, że sąd odwoławczy posiada swobodę jurysdykcyjną i kompetencję do ponownej samodzielnej oceny materiału procesowego, ograniczoną jedynie granicami zaskarżenia. Merytoryczny charakter orzekania sądu drugiej instancji polega więc na tym, że ma on obowiązek poczynić własne ustalenia i ocenić je samodzielnie z punktu widzenia prawa materialnego, a więc dokonać subsumcji. Z tego też względu sąd ten może, a jeżeli je dostrzeże - powinien, naprawić wszystkie stwierdzone w postępowaniu apelacyjnym naruszenia prawa materialnego, popełnione przez sąd pierwszej instancji i to niezależnie od tego, czy zostały one podniesione w apelacji, jeśli tylko mieszczą się w granicach zaskarżenia (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 kwietnia 2000 r., III CKN 812/98). W każdej sytuacji podstawą wyroku Sądu Apelacyjnego - podobnie jak sądu pierwszej instancji-są dokonane przez ten sąd ustalenia faktyczne, czego nie zmienia możliwość posłużenia się przez sąd odwoławczy dorobkiem sądu pierwszej instancji i uznania ustaleń za własne. Oznacza to z kolei, że wyrok sądu drugiej instancji winien opierać się na jego własnych ustaleniach faktycznych i prawnych poprzedzonych ponowną oceną materiału procesowego. Wykonując ten obowiązek Sąd Apelacyjny (przed odniesieniem się do zarzutów apelacji w niezbędnym dla rozstrzygnięcia sprawy zakresie) dokonał ponownej oceny przedstawionego pod osąd materiału procesowego. Zgodnie z art. 378 § 1 k.p.c. sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. Oznacza to, że sąd drugiej instancji rozpoznający sprawę na skutek apelacji nie jest związany przedstawionymi w niej zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa materialnego, wiążą go natomiast zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r., sygn. akt III CZP 49/07, OSNC 2008, Nr 6, poz. 55). Apelujący podnieśli zarzuty naruszenia prawa procesowego w kierunku kwestionowania przeprowadzonej przez Sąd pierwszej instancji oceny dowodów oraz dotyczące dokonanych przez ten Sąd ustaleń stanu faktycznego. Powyższe zarzuty zmierzały do wzruszenia dokonanej przez Sąd pierwszej instancji oceny dowodu z zeznań powodów słuchanych w charakterze strony jw. Ustalił Sąd pierwszej instancji ak również do zakwestionowania źródeł dowodowych w postaci zeznań świadków w osobach M. P. i E. C., w oparciu o które to zeznania świadków ustalił Sąd pierwszej instancji, że istniały u pozwanej (prawidłowo u poprzednika prawnego pozwanej) procedury dotyczące zawierania umów o kredyt indeksowany, w tym procedury dotyczące informowania potencjalnych klientów o tzw. kursach walut. Powodowie podnieśli ponadto, że żaden z wymienionych świadków nie uczestniczył w czynnościach związanych z zawarciem umowy kredytowej, której powodowie byli stroną. Należy wskazać, że zarzut naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art.233 § 1 k.p.c., w świetle której obowiązkiem sądu meritii jest wszechstronne rozważenie materiału dowodowego na podstawie własnego przekonania. Naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. może polegać na błędnym uznaniu, że przeprowadzony w sprawie dowód ma moc dowodową i jest wiarygodny albo że nie ma mocy dowodowej lub nie jest wiarygodny. Uchybienie tego rodzaju może być skutkiem nieuwzględnienia przez sąd przy ocenie poszczególnych dowodów zasad logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego lub całokształtu zebranego materiału dowodowego, bądź też przeprowadzenia określonych dowodów niezgodnie z zasadami procedury cywilnej. Dla skutecznego postawienia zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. konieczne jest wskazanie, jakie konkretnie zasady lub przepisy naruszył sąd przy ocenie poszczególnych dowodów oraz jaki wpływ dane uchybienie miało na wynik sprawy. Kwestionowanie dokonanej przez sąd oceny dowodów nie może natomiast polegać jedynie na zaprezentowaniu przez skarżącego ustalonego przez siebie, na podstawie własnej oceny dowodów, stanu faktycznego (tak też Sąd Najwyższy m.in. w wyrokach z dnia 18 stycznia 2002 r., I CKN 132/01; z dnia 28 kwietnia 2004 r., V CK 398/03; z dnia 13 października 2004 r., III CK 245/04; z dnia 18 czerwca 2004 r., II CK 369/03; w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2002 r., II CKN 572/99). Rzeczą Sądu meritii jest selekcja dowodów pozostających ze sobą w sprzeczności i wskazanie przyczyn dla których odmówił wiarygodności konkretnym dowodom. Niewątpliwie Sąd Okręgowy takiej selekcji dokonał wskazując, którym dowodom odmówił waloru wiarygodności i dlaczego i ocena Sądu nie uchybia zasadzie wyrażonej w art.233 § 1 k.p.c. Powszechnie akceptowanym jest bowiem stanowisko zgodnie z którym jeżeli z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadził wnioski logicznie poprawne i zgodne z zasadami doświadczenia życiowego, to taka ocena dowodów nie narusza zasady swobodnej oceny dowodów przewidzianej w art. 233 § 1, choćby dowiedzione zostało, że z tego samego materiału dałoby się wysnuć równie logiczne i zgodne z zasadami doświadczenia życiowego wnioski odmienne. Tylko w przypadku wykazania, że brak jest powiązania, w świetle kryteriów wyżej wzmiankowanych, przyjętych wniosków z zebranym materiałem dowodowym, możliwe jest skuteczne podważenie oceny dowodów dokonanej przez sąd; nie jest tu wystarczająca sama polemika naprowadzająca wnioski odmienne, lecz wymagane jest wskazanie, w czym wyraża się brak logiki lub uchybienie regułom doświadczenia życiowego w przyjęciu wniosków kwestionowanych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 września 2005 r., II PK 34/05). Takich podstaw warunkujących skuteczne zakwestionowanie przeprowadzonej przez Sąd pierwszej instancji oceny dowodów pozwana nie wykazała natomiast rozważenie skuteczności zawarcia umowy kredytowej w istocie dokonywać należało w oparciu o odniesienie faktów związanych z jej zawarciem do obowiązujących norm prawa materialnego. Dlatego, Sąd Apelacyjny nie dostrzega podstaw dla wzruszenia poczynionych przez Sąd pierwszej instancji ustaleń stanu faktycznego i przyjmuje je za własne bez potrzeby ich ponownego przytaczania za wyjątkiem dotyczących wyczerpania przez powódkę obowiązku informacyjnego, o czym w dalszej części uzasadnienia (por. np. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 1935 r., C III 680/34. Zb. Urz. 1936, poz. 379, z dnia 14 lutego 1938 r., C II 21172/37 Przegląd Sądowy 1938, poz. 380 i z dnia 10 listopada 1998 r., III CKN 792/98, OSNC 1999, Nr 4, poz. 83). Odnosząc powyższe reguły stosowania zasady swobodnej oceny dowodów do zarzutów apelujących należy wskazać, że o ile nie sposób sposób zakwestionować oceny dowodów dokonanej przez Sąd pierwszej instancji o tyle, zeznania świadków, którym Sąd pierwszej instancji przydał walor wiarygodności nie mają istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sporu stron, a tym samym nie stanowią dowodu na okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia apelacji powodów. Oboje świadkowie – E. C. oraz M. P., jako pracownicy pozwanej, a wcześniej u poprzednika prawnego pozwanej, nie brali w istocie udziału w czynnościach poprzedzających zawarcie umowy kredytowej. Zeznawali jedynie na okoliczność procedur obowiązujących w (...), gdy idzie o czynności zmierzające do zawarcia umowy, nie mieli informacji na temat stanowiska prezentowanego przez pracownika Kredytodawcy, który w imieniu Banku zawierał umowę. Stąd, słuszność mają apelujący, że bezkrytyczne odmówienie waloru wiarygodności zeznaniom powodów tylko dlatego, że prawnik Kredytodawcy miał zastosować procedury Banku udzielającego kredytu, w tym pouczyć o wszelkich potencjalnych ryzykach związanych z zaciąganiem kredytu indeksowanego w sytuacji gdy umowa była zawarta na wzorcu umownym przygotowanym przez poprzednika prawnego pozwanej, jest chybiona. Okoliczność, że powodowie nie przeczytali umowy w zaufaniu do informacji udzielonej przez pracownika Banku, w tym, że kurs franka jest stabilny przy jednoczesnym braku przedstawienia jakiejkolwiek symulacji w tym zakresie, nie może być odczytywany jako okoliczność wyłączająca nieprawidłowe działanie poprzednika prawnego pozwanej, będącego profesjonalistą obowiązanym nie tylko do wyczerpania procedur bankowych ale i zastosowania pouczeń w zakresie konkretnych postanowień umownych obarczających potencjalnym ryzykiem kredytobiorców. W ocenie Sądu Apelacyjnego, przeprowadzone postępowanie dowodowe wbrew ocenie Sądu pierwszej instancji, brak jest podstaw dla przyjęcia, że powodowie jako konsumenci zostali w sposób należyty i wyczerpujący pouczeni o tzw. ryzyku kursowym odnoszącym się do ryzyka kursu waluty zastosowanego w umowie zawieranej na wiele lat. Okoliczność, że powodowie składali zeznania blisko 18 lat po zawarciu umowy nie czyni ich zeznań pozbawionymi waloru wiarygodności, jak chciałby tego apelujący; przede wszystkim jednak wskazany dowód z zeznań powodów odnoszony był do pozostałego materiału dowodowego, nie daje podstaw dla podzielenia stanowiska pozwanego. W świetle ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego nawet oświadczenie kredytobiorców, o tym że są świadomi ryzyka związanego z ryzykiem kursowym waluty nie stanowi wystarczającej podstawy dla wyłączenia odpowiedzialności pozwanej związanej z zawarciem umowy określonej treści, nieprawidłowo zakwalifikowanej przez Sąd pierwszej instancji, jako ważnej. Powodowie wiedzieli, że zaciągają kredyt indeksowany, a zatem wysokość rat będzie podążać za kursem CHF, co jest równoznaczne jedynie z formalnym poinformowaniem o ryzyku walutowym i w świetle kryteriów wynikających z orzecznictwa TSUE nie jest wystarczające do uznania, że klauzula określająca główne świadczenia stron została wyrażona jasno i jednoznacznie. Istotne jest to, że poprzednik prawny pozwanego nie udzielił powodom informacji, które umożliwiłyby im rozeznanie się co do tego, jak duże istnieje ryzyko wzrostu kursu CHF w relacji do PLN, jak bardzo ten kurs może wzrosnąć – uwzględniając przy tym wieloletni okres związania stron umową kredytu. Nie przekazano bowiem powodom żadnych informacji o czynnikach, które kształtowały kurs CHF w okresie zawierania umowy, oraz które mogły mieć wpływ na ten kurs w okresie wykonywania umowy. Powodowie nie byli zatem w stanie ocenić wysokości własnego zobowiązania, a zatem skutków ekonomicznych wynikających z zawartej umowy oraz ryzyka ekonomicznego związanego z zawarciem przez nich umowy. To jak wynika z orzecznictwa TSUE, przesądza o braku transparentności postanowień umownych dotyczących ryzyka walutowego ale i o braku wyczerpania obowiązku informacyjnego przedsiębiorcy wobec konsumenta (zob.m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2022 r., II CSKP 972/22). Chybionym był zarzut naruszenia art.227 k.p.c. w związku z art.235 2§1 pkt 2 k.p.c. w związku z art.278 §1 k.p.c. dotyczący pominięcia przez Sąd pierwszej instancji dowodu z opinii biegłego sądowego, co zdaniem apelującego doprowadziło do poczynienia ustaleń stanu faktycznego w oparciu o niepełny materiał dowodowy. Wskazany dowód był bezprzedmiotowy dla rozstrzygnięcia sporu stron albowiem jego przeprowadzenie było zbędne z uwagi na materialnoprawną ocenę żądania powodów. Pamiętać należy, że przewidziany w art. 278 § 1 k.p.c. dowód z opinii biegłego nie służy ustalaniu faktów lecz weryfikacji twierdzeń strony poprzez pryzmat wiadomości specjalnych. Celem przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego jest wyjaśnienie kwestii wymagających wiadomości specjalnych, a nie poszukiwanie wsparcia dla twierdzeń strony. Opinia biegłego ma na celu ułatwienie sądowi oceny zebranego materiału, gdy potrzebne są do tego wiadomości specjalne, czyli rolą biegłego jest naświetlenie wyjaśnianych okoliczności z punktu widzenia wiadomości specjalnych przy uwzględnieniu zebranego i udostępnionego mu materiału sprawy. Opinia biegłego nie służy zaś ustalaniu faktów, które mogą być wykazane za pomocą innych środków dowodowych. Dowód z opinii biegłego sądowego ma charakter szczególny, gdyż zasadniczo nie służy ustalaniu okoliczności faktycznych, lecz ich ocenie przez pryzmat wiadomości specjalnych. Zadaniem biegłego jest naświetlenie wyjaśnianych okoliczności z punktu widzenia wiadomości specjalnych przy uwzględnieniu zebranego w toku procesu i udostępnionego materiału dowodowego. Skoro przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego nie może stanowić drogi do poszukiwania lub uzupełnienia przez stronę materiału dowodowego to także i dowodzenie tym środkiem dowodowym uznać należy za bezprzedmiotowe. W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania apelacji pozwanego wskazany dowód odnosić się miał do waluty kredytu, sposobu ustalenia kursów w tabeli i ich obiektywnego, rynkowego charakteru, co z uwagi na materialnoprawne przesłanki przemawiające za nieważności umowy pozostawały bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sporu stron. Dlatego też decyzja procesowa Sądu pierwszej instancji w przedmiocie pominięcia wskazanego dowodu z opinii biegłego była trafna. W konsekwencji rozpoznania przez Sąd Apelacyjny zarzutów apelujących w zakresie naruszenia prawa procesowego oraz zarzut błędnych ustaleń stanu faktycznego, które uznano za chybione w zakresie podstaw badania ważności umowy kredytowej, Sąd drugiej instancji podziela ustalenia stanu faktycznego poczynione przez Sąd pierwszej instancji jedynie w zakresie faktów dotyczących zawarcia umowy i czyni je własnymi bez potrzeby ich ponownego przytaczania. Dalej wskazać należy, że zasadnymi były zarzuty powodów dotyrych dopuścił się Sąd pierwszej instancji. Sąd Apelacyjny podziela stanowisko, że umowa kredytu wiążąca wysokość udzielonego kredytu oraz wysokość jego spłat z kursem waluty obcej, np.franka szwajcarskiego, nie jest sprzeczna z ogólną konstrukcją umowy kredytu przewidzianą w art.69 ust.1 pr.bankowego. Orzecznictwo Sądu Najwyższego jest w tym zakresie już utrwalone (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/19 oraz powołane w nim wyroki Sądu Najwyższego z dnia :22 stycznia 2016 r., V CSK 1049/14, z 19 marca 2015 r., IV CSK 362/14, 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16). W szczególności, ustawa z dnia 29 lipca 2011 r., o zmianie ustawy – Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2011 r., Nr 165, poz.984, czyli ustawa anyspreadowa, potwierdziła tylko to, co wcześniej wynikało już z autonomii woli stron – art.353

k.c. wynika, iż przedmiotem oceny jest samo postanowienie, a więc wyrażona zazwyczaj w formie pisemnej część regulacji normatywnej stosunku prawnego stron. To, w jaki sposób postanowienie jest stosowane, jest kwestią odrębną, do której wymieniony przepis się nie odnosi. Na konieczność oceny stanu istniejącego w chwili zawarcia umowy, a nie w toku jej wykonywania, wskazuje również wprost art. 385 2 k.c. Przyjęcie odmiennego założenia jest niemożliwe z konstrukcyjnego punktu widzenia. Oznaczałoby ono bowiem, że o tym, czy postanowienie jest abuzywne, można byłoby się przekonać dopiero po wykonaniu umowy w całości, kiedy znany już jest ostateczny sposób korzystania z danego postanowienia. W chwili zawarcia umowy postanowienie takie mogłoby być co najwyżej potencjalnie niedozwolone (potencjalnie niewiążące konsumenta). Przyjęcie, że abuzywność miałaby skutkować niezwiązaniem umową w całości (potocznie - choć nie do końca precyzyjnie - określanym w tym kontekście nieważnością), oznaczałoby, że o tym, czy umowa wiąże (jest ważna), można byłoby się przekonać dopiero po jej wykonaniu. Taki wniosek pozostawałby w sprzeczności z podstawowymi założeniami co do sankcji dotykających wadliwe czynności prawne i powodowałby szereg komplikacji w praktyce. W świetle brzmienia art.

§ 1k.c.

niedozwolone klauzule umowne mogą być uznane takie postanowienia umowy, które: nie są uzgodnione indywidualnie; kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami; rażąco naruszają jego interesy oraz nie są to postanowienia, które określają główne świadczenia stron, w tym wynagrodzenie, chyba że takie postanowienia byłyby sformułowane w sposób niejednoznaczny. Do nieuzgodnionych indywidulanie postanowień nawiązuje art.

§ 3k.c.

Zgodnie z nim nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Są to zatem postanowienia, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. Jak przyjmuje się w doktrynie o rzeczywistym wpływie można mówić wtedy, gdy konkretne postanowienia umowne zostały sformułowane przez konsumenta i włączone do umowy na jego żądanie, bądź też gdy postanowienia umowne były przedmiotem negocjacji pomiędzy konsumentem a przedsiębiorcą, a konsument miał realny wpływ na ich treść i zdawał sobie z tego faktu sprawę. Z rzeczywistym wpływem nie jest jednocześnie równoznaczny fakt, że konsument znał i rozumiał treść postanowienia. Jak wykazały ustalenia faktyczne sprawy, niewątpliwie postanowienia umowne dotyczące tzw. klauzul waloryzacyjnych przejęte zostały z wzorca umownego stosowanego przez poprzednika prawnego pozwanego, a zatem powodowie nie mieli żadnego wpływu na ustalenie treści klauzul waloryzacyjnych. Poprzednik prawny pozwanego przedstawił bowiem powodom do podpisania stosowany wzorzec umowny, nie negocjując z nimi warunków umowy w opisanym zakresie, w szczególności tych, które zawierały klauzule abuzywne. Ryzyko kursowe waluty zostało całkowicie zmarginalizowane przez pracownika Banku kredytującego, a kredyt został przedstawiony jako „bezpieczny”. W świetle art.

§ 1zdanie drugie k.c.

za bezskuteczne nie mogą być uznane te postanowienia, które określają główne świadczenia stron, o ile zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Wtedy to, wyłączona jest kontrola sądowa takich postanowień. Ta przesłanka jest spełniona tylko wtedy, gdy postanowienie wzorca nie budzi wątpliwości co do jego znaczenia, innymi słowy, gdy wynika z niego tylko jedna możliwa interpretacja dla przeciętnego, typowego konsumenta (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 15 lutego 2013 r., I CSK 313/12, z dnia 13 czerwca 2012 r., II CSK 515/11 i z dnia 10 lipca 2014 r., I CSK 531/13). Elementami przedmiotowo istotnymi dla zawieranej umowy były postanowienia objęte § 17 zapisów umowy. Na gruncie niniejszej sprawy klauzule waloryzacyjne przewidywały przeliczenie oddawanej do dyspozycji kredytobiorców kwoty kredytu na CHF, a następnie kolejne przeliczenie tak ustalonej wartości na złote według kursu dla ustalenia salda kredytu i wysokości zobowiązań kredytobiorców. Do rozliczenia transakcji wypłaty u spłat kredytu stosowane były kursy kupna/sprzedaży dla kredytów udzielanych przez (...) Bank S.A. Kurs kupna był ustalany jako średni kurs PLN do danej waluty ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP plus marża sprzedaży. Do wyliczenia kursu kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych stosuje się kursy PLN do danych walut ogłoszone w tabeli średnich kursów NBP, skorygowane o marże kupna/sprzedaży (...) (§ 1 ust.1, § 7 ust.2, § 10 ust.6 oraz § 17 ust. 1, 2, 3, 4, 5 umowy). Zastosowanie w umowie klauzule nie określały wysokości świadczeń stron oraz nie pozwalały na ustalenie wysokości zobowiązania kredytowego, które powodowie w ramach spłaty kredytu winni zwrócić pozwanej z uwagi na niedookreśloność wysokości należnej bankowi marży. Tym samym konstrukcja umowy stwarzała jedynie pozory określenia świadczenia głównego kredytobiorców, gdyż nie precyzowała jego treści i zakresu. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, brak jest podstaw dla przyjęcia, powodom został objaśniony umowy mechanizm ustalania wysokości rat kredytowych, rzutujący na zakres świadczeń kredytobiorców oparty o kurs sprzedaży CHF ustalany przez pozwaną. Zastosowane w umowie klauzule nie określały wysokości świadczeń stron oraz nie pozwalały na ustalenie wysokości zobowiązań kredytowych, które powodowie w ramach spłaty kredytu winni zwrócić pozwanemu (następcy prawnemu Kredytodawcy). Tym samym konstrukcja umowy stwarzała jedynie pozory określenia świadczenia głównego kredytobiorców, gdyż nie precyzowała jego treści ani zakresu. Jak pokazały ustalenia faktyczne powodom nie został objaśniony umowny mechanizm ustalania wysokości rat kredytowych, rzutujący na zakres świadczeń kredytobiorców oparty o kurs sprzedaży CHF ustalany przez powódkę. Zgodnie z art. 385

§ 1k.c.

charakter postanowień określających główne świadczenia stron. Podkreśla się, że ze wszystkich kondykcji skonstruowanych w art.410 k.c. właśnie conditio sine causa najlepiej odpowiada przypadkom świadczeń spełnionych na podstawie klauzul abuzywnych (zob.P.Księżak w: Osajda, Kodeks cywilny, Tom II, 2017, str.372). W konsekwencji, podniesiony przez apelujących zarzut naruszenia art.405 k.c. w związku z art.410 k.c. i art.411 k.c. uznać należało za trafny. W przedmiocie zgłoszonego w toku postępowania apelacyjnego przez pozwaną prawa zatrzymania wskazać należy, że zarzut ten okazał się zasadny. Zastrzeżenie zawarte w sentencji wyroku, uzależniające wykonanie zobowiązania od spełnienia lub zabezpieczenia przez powodów świadczenia wzajemnego, było konsekwencją zastosowania przepisów art.316 § 1 k.p.c. w związku z art.391 § 1 k.p.c. Sąd winien bowiem uwzględnić przy orzekaniu stan faktyczny i prawny, wynikający ze zgłoszonego w postępowaniu przed tym sądem zarzutu zatrzymania, co rzecz jasna odnosi się również do Sądu drugiej instancji. Podniesiony przez pozwaną zarzut skorzystania z prawa zatrzymania trzeba uznać za uwarunkowany uznaniem przez Sąd Apelacyjny, że pozwana nadal uznaje, że strony nadal są związane umową. Na poparcie zarzutu zatrzymania pozwana przedłożyła kategoryczne i jednoznaczne, materialnoprawne oświadczenia o skorzystaniu z prawa zatrzymania skierowane do powodów. Powodowie nie zaprzeczyli, że owe oświadczenia do nich skierowane otrzymali. Jak przyjmuje się w judykaturze, skuteczne skorzystanie z prawa zatrzymania, sprawia, że roszczenie dochodzone przez powodów jest niewymagalne, , a uwzględnienie powództwa powinno zostać obwarowane zastrzeżeniem o jednoczesnym zwrocie przez powoda świadczenia wzajemnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 31 maja 2022 r., sygn..II CSKP 34/22). Możliwość skorzystania z prawa zatrzymania przez strony umowy kredytowej jest w orzecznictwie przedmiotem kontrowersji albowiem w przestrzeni prawnej pojawiają się głosy, że umowa kredytu nie jest umową wzajemną, a przepisy art. 496 i 497 k.c., będące normatywną podstawą prawa zatrzymania zamieszczone zostały w księdze III, tytule VII i dziale III kodeksu cywilnego, poświęconym wykonywaniu zobowiązań z umów wzajemnych. Mając wiedzę w przedmiocie przedstawienia Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawnego dotyczące wzajemnego charakteru umowy kredytu, nie podzielając odmiennego stanowiska, przychyla się do poglądu, że umowa kredytu jest umową wzajemną. W tym zakresie podziela bowiem pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 marca 2017 r., II CSK 281/16, w świetle którego uznano, że „istotną cechą tej umowy (kredytu) jest jej charakter wzajemny w rozumieniu art.487 § 2 k.c. Ekwiwalentem świadczenia banku, polegającego na oddaniu do dyspozycji na czas oznaczony określonej kwoty pieniężnej, jest zapłata odsetek i prowizji, niezależna od obowiązku zwrotu wykorzystanego kredytu. Ten rodzaj i zakres ekwiwalentu przesądza również o odpłatnym charakterze umowy kredytu”. Taki sam pogląd wyrażony został w wyrokach Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 2014 r., IV CSK 440/13 oraz z dnia 7 kwietnia 2011 r., IV CSK 422/10. Nie podziela natomiast Sąd Apelacyjny stanowiska przeciwnego wyrażonego przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28 czerwca 2002 r., I CKN 378/01 wydanego w stanie faktycznym dotyczącym roszczenia z umowy pożyczki oraz poglądu wyrażanego w orzecznictwie przez niektóre składy Sądów Apelacyjnych, powielającego wymieniony pogląd Sądu Najwyższego, uzasadniany możliwością zawarcia umowy pożyczki o charakterze nieodpłatnym. Ponieważ umowa kredytu jest jednak z natury umową odpłatną, to odwoływanie się do nieodpłatnej umowy pożyczki wydaje się nieuprawniona. Możliwe jest wszak przyjęcie, że umowa pożyczki w konkretnym przypadku nieodpłatna, nie jest umową wzajemną, skoro świadczenie pożyczkodawcy nie ma odpowiednika w postaci świadczenia pożyczkobiorcy. Za świadczenie takie nie sposób bowiem uznać zwrotu pożyczki, podobnie jak nie jest takim świadczeniem zwrot przedmiotu użyczenia. Świadczeniem takim jest natomiast zapłata wynagrodzenia za korzystanie z kapitału przebierające postać odsetek umownych i prowizji. W doktrynie poglądy na ten temat nie są jednolite.Za umowę wzajemną uważa się umowę kredytu (tak m.in. W.Popiołek w Komentarz KC, tom II, 2011, s.618; J.Gołaczyński w Gniewek, Komentarz KC, 2011; Z.Woźniak, Rozwiązanie zobowiązania, s.50; Ł.Węgrzynowski, Ekwiwalentność świadczeń, s.417). Na możliwość skorzystania przez bank z prawa zatrzymania w tzw. sprawie „frankowej” w sposób jednoznaczny Sąd Najwyższy w przytoczonej już uchwale z dnia 16 lutego 2021 r., , że III CZP 11/20 stwierdzając, że „ zagrożeniom związanym z niewypłacalnością jednego z obustronnie wzbogaconych zapobiega w znacznej mierze przewidziane w art.497 w związku z art.496 k.c. prawo zatrzymania otrzymanego świadczenia, dopóki druga strona nie zaofiaruje zwrotu otrzymanego świadczenia albo nie zabezpieczy roszczenia o zwrot. Wbrew pozorom, możliwości skorzystania z tego prawa (co wymaga złożenia oświadczenia woli) nie przekreśla stwierdzenie, że w okresie w jakim spłaty kredytu stanowią jedynie zwrot kapitału (bez odsetek), nie mogą być traktowane jako świadczenie wzajemne względem oddania przez bank tego kapitału do dyspozycji kredytobiorcy (jest nim zobowiązanie kredytobiorcy do zapłacenia oprocentowania i prowizji (…). Nasuwa się bowiem myśl, że z punktu widzenia art.497 k.c. w związku z art.496 k.c. obowiązek zwrotu wykorzystanego kapitału jest – w relacji do obowiązku oddania środków pieniężnych do dyspozycji kredytobiorcy- czymś więcej niż zobowiązaniem do świadczenia wzajemnego (ma charakter bardziej podstawowy niż obowiązek zapłaty oprocentowania czy wynagrodzenia), a nie czymś mniej, co uzasadnia zastosowanie tego ;przepisu także w tym przypadku (w celu zabezpieczenia roszczenia restytucyjnego banku) z odwołaniem do rozumowania a minori ad maius”. To stanowisko Sąd Apelacyjny podziela w całości. Wskazać ponadto należy, że przepisy kodeksu cywilnego nie ograniczają możliwości skorzystania z prawa zatrzymania jedynie do przypadków, w których co najmniej jedno ze świadczeń wzajemnych ma charakter niepieniężny. Pozbawione logicznych podstaw jest zatem stanowisko wskazujące na istnienie zależności pomiędzy możliwością skorzystania z prawa zatrzymania, a złożeniem oświadczenia o potrąceniu. Wbrew odmiennym poglądom, skorzystaniu z prawa zatrzymania nie stoi na przeszkodzie możliwość zastosowania dalej idącego środka, a mianowicie złożenie oświadczenia o potrąceniu, gdyż taka zależność nie wynika z żadnego z przepisów prawa. Gdyby bowiem oświadczenie o potrąceniu mogło wywołać skutek w postaci umorzenia wzajemnych zobowiązań, realizacja prawa zatrzymania, byłaby zupełnie bezprzedmiotowa. Nadto, oświadczenie o potrąceniu powszechnie postrzegane jest jako forma zapłaty, która na ogół powiązana jest z dorozumianym uznanie roszczenia wzajemnego. Sugestia dotycząca możliwości złożenia przez bank oświadczenia o potrąceniu, w sytuacji gdy pozwana konsekwentnie nie uznawała roszczenia powodów, stanowiłaby nieuprawnione oczekiwanie, by pozwana złożyła zarzut potrącenia jedynie z ostrożności procesowej. Nie można wszak zarzucać powodom, że zamiast skorzystać z możliwości potrącenia wystąpili z powództwem o zwrot zapłaconych rat. Podniesienie zarzutu potrącenia, podobnie jak wystąpienie z pozwem, należy do uprawnień wierzyciela i dłużnika zarazem, zatem bezpodstawne byłoby formułowanie tezy o istnieniu powinności złożenia oświadczenia o potraceniu. Zarówno wierzyciel, jak i dłużnik mogą mieć uzasadnione powody, by oczekiwać spełnienia świadczenia w inny sposób niż przez potrącenie. Przyczyną zaniechania skorzystania z możliwości potrącenia wzajemnych roszczeń może być również konsekwentne nieuznawanie w spornego roszczenia przeciwnika nawet pomimo wydania wyroku, w tym nieprawomocnego, z zamiarem jego zaskarżenia skargą kasacyjną. Pozwany skorzystał z prawa zatrzymania, podnosząc zarzut w chwili, gdy nie zapadł prawomocny wyrok w sprawie. Należy również podkreślić, że uwzględnienie prawa zatrzymania, jako prawa wymagalnego pozwanego służyć ma przywróceniu równowagi kontraktowej stron, a więc doprowadzeniu do wzajemnego rozliczenia stron. Naprowadzone rozważania uzasadniały w ocenie Sądu Apelacyjnego przyjęciem, że uprawnienie pozwanej do skorzystania z prawa zatrzymania nie zostało skutecznie podważone. Z powyższych przyczyn Sąd Apelacyjny na podstawie art.386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok w całości w ten sposób, że : 1.zasądził od pozwanej Banku (...) Spółki Akcyjnej w G. na rzecz powodów S. K. i D. K. kwotę 270.645,95 złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwot: 94.908,53 zł od dnia 5 listopada 2019 r. do dnia 7 marca 2023 r., 175.737,42 zł od dnia 28 maja 2021 r. do dnia 7 marca 2023 r., oraz zastrzegł pozwanej prawo zatrzymania polegające na powstrzymaniu się ze spełnieniem świadczenia dopóki powodowie nie zaofiarują jej zwrotu otrzymanego świadczenia w kwocie 287.999.99 zł albo nie zabezpieczą roszczenia o zwrot tej kwoty; ustalił, że nieważna jest umowa kredytu Nr (...) zawarta w dniu 13 czerwca 2006 r. pomiędzy powodami S. K. iD. K.a (...) Bankiem Spółką Akcyjną w G.; w pozostałej części powództwo oddalił oraz zasądził od pozwanej na rzecz powodów kwotę 11.834 złote tytułem kosztów procesu; oddalił apelację w pozostałym zakresie, a także zasądził od pozwanej na rzecz powodów kwotę 9.100 złotych tytułem kosztów postępowania apelacyjnego. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art.98 § 1 i 3 k.p.c. w związku z art.108 § 1 k.p.c. zasądzając od pozwanej na rzecz powodów, jako wygrywających postępowanie co do zasady i w całości co do wysokości, koszty obejmujące koszty zastępstwa procesowego w stawce minimalnej dla wartości przedmiotu zaskarżenia wyliczonej na podstawie § 2 pkt 6 w związku z § 10 ust.1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych w brzmieniu obowiązującym w dacie wniesienia apelacji. SSA Dariusz Chrapoński SSA Wiesława Namirska SSA Barbara Konińska