VII GC 10/24

Sygn. akt VII GC 10/24 UZASADNIENIE Pozwem z 29 grudnia 2023 r. Ł. E. pozwał Spółdzielnię (...) w (...) o zapłatę 655.477 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 25 kwietnia 2023 r. do dnia zapłaty, W uzasadnieniu powód podniósł, że strony zawarły umowę o roboty budowlane. Wynagrodzenie zostało określone na kwotę 1.600.000 PLN + VAT, tj. łącznie 1.728.000.000 zł. Umowa została wykonana, na co wskazują protokoły odbioru prac. Dłużnik wypłacił w częściach kwotę 1.258.497 zł brutto. Zatem, do rozliczenia pozostaje kwota 469.503 zł brutto. Odnośnie do wynagrodzenia za prace dodatkowe, które nie były objęte umową, a zostały zlecone przez Dłużnika i wykonane przez Wierzyciela, to wierzytelność z tego tytułu stanowi 212.417,01 zł netto, a 229 410,37 zł brutto. Prace dotyczyły robót budowlanych w zakresie budynku mieszkalnego, objętego umową nr (...).(...). Prace dodatkowe dotyczyły głównie przygotowania i montażu zbrojenia konstrukcji monolitycznych budowli oraz wykonania ścian oporowych żelbetowych. Zatem, dłużnik jest wzbogacony kosztem wierzyciela o prace dodatkowe, które zlecił, a których nie opłacił. Dla istnienia wierzytelności nie ma znaczenia brak wystawienia faktur VAT na pozostałą do wypłaty kwotę, z powodu problemów finansowych dłużnika. Pozwana przeszła proces restrukturyzacji w formie postępowania o zatwierdzenie układu. W trakcie postępowania pozwana uznała kwotę 43.436 zł, a pozostała kwota wpisana została do spisu wierzytelności spornych, gdyż dłużnik kwestionował wierzytelność z uwagi na rzekome nieprawidłowe wykonanie usługi. Dochodzona pozwem kwota stanowi sumę brakującego wynagrodzenia wynikającego z umowy o roboty budowlane oraz wynagrodzenia za prace dodatkowe, pomniejszoną o kwotę uznaną w postępowaniu restrukturyzacyjnym. Obecna Spółdzielnia (...) z Siedzibą w (...) to dawniej Spółdzielnia (...) w J.. W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości. Zarzucił, że powód pominął, że spółdzielnia zapłaciła mu dodatkowo 540.000 zł. Spółdzielnia uregulowała jeszcze 8 faktur, które nie zostały wskazane w pozwie. Pozwany nie dysponuje dokumentacją potwierdzającą zawarcie umowy pomiędzy (...) a (...) (dawniej: (...) ,(...)) na wykonanie dodatkowych prac budowlanych. Ponadto, część kwoty, której żąda powód za wykonanie prac budowlanych, została opłacona w kwocie odpowiadającej wykonaniu robót na pokrycie dachu. Co do pozostałej części, jak również części opłaconej, pozwana kwestionuje jakość wykonanych prac. Pokrycie dachów wykonywane było z materiałów powierzonych, doprowadzając do ich częściowego zniszczenia. W konsekwencji, pozwana zmuszona jest do ponownego wykonania nowych pokryć dachowych, co łączy się z kosztem dodatkowo w wysokości 158.000,00 zł netto + VAT. W związku z powyższym w ostatecznym rozliczeniu, od kwoty całkowitej rzekomego nieuregulowanego zobowiązania należy odjąć nie tylko kwotę wynikającą z zapłaconych faktur (540.000,00 zł netto), ale również kwotę 158.000,00 zł netto z tytułu niedokończonych i źle wykonanych prac wykonanych przez powoda. Strona pozwana wielokrotnie zmieniła skład zarządu i rady nadzorczej (na etapie realizacji umowy z Powodem, strona pozwana była reprezentowana przez H. N., któremu nie udzielono absolutorium i został odwołany przez Walne Zgromadzenie z funkcji prezesa zarządu). Powód nie wywiązywał się z umówionego budżetu (wynagrodzenie ryczałtowe). W konsekwencji, całkowity budżet stwierdzony umową został wykorzystany na wykonanie części robót budowlanych. Całkowita wartość wykonanych prac zleconych umową zakończyła się na kwocie 1.722.275,00 zł netto (tj. 1.860,057 zł brutto). Sąd ustalił następujący stan faktyczny W dniu 25 marca 2020 r. powód Ł. E., prowadzący działalność gospodarczą pod (...), jako wykonawca zawarł ze Spółdzielnią (...) w J. (obecnie Spółdzielnia (...) w (...)) umowę o roboty budowlane. Jej przedmiotem były roboty budowlano montażowe stanu surowego budynku mieszkalnego, wielorodzinnego, czterokondygnacyjnego z garażem podziemnym w (...) przy Alei (...), na działce numer (...). Za wykonanie przedmiotu umowy strony określiły wynagrodzenie ryczałtowe w wysokości 1.600.000 zł plus VAT, to jest łącznie 1.728.000 zł. Zgodnie z §21 zmiana postanowień zawartej umowy lub któregokolwiek z załączników stanowiących integralną część umowy mogła nastąpić za zgodą obu stron wyrażoną na piśmie w formie aneksu do umowy pod rygorem nieważności. (bezsporne, umowa k. 9) Strony nie sporządziły żadnego pisemnego aneksu do umowy, natomiast roboty wykonywane przez powoda były odbierane. (bezsporne) Z tytułu wykonywania robót powód wystawił pozwanemu faktury VAT: - (...) na 41.721 zł brutto, - (...) na 38.880 zł brutto, - (...) na 32.400 zł brutto, - (...) na 105.840 zł brutto, - (...) na 91.800 zł brutto, - (...) na 75.600 zł brutto, - (...) na 97.200 zł brutto, - (...) na 108.000 zł brutto, ogółem zapłacono z powyższych tytułów przelewami całość kwoty 591.441 zł. (dowód: faktury, dowody przelewu k. 190-216) Następnie z tytułu wykonywania robót powód wystawił pozwanemu faktury VAT: -(...) na 111.240 zł brutto, - (...) na 122.040 zł brutto, - (...)na 81.000 zł brutto, - (...) na 132.840 zł brutto, - (...) na 109.414,80 zł brutto, - (...) na 95.904 zł brutto (k. 59), -(...) na 244.717,20 zł brutto, - (...) na 183.600 zł brutto, - (...)na 86.400 zł brutto, - (...) na 109.701 zł brutto (zapłacono 89.701 zł) (k. 63), - (...) na 22.140 zł brutto ogółem zapłacono z powyższych tytułów 1 278 997 zł, co potwierdzono na fakturach (bezsporne, faktury k. 54-64) Decyzja o pozwoleniu na budowę została wydana 6 maja 2019 r. na podstawie pierwotnego projektu budowlanego, na podstawie którego powód sporządził kosztorys i ofertę do umowy. Ściany fundamentowe zewnętrzne, boczne i tylne garażu zarazem spełniały rolę murów oporowych. Po zawarciu umowy doszło do zmiany koncepcji budynku. Nowy projekt przewidywał wykonanie muru oporowego jako oddzielnego elementu, a ścianę fundamentową zewnętrzną garażu przesunięto do środka budynku. Wykonano projekt zamienny, na podstawie którego została wydana nowa decyzja o pozwoleniu na budowę 6 czerwca 2020 r. Pomniejszenie powierzchni wynosiło 278,76 m 2 płyty stropowej i 278,76 m 2 płyty fundamentowej. Wartość robót niewykonanych wynosiła 33.095,74 zł (30.664,20 zł netto). Wartość za wykonanie ściany oporowej, ujęta w umowie, wynosiła 29.520 zł (24.000 zł netto). Wartość wykonania dodatkowej ściany fundamentowej wynosiła 11.566 zł (10.710 zł netto). (dowód: opinia biegłej U. R. k. 298-306) Sąd zważył co następuje: Powództwo okazało się niezasadne. Stan faktyczny sprawy w ustalonym zakresie był w istocie niesporny. W szczególności bezsporna była treść zawartej przez strony umowy pisemnej o roboty budowlane, brak jej zmian w formie pisemnej, oraz fakt, ustalony przez biegłą, że roboty budowlane zostały wykonane według zmienionej dokumentacji i zostały odebrane. Powód przyznał w pozwie, że otrzymał wynagrodzenie na podstawie wymienionych tam faktur VAT – przy czym suma wypłaconych kwot, jak wynika z treści załączonych faktur, była nawet wyższa, niż wynikająca z podsumowania w pozwie – 1.278.997 zł zamiast 1.258.497 zł (należy zaznaczyć, że faktura nr (...) została opłacona w wysokości 89.701 zł, już uwzględniającej niedopłatę 20.000 zł). Powód przyznał również na rozprawie, że otrzymał wynagrodzenie udowodnione przez pozwanego fakturami VAT i dokumentami przelewu – przy czym również suma wynikająca z faktur i przelewów była wyższa niż wskazana w odpowiedzi na pozew i wynosiła 591.441 zł brutto (547.700 zł, a nie 540.000 zł netto, na skutek błędnego ujęcia kwoty faktury VAT nr (...)). Na wstępie należy stwierdzić, że strony zawarły umowę o roboty budowlane z wynagrodzeniem ryczałtowym w wysokości 1.728.000 zł brutto, z wymaganiem zmian w formie pisemnej pod rygorem nieważności, i nie dokonały zmian umowy w takiej formie. Ewentualne ustne zmiany umowy były zatem nieważne – czego strony winny być świadome, podpisując umowę z zastrzeżeniem formy pisemnej. Zwłaszcza dotyczy to powoda, który był profesjonalnym przedsiębiorcą i obowiązuje go wymóg staranności związany z zawodowym charakterem działalności. Jeśli strony zmieniły zakres robót w ten sposób, że wzrósł ich koszt, to ryzykiem powoda był brak zawarcia aneksu do umowy. W okolicznościach niniejszej sprawy niewątpliwie nie były to roboty dodatkowe, ale roboty zamienne, gdyż w szczególności mur oporowy nie był nieprzewidzianym dodatkowym elementem robót, tylko pierwotnie miał stanowić ścianę fundamentową zewnętrzną garażu, a po zmianie projektu stał się samodzielnym elementem, natomiast ścianę garażu „cofnięto” do środka budynku i wykonano na nowo jako fundamentową. Na marginesie należy zauważyć, że nie tylko gabaryty budowli nie uległy zwiększeniu, ale wręcz na skutek odsunięcia ściany garażu od muru oporowego nie wykonano płyty stropowej i płyty fundamentowej na powierzchni 278,76 m 2 (które miały się znajdować pomiędzy „nową” ścianą garażu a pierwotną ścianą garażu stanowiącą mur oporowy). Nie ulega wątpliwości, że odręczna kartka z ustalonymi hasłowo elementami i cenami jednostkowymi, podpisana jedynie przez ówczesnego prezesa zarządu spółdzielni, nie spełnia wymogu zmiany umowy w formie pisemnej, a tym bardziej nie można na jej podstawie uznać, że strony zmieniły w ten sposób cenę i sposób rozliczania na obmiarowy (pomijając skrajną skrótowość notatki, nie zawierającej żadnych postanowień i wymieniającej tylko ogólnikowo elementy oraz liczby – prawdopodobnie w złotych, ale bez jakiegokolwiek określenia jednostek). Nie zmienia tego okoliczność, że jak wynika z opinii biegłej, strony prawdopodobnie rozliczały się w ten sposób, gdyż powodowi wypłacono wynagrodzenie w większej wysokości, niż wynikającej z umowy. Co więcej, była to nie kwota 1.841.697 zł przyjęta przez biegłą na podstawie stanowisk stron, ale zweryfikowana powyżej przez Sąd na podstawie dokumentów źródłowych kwota 1 870 438 zł. Pomijając zatem nawet kwestię braku zmiany umowy w formie pisemnej, na podstawie opinii biegłej można stwierdzić, że nadpłata dokonana przez spółdzielnię pokryła ewentualne zwiększone koszty robót zamiennych (aczkolwiek koszty te wcale nie musiały być wyższe, biorąc pod uwagę niewykonanie płyty stropowej i płyty fundamentowej o wartości 33.095,74 zł, podczas gdy wartość wykonania dodatkowej ściany fundamentowej wynosiła 11.566 zł). Powtórnie należy podkreślić, że ryzyko leżało tu na obu stronach, które nie sporządziły aneksu do umowy – jeśli więc dobrowolnie regulowały niewymagalne zobowiązania, poza treścią umowy, nie podlega to kontroli sądu. Na marginesie należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 411 kc, nie można żądać zwrotu świadczenia jeżeli spełniający świadczenie wiedział, że nie był do świadczenia zobowiązany. Mając powyższe na uwadze, Sąd oddalił powództwo. O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 98§1 k.p.c., zasądzając od powoda na rzecz pozwanego 10.800 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego (§2 pkt 7 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych) i 17 zł tytułem opłaty od pełnomocnictwa. SSO Michał Derela