Sygn. akt I ACa 912/23 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 października 2025 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Sławomir Jamróg Protokolant:

§1-4 k.c.) i dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r.

w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich uznał, że postanowienia przedmiotowej umowy, dotyczące ustalania wysokości zobowiązania kredytobiorców, odwołujące się do kursów w tabeli kursowej banku, mają charakter postanowień niedozwolonych i jako takie nie wiążą powodów jako konsumentów w rozumieniu art. 22 1 k.c. Jego zdaniem ustalenie wysokości poszczególnych rat, a w konsekwencji wysokości salda całego kredytu wiązało się z koniecznością odwołania się do kursów CHF ustalonych w tabeli kursów przez pozwany bank, lecz w umowie nie określono zasad ustalania tych kursów. Analiza treści umowy zawartej przez strony wskazuje zaś, że kwota kredytu podlegająca zwrotowi przez powodów nie była i nie jest tak naprawdę możliwa do obliczenia (po przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z kursem CHF według tabeli kursów walut obcych obowiązującej w banku w dniu uruchomienia kredytu lub transzy. W umowie nie zostały również wskazane szczegółowe i obiektywne zasady jej określenia. Określenie wysokości należności obciążającej konsumenta z odwołaniem do tabel kursowych ustalanych jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych kryteriów (co niewątpliwie miało miejsce w niniejszej sprawie, o czym już była mowa wyżej), jest nietransparentne, zostawia pole do arbitralnego działania banku i obarcza kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzkiem oraz narusza równorzędność stron Umowa nie precyzuje także, w jaki sposób ustalane są kursy walut w tabeli banku, jakie dane, jakie czynniki mają wpływ na ustalenie tych kursów i kto dokładnie dokonuje ich ustalenia oraz czy bank jest w jakikolwiek sposób ograniczony w swobodzie ustalania wysokości tych kursów. Odwołanie do kursów walut zawartych w tabeli kursów obowiązującej w banku oznacza więc naruszenie równorzędności stron umowy przez nierównomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków między partnerami stosunku obligacyjnego. Jednocześnie prawo banku do ustalania kursu waluty nie doznawało żadnych umownych ograniczeń. Nie miało dla Sądu Okręgowego znaczenia czy bank ustalając tabelę kursów bank posługiwał się wewnętrznymi procedurami albowiem te zasady były zależne od woli banku i mogą w każdym momencie ulec zmianie. Nie miało też znaczenia, że przez pewien czas kredytobiorcy korzystali ze znacząco niższego, niż przy kredytach złotowych, oprocentowania. Nie budziło wątpliwości Sądu pierwszej instancji, że kredytobiorcy nie uzgodnili indywidualnie z bankiem postanowień umowy. Jakkolwiek tego rodzaju umowie klauzule kształtujące mechanizm indeksacji określają właśnie główne świadczenia stron, to jednak nie zostały one sformułowane w sposób jednoznaczny i mogą zostać uznane za niedozwolone postanowienia umowne. Ponadto Sąd wskazał , kredytobiorcy zostali w sposób nienależyty poinformowani o tzw. ryzyku kursowym . Obowiązek informacyjny w zakresie ryzyk wiążących się z zawarciem umowy o kredyt powiązany z walutą obcą nie został przez bank prawidłowo wykonany. Zdaniem Sądu Okręgowego brak jest możliwości uznania, że strony są związane umową w pozostałym zakresie. Usunięcie zakwestionowanych klauzul skutkowałby zmianą charakteru głównego przedmiotu umowy i prowadziłoby do przekształcenia kredytu złotowego indeksowanego do waluty obcej w nieindeksowany kredyt złotowy według stawki powiązanej ze stawką LIBOR. Zatem usunięcie tych klauzul powoduje, że utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co z kolei przemawia za jej całkowitą nieważnością jako konsekwencją zastosowania przewidzianej w dyrektywie sankcji bezskuteczności abuzywnego postanowienia. Kierując się zatem świadomym stanowiskiem powodów Sąd Okręgowy stwierdził, iż istnieją podstawy do uznania umowy za nieważną jako naruszającej normy art. 353 1 k.c. w zw. z art.

k.c. , o czym orzeczono jak w punkcie I wyroku. W następstwie powyższego, Sąd Okręgowy na podstawie art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c. przyjął, że świadczenia uiszczane przez powodów, którzy spłacali kredyt, były nienależne, nie wystąpiła również żadna z okoliczności wskazanych w art. 411 k.c. Z tego też względu na rzecz powodów zasądzona została od pozwanego na rzecz powodów dochodzona przez nich kwota 151.739,08 zł. O odsetkach Sąd orzekł na podstawie art. 481 k.c. w zw. z art. 455 k.c. Sąd Okręgowy wskazał, że powodowie powoływali się na nieważność przedmiotowej umowy dopiero w pozwie. W pozwie też po raz pierwszy sformułowali żądanie zapłaty kwoty 43.879,29 zł. Odpis pozwu został doręczony pozwanemu w dniu 22 czerwca 2020 roku (k. 59). Zatem co do tej kwoty pozwany pozostaje w opóźnieniu dopiero od dnia 23 czerwca 2020 roku, a żądanie zasądzenia odsetek za czas od doręczenia pozwu, czyli za dzień 22 czerwca 2020 roku jako niezasadne podlega oddaleniu (pkt. III wyroku). Na rozprawie w dniu 19 stycznia 2021 roku powodowie zmodyfikowali pozew i wnieśli o zasądzenie od pozwanego na ich rzecz kwoty 126.591,85 zł z odsetkami od dnia doręczenia pozwu. Odpis tego pisma został doręczony pełnomocnikowi pozwanego w dniu 19 stycznia 2021 roku, a więc strona pozwana pozostaje w opóźnieniu co do obowiązku zwrotu kwoty 82.712,56 zł od dnia 20 stycznia 2021 roku. Ostatecznie powodowie dochodzili kwoty 151.739,08 zł (pismo z dnia 18 stycznia 2023 roku, którego odpis doręczono pełnomocnikowi pozwanego w dniu 27.01.2023r.) ,, Sąd Okręgowy uznał więc, że strona pozwana dopiero od dnia następnego po doręczeniu odpisu ww pisma pozostaje w opóźnieniu co do kwoty 4.347 zł (151.739,08 zł - 147.392,08 zł). W pozostałej części powództwo jako niezasadne podlegało oddaleniu (pkt. III wyroku). Za nieskuteczny Sąd Okręgowy uznał podniesiony przez pozwanego zarzutu potrącenia. Zgodnie bowiem z art. 498 § 1 k.c., jedną z przesłanek potrącenia jest wymagalność obu wierzytelności i możliwość ich dochodzenia przed sądem lub przed innym organem państwowym. Powodowie zaś nie zostali natomiast wezwani do wykonania zobowiązania w zakresie, w jakim doszło do potrącenia ich wierzytelności z wierzytelnością strony pozwanej. Niezależnie od tego pozwany posługuje się tylko zarzutem potrącenia, bez złożenia powodom oświadczenia o charakterze materialnoprawnym, co jest niezbędne dla skuteczności zgłoszonego zarzutu. Za nieskuteczny uznano także zarzut zatrzymania oparty na 496 k.c., albowiem został on doręczony pełnomocnikowi powodów, który według Sądu pierwszej instancji nie posiada pełnomocnictwa do skutecznego przyjęcia oświadczenia materialnoprawnego w ich imieniu. Rozstrzygnięcie o kosztach procesu zostało oparte o treść przepisu art. 98 § 1 k.p.c., a o kosztach sądowych na art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Apelację od tego wyroku wniosła strona pozwana zaskarżając orzeczenie w punktach I.II, IV i V, zarzucając: I. naruszenie prawa materialnego a to: 1) art.

§ 1, § 3 k.c.

oraz art. 385 2 k.c. polegające na błędnym uznaniu, że postanowienia umowy kredytu przewidujące tzw. mechanizm indeksacji (tj. § 2 ust. 2, § 2 . §4 i § 9 Umowy) stanowią klauzule niedozwolone, w szczególności wskutek uznania, że postanowienia te nie były przedmiotem indywidualnych uzgodnień stron, kształtują prawa i obowiązki powoda w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszają interes powoda, podczas gdy prawidłowa wykładnia norm zwartych w ww. przepisach prowadzi do wniosku, że w odniesieniu do ww. postanowień Umowy kredytu nie zaistniały przesłanki do stwierdzenia ich abuzywności: 2) art.

§2k.c.

w zw. z art. 58 § 1 k.c. polegające na ich błędnej wykładni prowadzącej do uznania, że Umowa kredytu nie wiąże stron w zakresie pozostałym po usunięciu z niej postanowień uznanych przez Sąd I instancji za klauzule niedozwolone, oraz że w związku z bezskutecznością ww. postanowień Umowy kredytu uznanych za klauzule niedozwolone, w dacie zawarcia Umowy kredytu nie było możliwe zastąpienie abuzywnych postanowień przepisami dyspozytywnymi i zmiana ich treści, a w konsekwencji uznanie, że Umowa kredytu jest z tego względu nieważna, mimo że brakujące postanowienia Umowy kredytu uznane za abuzywne mogły i powinny zostać odpowiednio uzupełnione przy zastosowaniu art. 56k.c. w zw. z art. 65 k.c. i 354 k.c. bez konieczności zmiany istoty i charakteru umowy kredytu; 3) art. 58§ 1 k.c. w zw. z art. 353 1 k.c.: poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że umowa kredytu w zakresie klauzuli indeksacyjnej i w zakresie postanowień dotyczących kursów walut obarczona jest wadą , polegającą na swobodzie banku przy ustaleniu wysokości kursów a w konsekwencji głównego świadczenia stron i przyjęcie nieważności umowy, w sytuacji gdy prawo bankowe nie określa zasad kształtowania kursów walut; 4) art. 358 § 2 k.c., w zw. z art1 przepisów wprowadzających kodeks cywilny poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy przepis ten mógł on być zastosowany wprost do stosunku zobowiązującego o charakterze ciągłym, jak też mógł być zastosowany w sprawie poprzez analogię art. 41 prawa wekslowego, 5)art. 498 k.c. poprzez niegładnienie podniesionego w toku procesy zarzutu potrącenia, 6). Art. 496 k.c. i art. 497 k.c. poprzez nieuwzględnienie zarzutu zatrzymania; II. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy a to: 1) art. 233 § 1 k.p.c. poprzez:

1. a)zaniechanie przeprowadzenia wszechstronnej i wyczerpującej oceny dowodów zgromadzonych w sprawie i pominięcie okoliczności przywoływanych przez Pozwanego, w szczególności że powód był informowany o ryzyku kursowym oraz o zasadach funkcjonowania kredytu indeksowanego do waluty obcej, a w szczególności nieprzypisanie należytej uwagi oświadczeniom powoda złożonym w samej Umowie kredytu, tj. w § 11 ust. 4 i 5 Umowy kredytu, z jednoczesnym daniem wiary odmiennym twierdzeniom Powoda, co doprowadziło do błędnego przyjęcia, że Pozwany nie wywiązał się z ciążących na nim obowiązków informacyjnych wobec Powoda i w konsekwencji Umowa kredytu naruszała zasady współżycia społecznego, przez co należało ją uznać za nieważną;
2. b)sprzeczne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego ustalenie, że uprawnienie Pozwanego do ustalania kursów tabelarycznych nie doznaje żadnych ograniczeń, podczas gdy w rzeczywistości to popyt i podaż decydują o zmianach kursów walut stosowanych przez Pozwanego; Strona pozwana wniosła o zmianę wyroku i oddalenie powództwa przy zasądzeniu kosztów procesu, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach procesu. Powodowie odpowiedzi wnieśli o oddalenie apelacji i o zasądzenie od strony pozwanej na rzecz powódki kosztów postępowania apelacyjnego. Okoliczność, że powodowie posiadają roszczenie o zapłatę nie uchyla ich interesu w ustaleniu nieważności umowy o jakim mowa w art. 189 k.p.c. W tym przypadku samo wydanie wyroku zasądzającego roszczenie na rzecz powodów nie usunie niepewności w kwestii czy istnieje stosunek prawny pomiędzy stronami w aspekcie nadal podtrzymywanych roszczeń banku o zapłatę dalszych kwot z tytułu kredytu (vide zabezpieczenie) jak też w aspekcie sporu co roszczenia banku o zwrot kwoty przekazanej na rzecz powodów w wykonaniu umowy. Istnieje więc interes prawny w ustaleniu skoro uwzględnienie powództwa o ustalenie stworzy stabilną podstawę do dalszych rozliczeń między stronami sporu. Ustalenie ma także znaczenie dla oceny prawidłowości podstaw zabezpieczenia kredytu. Nie są także zasadne pozostałe zarzuty prawa materialnego i procesowe. Sąd Apelacyjny uznaje ustalenia Sądu pierwszej instancji za własne. Sąd Okręgowy nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Zeznania świadków K. D. i E. S. mających wskazywać na popularność tzw. kredytów frankowych korzyści wynikające z zaciągnięcia przedmiotowego kredytu względem kredytów nie odwołujących się do walut obcych (k 64 ) nie miały znaczenia dla sprawy. Podnoszona w odpowiedzi na pozew ( k59) powszechność praktyki banków zawierających w umowach odesłanie do tabel kursowych nie oznacza prawidłowości takiej praktyki. Istotne zaś były informacje jakie przekazano kredytobiorcom przy zawieraniu przedmiotowej umowy. Z zeznań powodów wynika, że w chwili zawierania umowy nie przedstawiano ewentualnych negatywnych skutków zawarcia umowy. Podpisanie umowy w tym blankietowego oświadczenia zawartego w §11ust. 4 umowy (k 13), w którym powodowie potwierdzili, że przedstawiono im informacje o ryzyku związanym ze zmianą kursów walut i że rozumieją oni negatywne konsekwencje z tym związane nie oznacza, że byli oni rzeczywiście świadomi potencjalnych niebezpieczeństw związanych z wystąpieniem znacznej deprecjacji złotego. Zwrócić należy uwagę , że oświadczenie dotyczyło kredytu denominowanego w sytuacji gdy kredyt był w rzeczywistości kredytem indeksowanym. Wobec wskazywania korzyści związanych z zaciągnięciem kredytu waloryzowanego kursem CHF brak jest podstaw do uznania, że powodowie mieli świadomość, że kredyt może okazać się dla osoby zarabiającej w złotych polskich kredytem niespłacalnym przy gwałtownych zmianach kursu waloryzującego wysokość zadłużenia. Z zeznań powodów wynikało, że przekazywano im informacje, że\ raczej kurs CHF będzie spadał. Nie można więc przyjąć prawidłowości realizacji obowiązku informacyjnego Banku. Dokonana przez Sąd Okręgowy ocena treści wniosku, oświadczenia, umowy i zeznań powodów nie naruszała zasad logiki. Podkreślić należy, że nie spełnia wymogu przejrzystości przekazywanie konsumentowi przy zawarciu umowy informacji, nawet licznych, jeżeli opierają się one na założeniu, że stosunek wymiany między walutą rozliczeniową a walutą spłaty pozostanie w miarę stabilny przez cały okres obowiązywania tej umowy. Sama okoliczność , że dowód miał charakter subsydiarny i że powodowie są zainteresowani rozstrzygnięciem nie świadczy o niewiarygodności przekazu. Sąd Okręgowy właściwie zinterpretował obowiązki przedsiębiorcy w tym zakresie. Dyrektywa Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich zakłada, że informacja przed zawarciem umowy o warunkach umownych i skutkach owego zawarcia ma fundamentalne znaczenie dla konsumenta. To na podstawie tej informacji konsument podejmuje decyzję, czy zamierza związać się warunkami sformułowanymi uprzednio przez przedsiębiorcę (zob. wyroki Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 30 kwietnia 2014 r. C-26/13 Árpád Kásler, Hajnalka Káslerné Rábai, i z dnia 21 marca 2013 r. C-92/11 RWE Vertrieb). Założeniem ochrony konsumenta jest więc zasada jasnej, pełnej i zrozumiałej informacji handlowej. Symulacje liczbowe, mogą stanowić użyteczną informację, jeżeli są oparte na wystarczających i prawidłowych danych oraz jeśli zawierają obiektywne oceny, które są przekazywane konsumentowi w sposób jasny i zrozumiały. Tylko więc symulacje, które pozwalają zwrócić uwagę konsumenta na ryzyko potencjalnie, dotyczące istotnych negatywnych konsekwencji ekonomicznych rozpatrywanych warunków umownych, spełnia wymogi dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Symulacje liczbowe powinny więc pozwalać konsumentowi zrozumieć rzeczywiste znaczenie długoterminowego ryzyka związanego z możliwymi wahaniami kursów wymiany walut (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości U.E. z dnia 10 czerwca 2021 r. C-776/19 ,VB i in vs. BNP Paribas Personal Finance SA, Procureur de la République). Strona pozwana więc powinna wykazać, że informacja przedstawiona kredytobiorcom dawała im jasne podstawy do uświadomienia sobie skutków znacznego osłabienia waluty polskiej względem CHF, tj co najmniej takiego jakie wystąpiło w rzeczywistości, lub mogło nastąpić w przypadku jeszcze większej deprecjacji wartości PLN, co w tym przypadku nie zostało wykazane. Trzeba podkreślić, że obowiązek informacyjny dotyczy nawet konsumentów, którzy w subiektywnym odczuciu posiadają odpowiednią wiedzę w dziedzinie wspomnianej umowy (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia z dnia 21 września 2023 C‑139/22 AM i PM vs mBank S.A). Dokumenty podpisane przez powodów oczywiście wskazują, że musieli oni mieć świadomość konsekwencji zwiększenia zwaloryzowanej wartości zobowiązania zgodnie z § 2 ust. 2 umowy na skutek wzrostu kursu CHF jak i zwiększenia kwoty świadczenia w PLN pobieranego na poczet rat, na skutek niekorzystnej zmiany kursu czy stóp procentowych. Informacje te jednak należy zestawić z przekazem o stabilności kursu i przekazywania danych o prognozowanych tendencjach spadkowych kursu CHF (CHF miał być przewartościowany), a to zaburza ocenę ryzyka. Obciążający przedsiębiorcę brak przejrzystości przy określeniu warunków umowy w zakresie konsekwencji istotnej zmiany kursu walut spowodował, że powodowie zawarli umowę bez odpowiedniej świadomości możliwości gwałtownego, nieograniczonego wzrostu zwaloryzowanej wysokości zadłużenia wynikającego ze zwiększonego możliwego poziomu indeksacji/waloryzacji/ w związku ze znacznym wzrostem kursu CHF. Przede wszystkim informacja przedkładana przez zawarciem umowy nie dawała świadomości, że powiązany ze wzrostem kursu wzrost kwoty zadłużenia może mieć charakter nielimitowany. Przy stosunkowo słabej walucie krajowej wrażliwej także na pozaekonomiczne czynniki, bank wypłacając świadczenie w złotych nie jest narażony na odwrotne, analogiczne, istotne dla strony pozwanej, ruchy kursowe . Ewentualne zmiany na niekorzyść pozwanej, w istocie nie są istotne dla sytuacji ekonomicznej banku. Brak jest podstaw do podzielenia zarzutów wadliwej oceny pozostałych dowodów prowadzącej od oceny odniesieniu do oceny braku możliwości negocjacji Okoliczność, że istniała teoretyczna możliwość negocjacji umów kredytowych nie oznacza, że taka możliwość negocjacji istniała w tym przypadku. Nawet jeżeli powodowie mogli wybrać kredyt złotowy, to wniosek kredytowy był przygotowany pod konkretny produkt, który zaoferowano powodom jako korzystny z punktu widzenia wysokości rat, bez dostatecznych informacji o negatywnych skutkach takiej umowy. Umowę oparto na wzorcu. Z zasady zaś fakt posłużenia się przez kontrahenta wzorem umowy i Ogólnymi Warunkami Kredytowania tworzy domniemanie, że na treść zawarte we wzorcu konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W świetle więc wskazanego domniemania ciężar dowodu jego obalenia wynikający z art.

§4k.c.

spoczywał na pozwanej. To, że w banku nie obowiązywał żaden formalny zakaz negocjowania postanowień umowy i klienci potencjalnie mogli negocjować treść umowy nie oznacza, że doszło do negocjacji postanowień przedmiotowej umowy z powodami a przede wszystkim, że negocjowana była klauzula przeliczeniowa. Istnienie procedur czy systemów zabezpieczenia ryzyka nie uchyla prawidłowości dokonanej przez Sąd Okręgowy oceny, że w tym przypadku powodowie zostali na takie ryzyko walutowe narażeni. Przedmiotowa umowa określała, że kredyt udzielony jest w walucie polskiej i jest on jak określono waloryzowany /denominowany/ do waluty obcej. Kwota kredytu była podana w walucie krajowej i w tej walucie zostaje wypłacona, ale miała być przeliczona na walutę obcą według klauzuli umownej opartej również na kursie kupna tej waluty obowiązującym w dniu wypłaty środków (§2 ust. 1 i2 i §4 ust. 1a), przy czym spłata rat kapitałowo-odsetkowych dokonywana była po uprzednim przeliczeniu według Tabeli Kursów- według kursu sprzedaży w dniu spłat. Zobowiązanie więc miało być każdorazowo przeliczne według kursu wskazanego jednostronnie przez bank. Był to kredyt indeksowany do waluty obcej definiowany w sposób określony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 30 września 2020 r. I CSK 556/18. Zarówno więc wartość kredytu jak i wypłata kredytu oraz kwoty spłacane przez kredytobiorcę miały być więc przeliczane do CHF. Klauzula walutowa, czyli klauzula zawierająca postanowienia przewidujące przeliczenie oddawanej do dyspozycji kwoty kredytu oraz spłacanych rat na inną walutę mieści w sobie ryzyko kursowe, wiążące się z obciążeniem kredytobiorcy-konsumenta ryzykiem zmiany kursu waluty i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2022 r. II CSKP 285/22 LEX nr 3350106).). Powodowie zostali na takie ryzyko narażeni bez odpowiedniej informacji ze strony banku. Należy podkreślić, że mechanizm indeksacji /waloryzacji/musi być określony w taki sposób, by konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne (zob. podobnie wyrok z dnia 27 stycznia 2021 r., Dexia Nederland, C-229/19 i C-289/19, EU:C:2021:68, pkt 50 i przytoczone tam orzecznictwo). W aktualnym orzecznictwie przyjmuje się, że obowiązek zwrotu kwoty kredytu korygowanej klauzulami przeliczeniowymi do waluty obcej stanowi świadczenie główne w rozumieniu art. 385