; c/ abuzywny charakter postanowień , składających się na klauzulę przeliczeniową , zawartych w §7 pkt 6 i 8 umowy oraz §2 pkt 15 i pkt 34 , stanowiącego jej integralną część Regulaminu, jest konsekwencją przyznania wyłącznie bankowi , jako stronie umowy kredytu, uprawnienia do jednostronnego kształtowania wysokości zobowiązania kredytobiorców (zarówno wysokości kredytu przeliczonego na franki szwajcarskie, jak i rat kredytu waloryzowanych kursem franka szwajcarskiego). Wysokość tych zobowiązań - jak wynika z postanowień umowy z 22 grudnia 2008r., miała być określana wedle kursu franka szwajcarskiego, ustalanego w Tabelach Kursowych poprzednika prawnego strony powodowej , przy czym w umowie nie zostały określone zasady ustalania kursu tej waluty wobec złotego. Taka ich treść faktycznie pozostawiła bankowi dowolność w zakresie wyboru kryteriów ustalania kursu tej waluty obcej , w tych Tabelach , a przez to kształtowania wysokości zobowiązania kredytowego klientów, których kredyt był do niej indeksowany; d/ takie postanowienia umowy kredytu, które uprawniają bank do jednostronnego ustalenia kursów walut, są nietransparentne i naruszają równorzędność stron, albowiem pozostawiają pole do arbitralnego jego działania jako przedsiębiorcy i obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem kursowym. Sprzeczność z dobrymi obyczajami i naruszenie interesów konsumenta- a taki status mieli , w rozumieniu art. 22 1 kc , pozwani w relacji z kredytodawcą , zawierając sporną umowę , polega w tym przypadku na uzależnieniu wysokości świadczenia banku oraz wysokości świadczenia konsumenta od swobodnej decyzji banku. Zarówno przeliczenie kwoty kredytu na złotówki w chwili jego wypłaty, jak i przeliczenie odwrotne w chwili wymagalności poszczególnych spłacanych rat, służy bowiem określeniu wysokości świadczenia słabszej strony stosunku zobowiązaniowego. Takie uregulowanie umowne należy uznać za niedopuszczalne, niezależnie od tego, czy swoboda kredytodawcy w ustaleniu kursu jest pełna, czy też w jakiś sposób ograniczona. Postanowienia waloryzacyjne zamieszczone w umowie kredytu zawartej w dniu 22 grudnia 2008r wynikające z treści §7 pkt 6 i 8 umowy oraz §2 pkt 15 i pkt 34 Regulaminu , nie odpowiadały warunkom transparentności i czytelności albowiem kredytobiorcy nie byli w stanie ustalić kursu wymiany waluty stosowanego przez bank dla braku wskazania , w kwestionowanych postanowieniach , jasnych kryteriów jego oznaczania. Ocena niedozwolonego charakteru postanowień umowy następuje według stanu na dzień zawarcia umowy. Okoliczności, które zaistniały po tej dacie, w tym w odniesieniu do zmieniającego się w czasie stanu prawnego , w tym wejście w życie tzw. ustawy antyspreadowej są, z tego punktu widzenia, niedoniosłe; e/ po myśli wskazanej wyżej normy kodeksowej, postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie , nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy . Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Postanowienia zamieszczone w umowie zawartej pomiędzy małżonkami M. a poprzednikiem prawnym strony powodowej nie były przedmiotem indywidualnych uzgodnień stron. Umowa została zawarta z zastosowaniem wzorca umownego, a co do zasady, wzorce te stanowią zbiór wzajemnych praw i obowiązków kontrahentów, opracowany przed zawarciem umowy i wprowadzany do stosunku prawnego przez jednego z nich / bank / w ten sposób, że druga strona nie ma wpływu na ich treść. Za indywidualnie uzgodnione można bowiem uznać jedynie te postanowienia, które były przedmiotem negocjacji, bądź są wynikiem porozumienia lub świadomej zgody co do ich zastosowania, której - w okolicznościach tej sprawy - w odniesieniu do klauzul indeksacyjnych nie można , w sposób uzasadniony , mówić . Zarówno wniosek kredytowy jak i umowa zawarta przez strony opierały się o wzorzec stosowany w banku, na którego treść kredytobiorcy nie mieli realnego wpływu. Również z faktu podpisania blankietowych oświadczeń o możliwości wzrostu kursu waluty i oprocentowania oraz z wyrażenia woli zawarcia umowy kredytu indeksowanego walutą szwajcarską , nie można w sposób uzasadniony wnioskować ,iż A. i M. M.
kc wobec przyjęcia , iż norma art.
kc stanowi lex specialis wobec ogólnej normy kodeksowej - podstawy ustalenia nieważności umowy , w odniesieniu do relacji umownych pomiędzy konsumentem a stosującym wzorce umowne , przedsiębiorcą, 2/ art. 69 ust. 1 i 2 ustawy prawo bankowe w zw. art. 358 1 §1 i 2 kc i art. 353 1 kc jako konsekwencji niepoprawnego uznania , iż w sytuacji potwierdzenia niedozwolonego charakteru postanowień umowy kredytowej, składających się na klauzulę przeliczeniową jest to dostateczną podstawą do stwierdzenia nieważności umowy w całości , 3/ art.
i 2 kc wobec przyjęcia , iż postanowienia §7 umowy z 22 grudnia 2008r / oraz Regulaminu /, dotyczące indeksacji , nie były sformułowane w sposób jasny oraz – w konsekwencji - mają charakter niedozwolony, wypełniając także inne przesłanki potwierdzenia ich abuzywności , 4/ art.
z art. 56 i 354 i 65 kc , a także 358 §2 kc , w następstwie nieuzasadnionego uznania umowy za nieważną mimo , iż mogła ona nadal obowiązywać z pominięciem tych postanowień , które Sąd I instancji ocenił jako nie wiążące pozwanych jako konsumentów, W taki sam sposób były motywowany kolejny zarzut tego rodzaju , a to art. 387 §1 i 2 kc , poprzez nieprawidłowe zastosowanie tej normy , 5/ art. 6 ust. 1 i 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13/ EWG wobec nieuzasadnionego przyjęcia , iż domaganie się przez bank w sporze z konsumentem , świadczenia odpowiadającego wynagrodzeniu za korzystanie przez klienta z udzielonego mu kapitału , jest sprzeczne z tymi normami Dyrektywy , 6/ zdaniem strony skarżącej, ocena Sądu Okręgowego , zgodnie z którą bank nie może skutecznie domagać się zwrotu ostatnio wymienionego świadczenia , potwierdza naruszenie, także przez nieprawidłowe zastosowanie art. 405 kc w zw. z art. 410 kc. , 7/ art. 455kc w zw. z art. 481 kc jako konsekwencji niewłaściwego określenia przez Sąd I instancji początkowej daty naliczenia odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia zwrotnego, zasądzonego w punkcie II sentencji zaskarżonego wyroku. Zdaniem strony powodowej ten początkowy termin powinien odpowiadać dacie doręczenia pozwanym pisma procesowego banku , który zmodyfikował żądanie pozwu. W motywach apelacji , liczącej 73 strony , które , zważywszy na ich redakcyjne rozbudowanie , nawet ponad rzeczywistą potrzebę uzasadniania zajmowanego stanowiska, nie będą z przyczyn celowości relacjonowane w tym miejscu , skarżąca strona powodowa w istocie powołała te same argumenty , które formowała w dotychczasowych wypowiedziach procesowych, w ramach postępowania rozpoznawczego przed Sądem I instancji. W odpowiedzi na apelację pozwani , także w sposób niezwykle obszerny i ponad rzeczywista potrzebę rozbudowany na 68 stronach / por. k. 1431-1462/ argumentowali za oceną , iż żaden z zarzutów apelacji strony przeciwnej nie jest uzasadniony. Domagali się także obciążenia przeciwnika procesowego kosztami postępowania apelacyjnego. Już w tym miejscu trzeba dodać , iż w ramach tej odpowiedzi podnieśli zarzut zatrzymania świadczenia zasądzonego nie prawomocnie na rzecz banku w wyroku z dnia 10 sierpnia 2022r do czasu zaofiarowania przez stronę powodową zwrotu spłaconych przez małżonków M. do dnia 10 czerwca 2016r świadczeń umownych w wysokości łącznej 174 292, 82 zł. / por k. 1462 akt/ Pozwani , wraz z oświadczeniem o skorzystaniu z prawa zatrzymania złożyli tym samym pismem , datowanym na 27 września 2022r., bankowi oświadczenie o potrąceniu ich wierzytelności wzajemnych wobec wierzytelności banku , którą określili w wysokości łącznej 429 166, 63 zł. Zgodnie z tym oświadczeniem skutek umorzenia spowodował , iż pozostali dłużnikami banku do kwoty 279 674, 81 zł / por. k. 1463 akt/ Co jednak trzeba także dostrzec i podkreślić , w ramach postępowania rozpoznawczego przed Sądem Odwoławczym pozwani, zastępowani przez zawodowego pełnomocnika podnieśli tylko zarzut zatrzymania, nie formułując procesowego zarzutu potrącenia wierzytelności wzajemnych. Strona powodowa w piśmie procesowym z dnia 17 listopada 2023r / por . 1476 akt / uzupełniła środek odwoławczy o zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 321§1 kpc poprzez to , żęe nie ocenił roszczenia zgłoszonego przez bank jako główne na innej podstawie niż ta , którą wskazywał przez / umowną /. W szczególności strona powodowa uznała , iż Sąd powinien był uwzględnić żądanie główne na podstawie przepisów o nienależnym świadczeniu / art. 410 §2 kc w zw. z art. 405 kc./. W kolejnym piśmie procesowym z dnia 29 maja 2024r były kredytodawca cofnął apelację w części dotyczącej żądania zasądzenia wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, świadczenia z tytułu wynagrodzenia za korzystanie przez pozwanych z kapitału kredytu. W pozostałym zakresie wnioski apelacji zostały podtrzymane / por. k. 1483 akt / W związku z tym aktem dyspozycji środkiem odwoławczym, Sąd II instancji w dniu 26 czerwca 2025r wydał postanowienie o umorzeniu postępowania apelacyjnego w tej części a rozstrzygnięcie o wniosku pozwanych o przyznanie kosztów postępowania apelacyjnego stanowiących pochodną zakresu cofnięcia, pozostawiając orzeczeniu kończącemu postępowanie apelacyjne jako całości / por. k. 1483, 1486 i k. 1499 akt/. Pozwani wniesioną przez siebie apelacją objęli punkt II sentencji wyroku Sądu Okręgowego , którym w części zostało uwzględnione roszczenie banku zgłoszone jako ewentualne. We wniosku środka odwoławczego A. i M. M.
kc , poprzez nieprawidłowe zastosowanie tej normy przez Sąd Okręgowy i uznanie , iż umowa kredytu zawarta przez skarżących z poprzednikiem prawnym strony powodowej w dniu 22 grudnia 2008r., nie stała się trwale bezskuteczna już w dacie odmowy potwierdzenia przez nich nieuczciwych postanowień a zatem już , zdaniem apelujących , w odpowiedzi na pozew datowanej na 22 marca 2017r , a nie przyjął to Sąd Okręgowy , dopiero na rozprawie odbytej w dniu 12 lipca 2022r , po pouczeniu dokonanym przez Sąd w trakcie jej przebiegu, b/ art. 120 §1 kc i art. 117 §2 1 kc , wobec nieprawidłowej wykładni tych norm i uznanie, iż termin przedawnienia roszczeń pieniężnych zgłoszonych przez stronę powodową nie rozpoczął swojego biegu od wskazanej wyżej daty odpowiedzi na pozew złożonej przez apelujących małżonków M. ale dopiero od dnia przyjętego przez Sąd Okręgowy. Tym samym nietrafnie, w ich ocenie, nie podzielił zarzutu przedawnienia , podnoszonego w postępowaniu przez pozwanych, c/ art. 455 kc w zw. z art. 120 §1 kc , jako konsekwencji wyrażenia przez Sąd Okręgowy nietrafnej oceny , zgodnie z którą roszczenia banku o zwrot świadczeń, w warunkach nieważności umowy spowodowanej niedozwolonym charakterem części jej postanowień , stały się wymagalne mimo , iż tak nie jest, a powództwo powinno być oddalone jako przedwczesne. Odpowiadając na apelację A. i M. M.
kc , a nie na podstawie ogólnych przepisów kodeksowych , dotyczących ważności czynności prawnych [ na podstawie których Sąd niższej instancji weryfikował umowę z dnia 22 grudnia 2008r ] postanowiony przez bank zarzut jest uzasadniony. Tyle tylko , że potwierdzona nieprawidłowość oceny materialnej przeprowadzonej przez Sąd Okręgowy nie może prowadzić do uznania apelacji strony powodowej za uzasadnioną i podzielenia , jako usprawiedliwionego , jej wniosku. Trzeba bowiem dostrzec , iż pomimo zauważalnego braku spójności motywów orzeczenia poddanego kontroli instancyjnej , Sąd Okręgowy jednak przeprowadził ocenę postanowień umowy kredytowej zawartej przez małżonków M. z poprzednikiem prawnym banku, przez pryzmat przesłanek ich ewentualnej abuzywności dla realizacji przesłanek tejże, wymienionych w art.
W warunkach, gdy ocenę tę należy uznać za przeprowadzoną poprawnie , a wnioski z potwierdzenia niedozwolonego charakteru części postanowień , w odniesieniu do ważności umowy jako całości za niewadliwe, wskazany wcześniej błąd Sądu meriti pozostaje , w ostatecznym wyniku, bez znaczenia dla oceny apelacji jako nie mogącej prowadzić do postulowanej przez Bank (...) S.A. ,zmiany zaskarżonego wyroku. W tym jednak kontekście dodać należy , iż nieuzasadnione są te zarzuty apelacyjne strony powodowej , za pośrednictwem których podważa ona stanowisko prawne Sądu Okręgowego zgodnie z którym roszczenie zgłoszone jako główne nie jest uzasadnione. Sad Odwoławczy podziela bowiem jako trafną jego ocenę , w oparciu o którą wskazał, że uznanie umowy kredytu z dnia 22 grudnia 2008r za nieważną, skutkuje tym , iż roszczenie to podlegało oddaleniu. Oparte bowiem było na twierdzeniach o istniejącym, ważnie nawiązanym stosunku umownym i fakcie doprowadzenia do jego ustania z woli banku , który wypowiedział umowę , w warunkach braku terminowej realizacji obowiązku spełniania świadczeń zwrotnych przez kredytobiorców. Skoro umowa okazała się być nieważną ab inito , a ewentualną podstawą wzajemnych rozliczeń , w granicach spełnionych przez strony świadczeń , jest ich kwalifikacja jako / wzajemnie / nienależnych / art. 410 §1 i 2kc w zw z art. 405 kc / , oparte na umownej podstawie roszczenie główne nie mogło być uznane za zasadne. Dodać przy tym należy także , odwołując się do definicji roszczenia procesowego jako przedmiotu postępowania , iż w tej sytuacji Sąd I instancji nie mógł na innej podstawie prawnej ocenić tego żądania banku. Strona powodowa jednoznacznie w uzasadnieniu żądania głównego , kwalifikując je jako mające podstawę umowną, wykluczyła możliwość jego oceny z punktu widzenia przepisów materialnych zastosowanie których jest w takim przypadku wykluczone [ np. składające się na instytucję bezpodstawnego wzbogacenia ] . Dlatego też nie można uznać za uzasadniony także zarzutu sformułowanego w ramach uzupełnienia apelacji przez stronę powodową , a to art. 321§ kpc. Przeciwnie gdyby w tych okolicznościach Sąd I instancji zdecydował się na taką ocenę , którą sugeruje były kredytodawca , to dopiero wówczas pytanie o naruszenie art. 321 §1 kpc uzyskiwałoby aktualność . Nie ma racji bank formułując zarzuty naruszenia art.
Zostaną one omówione w sposób zbiorczy, skoro za ich pośrednictwem strona skarżąca kwestionuje w istocie dwa elementy oceny Sądu I instancji. To , że postanowienia umowy kredytowej, w tym jej §7 i wskazane przez Sąd I instancji postanowienia Regulaminu , uznawane przez pozwanych za niedozwolone , mają taki charakter , mimo wypełnienia przez bank obowiązków informacyjnych wobec kredytobiorców w odniesieniu w szczególności do mechanizmu waloryzacji /zastosowania klauzul przeliczeniowych / i ich konsekwencji dla wysokości obciążającego ich zobowiązania oraz ryzyka walutowego. Drugim elementem składającym się na tę apelacyjną krytykę są konsekwencje, które Sąd wyciągnął z potwierdzenia abuzywności części postanowień umowy z dnia 22 grudnia 2008r , ustalając jej nieważność w całości. Przepisy art.
i następnych k.c. dotyczące niedozwolonych postanowień umownych mają charakter szczególny , w stosunku do tych norm , które mają generalne zastosowanie do kształtowania przez kontrahentów treści umowy. Stanowią one implementację w polskim prawie postanowień dyrektywy nr 93/13/ EWG, w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Sądy krajowe, stosując prawo wewnętrzne, zobowiązane są tak dalece, jak jest to możliwe, dokonywać jego wykładni w świetle brzmienia i celu tej dyrektywy, tak aby osiągnąć przewidziany w niej rezultat, a zatem zastosować się do art. 288 akapit trzeci Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej /por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 13 VI 2016 r., C-377/14./. Przewidziana przez art.
kc sankcja bezskuteczności wobec konsumenta niedozwolonego postanowienia umownego ma dla jego interesu i pozycji wobec drugiej – silniejszej strony kontraktu - działanie ochronne i jest dla niego obiektywnie korzystniejsza, aniżeli sankcja nieważności wynikająca z normy ogólnej 58 kc oraz 353 1 kc. W ten sposób konsument jest chroniony przed upadkiem całej umowy. To on może zrezygnować z przysługującej mu ochrony prawnej przed nieuczciwymi postanowieniami czynności prawnej co spowoduje , że od jego swobodnej i uświadomionej decyzji zależy czy uznaje , iż jego interes przemawia dostatecznie za tym , że pomimo abuzywności niektórych spośród postanowień, umowa będzie nadal obwiązywać. Zatem normę
k.c. należy traktować jako lex specialis względem ogólnej regulacji kodeksowej jaką jest art. 58 §1 i 2 oraz 3 kc oraz art. 353 1kc. W konsekwencji , zarzuty niedozwolonego charakteru postanowień umowy zawartej w dniu 22 grudnia 2008r , mogą być oceniane / o czym była już wcześniej mowa / z punktu widzenia tylko tego przepisu, a nie ogólnych, wskazanych wyżej, norm kodeksowych. Sąd I instancji nie popełnił zarzucanych mu błędów zastosowania art.
i 2 kc ,w powiązaniu z innymi powołanymi przez stronę skarżącą , trafnie przyjmując abuzywność postanowień umowy stron [ Regulaminu ] , w szczególności tych , określających sposób waloryzacji /przeliczenia / waluty szwajcarskiej na polską i odwrotnie, według Tabeli Kursów obowiązujących u poprzednika prawnego strony pozwanej. To ten właśnie mechanizm , na zastosowanie którego kredytobiorcy jako klienci – konsumenci - nie mieli żadnego wpływu, ten bowiem był wprowadzony jednostronnie przez kredytodawcę na podstawie wzorca umownego i ostatecznie decydował o tym ile pieniędzy zostało ówcześnie małżonkom M. udostępnione przez bank oraz w jaki sposób poszczególne raty kapitałowo – kredytowe wpływały na rzeczywiste zmniejszenie ich zobowiązania kredytowego. Taki ich charakter prowadził do nieważności umowy jako całości albowiem nie mogła ona nadal funkcjonować, w warunkach uznania tych klauzul za nie wiążące ich jako klientów banku. Dodać jeszcze należy , iż jak wynika z ustaleń poczynionych w postępowaniu, żadne postanowienie umowne spośród tych , które składały się na mechanizm służący opisanym wyżej przeliczeniom ,nie zostało z kredytobiorcami indywidualnie uzgodnione. W szczególności bank nie dowiódł- mimo , że to na nim spoczywał obowiązek w tym zakresie- faktów pozwalających na wniosek przeciwny. A i M. M. dokonali jedynie wyboru gotowego produktu przygotowanego przez przedsiębiorcę. Dla zrealizowania przesłanki rzeczywistego wpływu konsumenta na treść postanowień umownych nie wystarczy wykazanie, że dowiedział się o treści postanowień których niedozwolony charakter podnosi, w odpowiednim czasie, a strony prowadziły w tym przedmiocie negocjacje. Konieczne jest udowodnienie przez przedsiębiorcę , szczególnie jeżeli posługuje się przygotowanym przez siebie wzorcem , wspólnego ustalenia ostatecznej ich treści , w wyniku rzetelnych negocjacji, w ramach których konsument miał realny wpływ na treść określonego postanowienia umownego, chyba że zostało ono sformułowane przez niego i włączone do umowy na jego żądanie. / por. w tej materii także judykat Sądu Najwyższego z dnia 10 grudnia 2019r , sygn.IV CSK 443/18 , powołany za zbiorem Legalis /. Takich indywidualnych uzgodnień przed podpisaniem umowy z kontrahentami - konsumentami nie było, w tym w szczególności w odniesieniu do postanowień określających sposób, w jaki kwota kredytu i sumy rat kapitałowo odsetkowych, będą przeliczane z waluty szwajcarskiej na polską i odwrotnie. W ocenie Sądu II instancji , kwestionowane w postępowaniu postanowienia umowne /w szczególności wskazane przez Sąd I instancji zapisy Regulaminu] dotyczyły- wbrew odmiennemu stanowisku banku wyrażonemu w apelacji- świadczeń głównych stron. W utrwalonym obecnie orzecznictwie sądowym , zostało zgodnie przyjęte zapatrywanie o takim charakterze mechanizmu przeliczeniowego, w kredytach denominowanych i indeksowanych do waluty obcej [ waloryzowanych walutą obcą ] / por. powołane jedynie przykładowo wyroki Sądu Najwyższego: z 4 kwietnia 2019 r., sygn. III CSK 159/17, z 9 maja 2019 r., sygn. I CSK 242/18 i z 11 grudnia 2019 r., sygn. V CSK 382/18., wskazane za zbiorem Legalis /. Obowiązek zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu w oznaczonych terminach spłaty , stanowi główne świadczenie kredytobiorcy. Natomiast klauzula według której dochodzi do przeliczenia dokonywanych przez niego wpłat rat na walutę obcą [ w tym przypadku na franka szwajcarskiego ] wpływa na wysokość tego świadczenia. To z zastosowania tego mechanizmu wynika , w jakiej wysokości świadczenie główne ma być spełnione, co tym bardziej upewnia poprawność takiej jej kwalifikacji. Wobec powyższego poddanie tych postanowień umownych kontroli pod kątem abuzywności jest możliwe tylko pod warunkiem, że nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny , a zatem jeżeli nie zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem , nie spełniając tym samym wymogu przejrzystości materialnej wynikającej z art. 4 ust. 2 oraz art. 5 dyrektywy nr 93/13/ EWG. Jak wyjaśnił TSUE w wyroku z dnia 20 września 2017 r. w sprawie o sygnaturze C - 186/16, wymóg wyrażenia warunku umownego prostym i zrozumiałym językiem oznacza, że warunek ten musi zostać zrozumiany przez konsumenta zarówno w aspekcie formalnym i gramatycznym, jak i w odniesieniu do jego konkretnego zakresu, tak aby właściwie poinformowany , a przy tym jako osoba dostatecznie uważna i rozsądna , mógł nie tylko dowiedzieć się o możliwości wzrostu lub spadku wartości waluty obcej, ale również miał realną możliwość oszacowania konsekwencji ekonomicznych takiego potencjalnego następstwa dla swoich zobowiązań finansowych. Zdaniem Sądu II instancji, ustalenia faktyczne poczynione w postępowaniu nie dają dostatecznych podstaw do uzasadnionego przyjęcia, iż w momencie zawierania umowy A. i M. M.
nie budzi wątpliwości, iż postanowienia umowy, które określają zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, a także spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień umownych. / por. wskazane tylko ilustracyjnie orzeczenia SN z 27 lutego 2019 r. sygn. II CSK 19/18 i z 29 października 2019 r. sygn. V CSK 382/18 , powołane za zbiorem Legalis / Klauzule takie mają charakter abuzywny, gdyż kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jego interesy. Przy czym sprzeczność z dobrymi obyczajami i naruszenie tych interesów polega, w tym wypadku, na uzależnieniu wysokości świadczeń banku i konsumenta od swobodnej decyzji silniejszej strony stosunku zobowiązaniowego / przedsiębiorcy/. / por. tylko ilustracyjnie wyroki SN z 13 grudnia 2018 r., sygn. V CSK 559/17 i z 11 grudnia 2019 r., sygn. akt V CSK 382/18 powołany za zbiorem Legalis /. W ocenie Sądu Apelacyjnego postanowienia łączącej strony umowy, zawartej w dniu 22 grudnia 2008r. w zakresie ryzyka walutowego oraz określające wskazany wyżej sposób dokonywania przeliczeń walut polskiej i szwajcarskiej , w odwołaniu się do danych kursowych kształtowanych jednostronnie przez bank, przybierających postać przygotowanych przezeń i obowiązujących w banku Tabel Kursów, uznać należy, za niedozwolone. Nie ma znaczenia dla tej oceny to, w jaki sposób umowa w rzeczywistości była wykonywana i jak , po jej zawarciu , zmieniała się jej treść. / por. także uchwalę[ 7] Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2018 r., sygn. III CZP 29/17 powołaną za zbiorem Lex. Przechodząc do oceny skutków niedozwolonego charakteru tych postanowień , wskazać na wstępie należy , iż zgodnie z treścią uchwały SN z dnia 7 maja 2021 sygn. III CZP 6/21 , powołanej za zbiorem Lex /, której stanowisko Sąd II instancji, w składzie rozpoznającym sprawę podziela, niedozwolone postanowienie umowne jest od początku, z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść konsumenta, który ewentualnie może udzielić następczo świadomej i wolnej zgody na to postanowienie i w ten sposób przywrócić mu skuteczność z mocą wsteczną. W rozpoznawanej sprawie , o czym była już uprzednio mowa , stanowisko pozwanych było jednoznaczne co do tego, iż nie są zainteresowani , w warunkach abuzywności części postanowień, w utrzymaniu w dalszym ciągu umowy jako obowiązującej pomiędzy stronami. Eliminacja tych postanowień z umowy powoduje brak możliwości określenia mechanizmu oznaczenia wysokości świadczenia jakie konsument - kredytobiorca - ma otrzymać od drugiej strony- skoro jak w rozstrzyganej sprawie – pozwani otrzymali od banku złotówki po ich przeliczeniu według kursu / ceny / kupna waluty szwajcarskiej oraz byli zobowiązani spełniać na rzecz banku , w ramach umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej, w odwołaniu się do kursu jej sprzedaży przez powodowy bank / jego poprzednika prawnego/ wedle którego, [ w stanie faktycznym rozstrzyganej sprawy ] przeliczana miała być wpłata złotówkowa, mająca prowadzić do ograniczenia długu małżonków M.. Zgodnie ze stanowiskiem TSUE, wyrażonym w motywach wyroku z dnia 3 października 2019r sygn. C – 260/18 , postanowienie art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13/ EWG , należy wykładać w ten sposób [a jest to wykładania, którą Sądy krajowe muszą brać pod uwagę przy rozstrzyganiu indywidualnych spraw], iż stoi ono na przeszkodzie wypełnianiu luk w umowach spowodowanych eliminacją klauzul uznawanych za niedozwolone , wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym, nie będących przepisami dyspozytywnymi lub takimi , które będą mieć zastosowanie dlatego , że strony umowy wyrażą na to wolną i uświadomioną zgodę. Takiej regulacji ,[ jak dotąd] w polskim porządku prawnym brak. Nie można też w sposób usprawiedliwiony przyjmować , że wolą stron w końcu 2008r było zawarcie umowy kredytu waloryzowanego walutą obcą , bez mechanizmu waloryzacji wzajemnych świadczeń , na podstawie kursów waluty polskiej i szwajcarskiej, przy równoczesnym pozostawieniu wskaźnika LIBOR , stosowanego tylko w kredytach walutowych oraz indeksowanych do lub denominowanych w takim zagranicznym pieniądzu. Analiza treści pozostałych postanowień umownych w tym w szczególności tych , które określały sposób wypłaty kwoty kredytu i warunki jej spłaty, takiemu zamiarowi w sposób nie budzący wątpliwości zaprzecza , by przypomnieć tylko sposób określenia wysokości należności odsetkowej i sposobu jej wyrażenia. Skoro tak , to uzasadnionym jest wniosek zgodnie z którym tego rodzaju zabiegi , jakie postuluje bank , motywując zarzut naruszenia art. 358 §1 i 2 kc poprzez jego niezastosowanie , mające polegać na utrzymaniu umowy w mocy , w powołaniu się na tę normę i przy jej zastosowaniu , wypełnienia powstałych w niej luk treściowych są - szczególnie przy stanowczym, zrelacjonowanym wyżej , stanowisku procesowym pozwanych - niedopuszczalne - skoro prowadziłoby to , do tak znacznego przekształcenia umowy, iż wywołałoby skutek nie dający się pogodzić z charakterem stosunku prawnego nawiązanego przez strony czynności prawnej z 22 grudnia 2008r. Trzeba także podkreślić , iż eliminacja postanowień niedozwolonych o ile nie miałoby prowadzić do nieważności umowy jako całości , musi zapewniać to , że prawa i obowiązki stron są nadal ściśle oznaczone i w tym zakresie nie zachodzi skutek deformacji regulacji umownej, [także z punktu widzenia celu jaki strony chciały osiągnąć, wyrażając wzajemny konsens poprzez zawarcie umowy kredytowej określonego rodzaju, na oznaczonych naówczas warunkach]. W rozpoznawanej sprawie tego rodzaju deformacja , przy aprobacie dla argumentacji apelacyjnej banku , zwłaszcza zaważywszy na charakterystyczne elementy kredytu waloryzowanego walutą obcą , miałaby przy jej potencjalnym utrzymaniu , miejsce. Zarzuty naruszenia art. 405 kc w zw. z art. 410 kc oraz art. 6 ust.1 i 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13/ EWG nie będą weryfikowane przez Sąd Odwoławczy albowiem obydwa odnoszą się do nieuwzględnienia przez Sąd Okręgowy w Nowym Sączu tej części roszczenia pieniężnego , które miało wynikać z uprawnienia banku do wynagrodzenia za korzystanie przez pozwanych z kapitału kredytu. Apelacja w zakresie , który dotyczył tej części rozstrzygnięcia Sądu I instancji , który żądania strony powodowej w tej części nie uwzględnił, została cofnięta . Środek odwoławczy strony powodowej jest uzasadniony , jak wskazano wcześniej, jedynie w nieznacznej części. Trafnie bowiem bank podnosi zarzut materialny naruszenia art. 455kc w zw. z art. 481 kc w warunkach ,gdy Sąd I instancji uznał , że odsetki ustawowe za opóźnienie są należne byłemu kredytodawcy od zasądzonego świadczenia z tytułu zwrotu rzeczywiście udostępnionego małżonkom M. kapitału kredytu [ w kwocie 420 775 zł ] , dopiero od dnia następnego po dniu przeprowadzenia rozprawy podczas przebiegu której pozwani zostali przezeń pouczeni o następstwach rozliczeniowych ewentualnego uznania umowy z dnia 22 grudnia 2008r. za nieważną z powodu niedozwolonego charakteru części jej postanowień.[ od dnia 13 lipca 2022r do dnia zapłaty ] Sąd krajowy jest związany stanowiskiem orzeczniczym TSUE dokonującym interpretacji przepisów prawa europejskiego albowiem tylko Trybunał jest organem uprawnionym do dokonywania autorytatywnej wykładni przepisów tego prawa. Jego elementem składowym jest m.in. Dyrektywa 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Zatem Sąd Apelacyjny jest związany stanowiskiem orzeczniczym TSUE , wyrażonym w wyroku z dnia 14 grudnia 2023r sygn. C- 28/22 , w którym podtrzymał swoje stanowisko zaprezentowane w wyroku z dnia 7 grudnia 2023r, sygn. C- 140-22, a zgodnie z którymi, stan wymagalności roszczeń rozliczeniowych pomiędzy klientem banku – konsumentem- a tym przedsiębiorcą, w sytuacji potwierdzenia niedozwolonego charakteru postanowień wzorca umownego stosowanego przez silniejszą stronę stosunku zobowiązaniowego zależy tylko od skutecznego wezwania do zapłaty tych świadczeń - według przepisów ogólnych prawa krajowego. Zasada ta musi odnosić się do obu podmiotów stosunku obligacyjnego powstałego w oparciu o umowę kredytową [ która została ze wskazanej wyżej przyczyny została uznana za nieważną / trwale bezskuteczną/ . Zatem uprawnienie do domagania się przez stronę powodową odsetek ustawowych za opóźnienie uzależnione jest tylko od tego czy skutecznie wezwała pozwanych do zwrotu świadczenia z tytułu udzielonego im kapitału kredytu. Po takim wezwaniu , przy braku oznaczenia terminu wykonania przez nich tego obowiązku [ a termin ten nie został określony przez bank] pozostawali w stanie opóźnienia , uprawniającego do naliczenia odsetek , o ile świadczenia tego nie spełnili - jak określa to art. 455kc – niezwłocznie. Analiza akt sprawy usprawiedliwia wniosek , iż tego rodzaju odrębnego wezwania strona powodowa wobec do byłych kredytobiorców nie wystosowała przed procesem. Zatem jego formą było pismo procesowe z dnia 20 grudnia 2021r , w którym zawarła rozszerzenie żądania pozwu o roszczenie zgłoszone jako ewentualne , obejmujące m. in tę należność/ por k. 1155-1156 akt / Bank w ramach omawianego zarzutu podnosi , iż w tej sytuacji , początkową datę naliczenia należnych odsetek ustawowych za opóźnienie należy określić na dzień 31 stycznia 2022r. Tym nie mniej w sytuacji , gdy w aktach brak jest dowodu doręczenia pełnomocnikowi pozwanych odpisu pisma rozszerzającego , a odpowiedział na nie w formie pisma procesowego datowanego na 14 lutego 2022r- nota bene wykorzystując termin , który w tym celu zakreślił pozwanym Sąd Okręgowy / por k 1184- 1251 akt / , o opóźnieniu po stronie byłych kredytobiorców, w odniesieniu do tego obowiązku , w sposób uzasadniony można mówić od dnia następnego po tej dacie , czyli od 15 lutego 2022r. /do dnia zapłaty / To stanowisko było podstawą do uznania , przez Sąd Odwoławczy , przy podzieleniu w części wskazanego zarzutu materialnego apelującego banku , że w częściowym uwzględnieniu jego środka odwoławczego, wyrok Sądu Okręgowego w Nowym Sączu ulega zmianie w sposób w skazany wskazany w punkcie 1 orzeczenia reformatoryjnego, na podstawie art. 386 kpc Przy braku podstaw, z przyczyn podanych wcześniej , do oceny apelacji strony powodowej za uzasadnioną w pozostałej części , została ona oddalona , na podstawie art. 385 kpc / pkt 2 sentencji motywowanego orzeczenia / Apelacja pozwanych , jak wskazano wyżej , oparta wyłącznie na zarzutach materialnych, nie jest uzasadniona i podlega oddaleniu w całości. Nie maja racji byli kredytobiorcy, gdy realizacji zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji art.
stała się trwale nieskuteczna / nieważna / , nie dopiero od czasu kiedy, po pouczeniu o następstwach rozliczeniowych jej nieważności na rozprawie 12 lipca 2022r. pozwani odmówili , zgody na dalsze jej obowiązywanie pomiędzy stronami ale jej brak należy łączyć już z datą złożenia przez nich odpowiedzi na pozew banku w dniu 22 marca 2017r. / por k. 73- 104 akt / Stanowisko to nie jest uzasadnione dlatego , że pomija dwa kluczowe dla oceny tego , w ten sposób uzasadnianego zarzutu, elementy. Pierwszy dotyczy tego, że w pierwotnie zgłoszonym żądaniu pozwu bank wprawdzie domagał się zasądzenia od pozwanych kwoty pieniężnej ale jej podstawą miało być uprzednie , skuteczne , zdaniem strony powodowej, wypowiedzenie przez terminem umowy kredytowej w warunkach , gdy kredytobiorcy nie wykonywali swoich obowiązków umownych w ustalonych wzajemnie przez strony terminach. Do tak zidentyfikowanego roszczenia pozwani odnieśli się , w bardzo obszernej redakcyjnie, odpowiedzi na pozew , przy czym wobec żądania banku podnosili , jak wskazuje na to lektura motywów odpowiedzi , bardzo liczne , ma przy tym , po części wzajemnie się wykluczające zarzuty ale służące stanowisku zgodnie z którym roszczenie poddane pod osąd jest nieusprawiedliwione gdyż, ich zdaniem , brak było dostatecznych podstaw do oceny , że umowa nie może nadal nie może wiązać stron , chociaż , co niewykluczone, na innych nieco warunkach. Tym kontekście trzeba też przypomnieć ,iż jak wynika z ustaleń dokonanych w sprawie , a niekwestionowanych w środku odwoławczym małżonków M. , w szczególności pozwana A. M., prowadziła z bankiem rozmowy służące zmianie tych warunków , w tym deklarowała ratalną spłatę zadłużenia. Pokreślić również należy , że nie znalazło się w tej odpowiedzi , jednoznacznie wyartykułowane żądanie pozwanych wzajemnego rozliczenia dotąd spełnionych świadczeń dla których podstawą byłoby ocena , iż umowa z dnia 22 grudnia 2008r. jest ab initio nieważna z powodu niedozwolonego charakteru części jej postanowień. Drugi ma swoja podstawę w fakcie , że w ramach postępowania rozpoznawczego przed Sądem Okręgowym w Nowym Sączu żądanie takiego rozliczenia zostało po raz pierwszy sformułowane - i to przez bank nie pozwanych - w treści uzasadnienia roszczenia zgłoszonego przezeń jako ewentualne , w piśmie procesowym z dnia 20 grudnia 2021r , w ramach którego strona powodowa dochodziła zarówno zwrotu kwoty udzielonego kapitału jak i wynagrodzenia za korzystanie z niego. Dopiero wtedy bank zaczął upatrywać dla niego podstawy faktycznej w tym , iż o ile umowa mogłaby zostać uznana za nieważną z powodu abuzywności części postanowień , a wobec tego domaga się tych świadczeń, w ramach takich rozliczeń . Co znamienne do sformułowania roszczenia ewentualnego skłoniło Bank (...) S.A. nie dotychczasowe stanowisko procesowe byłych kredytobiorców , w tym to wyrażone w tak eksponowanej w ramach omawianego zarzutu odpowiedzi na pozew ale ówczesne stanowisko orzecznicze SN w tzw. sprawach frankowych , w szczególności uchwała o sygnaturze III CZP 6/21. Do tego roszczenia także polemicznie odnieśli się pozwani , o czym była mowa także wcześniej , i dopiero wówczas spór stron przeszedł w istocie na płaszczyznę oceny istnienia podstaw do przyznania bankowi świadczeń o rozliczeniowym podłożu, w warunkach ewentualnego uznania umowy kredytowej za nieważną z powodu niedozwolonego charakteru części jej postanowień. W tej sytuacji nie można zasadnie mówić , iż tak umotywowany zarzut apelacyjny małżonków M. jest trafny , a roszczenie banku , zgłoszone jako ewentualne przedawnione, w tym w sposób szczególny z przyczyny na którą powołują się pozwani w jego podstawie. Tym samym nietrafny jest także drugi w przyjętej przez nich kolejności zarzut materialny , także budowany na argumencie zgodnie z którym o wymagalności roszczenia banku uwzględnionego przez Sąd I instancji należy mówić już od daty pisma procesowego zawierającego odpowiedź na pozew. Trzeci z zarzutów opiera się na konsekwentnie prezentowanej przez pozwanych tezie, iż roszczenie pieniężne oponenta procesowego uwzględnione w zaskarżonym wyroku, nie jest wymagalne , a przez to, jako przedwczesne podlegać powinno oddaleniu , dlatego , iż o takiej wymagalności można potencjalnie mówić nawet nie od daty wezwania do spełnienia przez nich świadczenia przez przeciwnika procesowego , w ramach roszczenia ewentualnego ani nawet od daty przyjętej przez Sąd Okręgowy związanej z dokonanym przezeń pouczeniem byłych kredytobiorców ale dopiero od dnia wykreślenia / ku czemu strona powodowa powinna, współpracując z pozwanymi powinna wcześniej podjąć określone czynności / hipoteki obciążającej nieruchomość małżonków M. , która zabezpieczała spłatę zobowiązania kredytowego oraz usunięcia przez bank wpisów dotyczących pozwanych we właściwych rejestrach jako podmiotów zobowiązanych kredytowo wobec Banku (...) S.A. , a wcześniej jego poprzednika prawnego. Stanowisko to nie jest usprawiedliwione. Pogląd uznający je za nietrafne, wyrażony przez Sąd Okręgowy , w motywach zaskarżonego orzeczenia, Sąd Odwoławczy podziela . Do tego należy dodać zapatrywania TSUE , wyartykułowane w powołanych wyżej orzeczeniach poruszających kwestie wymagalności wzajemnych roszczeń rozliczeniowych , ich wzajemnego zakresu oraz możliwości uznawania każdej ze stron umowy kredytowej za pozostającą w opóźnieniu w spełnieniu świadczeń rozliczeniowych , w warunkach uznania, iż umowa , która dotąd je łączyła, jest trwale bezskuteczna/ nieważna / wobec abuzywności części jej postanowień. W końcowym fragmencie uzasadnienia koniecznym jest odniesienie się do zarzutu zatrzymania podniesionego przez pozwanych w jednej z ostatnich części odpowiedzi na apelację strony przeciwnej / por. k. 1462 akt, str. 67 odpowiedzi / Podkreślając na wstępie , iż że małżonkowie M. mimo , że złożyli w dniu 27 września 2022r – k. 1463 akt / materialne oświadczenie o potrąceniu wierzytelności wzajemnej wobec pretensji pieniężnej banku / obejmującej należność z tytułu udzielonego kapitału której Sąd I instancji trafnie, w części nie uwzględnił jako należnej bankowi / , nie zdecydowali się podnieść w ramach procesu , w tym na jego odwoławczym etapie, procesowego zarzutu potrącenia [ co wyklucza dokonywanie przez Sąd II instancji jego oceny , chociaż trzeba dla porządku wskazać , iż nie dowodzili , że swoje pretensje finansowe objęte tym materialnym oświadczeniem , wcześniej postawili w stan wymagalności poprzez wezwanie do ich zapłaty przez drugą stronę ] powiedzieć należy , że : zgodnie z obecnie już ukształtowanym orzecznictwem SN , które Sąd II instancji w składzie rozpoznającym sprawę podziela, w warunkach, gdy strona odwołująca się do zarzutu zatrzymania, w rozumieniu art. 496 kc, może równocześnie skorzystać z zarzutu potrącenia wierzytelności wzajemnej wobec pretensji finansowej drugiej strony , nie może się na taki zarzut skutecznie powoływać. / por. w tej materii spośród kilku, wskazane jedynie ilustracyjnie judykaty SN z 12 września 2023, sygn. I CSK 4015/23 oraz z 24 października 2024, sygn. I CSK 2443/24 – obydwa powołane za zbiorem Lex/ Już tylko na marginesie dla zapewnienia kompletności wywodu powiedzieć także należy, iż przedstawionej oceny szczególnie w odniesieniu do materialnego zarzutu potrącenia wierzytelności wzajemnej powodów nie zmienia stanowisko TSUE zajęte w wyroku z dnia 19 czerwca 2025r , sygn. C- 396/24 . Nie jest ono podstawą do przyjęcia, iż stosowana obecnie powszechnie w tzw. sprawach frankowych , w ramach wzajemnych rozliczeń byłych stron umowy kredytowej , teoria dwóch kondykcji , w sytuacji takiej jaka ma miejsce w rozstrzyganej sprawie, prowadzonej z inicjatywy banku , ma być zastąpiona teorią salda. Sąd rozpoznający taką sprawę nie jest bowiem uprawniony do jej stosowania poprzez korygowanie z urzędu rozmiaru należności finansowej banku w warunkach takich , gdy byli kredytobiorcy – konsumenci szczególnie zastępowani zawodowo w procesie, zwłaszcza którzy nie spłacili dotąd nawet połowy udzielonego im kapitału / z oświadczenia małżonków M. o potrąceniu - k. 1463 akt- wynika , że dotąd świadczyli drugiej stronie z tego tytułu sumę 174 293, 82 zł /, nie podejmują czynności natury procesowej / w formie zarzutu tego rodzaju / aby do skutku ograniczenia wysokości świadczenia dochodzonego w postępowaniu przez drugą stronę , doprowadzić. Z podanych przyczyn w uznaniu , iż żaden z zarzutów apelacyjnych sformułowanych przez pozwanych nie jest uzasadniony, opartą na nich apelację Sąd II instancji oddalił w całości , na podstawie art. 385 kpc ./ punkt 2 sentencji motywowanego wyroku /. Rozstrzygając o kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Odwoławczy orzekł o ich wzajemnym zniesieniu pomiędzy stronami , na podstawie art. 100 kpc w zw. z art. 391 §1 kpc. Uznał takie rozstrzygnięcie kosztowe jako najbardziej właściwe , które należy wykładać w ten sposób , iż każda ze stron ponosi je we własnym zakresie. Uwzględnił przy tym z jednej strony , że w części strona powodowa cofnęła apelację, a tylko w niewielkim zakresie pozostała jej część została oceniona jako trafna . Wziął jednak także pod uwagę , że apelacja pozwanych , negująca zasadę ich odpowiedzialności rozliczeniowej wobec banku, została oddalona , a skala rzeczywiście poniesionych kosztów na etapie postępowania odwoławczego przez bank , jest bardzo istotnie wyższa od tej , szczególnie w zakresie uiszczonej opłaty sądowej , którą obowiązani byli pokryć pozwani. / pkt 3 sentencji motywowanego orzeczenia /.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.