c prowadzi do wniosku, że w nie doszło do jej skutecznego zawarcia z uwagi na rażące naruszenie interesu pozwanych/powodów wzajemnych jako konsumentów poprzez niekorzystne ukształtowanie ich sytuacji ekonomicznej na skutek nieusprawiedliwionej i niekorzystnej dysproporcji praw i obowiązków. Zgodnie z art.
c postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W pierwszym rzędzie należy dokonać oceny czy umowa zawierała niedozwolone postanowienia (klauzule ryzyka walutowego), jaki miały charakter, czy określały główne świadczenia stron. W tym względzie należy zwrócić uwagę na treść następujących wyroków Trybunału Sprawiedliwości: z 30 kwietnia 2014r C-26/13; z 20 września 2017 r. C-186/16; z 20 września 2018r. C-51/17; z 14 marca 2019 r. C-118/17 oraz z dnia 3 października 2019 r. C-260/18. Orzeczenia te zapadły na tle umów kredytu zawartych z konsumentami i zawierających ryzyko walutowe (kredytu indeksowanego, denominowanego lub wprost kredytu walutowego). W ocenie TSUE nie jest możliwe odrywanie klauzuli ryzyka walutowego (wyrażonej czy to przez indeksację czy też denominację) od mechanizmu przeliczania waluty krajowej na walutę obcą i Trybunał Sprawiedliwości konsekwentnie kwalifikuje klauzule dotyczące ryzyka wymiany, do których zalicza także sposób ustalania kursu wymiany, jako klauzule określające główny przedmiot umowy kredytu. W wyroku z 20 września 2017r. C-186/16 dokonał wykładni art. 4 ust 2 dyrektywy Rady 93/13 z 5.04.1993r. W uzasadnieniu wyroku C- 260/18 (pkt 44 wyroku)Trybunał ponownie potwierdził swoje stanowisko w odniesieniu do kredytu indeksowanego, że klauzule dotyczące ryzyka wymiany określają główny przedmiot umowy. Orzeczenia te są wiążące dla Sądu Polskiego. Stosując prounijną wykładnię art.
w zw. z art. 4 i 6 art. dyrektywy 93/13 przyjęto więc, że kwestionowane przez powodów postanowienia umowy kredytu, które wprowadzają ryzyko kursowe (ryzyko wymiany) przez mechanizm indeksacji, stanowią klauzulę określającą główne świadczenia stron ( essentialia negotii). Tym samym w dalszym etapie rozważań, w świetle art.
c, konieczna jest ocena czy określone w spornej umowie i stanowiące główne świadczenia stron klauzule ryzyka walutowego w §1ust.3; §7ust.1; §8 ust.4; §12 ust.2 i 5, §14 ust.5, §18 ust.3 zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, co skutkowałoby związaniem stron umową. Umowa kredytowa w §7ust.1; §8 ust.4; §12 ust.2 i 5, §14 ust.5, §18 ust.3 zastrzegają warunki indeksacji świadczenia do kompetencji banku odsyłając do kursów walut zawartych w "Tabeli kursowej (...)" obowiązującej w banku. Prawo Banku do ustalania kursu waluty nie doznaje żadnych umownych ograniczeń w postaci skonkretyzowanych, obiektywnych kryteriów zmian stosowanych kursów walutowych. Bank swobodnie ustalał, według tylko sobie znanych zasad, kursy walut, mając nieograniczone prawo kształtowania raty. Jest to równoznaczne z prawem dowolnego kształtowania wysokości świadczeń głównych (wysokości raty i całej należności) w czasie trwania stosunku prawnego. Tym samym nie można mówić o jednoznacznym określeniu głównego świadczenia. Umowa powoduje swoistą nierówność informacyjną stron. Powodowie jako konsumenci, na podstawie treści umowy, w chwili jej zawarcia, nie byli w stanie oszacować całości kwoty, którą będą musieli spłacić w przyszłości, a o poziomie zadłużenia ratalnego [wysokości raty], dowiadywali się dopiero w związku z podjęciem odpowiedniej sumy z ich rachunku. Jest to nie do zaakceptowania, w tym zakresie umowa kształtuje prawa i obowiązki powoda w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco narusza ich interesy w rozumieniu art.
kc. Dodatkowym naruszeniem dobrych obyczajów i rażącym naruszeniem usprawiedliwionych interesów konsumentów jest zastrzeżenie dwóch różnych kursów wymiany: kursu kupna dla przeliczenia wypłaconego przez bank kredytu, zaś kursu sprzedaży dla obliczania rat spłacanego kredytu. Powoduje to nieuzasadnione korzyści kosztem konsumenta i narusza równorzędność stron umowy przez nierównomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków między partnerami stosunku obligacyjnego. Bank naruszył obowiązek rzetelnego poinformowania konsumentów. Powinien przedstawić pełną informację umożliwiającą podjęcie racjonalnej decyzji o długofalowych skutkach, w tym przedstawić wahana kursów wymiany i ryzyko związane z zaciągnięciem kredytu w walucie obcej, klarownie wyjaśnić, jak na wysokość raty kredytu wpłynęłaby silna deprecjacja kursu waluty krajowej, a także wyjaśnić, że ryzyko kursowe z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się trudne do udźwignięcia w przypadku dewaluacji waluty, co nie miało miejsca. Powód/Pozwany wzajemny nie wykazał by takie pouczenie miało miejsce. Należy więc uznać, że nie mieli realnej możliwości oddziaływania na treść postanowień umownych, nie zostały indywidualnie uzgodnione, a przedstawiciel baku wskazywał korzyści wynikające z niskiej raty i stabilnego kursu franka. Stanowisko, że przyjęcie przez konsumenta oferty banku oznacza rezygnację z pertraktacji i akceptację umowy, a jej podpisanie jest równoznaczne z indywidualnym uzgodnieniem postanowień umownych, nie zasługuje na uwzględnienie. Art.
stanowi, że nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Przez rzeczywisty wpływ należy rozumieć realną możliwość oddziaływania na treść postanowień umownych. Okoliczność, iż konsument znał treść danego postanowienia i nawet rozumiał je, nie może przesądzać o tym, że zostało ono indywidualnie uzgodnione. Uzgodnionymi indywidualnie są tylko takie klauzule umowne, na których treść istotnie mógł on w praktyce oddziaływać. W niniejszej sprawie powodowie nie mieli realnego wpływu na ewentualną zmianę klauzul proponowanych przez przedsiębiorcę nawet nie zdawał sobie z tego sprawy. Przyjęli propozycję kredytu jako najkorzystniejszą, podpisali przygotowaną umowę. O braku indywidualnych negocjacji postanowień umownych świadczy również, że klauzule indeksacyjne zostały zawarte w regulaminie, a więc dokumencie, który nie podlega indywidualnym uzgodnieniom, a ponadto może być w każdej chwili zmieniony przez pozwanego. Powoduje to, że umowa stron nie wiąże. Skutek nieważności nie został również zniwelowany przez nowelę art. 69 Pr. bank wprowadzająca z dniem 26 sierpnia 2011 roku regulację wyrażoną w ust. 2 pkt 4a tej ustawy. Ustawa weszła w życie po zawarciu umowy. Oceny prawnej umowy nie zmienia zawarcie przez strony aneksu umożliwiającego spłatę kredytu w CHF. Co prawda nieuczciwy charakter warunku indeksacji, został usunięty i powodowie od jego podpisania spłacają kredyt w CHF. Odpadła więc od tego momentu niepewność co do wysokości zobowiązania. Jednakże w świetle art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, sąd krajowy jest zobowiązany do stwierdzenia nieuczciwego charakteru warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, nawet jeśli warunek ten został zmieniony przez te strony w drodze umowy. Takie stwierdzenie pociąga za sobą przywrócenie sytuacji, w jakiej znajdowałby się konsument w braku warunku, którego nieuczciwy charakter zostałby stwierdzony, chyba że konsument poprzez zmianę nieuczciwego warunku zrezygnował z takiego przywrócenia w drodze wolnej i świadomej zgody [min. pkt 61 wyroku trybunału Sprawiedliwości z 29.04.2021 C-19/20]. Z aneksu nie wynika, by powodowie poprzez zmianę tego nieuczciwego warunku świadomie zrezygnowali z przywrócenia sytuacji, w jakiej znajdowaliby się w braku tego warunku. Tym samym nie zrzekli się możliwości powołania się na jego abuzywny charakter. Z ich punktu widzenia celem aneksu było jedynie zmniejszenie kosztów raty Pozwani/Powodowie wzajemni poinformowani przez Sąd na rozprawie w dniu 30.07.2025r. o możliwych negatywnych dla nich konsekwencjach związanych z ustaleniem nieważności umowy oświadczyli, że nie chcą jej utrzymania w mocy. Skoro nie doszło do skutecznego zawarcia umowy z uwagi na naruszenie normy art.
Do rozliczeń stron zastosowanie znajdą przepisy art. 405-411k.c. regulujące bezpodstawne wzbogacenie. Zgodnie z art. 405kc kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe zwrotu jej wartości. Obowiązkiem stron umowy kredytu jest wzajemne zwrócenie świadczeń. Roszczenia stron mają charakter odrębny (niezależny), co oznacza, że nie ulegają automatycznie wzajemnej kompensacji i konsument może żądać zwrotu w całości spłaconych rat kredytu niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu. [uchwała SN z 7.05.2021 IIICZP 6/21]. Żądanie zwrotu całości nominalnej kwoty kredytu, bez jednoczesnego uwzględnienia uiszczonych przez kredytobiorców rat należy uznać za niezgodne z prawem europejskim, nadmiernie obciążające konsumentów, czemu dał wyraz TSUE w orzeczeniu z 19.06.2025 C-396/24. Tym samym roszczenie banku powinno być ograniczone o dokonane przez kredytobiorców spłaty rat. Dodatkowo zarzut potrącenia pozwanych - powodów wzajemnych w części obejmującej odsetki należy uznać za skuteczny. Na skutek zgłoszonego zarzutu potrącenia (w odniesieniu do wierzytelności CHF wg kursu z dnia potrącenia 4,4528zł) wierzytelności umorzyły do wysokości wierzytelności niższej (art. 498§1i2kc) i wyczerpały całe roszczenie banku [pełnomocnictwo k-138, oświadczenie z dnia 3.03.2025 r. k-136-137]. Argument, że do potrącenia nie mogła być przedstawiona wierzytelność z tytułu odsetek ustawowych za opóźnienie za okres od 1.01.2022r. do 3.03.2025r. od kwot: 11.078,42CHF oraz 119.518,77zł (115.306,45zł kapitału, a także 1.820zł prowizji i 2.393,32zł składki od ubezpieczenia niskiego wkładu, stanowiące element nieważnej umowy, przekazane w ramach raty kredytu pozwanemu, który był beneficjentem ubezpieczeń, podlegają więc zwrotowi) tj. kwoty 3.979,5CHF i kwoty 42.932,61zł jest bezzasadny. Wierzytelność z tytułu odsetek powstała na skutek zakwestionowania ważności umowy przez kredytobiorców i wezwania do zapłaty we wniosku o zawezwanie do próby ugodowej z 31.01.2017r. Bank pozostawał w opóźnieniu ze spełnieniem świadczenia pieniężnego. Wierzytelność o odsetki nabrała samodzielnego charakteru i mogła zostać przedstawiona do potrącenia. Podobnie potrąceniu nie stoi na przeszkodzie treść przepisu art. 203 1 §1pkt 1kpc. Powodowie wzajemni złożyli osobne oświadczenie o potrąceniu, przed złożeniem odpowiedzi na pozew i pozwu wzajemnego, wierzytelność została uprawdopodobniona dokumentem – zawezwaniem do próby ugodowej, ponadto wysokość spełnionego przez kredytobiorców roszczenia wynika wprost z zaświadczenia banku o spłacie rat [dołączonego do pozwu k-26-31], więc stanowisko zawarte w piśmie procesowym, że kwestionuje roszczenie, bez zakwestionowania swojego dokumentu, który wystawił nie może odnieść skutku. Ponadto w rozumieniu art. 203 1 kpc ten sam stosunek prawny, z którego wynikać ma wierzytelność wzajemna, powinien być rozumiany szeroko. Będą tu wchodziły w grę powiązane ze sobą funkcjonalnie wieloelementowe stosunki prawne, a do takich należą wzajemne świadczenia z nieważnej umowy kredytu. Żądanie zapłaty powodów wzajemnych w ramach powództwa wzajemnego obejmowało nadwyżkę ponad uiszczony kapitał i przedstawione do potrącenia odsetki tj 35.403,33CHF oraz raty uiszczone w okresie od 31.12.2024 do 28.02.2025r. w kwocie 807,26CHF łącznie 36.210,59CHF. Jak wyżej wskazano żądanie jest uzasadnione. Zgłoszony na rozprawie w dniu 30.07.2025 zarzut przedawnienia roszczeń banku jest bezzasadny. Pomimo wcześniejszego zakwestionowania umowy i zawezwania do próby ugodowej w 2017r. oraz następnie wezwania do zapłaty w 2021r. należy uznać, że bieg terminu przedawnienia roszczenia banku biegnie od stwierdzenia nieważności umowy. Pozwani- powodowie wzajemni realizowali cały czas umowę, spłacali raty więc w taki sposób uznawali roszczenie banku. Brak podstaw by ich bierność w kwestionowaniu umowy działała na niekorzyść banku/ W związku z powyższym w pkt 1 oddalono powództwo główne, W pkt 2 na zasadzie art. 98kpc zasądzono od powoda głównego na rzecz pozwanych głównych kwotę 5.400zł kosztów zastępstwa procesowego (wg minimalnej stawki) W pkt 3 na mocy art. 189kpc ustalono, że zawarta pomiędzy stronami umowa kredytu hipotecznego nr. (...) z dnia 8.11.2004r. jest nieważna W pkt 4 na zasadzie art. 405kc zasądzono od pozwanego wzajemnego na rzecz powodów wzajemnych kwotę 36.210,59CHF. O odsetkach orzeczono na zasadzie art. 481kc, zasądzono je od kwoty 35.403,33CHF od dnia 4.03.2025r. pozwany był wezwany do zapłaty pozostawał więc w opóźnieniu, od kwoty 807,26CHF odsetki zasądzono zgodnie z żądaniem po upływie 7 dni od doręczenia pozwu wzajemnego tj od dnia 12.04.2025 [k-177], W pkt 5 na zasadzie art. 98kpc zasądzono od pozwanego wzajemnego na rzecz powodów wzajemnych kwotę 6.400zł kosztów procesu w tym opłatę od pozwu i minimalne wynagrodzenie pełn,
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.