k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to jednak postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W niniejszej sprawie pozwana posiadała status konsumenta, bowiem dochodzone pozwem roszczenie wynikało z umowy pożyczki zawartej z przedsiębiorcą niezwiązanej bezpośrednio z działalnością gospodarczą lub zawodową pozwanej. Specyfika sposobu zawarcia przedmiotowej umowy pożyczki jednoznacznie wskazuje na brak rzeczywistego wpływu konsumenta na treść umowy pożyczki. Umowa będąca źródłem zgłoszonych w pozwie roszczeń stanowi wydruk sporządzony przez stronę powodową, którego treść została przygotowana przez stronę powodową na wzorcu umownym przez nią sporządzonym, jeszcze przed zawarciem przez strony tej umowy. Jak wynika z treści umowy pożyczki i wniosku o udzielenie pożyczki, pozwana jako pożyczkobiorca była uprawniona do wskazania propozycji indywidualnych warunków umowy jedynie w zakresie kwoty pożyczki, okresu na jaki ma zostać udzielona pożyczka (ilości spłacanych rat). Postanowienia zawartej umowy nie zostały z pozwaną uzgodnione indywidualnie. Pozwana mogła przystąpić do umowy w zaproponowanym jej kształcie, bądź jej nie zawierać, o czym świadczy treść wzoru umowy, zawierającej standardową treść wykorzystywaną powszechnie w tego typu umowach przez stronę powodową. Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. W niniejszej sprawie pozwana nie miała wpływu na treść postanowień w części umowy zawierającej wymienienie pozaodsetkowych kosztów umowy. Zgodnie z art.
ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje, a strona powodowa takiego dowodu nie zaproponowała (art. 6 k.c.). Nie może budzić również wątpliwości, że postanowienia umowne dotyczące prowizji pożyczkodawcy i opłaty przygotowawczej nie dotyczyły głównych świadczeń stron. Zdaniem Sądu postanowienia w powyższym zakresie nie dotyczą głównych świadczeń stron, ponieważ należą do nich tylko takie elementy konstrukcyjne umowy, bez których uzgodnienia nie doszłoby do jej zawarcia. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 czerwca 2004 r. (I CK (...)) wskazał, iż pojęcie „głównych świadczeń stron” (art.
2. k.c.) należy interpretować raczej wąsko, w nawiązaniu do elementów przedmiotowo istotnych umowy. Do głównych świadczeń stron należy przeniesienie przez pożyczkodawcę określonej ilości pieniędzy i ich zwrot przez pożyczkodawcę w późniejszym terminie. W ocenie Sądu pozwana nie miała żadnego wpływu na te postanowienia umowy, w których określono wskazane opłaty. Nie przedstawiono jej bowiem żadnego wyliczenia, różnych wariantów umowy, z których mogłaby ewentualnie wybrać najbardziej odpowiednią ofertę dla siebie. Strona powodowa na taką okoliczność się nie powoływała. Dokonując oceny postanowień umownych zawierających zapisy dotyczące prowizji pożyczkodawcy i opłaty przygotowawczej w świetle art.
k.c. należy stwierdzić, że opłata przygotowawcza i jej wysokość budziła wątpliwości Sądu. Opłata przygotowawcza w kwocie 340 zł zgodnie z postanowieniami (§
za sprzeczne z dobrymi obyczajami należy uznać m.in. działania wykorzystujące np. niewiedzę, brak doświadczenia konsumenta, naruszenie równorzędności stron umowy, działania zmierzające do dezinformacji, wywołanie błędnego przekonania konsumenta, wykorzystanie jego niewiedzy lub naiwności. Chodzi o działanie potocznie nazywane nieuczciwym, odbiegające in minus od przyjętych standardów (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 27 stycznia 2011 r., VI (...)). Z kolei rażące naruszenie interesów konsumenta zachodzi w sytuacji, w której w rażący sposób została naruszona równowaga interesów stron umowy przez to, że jedna z nich wykorzystała swoja przewagę, formułując konkretne postanowienia umowy. Określenie „rażąco” należy stosować do znacznego odchylenia przyjętego uregulowania od zasady uczciwego wyważenia praw i obowiązków (tak m.in. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 14 września 2011 r., sygn. akt (...)). Pojęcie „interesów konsumenta” należy natomiast rozumieć szeroko, nie tylko jako interes ekonomiczny. Mogą tu bowiem wejść w grę także inne aspekty, jak choćby zdrowie konsumenta (i jego bliskich), jego czas zbędnie tracony, dezorganizacja toku życia, przykrości, zawód, itp. Jednocześnie ustawodawca wymaga, aby naruszenie interesów konsumenta było w stopniu rażącym, które to określenie odnosi się do wypadków znacznego, szczególnie doniosłego odbiegania przyjętego uregulowania od zasad uczciwego wyważenia praw i obowiązków w łączącym strony stosunku prawnym. Rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na jego niekorzyść w określonym stosunku obligacyjnym (tak m.in. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 14 grudnia 2010 r., sygn. akt VI ACa (...)). Sąd uznał, że ustalenie przez stronę powodową należnej jej prowizji pożyczkodawcy na poziomie 7910 zł przy kwocie udostępnionej pożyczki gotówkowej 8250 zł należy zakwalifikować jako sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszające interes pozwanej, będącej konsumentem, a jednocześnie słabszą stroną umowy. Niewątpliwie postanowienia (§ 1. 4 b) analizowanej umowy w zakresie prowizji pożyczkodawcy jawią się jako dowolne, a wysokość tej prowizji jako rażąco wygórowana, nie mająca uzasadnienia, mając na uwadze wysokość i czas pożyczki. Istotne jest, że opłaty pobierane przez pożyczkodawcę powinny zostać określone przez pożyczkodawcę tak, aby nie stanowiły źródła ukrytego zysku. Ustalenie kosztów pożyczki udostępnionej pozwanej w kwocie 8250 zł (7910 zł prowizja + 340 zł opłata przygotowawcza) na kwotę równą pożyczce, to jest 8250 zł, które mają pokryć bliżej niesprecyzowane koszty, które wskazane zostały w załączniku do umowy pożyczki nieprzedstawionym do sprawy, stanowi naruszenie wskazanej powinności. Dokument na k. 48, na który powołuje się strona powodowa w piśmie procesowym z dnia 7 sierpnia 2024 roku nie może zostać uznany za załącznik do umowy pożyczki, albowiem nie został opatrzony żadnym podpisem, nadto zgodnie z art. 458 15 § 1 i 4 k.p.c. w postępowaniu konsumenckim przedsiębiorca ma obowiązek powołać wszystkie twierdzenia i dowody w pozwie, a dowody powołane później podlegają pominięciu jako spóźnione, chyba że ich powołanie nie było możliwe albo że potrzeba ich powołania wynikła później. Sprzeczne z dobrym obyczajem jest naruszenie ekwiwalentności świadczeń przy stosowaniu wobec konsumentów opłaty, której wysokość nie odpowiada wartości świadczeń realizowanych w ramach tej opłaty, co godzi w słuszny interes konsumenta. Należy przy tym przytoczyć stanowisko (...) wyrażone w odniesieniu do możliwości stosowania dyrektywy 93/13, zmienionej dyrektywą 2011/83, na gruncie polskiego porządku prawnego, który stwierdził, że artykuł 3 ust. 1 dyrektywy 93/13 zmienionej dyrektywą 2011/83 należy interpretować w ten sposób, że warunek umowny dotyczący pozaodsetkowych kosztów kredytu, który określa ten koszt poniżej ustawowego pułapu i który przenosi na konsumenta koszty działalności gospodarczej kredytodawcy, może powodować znaczącą nierównowagę wynikających z umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta, gdy obciąża konsumenta kosztami nieproporcjonalnymi w stosunku do świadczeń i do kwoty otrzymanego kredytu, czego ustalenie należy do sądu odsyłającego” (zob. wyrok TSUE w sprawach połączonych(...), (...) i (...) (...) S.A. z siedzibą w B. i in.). wobec powyższego Sąd uznał, że w realiach tej sprawy prowizja pożyczkodawcy stanowiła niedozwoloną klauzulę umowną. Dlatego postanowienia umowy w tym zakresie nie mogły wobec pozwanej wywołać pożądanych przez stronę powodową skutków prawnych. Sąd przyjął, że postanowienia analizowanej umowy pożyczki w przedmiocie pozaodsetkowych kosztów pożyczki w zakresie prowizji pożyczkodawcy stanowią niedozwolone klauzule umowne i zgodnie z art.
k.c. nie wiążą pozwanej. Strona powodowa w żaden sposób nie wykazała, aby określona przez nią prowizja stanowiła rzeczywiste, ponoszone przez nią koszty związane z zawarciem wyłącznie przedmiotowej umowy, a zatem należy uznać, iż wysokość tych opłat wskazuje jedynie na podejmowanie czynności zmierzających do obejścia przepisów o odsetkach maksymalnych. W konsekwencji pozwana zobowiązana była na mocy umowy pożyczki do zwrotu na rzecz strony powodowej jedynie kwoty udzielonej pożyczki w wysokości 8250 zł powiększonej o odsetki kapitałowe oprocentowane 7,19% w skali roku. Wobec tego, że spłata miała nastąpić w 36 ratach wysokość rat powinna wynosić 255,45 zł (raty równe, obejmujące spłatę pożyczki i odsetek umownych). Biorąc pod uwagę, że pozwana na dzień wypowiedzenia umowy pożyczki oraz wezwania do wykupu weksla dokonała spłat należności w łącznej kwocie 5110 zł (10 rat po 511 zł), należy stwierdzić, że zadłużenie w chwili doręczenia jej zarówno pisma zawierającego wezwanie do zapłaty, jak i pisma zawierającego oświadczenie o wypowiedzeniu umowy, nie istniało, a więc tym samym nie przekraczało równowartości jednej raty, co było konieczne do wezwania do zapłaty, a następnie wypowiedzenia umowy pożyczki. Kwota wpłat dokonanych do dnia wypowiedzenia umowy i wezwania do wykupu weksla wystarczyła na zaspokojenie ponad 20 rat, a zatem pozwana nie pozostawała w opóźnieniu z płatnością rat pożyczki. Zatem wypowiedzenie umowy dokonane w dniu 8 listopada 2022 roku nie mogło odnieść skutku. W konsekwencji weksel nie mógł zostać wówczas w ogóle wypełniony, a tym bardziej nie mógł zostać wypełniony na sumę wekslową uwzględniającą wypowiedzenie umowy. Weksel został natomiast wypełniony przy uwzględnieniu postanowień umowy, które jako abuzywne nie wiązały pozwanej. Odnosząc się do dołączonego do pozwu oświadczenia pozwanej o uznaniu długu, należy zaznaczyć, że dotyczy ono umowy pożyczki nr(...) zawartej pomiędzy stronami postępowania, a przedmiotowe roszczenie dochodzone jest na podstawie weksla, podstawą żądania pozwu jest zobowiązanie wekslowe, a nie umowa pożyczki. Nadto przedmiotowa umowa pożyczki nie została skutecznie wypowiedziana, co mogłoby dopiero skutkować wypełnieniem weksla. Ocena skuteczności wypowiedzenia umowy jest kwestią prawną, którą sąd bada z urzędu. Reasumując, weksel zgodnie z deklaracją wekslową nie mógł zostać wypełniony nie tylko na sumę w nim określoną, ale w ogóle nie mógł zostać wypełniony, co oznacza, że stronie powodowej nie przysługuje uprawnienie do dochodzenia roszczenia wekslowego. Dlatego Sąd oddalił powództwo, o czym orzekł w sentencji wyroku. Sygn. akt I C (...) upr ZARZĄDZENIE 1. (...) 2. (...) 3. (...) (...) (...)
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.