IV Nkd 228/25

(1)PESEL (...) ur. (...). c. G. i (...) zam. ul. (...)-(...) P. postanawia: 1. na podstawie art. 145 ust. 1 oraz art. 7 pkt. 10 ustawy z dnia 9 czerwca 2022 roku o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich zmienić stosowany wobec nieletniej R. P.

(1)środek wychowawczy orzeczony postanowieniem Sądu Rejonowego w Wieliczce z dnia 11 września 2024r. IV Nkd 39/24 i zastosować wobec nieletniej środek wychowawczy w postaci umieszczenia w młodzieżowym ośrodku wychowawczym, 2. na podstawie art. 21 ust 1 pkt 4 rozporządzenia ministra sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, przyznać adw. V. W. wykonującego zawód w Kancelarii (...) ul. (...), (...)-(...) od Skarbu Państwa Sądu Rejonowego w Wieliczce wynagrodzenie brutto w kwocie 295,20 zł (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100). sędzia Paweł Styrna Sygnatura akt IV Nkd 228/25 UZASADNIENIE postanowienia z dnia 24 marca 2026r. W dniu 7 listopada 2025 r. Sąd Rejonowy w Wieliczce, w sprawie o sygn. akt IV Nkd 228/25, wszczął z urzędu postępowanie o zmianę stosowanego wobec nieletniej R. P.

(1)środka wychowawczego, a także zastosował wobec niej środek tymczasowy w postaci umieszczenia w młodzieżowym ośrodku wychowawczym . Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Postanowieniem z dnia 11 września 2024 r., wydanym w sprawie o sygn. akt IV Nkd 39/24, Sąd Rejonowy w Wieliczce stwierdził, że nieletnia R. P.

(1)wykazuje przejawy demoralizacji polegające na zrachowaniach autodestrukcyjnych w postaci samookaleczania, nieprzestrzeganiu zasad obowiązujących w szkole, w tym opuszczaniu zajęć bez zgody nauczyciela, a także wikłaniu się w konflikty rówieśnicze, i w związku z tym zastosował wobec niej środek wychowawczy w postaci nadzoru kuratora sądowego. (akta IV NKd 39/24) W dniu 3 listopada 2025 r. nieletnia została zatrzymana jako osoba podejrzana o popełnienie czynu zabronionego, a następnie doprowadzona do prokuratury, gdzie przedstawiono jej zarzuty, po czym została przekazana pod opiekę matki, jednak w tym samym dniu oddaliła się z miejsca zamieszkania i została zgłoszona jako osoba zaginiona. W toku czynności podjętych przez funkcjonariuszy Policji nieletnia została odnaleziona, tym razem jednak zarówno matka, jak i ojciec odmówili przejęcia nad nią opieki, wskazując na narastające problemy wychowawcze i brak wpływu wychowawczego, w związku z czym została ona umieszczona w pieczy zastępczej. Następnie, jak wynika z informacji Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie, nieletnia po umieszczeniu w rodzinie zastępczej dokonała ucieczki, utrzymywała kontakt z dorosłym mężczyzną i nie przestrzegała żadnych zasad, co wskazywało na pogłębiający się proces demoralizacji. (pisma Policji K: 3-15), pisma PCPR w(...) K: 17-20). Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że w okresie poprzedzającym wszczęcie postępowania nastąpiło gwałtowne nasilenie problemów wychowawczych. Nieletnia nawiązała relację z dużo starszym mężczyzną, przestała uczęszczać do szkoły, oddalała się z domu bez wiedzy i zgody matki, była poszukiwana przez Policję, a także podejrzewana o zażywanie środków odurzających oraz udział w działaniach związanych z obrotem narkotykami. Odmawiała leczenia, nie stosowała się do zaleceń lekarskich, a po zatrzymaniu przez Policję nie wykazywała żadnej refleksji nad swoim zachowaniem. Rodzice utracili nad nią kontrolę wychowawczą i odmówili dalszego sprawowania opieki. Nieletnia utrzymywała kontakty z osobami mającymi konflikt z prawem, przejawiała zachowania agresywne i manipulacyjne, a także dopuszczała się gróźb wobec członków rodziny. Wskazano również, że nieletnia nie przestrzega norm społecznych, a jej demoralizacja przybrała charakter nasilony i postępujący. (wywiad K-76) W swoich zeznaniach złożonych na rozprawie w dniu 16 grudnia 2025r. wskazała, że nie postrzega swoich wcześniejszych zachowań jako ucieczek, podając, iż informowała matkę o opuszczaniu miejsca zamieszkania, przy czym przyznała, że we wrześniu 2025 r. oddaliła się do ojca do (...) oraz że po umieszczeniu jej w rodzinie zastępczej zbiegła z tej placówki, nie potrafiąc racjonalnie wyjaśnić swojego zachowania. Nieletnia potwierdziła również, że w okresie tych zdarzeń przebywała w towarzystwie znacznie starszego mężczyzny, z którym czasowo mieszkała w samochodzie, a także że nocowała poza domem u znajomych. Wskazała ponadto, iż od września 2025 r. opuszczała zajęcia szkolne, tłumacząc to stanem zdrowia oraz hospitalizacją, w tym pobytem w szpitalu psychiatrycznym. (protokół rozprawy K-110) Z opinii Opiniodawczego Zespołu Sądowych Specjalistów wynika, że nieletnia R. P.

(1)znajduje się w procesie nieprawidłowo przebiegającego rozwoju osobowości, cechuje się znaczną niedojrzałością emocjonalną, labilnością, impulsywnością oraz brakiem zdolności do kontroli własnych zachowań i przewidywania ich konsekwencji. W jej funkcjonowaniu ujawnia się skłonność do zachowań opozycyjno-buntowniczych, łamania norm społecznych oraz odrzucania odpowiedzialności za własne postępowanie, przy jednoczesnym utrwalonym poczuciu krzywdy, odrzucenia i braku wsparcia ze strony najbliższych. (opinia K-126). Biegli wskazali, że nieletnia wykazuje utrwalone zachowania autodestrukcyjne oraz ryzykowne, w tym zażywanie substancji psychoaktywnych, wchodzenie w relacje o charakterze nieadekwatnym do wieku, a także utrzymywanie kontaktów ze środowiskiem przestępczym. Jednocześnie nie dostrzega ona w pełni naganności swojego postępowania ani jego skutków, a podejmowane przez nią działania mają charakter impulsywny i są determinowane aktualnym stanem emocjonalnym. W zakresie uwarunkowań środowiskowych wskazano, że nieletnia wychowywała się w rodzinie funkcjonującej nieprawidłowo pod względem wychowawczym, w której brak było konsekwencji, stabilności oraz współdziałania rodziców. Matka przejawiała postawę nadopiekuńczą i niekonsekwentną, natomiast ojciec pozostawał w znacznym stopniu wycofany z procesu wychowawczego. W ocenie biegłych nieletnia nie miała zapewnionego środowiska gwarantującego poczucie bezpieczeństwa i stabilizacji, co przyczyniło się do kształtowania zaburzonych wzorców funkcjonowania oraz poszukiwania akceptacji w środowisku zdemoralizowanym. Biegli podkreślili, że proces demoralizacji nieletniej ma charakter zaawansowany i postępujący, a dotychczasowe oddziaływania wychowawcze, w tym środki o charakterze wolnościowym oraz wsparcie terapeutyczne, nie przyniosły trwałych efektów. Nieletnia nie podporządkowuje się normom i wymaganiom, nie respektuje autorytetów, a jej zachowanie wskazuje na wysokie ryzyko dalszej eskalacji zachowań niepożądanych, w tym konfliktów z prawem oraz podejmowania działań zagrażających jej bezpieczeństwu. W konsekwencji biegli uznali, że dla zapewnienia prawidłowego oddziaływania wychowawczego konieczne jest umieszczenie nieletniej w środowisku o charakterze strukturalnym i kontrolnym, które zapewni stały nadzór, konsekwencję wychowawczą oraz możliwość prowadzenia intensywnych oddziaływań resocjalizacyjnych. Wskazano, że młodzieżowy ośrodek wychowawczy jest środkiem adekwatnym do stopnia demoralizacji nieletniej, umożliwiającym jej funkcjonowanie w warunkach zapewniających bezpieczeństwo, izolację od negatywnych wpływów środowiskowych oraz prowadzenie ukierunkowanej pracy wychowawczej i terapeutycznej. Jednocześnie biegli zaznaczyli, że w przypadku dalszego pogłębiania się demoralizacji, w szczególności w razie potwierdzenia zarzutów karnych lub kolejnych ucieczek z placówki, zasadne byłoby rozważenie zastosowania środka o charakterze bardziej izolacyjnym, w postaci skierowania nieletniej do okręgowego ośrodka wychowawczego . Zgromadzony materiał wskazuje, że proces demoralizacji nieletniej ma charakter długotrwały i ulegał systematycznemu nasileniu, przy czym dotychczas stosowane środki wychowawcze, w tym nadzór kuratora, nie przyniosły oczekiwanych rezultatów, a zachowanie nieletniej uległo znacznemu pogorszeniu w drugiej połowie 2025 r., przejawiając się w eskalacji zachowań sprzecznych z normami społecznymi, utracie kontroli wychowawczej przez rodziców oraz konieczności podejmowania interwencji przez Policję i instytucje pomocowe. Sąd dokonał ustaleń faktycznych w szczególności na podstawie dowodów z dokumentów urzędowych oraz opinii biegłych, którym dał wiarę w całości, albowiem zostały sporządzone przez uprawnione podmioty w zakresie ich kompetencji, w przewidzianej prawem formie, a ich treść jest spójna, logiczna i wzajemnie się uzupełnia. Za w pełni wiarygodną Sąd uznał również opinię Opiniodawczego Zespołu Sądowych Specjalistów, która została sporządzona przez zespół specjalistów z zakresu psychologii na podstawie przeprowadzonych badań, analizy dokumentacji oraz wywiadu. Opinia ta jest pełna, logiczna i przekonująca, zawiera jednoznaczne wnioski oraz szczegółowe uzasadnienie, a jej treść pozostaje w zgodzie z pozostałym materiałem dowodowym, w szczególności z ustaleniami wynikającymi z wywiadu środowiskowego i informacji instytucjonalnych. Zeznania nieletniej R. P.

(1)Sąd uznał za wiarygodne jedynie w takim zakresie, w jakim znajdują potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym. W szczególności Sąd dał wiarę jej relacjom dotyczącym faktu przebywania poza miejscem zamieszkania, pobytu u ojca, ucieczki z rodziny zastępczej, hospitalizacji oraz utrzymywania kontaktów ze starszym mężczyzną. Okoliczności te znajdują bowiem potwierdzenie w dokumentach urzędowych oraz wywiadzie środowiskowym. Natomiast w pozostałym zakresie zeznania nieletniej nie mogły stanowić podstawy ustaleń faktycznych, albowiem mają charakter częściowo usprawiedliwiający jej zachowanie i nie znajdują potwierdzenia w innych dowodach. W szczególności nie sposób podzielić jej twierdzeń, jakoby jej oddalenia z miejsca zamieszkania nie miały charakteru ucieczek, skoro z dokumentów wynika, że była ona zgłaszana jako osoba zaginiona oraz poszukiwana przez Policję. Podobnie jej wyjaśnienia dotyczące przyczyn nieuczęszczania do szkoły oraz przebywania poza domem nie znajdują pełnego potwierdzenia w pozostałym materiale dowodowym, który wskazuje na szerszy kontekst problemów wychowawczych i postępującej demoralizacji. Reasumując, Sąd oparł swoje ustalenia przede wszystkim na dokumentach urzędowych oraz opinii biegłych, które uznał za w pełni wiarygodne, natomiast zeznania nieletniej uwzględnił jedynie w zakresie, w jakim pozostawały zgodne z tym materiałem dowodowym. Sąd zważył co następuje: Podstawę prawną zmiany zastosowanego wobec nieletniej środka wychowawczego stanowi art. 145 ust. 1 w związku z art. 7 pkt 10 ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich. Artykuł art. 145 ust. 1 ustawy przewiduje możliwość modyfikacji prawomocnie orzeczonych środków wychowawczych w toku ich wykonywania, jeżeli przemawiają za tym względy wychowawcze lub inne ważne względy. Przepis ten wyraża zasadę elastyczności i celowości oddziaływań wobec nieletniego, która stanowi jedną z podstawowych dyrektyw postępowania w sprawach nieletnich. Oznacza ona, że orzeczenie o zastosowaniu określonego środka wychowawczego nie ma charakteru definitywnego i niezmiennego, lecz podlega stałej weryfikacji przez sąd w toku jego wykonywania. Sąd rodzinny jest zobowiązany do bieżącej oceny, czy zastosowany środek odpowiada aktualnej sytuacji nieletniego, w szczególności jego stopniowi demoralizacji, postępom wychowawczym oraz warunkom środowiskowym, w jakich funkcjonuje. (tak: Konarska-Wrzosek Violetta, Wspieranie i resocjalizacja nieletnich. Komentarz Opublikowano: WKP 2023). Z zasady tej wynika, że środki wychowawcze nie mają charakteru represyjnego, lecz instrumentalny i funkcjonalny, ukierunkowany na osiągnięcie określonego celu wychowawczego. W konsekwencji ich dobór i utrzymywanie powinny być podporządkowane skuteczności oddziaływania, a nie trwałości samego rozstrzygnięcia. Jeżeli więc środek wychowawczy, choć prawidłowo dobrany na etapie jego orzekania, w toku wykonywania okazuje się niewystarczający lub nieskuteczny, sąd nie tylko może, ale jest zobowiązany do jego zmiany. W ramach tej regulacji dopuszczalne jest zarówno złagodzenie reakcji sądu, w sytuacji gdy nastąpiła istotna poprawa postawy nieletniego i dalsze stosowanie środka o większej intensywności byłoby zbędne, jak i jej zaostrzenie, gdy dotychczasowy środek nie realizuje swoich funkcji wychowawczych. W szczególności zastąpienie środka mniej ingerującego w sferę życia nieletniego środkiem bardziej intensywnym jest uzasadnione wówczas, gdy brak jest oczekiwanej zmiany zachowania, a zwłaszcza gdy dochodzi do utrwalenia lub pogłębienia przejawów demoralizacji. Zaostrzenie oddziaływania wychowawczego może polegać na przejściu od środków realizowanych w środowisku otwartym, opartych na współpracy nieletniego i jego otoczenia, do środków ingerujących w to środowisko poprzez jego zmianę i objęcie nieletniego zorganizowanym, całodobowym nadzorem. Taka modyfikacja znajduje uzasadnienie w sytuacji, gdy dotychczasowe oddziaływania nie doprowadziły do zahamowania negatywnych zachowań, a środowisko, w którym funkcjonuje nieletni, sprzyja dalszej demoralizacji lub nie zapewnia warunków do skutecznej pracy wychowawczej. Tym samym art. 145 ust. 1 ustawy pełni funkcję gwarancyjną dla skuteczności postępowania wychowawczego, umożliwiając sądowi reagowanie na zmieniającą się sytuację nieletniego i dostosowywanie stosowanych środków do rzeczywistych potrzeb wychowawczych, tak aby zapewnić realizację nadrzędnego celu, jakim jest przeciwdziałanie demoralizacji i prawidłowy rozwój nieletniego. Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy, należy zauważyć, że postanowieniem z dnia 11 września 2024 r., wydanym w sprawie o sygn. akt IV Nkd 39/24, wobec nieletniej R. P.

(1)zastosowano środek wychowawczy w postaci nadzoru kuratora sądowego w związku ze stwierdzonymi przejawami demoralizacji, obejmującymi zachowania autodestrukcyjne oraz naruszanie zasad funkcjonowania w środowisku szkolnym. Środek ten miał charakter wolnościowy i zakładał oddziaływanie wychowawcze w dotychczasowym środowisku nieletniej, przy wsparciu kuratora oraz współudziale rodziców. Jednakże zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje jednak, że środek ten nie przyniósł oczekiwanych rezultatów wychowawczych, a proces demoralizacji nieletniej uległ istotnemu pogłębieniu. W szczególności, jak wynika z informacji Policji oraz instytucji pomocowych, nieletnia zaczęła wchodzić w konflikt z prawem, została zatrzymana w związku z podejrzeniem popełnienia czynu zabronionego, oddalała się z miejsca zamieszkania, była poszukiwana jako osoba zaginiona, a także utrzymywała kontakty z osobami dorosłymi i środowiskiem przestępczym. Rodzice nieletniej utracili nad nią realny wpływ wychowawczy, co znalazło wyraz w odmowie przejęcia nad nią opieki. Nieletnia nie respektowała żadnych norm ani poleceń, przejawiała zachowania agresywne i manipulacyjne, a jej funkcjonowanie w środowisku rodzinnym i społecznym uległo wyraźnej destabilizacji. Z wywiadu środowiskowego wynika, że nieletnia zaprzestała realizowania obowiązku szkolnego, podejmowała zachowania ryzykowne, w tym zażywała środki psychoaktywne, pozostawała poza kontrolą rodziców, a jej demoralizacja przybrała charakter nasilony i dynamiczny. Dotychczasowe oddziaływania wychowawcze, w tym nadzór kuratora oraz próby wsparcia psychologicznego, okazały się nieskuteczne. Wnioski te znajdują potwierdzenie w opinii Opiniodawczego Zespołu Sądowych Specjalistów, z której wynika, że nieletnia znajduje się w procesie nieprawidłowo przebiegającego rozwoju osobowości, cechuje się znaczną niedojrzałością emocjonalną, impulsywnością oraz brakiem kontroli nad zachowaniem. W jej funkcjonowaniu ujawnia się utrwalony wzorzec zachowań opozycyjno-buntowniczych, skłonność do łamania norm społecznych oraz brak refleksji nad konsekwencjami własnych działań. Nieletnia przejawia zachowania autodestrukcyjne, sięga po środki psychoaktywne, wchodzi w relacje o charakterze nieadekwatnym do wieku oraz utrzymuje kontakty ze środowiskiem przestępczym. Biegli wskazali ponadto, że proces demoralizacji nieletniej ma charakter postępujący, a dotychczasowe oddziaływania nie doprowadziły do jego zahamowania. Nieletnia nie podporządkowuje się normom, nie respektuje autorytetów, a jej zachowanie wskazuje na wysokie ryzyko dalszej eskalacji zachowań niepożądanych, w tym konfliktów z prawem oraz podejmowania działań zagrażających jej bezpieczeństwu. Jednocześnie środowisko rodzinne, mimo podejmowanych prób oddziaływań, nie jest w stanie zapewnić skutecznej kontroli i wsparcia wychowawczego. W tej sytuacji dalsze stosowanie środka w postaci nadzoru kuratora należało uznać za niewystarczające i nieskuteczne. Zgodnie z art. 145 ust. 1 ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich, sąd rodzinny jest zobowiązany do modyfikacji stosowanego środka wychowawczego w przypadku, gdy przemawiają za tym względy wychowawcze, w szczególności gdy dotychczasowy środek nie realizuje swoich funkcji lub gdy proces demoralizacji ulega pogłębieniu. W takich okolicznościach uzasadnione jest zastosowanie środka o większej intensywności oddziaływania, w tym zmiana środowiska wychowawczego nieletniej. Umieszczenie nieletniej w młodzieżowym ośrodku wychowawczym stanowi środek adekwatny do stopnia jej demoralizacji oraz aktualnych potrzeb wychowawczych. Środek ten umożliwia zapewnienie nieletniej stałego nadzoru, odizolowanie jej od negatywnych wpływów środowiskowych oraz prowadzenie intensywnych, zorganizowanych oddziaływań resocjalizacyjnych. Jednocześnie daje realną szansę na zahamowanie postępującego procesu demoralizacji oraz stworzenie warunków do prawidłowego funkcjonowania społecznego. Mając na uwadze powyższe okoliczności, w szczególności nieskuteczność dotychczasowego środka, pogłębiający się proces demoralizacji nieletniej oraz konieczność podjęcia zdecydowanej i adekwatnej reakcji wychowawczej, Sąd uznał za zasadne zmianę stosowanego środka wychowawczego poprzez umieszczenie nieletniej w młodzieżowym ośrodku wychowawczym. sędzia Paweł Styrna sygnatura IV NKd 228/25 Zarządzenia: 1. odnotować uzasadnienie, 2. odpis postanowienia z uzasadnieniem doręczyć zgodnie z wnioskiem, 3. postanowienie z uzasadnieniem opublikować w portalu orzeczeń sadów powszechnych: HASŁO: Nieletni, ARTYKUŁ: art. 145 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2022r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich; TEZA: Artykuł 145 ust. 1 ustawy z 9 czerwca 2022r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich, pełni funkcję gwarancyjną dla skuteczności postępowania wychowawczego, umożliwiając sądowi reagowanie na zmieniającą się sytuację nieletniego i dostosowywanie stosowanych środków do rzeczywistych potrzeb wychowawczych, tak aby zapewnić realizację nadrzędnego celu, jakim jest przeciwdziałanie demoralizacji i prawidłowy rozwój nieletniego; w ramach tej regulacji dopuszczalne jest zarówno złagodzenie reakcji sądu, w sytuacji gdy nastąpiła istotna poprawa postawy nieletniego i dalsze stosowanie środka o większej intensywności byłoby zbędne, jak i jej zaostrzenie, gdy dotychczasowy środek nie realizuje swoich funkcji wychowawczych. W szczególności zastąpienie środka mniej ingerującego w sferę życia nieletniego środkiem bardziej intensywnym jest uzasadnione wówczas, gdy brak jest oczekiwanej zmiany zachowania, a zwłaszcza gdy dochodzi do utrwalenia lub pogłębienia przejawów demoralizacji. 4. Kal. 2 tygodnie z dd. 9 kwietnia 2026r. sędzia Paweł Styrna