III Ca 886/25

Sygn. akt III Ca 886/25 UZASADNIENIE wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 26 lutego 2026 r. Wyrokiem z dnia 3 września 2024 r. Sąd Rejonowy w Gorlicach oddalił powództwo P. D. przeciwko Z. D. o zapłatę kwoty 20 364,40 zł ( pkt. I ) oraz zasądził od powódki P. D. na rzecz pozwanego Z. D. kwotę 3 617,00 zł z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów procesu. Sąd Rejonowy ustalił, że postanowieniem z dnia 7 czerwca 2022 r. w sprawie o sygn. akt I Ns 231/20 Sąd Rejonowy w Gorlicach dokonał podziału majątkowego stron postępowania oraz zasądził od Z. D. na rzecz P. D. kwotę 86 350 zł tytułem spłaty z majątku dorobkowego stron. W toku postępowania o podział majątku wspólnego w sprawie sygn. I Ns 231/20 uczestniczka nie zgłaszała żądania zapłaty odsetek za opóźnienie na wypadek uchybienia terminowi spłaty, nie składała apelacji od postanowienia sądu pierwszej instancji co do istoty sprawy – niezawierającego rozstrzygnięcia w części dotyczącej odsetek za opóźnienie pomimo ustalenia spłaty, ani nie składała wniosku o uzupełnienie tego postanowienia w części dotyczącej odsetek za opóźnienie. Powyższe postanowienie z dnia 7 czerwca 2022 r. w sprawie sygn. I Ns 231/20 nie zawierało określenia terminu spełnienia świadczenia oraz wyrzeczenia w zakresie odsetek za opóźnienie w zapłacie kwoty spłaty. Postanowienie w zakresie rozstrzygnięcia o podziale majątku dorobkowego i spłaty na rzecz powódki zostało utrzymane w mocy postanowieniem Sądu Okręgowego w Nowym Sączu III Wydział Cywilny Odwoławczy z dnia 17 stycznia 2023 r. sygn. III Ca 524/

1. Po zakończeniu sprawy o podział majątku wspólnego Z. D. kilkukrotnie podejmował próby uzyskania numeru rachunku bankowego lub adresu, na który mógłby przekazać zasądzone środki pieniężne. Kierowane do powódki telefony oraz wiadomości sms pozostawały bez odpowiedzi. Pozwany kilkakrotnie był w mieszkaniu, w którym zamieszkiwała P. D. przy ulicy (...) w S., jednak nie zastał w nim powódki. Z informacji uzyskanych od sąsiadów wynikało, iż powódka nie zamieszkuje pod tym adresem. Również sama P. D., w toku postępowania o podział majątku dorobkowego deklarowała, że od listopada 2021 roku pracuje w Z., gdzie wynajmuje mieszkanie i przyjeżdża do S. średnio co 2-3 tygodnie w weekendy. W lutym 2023 r., z uwagi na nieobecność powódki, pozwany zmienił zamki w mieszkaniu przy ulicy (...) w S.. W piśmie z dnia 16 lutego 2023 r. pozwany zwrócił się do pełnomocnika powódki z żądaniem przedstawienia danych umożliwiających spełnienie świadczenia, jednak otrzymał ustną informację, że powódka ich nie udostępni. W dniu 1 marca 2023 r. Z. D. wystąpił do Sądu Rejonowego w Gorlicach z wnioskiem o zezwolenie na złożenie do depozytu sądowego kwoty 86 350 zł tytułem spłaty udziału w majątku wspólnym uczestniczki P. D.. Postanowieniem z dnia 8 listopada 2023 r. w sprawie sygn. I Ns 145/23 Sąd Rejonowy w Gorlicach zezwolił pozwanemu na złożenie do depozytu sądowego spłaty zasądzonej postanowieniem Sądu Rejonowego w Gorlicach z dnia 7 czerwca 2022 r., sygn. I Ns 231/20 w kwocie 86 350,00 zł (pkt I) oraz ustalił, że zdeponowana kwota może zostać wypłacona uczestniczce P. D. na jej wniosek bezwarunkowo (pkt II). Wskazana kwota została wpłacona na konto depozytowe Sądu Rejonowego w Gorlicach w dniu 23 lutego 2023 r. Na skutek apelacji złożonej przez P. D. Sąd Okręgowy w Nowym Sączu postanowieniem z dnia 25 września 2024 r. sygn. III Ca 49/24 zmienił postanowienie Sądu Rejonowego w Gorlicach z dnia 8 listopada 2023 r. oddalając wniosek o zezwolenie na złożenie do depozytu sądowego. W związku z powyższym, w dniu 16 grudnia 2024 r. Z. D. zwrócił się do Sądu Rejonowego w Gorlicach o wydanie depozytu sądowego w kwocie 86 350 zł na wskazany przez niego rachunek bankowy. Zarządzeniem z dnia 28 stycznia 2025 r. depozyt sądowy w kwocie 86 350 zł wraz z odsetkami został wypłacony na numer konta wskazany przez pozwanego. P. D. za pośrednictwem pełnomocnika – radcy prawnego P. T., w wiadomości e-mail z dnia 6 stycznia 2025 r. wskazała numer rachunku bankowego do zapłaty zobowiązania, informując o tym Z. D.. W dniu 31 stycznia 2025 r. pozwany przelał wskazane konto kwotę zasądzoną postanowieniem Sądu Rejonowego w Gorlicach z dnia 7 czerwca 2022 r., sygn. akt I Ns 231/20 w wysokości 86 350 zł. W ocenie Sądu Rejonowego powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. W pierwszej kolejności Sąd Rejonowy wskazał, iż podziela pogląd wyrażony w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 1971 roku, III CZP 34/71 ( publ. OSNC 1972 nr 4 poz. 62 ) zgodnie, z którym w wypadku, gdy w postanowieniu o podział majątku wspólnego prawomocnym postanowieniem zasądzono tytułem wyrównania udziału dopłatę pieniężną lub spłatę bez oznaczenia wysokości odsetek, to otrzymujący dopłatę lub spłatę nie może dochodzić tych odsetek w drodze odrębnego procesu. Taki wynik wykładni art. 618 k.p.c. w zw. z art. 688 k.p.c. w zw. art. 567 § 3 k.p.c., w pełni uwzględnia treść art. 212 § 3 k.c., według którego jeżeli ustalone zostały dopłaty lub spłaty, sąd oznaczy termin i sposób ich uiszczenia, wysokość odsetek, a w razie potrzeby także sposób ich zabezpieczenia. Jeżeli sąd nie orzekł w tym względzie lub orzekł niewłaściwie, zainteresowani uczestnicy powinni dochodzić swoich praw w tym postępowaniu, wnosząc apelację bądź też składając wniosek o uzupełnienie orzeczenia. Jeżeli uczestniczka tego nie uczyniła, nie może już po uprawomocnieniu się postanowienia wytoczyć powództwa o zasądzenie roszczeń nieuwzględnionych w postanowieniu nieprocesowym o podział majątku wspólnego, skoro stoi temu na przeszkodzie przyjęta przez ustawodawcę zasada koncentracji i rozstrzygnięcia w tych postępowaniach wszystkich zachodzących między uczestnikami stosunków, poza nielicznymi, co do których wyraźnie dopuszczono możliwość odesłania uczestników na drogę procesu. Skoro powódka w toku postępowania o podział majątku dorobkowego w sprawie sygn. I Ns 231/20 nie zgłaszała żądania zapłaty odsetek za opóźnienie na wypadek uchybienia terminowi zapłaty spłaty, a następnie nie składała apelacji od postanowienia sądu pierwszej instancji co do istoty sprawy – niezawierającego rozstrzygnięcia w części dotyczącej odsetek za opóźnienie, pomimo ustalenia spłaty – ani nie składała wniosku o uzupełnienie tego postanowienia w tym zakresie, nie może obecnie dochodzić roszczenia o zapłatę odsetek za opóźnienie w uiszczeniu spłaty w odrębnym procesie cywilnym. Przyjęcie wniosku przeciwnego prowadziłoby bowiem do zniweczenia celu i funkcji art. 618 k.p.c. Zdaniem Sądu brak zatem było podstaw do przyjęcia za podstawę rozstrzygnięcia w sprawie niniejszej poglądu odmiennego, wyrażonego w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 2003 r., III CZP 80/03, ( publ. OSNC 2005, nr 2, poz. 20 ), według którego brak rozstrzygnięcia w prawomocnym postanowieniu o dziale spadku o wysokości i terminie uiszczenia odsetek od zasądzonej spłaty nie uzasadnia zarzutu powagi rzeczy osądzonej w procesie o zapłatę odsetek za opóźnienie w dokonaniu spłaty. Stanowisko to poddane zostało trafnie krytyce przez przedstawicieli doktryny (por. A. Stempniak, Glosa do uchwały SN z dnia 27 listopada 2003 r., III CZP 80/03, PS 2007/7-8/189-197). Nie uwzględnia także w pełni akcesoryjności roszczenia o zapłatę odsetek. Sąd Rejonowy ocenił nadto, iż nawet gdyby przyjąć, że powódce przysługuje roszczenie o zapłatę odsetek, to i tak nie mogłoby ono zasługiwać na uwzględnienie, gdyż pozwany konsekwentnie podejmował działania zmierzające do wykonania zobowiązania, zaś brak jego realizacji nie był wynikiem opieszałości lub braku staranności po stronie dłużnika, lecz w istocie wynikał z podstawy wierzycielki, która przez długi czas nie udostępniła danych niezbędnych do prawidłowego wykonania świadczenia. W świetle powyższego nie można mu przypisać pozwanemu stanu opóźnienia w rozumieniu art. 481 k.c. Dodatkowo roszczenie o zapłatę odsetek winno zostać oddalone jako sprzeczne z art. 5 k.c., albowiem jego dochodzenie stanowiłoby nadużycie prawa podmiotowego. Przyznanie ochrony roszczeniu powódki w takich okolicznościach jak w niniejszej sprawie prowadziłoby bowiem do rażąco niesprawiedliwego rezultatu, polegającego na obciążeniu pozwanego konsekwencjami, które w rzeczywistości były następstwami samej powódki, a nie nielojalności czy opieszałości dłużnika. O kosztach procesu Sąd Rejonowy orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c., statuującego zasadę odpowiedzialności za wynik procesu i obciążył powódkę – jako przegrywającą proces – obowiązkiem zwrotu na rzecz pozwanego poniesionych przez niego kosztów procesu. Na zasądzoną kwotę złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika pozwanego w kwocie 3600 zł ustalone w oparciu o § 2 pkt. 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł. Nadto, zgodnie z art. 98 § 1 1 k.p.c. od wskazanych w pkt. 2 wyroku kosztów procesu Sąd zasądził ustawowe odsetki za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia. Powyższy wyrok w całości zaskarżyła apelacją powódka (k. 77-85 ) zarzucając Sądowi pierwszej instancji: I. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynika sprawy, tj.: art. 233 § 1 k.p.c. przez dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego skutkującej błędnymi ustaleniami faktycznymi przez uznanie, że: a. pozwany po zakończeniu sprawy o podział majątku dorobkowego kilkukrotnie podejmował próby uzyskania numeru bankowego lub adresu, na który mógłby przekazać zasądzone na rzec powódki środki pieniężne, b. niedokonanie przez pozwanego spłaty na rzecz powódki nie było wynikiem opieszałości lub braku staranności po stronie dłużnika lecz wynikało z postawy wierzycielki, która przez długi czas nie udostępniała danych niezbędnych do prawidłowego wykonania świadczenia, c. wiarygodne były zeznania świadka I. Z. oraz zeznania pozwanego w zakresie dotyczącym podejmowanych przez pozwanego prób nawiązania kontaktu z powódką w celu zrealizowania zobowiązania ustalonego w postanowieniu Sądu Rejonowego w Gorlicach z 7 czerwca 2022 r. sygn. akt I Ns 231/20 o spłacie, jak również braku odpowiedzi ze strony powódki, d. niewiarygodne były zeznania powódki w części, w której twierdziła, że pozwany nie podejmował prób nawiązania z nią kontaktu oraz ze mieszkała w S. przy ul (...) II. naruszenie prawa materialnego, tj.:
2. art. 481 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że pozwanemu nie można przypisać stanu opóźnienia w rozumieniu tego przepisu prawa,
3. art.212 § 3 k.c. w zw. z art. 567 § 3 k.p.c. i art. 688 k.p.c. w zw. z art. 46 k.r.o. i art. 1035 k.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że pominięcie rozstrzygnięcia w postępowaniu działowym w zakresie dotyczącym odsetek może być kwestionowane jedynie w drodze środków prawnych przysługujących w ramach tego postępowania a nie powinno stanowić przedmiotu kolejnego postepowania,
4. art. 5 k.c. przez jego nie właściwe zastosowanie i uznanie, że nawet gdyby hipotetycznie uznać zasadność powództwa co do zasady, to roszczenie o zapłatę odsetek winno zostać oddalone jako sprzeczne z art. 5 k.c. albowiem stanowi nadużycie prawa podmiotowego, W oparciu o powyższe zarzuty apelująca wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia przez zasądzenie od pozwanego na jej rzecz kwoty 20 364,40 zł wraz z odsetkami za opóźnienie liczonym od dnia złożenia pozwu do dnia zapłaty oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania pierwszo instancyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia wyroku do dnia zapłaty. Wniosła o przeprowadzenie w postępowaniu apelacyjnym dowodu z postanowienia Sądu Rejonowego w Gorlicach z 13 października 2025 r. w sprawie II Kp 293/25 na fakt pozbawienia powódki przez pozwanego jej rzeczy osobistych znajdujących się w mieszkaniu przy (...) w S. co prowadzi do oceny działania pozwanego jako sprzecznego z zasadami współżycia społecznego w tym z zasadaą uczciwości. Domagała się przeprowadzenia rozprawy apelacyjnej ( k. 78 ). W odpowiedzi na apelację ( k. 103-110 ) pozwany wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej oraz o zasądzenie na jego rzecz od powódki kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia wyroku do dnia zapłaty. Na rozprawie apelacyjnej z dnia 17 lutego 2026 r. powódka podtrzymała apelację( k. 120/2 od 00:07:28 ). Pozwany wniósł o oddalenie apelacji ( k. 120/2 od 00:14:31 ). Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja powódki okazała się zasadna, a podniesione w niej zarzuty są trafne. Zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego jest błędny. Uwzględnienie apelacji prowadzi do zmiany zaskarżonego wyroku przez uwzględnienie powództwa w całości oraz do zmiany rozstrzygnięcia o kosztach procesu. Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z art. 374 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym od dnia 7 listopada 2019 r. Sąd drugiej instancji może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, jeżeli przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym jest niedopuszczalne, jeżeli strona w apelacji lub odpowiedzi na apelację złożyła wniosek o przeprowadzenie rozprawy, chyba że cofnięto pozew lub apelację albo zachodzi nieważność postępowania. W apelacji powódka wniosła o przeprowadzenie rozprawy. Dlatego rozpoznanie apelacji nastąpiło na rozprawie apelacyjnej . Zgodnie z obowiązującym od 28 września 2023 r. art. 367 1 § 1 k.p.c. w zw. z art. 32 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw ( Dz.U. 2023 poz. 1860 ) apelacja podlegała rozpoznaniu w składzie jednego sędziego. W sprawie nie zaszły uchybienia skutkujące nieważnością postępowania, a których wystąpienie sąd odwoławczy ma obowiązek brać pod uwagę z urzędu stosownie do art. 378 § 1 k.p.c. Brak też podstaw do uchylenia zaskarżonego wyroku na podstawie art. 368 § 4 k.p.c. z powołaniem na nierozpoznanie istoty sprawy. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem pojęcie „istoty sprawy” odnosi się do jej aspektu materialnego, a nierozpoznanie istoty zachodzi wówczas, gdy rozstrzygnięcie sądu nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy, a więc gdy sąd zaniechał zbadania materialnej podstawy żądania (tak: wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 18 czerwca 2013 roku, I ACa 306/2013, publ. LexPolonica nr 6960459; wyrok SN z dnia 24 maja 2012 roku, V CSK 260/2011, publ. LexPolonica nr 4934975; wyrok SN z dnia 24 marca 2004 roku, I CK 505/2003, publ. LexPolonica nr 2025461). O sytuacji takiej można mówić, jeżeli np. sąd nie wniknął w całokształt okoliczności sprawy, ponieważ pozostając w mylnym przekonaniu ograniczył się do zbadania jedynie jednej okoliczności, w związku z czym przedwcześnie oddalił powództwo albo jeżeli zaniechał zbadania merytorycznych zarzutów pozwanego ( np. zarzutu przyczynienia, przedawnienia, itp. ). Do nierozpoznania istoty sprawy dochodzi również w sytuacji, w której sąd pierwszej instancji dokonał oceny prawnej roszczenia bez oparcia jej o właściwie ustaloną podstawę faktyczną i w związku z tym w sprawie zachodzi potrzeba poczynienia po raz pierwszy niezbędnych ustaleń faktycznych. Skorzystanie w takim wypadku z możliwości uzupełnienia postępowania dowodowego przez sąd drugiej instancji godziłoby w zasadę dwuinstancyjności postępowania sądowego, zagwarantowaną w art. 176 Konstytucji RP ( tak: wyroki SN: z dnia 12 lutego 2002 r., I CKN 486/00, nie publ., z dnia 21 października 2005 r., III CK 161/05, nie publ., z dnia 20 lipca 2006 r., V CSK 140/06, nie publ., z dnia 11 sierpnia 2010 r., I CSK 661/09, nie publ., z dnia 26 stycznia 2011 r., IV CSK 299/10, nie publ. i z dnia 12 stycznia 2012 r., II CSK 274/11, nie publ. oraz postanowienia z dnia 13 listopada 2014 r., V CZ 73/14, nie publ., z dnia 20 lutego 2015 r., V CZ 119/14, nie publ., z dnia 26 marca 2015 r., V CZ 7/15, nie publ., z dnia 2 lipca 2015 r., V CZ 39/15, nie publ. i z dnia 26 czerwca 2015 r., I CZ 60/15, nie publ.). W ocenie Sadu Okręgowego w realiach niniejszej sprawy jej istota została przez Sąd Rejonowy ustalona, zbadana i wyjaśniona. Sąd Rejonowy postępowanie przeprowadził prawidłowo i co do zasady dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych, które Sąd Okręgowy podziela i przyjmuje za własne bez konieczności ich ponownego przytaczania (tak: wyrok SN z 9 marca 2006 r., sygn. akt I CSK 147/05, publ. LEX nr 190753). W sytuacji zaś, gdy sąd odwoławczy orzeka na podstawie materiału zgromadzonego w postępowaniu w pierwszej instancji nie musi powtarzać dokonanych ustaleń, gdyż wystarczy stwierdzenie, że przyjmuje je za własne (tak: orzeczenia SN z dnia 13 grudnia 1935 r., publ. C III 680/
5. Zb. Urz. 1936, poz. 379, z dnia 14 lutego 1938 r., C II 21172/37, publ. Przegląd Sądowy 1938, poz. 380 i z dnia 10 listopada 1998 r., III CKN 792/98, publ. OSNC 1999, Nr 4, poz. 83, wyrok SN z dnia 5 marca 2015 r., V CSK 270/14, publ. LEX nr 1682218). W obecnym modelu procedury cywilnej sąd odwoławczy ( w ramach tzw. apelacji pełnej ) nie ogranicza się wyłącznie do kontroli orzeczenia sądu pierwszej instancji, lecz bada ponownie całą sprawę, a kontrolując prawidłowość zaskarżonego orzeczenia, pełni również funkcję sądu merytorycznego, który może rozpoznać sprawę od początku, uzupełnić materiał dowodowy lub powtórzyć już przeprowadzone dowody, a także poczynić samodzielnie ustalenia na podstawie materiału zebranego w sprawie. Tym samym postępowanie apelacyjne - choć odwoławcze - ma charakter merytoryczny (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, publ. OSNC 2008, Nr 6, poz. 55 i powołane tam orzecznictwo oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2013 roku, II CNP 72/12, publ. LEX nr 1360205). Sąd Okręgowy nie podziela oceny dowodów i argumentacji prawnej przedstawionej w pisemnym uzasadnieniu wyroku. Apelacja skutecznie zarzuca naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. w kontekście pominięcia niektórych dowodów lub ich niewłaściwej oceny. Z treści żądania pozwu wynika, że kwota 20 364,40 zł dochodzona była przez powódkę tytułem odsetek za opóźnienie w zapłacie spłaty określonej w postanowieniu Sądu Rejonowego w Gorlicach z 7 czerwca 2022 r. sygn. akt I Ns 231/
6. Żądanie powoda - zarówno samo żądanie, jak i uzasadniające je okoliczności faktyczne - wyrażone jest w procesie po raz pierwszy w pozwie (art. 187 § 1 k.p.c.), stanowiąc jego treść (J. Gudowski, M. Jędrzejewska, [w:] Komentarz do art. 321 Kodeksu postępowania cywilnego, pod red. T. Erecińskiego, Lex 2012). Sąd jest związany zarówno samym żądaniem pozwu, jak i jego podstawą faktyczną. Sąd nie może zatem zasądzać czego innego od tego, czego żądał powód, więcej niż żądał powód, ani na innej podstawie faktycznej niż wskazana przez powoda (zob. m. in. wyrok SN z dnia 9 lutego 2012 r., I PK 95/11, MoP 2012, nr 3, s. 114; wyrok SN z dnia 23 lipca 2015 r., I CSK 549/14, Legalis). Przez podanie okoliczności faktycznych - uzasadniających zgłoszone żądanie - należy rozumieć sytuację, w której powód opisuje w pozwie konkretne wydarzenia historyczne, z którymi wiąże powstanie po jego stronie określonego roszczenia wobec pozwanego. Wymóg przytoczenia w pozwie okoliczności faktycznych uzasadniających żądanie określa art. 187 § 1 pkt 2 k.p.c., zaś kwalifikacja materialnoprawna tego stanu faktycznego - jak już wskazano powyżej - należy do sądu. Oznacza to, że sąd może orzekać jedynie o roszczeniach, które wynikają z faktów przytoczonych przez powoda. Podstawą orzeczenia nie mogą być zaś okoliczności faktyczne, których powód nie objął swymi twierdzeniami (art. 321 § 1 k.p.c.). Związanie sądu granicami żądania obejmuje także elementy motywacyjne uzasadniające żądanie. Jak podniósł Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9 maja 2008 r. III CSK 17/2008 (LexPolonica nr 2019491) sąd orzeka o roszczeniach, które wynikają z faktów przytoczonych przez powoda. Prawidłowe zastosowanie zasady wynikającej z treści art. 321 k.p.c. ma ścisły związek z dokładnym określeniem żądania w pozwie (art. 187 k.p.c.), przy czym przyjmuje się, iż żądanie pozwu indywidualizują przytoczone okoliczności faktyczne, natomiast powód nie ma obowiązku podania podstawy prawnej dochodzonego roszczenia (da mihi factum, dabo tibi ius). Przepisy prawa materialnego wskazywane przez powoda, jako podłoże jego żądań, nie wiążą Sądu i mogą być przezeń pominięte przy wydawaniu orzeczenia co do istoty sporu, konstrukcja podstawy prawnej rozstrzygnięcia należy bowiem do Sądu (tak: Sąd Najwyższy m.in. w wyroku z dnia 25 kwietnia 2008 r., II CSK 613/07, publ. LEX nr 420867). Przyjęcie przez Sąd innej podstawy rozstrzygnięcia, niż wskazana w pozwie nie stanowi wyjścia poza granice żądania w ujęciu art. 321 § 1 k.p.c., natomiast oparcie wyroku na podstawie faktycznej niepowołanej przez powoda jest orzeczeniem ponad żądanie w rozumieniu art. 321 k.p.c. Ponadto art. 321 § 1 k.p.c. zakazuje zasądzać nie tylko więcej, niż powód żąda, lecz nie pozwala również wyrokować co do rzeczy, która nie była przedmiotem żądania, czyli zasądzać coś innego, niż strona żądała. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, iż z treści pkt. IV postanowienia Sądu Rejonowego w Gorlicach z 7 czerwca 2022 r. sygn. akt I Ns 231/20 wynika, że P. D. została zasądzona od Z. D. spłata w kwocie 86 350 zł. Postanowienie to w tym zakresie wobec oddalania apelacji P. D. przez Sąd Okręgowy w Nowym Sączu w sprawie III Ca 524/22 stało się prawomocne w dniu 17 stycznia 2023 r. Takie rozstrzygnięcie oznacza, że spłata w kwocie 86 350 stała się wówczas wymagalna. Sąd Rejonowy ustalił, że P. D., za pośrednictwem pełnomocnika – radcy prawnego P. T., dopiero w wiadomości e-mail z dnia 6 stycznia 2025 r. ( k. 28 ) wskazała numer rachunku bankowego do zapłaty zobowiązania, informując o tym Z. D.. W dniu 31 stycznia 2025 r. pozwany przelał ( k. 12 ) na wskazane konto kwotę zasądzoną postanowieniem Sądu Rejonowego w Gorlicach z dnia 7 czerwca 2022 r., sygn. akt I Ns 231/20 w wysokości 86 350,00 zł. W ocenie Sądu Okręgowego ustalenie to wcale jeszcze nie oznacza, że Z. D. nie opóźnił się w spełnieniu świadczenia należnego powódce. Należy zaznaczyć, iż zgodnie z art. 3 k.p.c. obowiązek przedstawienia dowodów spoczywa na stronach, jednak ciężar udowodnienia faktów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy obciąża stronę, która z faktów tych wywodzi skutki prawne ( art. 6 k.c. ). Ciężar dowodu w postępowaniu cywilnym z reguły spoczywa na powodzie. Powinien on dowieść wystąpienia faktów tworzących jego prawo podmiotowe będące źródłem roszczeń oraz faktów uzasadniających jego odpowiedź na zarzuty pozwanego, natomiast pozwany dowodzi faktów uzasadniających jego zarzuty przeciwko roszczeniu powoda - fakty tamujące oraz niweczące (wyroki SN: z dnia 20 grudnia 2006 r., IV CSK 299/06, publ. LEX nr 233051; z dnia 29 września 2005 r., III CK 11/05, publ. LEX nr 187030). Reguły rozkładu ciężaru dowodu mają charakter gwarancyjny, wskazując stronę, która poniesie negatywne konsekwencje nieudowodnienia faktów mających dla rozstrzygnięcia istotne znaczenie. Z art. 232 k.p.c. wynika zasada, że to strony, a nie sąd, powinny przedstawiać materiał pozwalający poczynić ustalenia faktyczne, z których wywodzą skutki prawne. Sąd nie jest bowiem odpowiedzialny za wynik procesu (wyrok SN z dnia 7 października 1998 r., II UKN 244/98, OSNAPiUS 1999, Nr 20, poz. 662), jak również nie jest jego rzeczą zarządzanie dochodzenia w celu uzupełnienia lub wyjaśnienia twierdzeń stron i wykrycia środków dowodowych pozwalających na ich udowodnienie, sąd nie jest też zobowiązany do przeprowadzenia z urzędu dowodów zmierzających do wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy (wyrok SN z dnia 17 grudnia 1996 r., I CKU 45/96, OSNC 1997, nr 6-7, poz. 76). Nie jest więc rzeczą Sądu poszukiwanie za stronę dowodów przez nią niewskazanych, mających na celu udowodnienie jej twierdzeń (co wyraźnie podkreślił Sąd Najwyższy w wyroku z 17 grudnia 1996 r., I CKU 45/96, publ. OSNC 1997/6-7/76). Działanie Sądu z urzędu mogłoby prowadzić bowiem w okolicznościach niniejszej sprawy do naruszenia prawa do bezstronnego Sądu i odpowiadającego mu obowiązku przestrzegania zasady równego traktowania stron (art. 32 ust. 1 i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) - tak: wyrok SN z dnia 12 grudnia 2000 r., V CKN 175/00 z aprobującą glosą W. Broniewicza, publ. OSP 2001/7/8/116 C). Stąd inicjatywa dowodowa należała do stron postępowania, a strony doskonale wiedziały jakie okoliczności podlegają dowodzeniu. Skoro powódka uwiarygodniła, że spłata z majątku stała się wymagalna po dniu 17 stycznia 2023 r., a pozwany spełnił świadczenie dopiero 31 stycznia 2025 r., to na pozwanym spoczywał już ciężar wykazania, że do opóźnienia z jego strony nie doszło. Sąd Rejonowy ustalił tymczasem, że po zakończeniu sprawy o podział majątku wspólnego do sygn. akt I Ns 231/20 Z. D. kilkukrotnie podejmował próby uzyskania numeru rachunku bankowego lub adresu, na który mógłby przekazać zasądzone środki pieniężne. Kierowane do powódki telefony oraz wiadomości sms pozostawały bez odpowiedzi. Pozwany kilkakrotnie był też w mieszkaniu, w którym zamieszkiwała P. D. przy ulicy (...) w S., jednak nie zastał w nim powódki. Na podstawie informacji uzyskanych od sąsiadów pozwany miał być przekonany, iż powódka nie zamieszkuje pod tym adresem. P. D., w toku postępowania o podział majątku dorobkowego ( I Ns 231/20 ) deklarowała, że od listopada 2021 r. pracuje w Z., gdzie wynajmuje mieszkanie i przyjeżdża do S. średnio co 2-3 tygodnie w weekendy. Sąd Rejonowy ustalił, iż w lutym 2023 r. z uwagi na nieobecność powódki, pozwany zmienił zamki w mieszkaniu przy ulicy (...) w S., a w piśmie z dnia 16 lutego 2023 r. pozwany zwrócił się do pełnomocnika powódki z żądaniem przedstawienia danych umożliwiających spełnienie świadczenia, jednak otrzymał ustną informację, że powódka ich nie udostępni. W konsekwencji w dniu 1 marca 2023 r. Z. D. wystąpił do Sądu Rejonowego w Gorlicach z wnioskiem o zezwolenie na złożenie do depozytu sądowego kwoty 86 350,00 zł tytułem spłaty udziału w majątku wspólnym uczestniczki P. D., a Sąd Rejonowy w Gorlicach postanowieniem z dnia 8 listopada 2023 r. w sprawie sygn. I Ns 145/23 wniosek ten uwzględnił. Bezspornie na skutek apelacji złożonej przez P. D. Sąd Okręgowy w Nowym Sączu postanowieniem z dnia 25 września 2024 r. sygn. III Ca 49/24 zmienił postanowienie Sądu Rejonowego w Gorlicach z dnia 8 listopada 2023 r. i oddalali wniosek o zezwolenie na złożenie do depozytu sądowego. Z pisemnego uzasadnienia Sądu Okręgowego wynika ( k. 68-69 akt III Ca 49/24 ), iż przesłanka do złożenia przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego z art. 467 pkt. 1 k.c. ( nieznane miejsce zamieszkania wierzyciela ) nie zachodzi, bo P. D. osobiście odebrała odpis wniosku w sprawie I Ns 145/23 pod adresem ul. (...) w S.. Sam brak niewskazania nr konta bankowego przez wierzycielkę P. D. nie oznacza zwłoki wierzyciela w rozumieniu art. 486 k.c. i nie uzasadnia zezwolenia sądu na złożenie świadczenia do depozytu sądowego, gdyż zwolnienie ze zobowiązania pieniężnego może nastąpić na różne sposoby, między innymi przez zapłatę gotówki do ręki wierzyciela lub przekazem pocztowym. Wymiana zamków w mieszkaniu przy ul. (...) w S. przez Z. D. w ocenie Sadu Okręgowego orzekającego w sprawie III Ca 49/24 była działaniem bezprawnym, nieuzgodnionym z P. D. i samowolnym naruszeniem jej posiadania. Podjęte przez dłużnika działania sprzeczne z prawem nie mogą uzasadniać wniosku o zezwolenie na złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego, ponieważ są to okoliczności za które dłużnik ponosi odpowiedzialność. Sąd Okręgowy w składzie rozpoznającym apelację P. D. złożoną w niniejszej sprawie w pełni podziela stanowisko Sądu Okręgowego wynikające z uzasadnienia postanowienia w sprawie III Ca 49/
7. Dodać trzeba, iż do apelacji P. D. dołączyła kopię postanowienia Sądu Rejonowego w Gorlicach z 13 października 2025 r. ze sprawy II Kp 293/25 ( k. 87-92 ), z uzasadniania, którego wynika, iż wyrokiem z 23 października 2023 r. w sprawie I C 114/23 posiadanie lokalu mieszkalnego przy ul. (...) w S. zostało P. D. przywrócone przez nakazanie Z. D. wydania kluczy do tego lokalu i wydania kluczy do przynależnej piwnicy. W ocenie Sądu Okręgowego w składzie rozpoznającym apelację P. D. złożoną w niniejszej sprawie w świetle tych ustaleń nie można przyjąć, że P. D. dopuściła się zwłoki w odbiorze świadczenia pieniężnego oraz że Z. D. prawidłowo świadczenie to zaoferował wierzycielce do zapłaty. W tym zakresie Sąd Okręgowy – jak już podkreślono - podziela stanowisko zawarte w uzasadnieniu postanowienie Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 25 września 2024 r. sygn. III Ca 49/24 ( k. 68-69 tamtych akt ), iż brak było podstaw do złożenia przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego. Z punktu widzenia zarzutów naruszenia prawa procesowego ma to takie znaczenie, że świadczy o błędnej ocenie dowodów dokonanej przez Sąd Rejonowy, czyli o naruszeniu art. 233 § k.p.c. Przypomnieć trzeba, że podstawowym zadaniem sądu orzekającego, wyrażającym istotę sądzenia jest rozstrzyganie kwestii spornych w warunkach niezawisłości, na podstawie własnego przekonania sędziego przy uwzględnieniu całokształtu zebranego materiału (tak: wyrok SN z dnia 16 lutego 1996 r., II CRN 173/95, publ. LEX nr 1635264). Ocena dowodów polega zaś na ich zbadaniu i podjęciu decyzji, czy została wykazana prawdziwość faktów, z których strony wywodzą skutki prawne. Celem sądu jest tu dokonanie określonych ustaleń faktycznych, pozytywnych bądź negatywnych, i ostateczne ustalenie stanu faktycznego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia (tak: wyrok SN z dnia 24 października 2003 r., II CK 75/02). Na sądzie orzekającym ciąży obowiązek dokonania oceny wszechstronnej, w czym mieści się wymaganie rozważenia wszystkich dowodów mających znaczenie dla przedmiotu sprawy oraz kierowania się w ocenie regułami logiki i doświadczenia życiowego nakazującego uwzględniać wzajemne związki między poszczególnymi faktami (tak: wyrok SN z dnia 10 lutego 2005 r., II CK 385/04). Celem sądu jest tu dokonanie określonych ustaleń faktycznych, pozytywnych bądź negatywnych, i ostateczne ustalenie stanu faktycznego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia ( tak: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2003 roku, II CK 75/02). Skuteczne przedstawienie zarzutu naruszenia przez sąd art. 233 k.p.c. wymaga zatem wykazania, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. Nie jest natomiast wystarczające subiektywne przekonanie strony o innej niż przyjął wadze (doniosłości) poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena sądu (tak: orzeczenia SN: z dnia 5 sierpnia 1999 r., II UKN 76/99, publ. OSNAPiUS 2000, Nr 19, poz. 732; z dnia 10 kwietnia 2000 r., V CKN 17/2000, publ. OSNC 2000, Nr 10, poz. 189; z dnia 10 stycznia 2002 r., II CKN 572/99, publ. LEX nr 53136; z dnia 27 września 2002 r., II CKN 817/00, publ. LEX nr 56096). Z tego punktu widzenia ocena dowodów ( dokumentów z akt spraw sądowych i zeznań świadka I. Z. ) dokonana przez Sąd Rejonowy narusza reguły z art. 233 § 1 k.p.c. Okoliczność, że świadek I. Z. relacjonowała ( k. 62/2 od 00:06:32 ), iż powódka nie zwracała się do pozwanego o wydanie spłaty z podziału majątku nie oznacza automatycznie, iż Z. D. rzeczywiście spłatę tę chciał uregulować i był uczciwy. I. Z. jest aktualnie partnerką życiową pozwanego, dlatego mogła ona mieć interes w tym, aby jej zeznania były dla niego korzystne. Na marginesie Sąd Okręgowy zauważa, iż świadek I. Z. nie wyjaśniła logicznie dlaczego pieniądze przed wpłatą do depozytu sądowego ( co potwierdza wpłata z 23 lutego 2023 r. zalęgająca w aktach I Ns 145/23 ) zostały najpierw wpłacone na rachunek bankowy świadka i to I. Z. dokonała wpłaty na depozyt sądowy. Zakładając, że były to pieniądze Z. D. w gotówce wpłacone na rachunek bankowy świadka I. Z., to tym bardziej zasadny jest wniosek, że w lutym 2023 r. mogły być one przekazane bezpośrednio powódce. Świadczy to zatem o tym, iż po zakończeniu sprawy I Ns 231/20 Z. D. nie podejmował żadnych skutecznych działań, aby zwolnić się ze zobowiązania. Oznacza to zarazem, że wiarygodne są zeznania powódki P. D. ( k. 62/2 od 00:16:39 ), iż pozwany nie kontaktował się z powódką po zakończeniu sprawy I Ns 231/20 w kwestii przekazania jej należnej spłaty. Z uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego w Gorlicach z 13 października 2025 r. ze sprawy II Kp 293/25 ( k. 87-92 ) wynika zaś, że w lutym 2024 r. Z. D. zainicjował przeciwko P. D. sprawę o eksmisję z lokalu przy ul. (...). To działanie było logiczną konsekwencją przegranej przez niego uprzednio sprawy o ochronę posiadania. Dopiero na etapie sprawy o eksmisję Z. D. podjął skuteczne działania zmierzające do spłaty P. D., gdyż w dniu 31 stycznia 2025 r. pozwany przelał ( k. 12 ) na wskazane konto kwotę zasądzoną postanowieniem Sądu Rejonowego w Gorlicach z dnia 7 czerwca 2022 r., sygn. akt I Ns 231/20 w wysokości 86 350 zł. W apelacji nie podniesiono innych zarzutów naruszenia prawa procesowego. Podkreślić zaś trzeba, że Sąd drugiej instancji rozpoznający sprawę na skutek apelacji jest związany zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa procesowego ( tak: wyrok SN z dnia 18 czerwca 2010 roku V CSK 448/09, publ. LEX nr 677914 ). Związanie to oznacza, że Sąd Okręgowy nie bada obecnie i nie rozważa wszystkich możliwych i hipotetycznych naruszeń prawa procesowego popełnionych przez Sąd Rejonowy. Apelacja zasadnie zarzuca naruszenie prawa materialnego, Apelację można oprzeć na zarzutach naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe jego zastosowanie. Naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię polega na wadliwym określeniu treści norm prawnych wynikających z przepisów prawa materialnego, natomiast naruszenie prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie może mieć postać błędnej subsumcji. Wadliwa subsumcja wyraża się w niezgodności między ustalonym stanem faktycznym a hipotezą zastosowanej normy prawnej, na błędnym przyjęciu czy zaprzeczeniu związku zachodzącego między faktem ustalonym w procesie a normą prawną ( tak: wyrok SN z dnia 8 października 2002 r., IV CKN 1304/00, publ. LEX nr 78365; wyrok SN z dnia 2 kwietnia 2003 r., I CKN 160/01, publ. LEX nr 78813). Oceniając zasadność podstawy apelacyjnej naruszenia prawa materialnego, należy opierać się na stanie faktycznym, który stał się podstawą zaskarżonego wyroku ( tak: wyrok SN z dnia 11 grudnia 2002 r., I CKN 1315/00,, publ. LEX nr 75349). Podstawę prawną żądania stanowi przepis art. 481 § 1 i 2 k.c., zgodnie z którym jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była z góry oznaczona, należą się odsetki ustawowe. Jednakże gdy wierzytelność jest oprocentowana według stopy wyższej niż stopa ustawowa, wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie według tej wyższej stopy z tym, że, stosownie do przepisu art. 359 § 1, § 2 i § 2 1 k.c., odsetki od sumy pieniężnej należą się tylko wtedy, gdy to wynika z czynności prawnej albo z ustawy, z orzeczenia sądu lub z decyzji innego właściwego organu. Jeżeli wysokość odsetek nie jest w inny sposób określona, należą się odsetki ustawowe. Maksymalna wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej nie może w stosunku rocznym przekraczać czterokrotności wysokości stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego (odsetki maksymalne). Dłużnik popada w opóźnienie jeżeli nie spełnia świadczenia pieniężnego w terminie, w którym stało się ono wymagalne także wtedy, gdy kwestionuje istnienie lub wysokość świadczenia (tak: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2003 r. sygn. akt II CK 146/02, publ. LEX nr 82271). Zgodnie z art. 455 § 1 k.c. jeżeli miejsce spełnienia świadczenia nie jest oznaczone ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione w miejscu, gdzie w chwili powstania zobowiązania dłużnik miał zamieszkanie lub siedzibę. Jednakże świadczenie pieniężne powinno być spełnione w miejscu zamieszkania lub w siedzibie wierzyciela w chwili spełnienia świadczenia; jeżeli wierzyciel zmienił miejsce zamieszkania lub siedzibę po powstaniu zobowiązania, ponosi spowodowaną przez tę zmianę nadwyżkę kosztów przesłania. W odniesieniu do świadczeń pieniężnych ustawa modyfikuje regułę ogólną, wskazując miejsce zamieszkania (siedzibę) wierzyciela, ustalane według chwili spełnienia tego świadczenia (art. 454 § 1 zd. 2 k.c.). Długowi pieniężnemu ustawodawca nadaje więc charakter długu oddawczego. Obowiązek ustalenia miejsca zamieszkania (siedziby) wierzyciela obciąża dłużnika. Oddawczy charakter długu pieniężnego sprawia, iż dłużnik obowiązany jest świadczyć z uwzględnieniem zmiany miejsca zamieszkania bądź siedziby wierzyciela. W konsekwencji obciąża takiego dłużnika obowiązek ustalenia aktualnego miejsca zamieszkania wierzyciela lub nowej siedziby jego przedsiębiorstwa. Spełnienie świadczenia z zaniechaniem aktów staranności, o których mowa, oznacza niewłaściwe wykonanie zobowiązania ( tak: wyrok SN z 5 stycznia 2001 r., V CKN 185/00, publ. LEX nr 553824; ) z zastrzeżeniem że ze strony wierzyciela można wymagać współdziałania w tym względzie (art. 354 § 2 k.c.), polegającego na przekazaniu dłużnikowi informacji o aktualnym miejscu zamieszkania (siedzibie), od czego zależy przecież w tym wypadku prawidłowe wykonanie zobowiązania W orzecznictwie przesądzono, iż brak rozstrzygnięcia w prawomocnym postanowieniu o dziale spadku o wysokości i terminie uiszczenia odsetek od zasądzonej spłaty nie uzasadnia zarzutu powagi rzeczy osądzonej w procesie o zapłatę odsetek za opóźnienie w dokonaniu spłaty ( tak: uchwała SN z dnia 27 listopada 2003 III CZP 80/03, publ. OSNC 2005/2/20 ). Zasada ta dotyczy również spraw o podział majątku dorobkowego. Sąd Okręgowy w składzie rozpoznającym apelację podziela stanowisko dominujące zarówno w orzecznictwie, jak i w piśmiennictwie, sprowadzające się do stwierdzenia, że odsetki wskazane w art. 212 § 3 k.c. mogą mieć mieszany charakter, tzn. mogą być odsetkami kapitałowymi (kredytowymi), oraz odsetkami za opóźnienie, przysługującymi w wypadku uchybienia terminowi dokonania dopłaty lub spłaty. Przyjęcie mieszanego charakteru odsetek nie wyłącza jednak obowiązku orzekania o nich przez sąd z urzędu na podstawie art. 212 § 3 k.c. tylko w odniesieniu do odsetek kapitałowych, w związku z czym orzekanie o odsetkach nie mających takiego charakteru byłoby jedynie uprawnieniem, a nie obowiązkiem sądu. Nie oznacza to, że odsetki te mają charakter mieszany w każdym czasie. Przeciwnie, można wskazać i wyraźnie oddzielić okresy, w których zasądzone odsetki mają wyłącznie charakter kapitałowy. Stanowią one wówczas ekwiwalent za czasowe korzystanie przez innego uczestnika postępowania ze środków stanowiących spłatę (dopłatę), należną uprawnionemu uczestnikowi postępowania. Chodzi tu więc o ekwiwalent za korzystnie z tych środków w okresie poprzedzającym określony postanowieniem działowym termin uiszczenia spłaty. Tylko do odsetek mających charakter kapitałowy może odnosić się zasada koncentracji orzekania, m.in. w postępowaniu o dział spadku, wynikająca z art. 618 § 1, art. 686 i 688 k.p.c., z konsekwencjami na wypadek jej uchybienia określonymi w art. 618 § 3 k.p.c., gdyż tylko odsetki należne za okres do nadejścia określonego w prawomocnym postanowieniu terminu dokonania spłaty można traktować jako przedmiot wzajemnych roszczeń uprawnionych z tytułu przysługujących im praw. W odsetkach o takim charakterze można także dostrzegać ekwiwalent przysługującego uprawnionemu udziału we wspólności przedmiotu należącego do spadku, spłaty (dopłaty) zasądzane w postanowieniu działowym są bowiem równowartością udziału spadkobiercy w spadku. Jeżeli więc sąd odracza termin dokonania spłaty, to wobec konieczności uwzględnienia zjawisk rynkowych (np. inflacji), powinien zadbać z urzędu o to, aby wartość spłaty w określonym w postanowieniu terminie jej uiszczenia odpowiadała wartości przysługującego spadkobiercy udziału. Wynikający z art. 316 § 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c. obowiązek brania za podstawę przy orzekaniu stanu rzeczy istniejącego w chwili zamknięcia rozprawy oznacza, że sąd zobowiązany jest do uwzględnienia okoliczności z tej właśnie chwili i może posługiwać się jedynie kryteriami pozwalającymi na przewidywalne określenie wysokości i terminu uiszczenia wyłącznie odsetek o charakterze kapitałowym. W postanowieniach tzw. działowych niezbędne jest uwzględnienie wzajemnej zależności rozstrzygnięć, w tym także o odsetkach, istnieje bowiem konieczność uwzględnienia w chwili zamknięcia rozprawy, kto z uczestników był posiadaczem rzeczy, jaka była data jej wydania temu, komu została przyznana i jak kształtuje się związana z tym faktem ewentualna utrata (lub uzyskanie) korzyści z rzeczy lub jej części. Wyważona i właściwa ocena tych elementów, w chwili orzekania oraz uzasadnione interesy, a także sytuacja życiowa każdej z osób zobowiązanych i uprawnionych do spłat (dopłat) może usprawiedliwiać oznaczenie wysokości i terminu uiszczenia odsetek, traktowanych wówczas wyłącznie jako rodzaj wynagrodzenia za korzystanie z pieniędzy należących do innej osoby (por. uzasadnienie uchwał Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 1984 r., III CZP 21/84 i z dnia 21 listopada 1977 r., III CZP 79/77, OSNCP 1978, nr 8, poz. 132). Uwzględniając powyższe należy stwierdzić, że obowiązek sądu orzekania z urzędu w przedmiocie określonym w art. 212 § 3 k.c. obejmuje wyłącznie orzeczenie o wysokości i terminie uiszczenia odsetek o charakterze kapitałowym. Tylko bowiem odsetki tego rodzaju mogą być traktowane jako przedmiot wzajemnych roszczeń pomiędzy współspadkobiercami z tytułu posiadania poszczególnych przedmiotów spadkowych i innych elementów uwzględnianych przy dokonywaniu działu spadku, o których mowa w art. 686 k.p.c. Przedmiotem takich roszczeń nie są natomiast odsetki należne z tytułu opóźnienia, powstałego wskutek uchybienia przez zobowiązanego określonemu w postanowieniu działowym terminowi dokonania spłaty. Odsetki te ( za opóźnienie ) są bowiem sankcją cywilnoprawną o uniwersalnym charakterze, przewidzianą w art. 481 § 1 k.c., związaną z określonym w tym przepisie zachowaniem się każdego dłużnika. Jeżeli więc w orzeczeniu tym nie zamieszczono wyraźnego rozstrzygnięcia w przedmiocie odsetek należnych z tytułu uchybienia terminowi dokonania spłaty, to brak ten nie może być utożsamiany z istnieniem orzeczenia negatywnego i w konsekwencji przesądzać istnienia powagi rzeczy osądzonej. Przeciwny wniosek pozbawiałby uprawnionego do spłaty prawa skutecznego dochodzenia odsetek za czas opóźnienia na podstawie art. 481 § 1 k.c., w sytuacji, w której art. 212 § 3 k.c. nie daje dostatecznych podstaw do wyłączenia stosowania ogólnych przepisów o skutkach niewykonania zobowiązań. Sąd Okręgowy w składzie rozpoznającym apelację za zasadne uznaje stanowisko, że brak rozstrzygnięcia w prawomocnym postanowieniu o dział spadku ( analogicznie o podział majątku dorobkowego ) o wysokości i terminie uiszczenia odsetek od zasądzonej spłaty nie uzasadnia zarzutu powagi rzeczy osądzonej w procesie o zapłatę odsetek za opóźnienie w dokonaniu spłaty. Prawo wierzyciela do żądania od dłużnika zapłaty odsetek za czas opóźnienia w wykonaniu świadczenia pieniężnego nie jest uzależnione ani od wykazywania po stronie wierzyciela szkody wynikłej z opóźnienia, ani przyczynami zależnymi od dłużnika zachowania noszącego znamiona winy ( tak: wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 6 kwietnia 2006 r., I ACa 2087/05, publ. LEX nr 307279). Powstanie tego prawa jest niezależne od tego czy roszczenie o odsetki zostało podniesione czy też nie, wynikają one bowiem z samego faktu opóźnienia ( tak: wyrok Sądu Najwyższego z 10 sierpnia 2005 r., I CK 110/05, publ. LEX nr 359467). Dłużnik przed zapłatą odsetek z tytułu opóźnienia nie może się też bronić tym, że opóźnienie jest następstwem okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności. Reżim odpowiedzialności dłużnika z tytułu naruszenia terminowości w wykonaniu świadczenia pieniężnego jest bardzo surowy, uznawany wręcz za przykład odpowiedzialności absolutnej (A. Janiak, glosa do wyroku Sądu Najwyższego z 28 maja 1999 r., III CKN 196/98, OSP 2000, z. 7-8, poz. 115; W. Popiołek (w:) K. Pietrzykowski, Komentarz, t. I, 2009, s. 66). Jest to zatem naturalna konsekwencja opóźnienia dłużnika w spełnieniu świadczenia pieniężnego. Słowa użyte w treści art. 481 § 1 k.c. " chociażby nie poniósł żadnej szkody" są interpretowane jako zwolnienie wierzyciela z obowiązku dowodzenia faktu zaistnienia szkody i jej wysokości przy domaganiu się odsetek za opóźnienie dłużnika, a nie jako wykluczenie odszkodowawczego charakteru odsetek za opóźnienie ( tak: wyrok Sądu Najwyższego z 9 stycznia 2008 r., II CSK 393/07, publ. LEX nr 391841). Z treści pkt. IV postanowienia Sądu Rejonowego w Gorlicach z 7 czerwca 2022 r. sygn. akt I Ns 231/20 wynika, że P. D. została zasądzona od Z. D. spłata w kwocie 86 350 zł. Postanowienie to w tym zakresie wobec oddalania apelacji P. D. przez Sąd Okręgowy w Nowym Sączu w sprawie III Ca 524/22 stało się prawomocne w dniu 17 stycznia 2023 r. Takie rozstrzygnięcie oznacza, że spłata w kwocie 86 350 zł stała się wymagalna od 18 stycznia 2023 r. Pozwany kwotę tę zapłacił dopiero 31 stycznia 2025 r. Spór stron ogniskował się wokół kwestii daty początkowej naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie, a w tym momentu wymagalności wierzytelności Zgodnie z przepisem art. 363 § 1 k.p.c. orzeczenie sądu staje się prawomocne, jeżeli nie przysługuje co do niego środek odwoławczy lub inny środek zaskarżenia. Z uzyskaniem przez orzeczenie prawomocności formalnej mamy zatem do czynienia w gdy: 1) przepisy prawa nie przewidują żadnego środka zaskarżenia od orzeczenia 2) strona zrzekła się prawa do wniesienia środka zaskarżenia 3) upłynął termin do wniesienia środka zaskarżenia; 4) wniesiony w terminie środek zaskarżenia nie został uwzględniony. Rozstrzygnięcie oddalające apelację wniesioną na orzeczenie sądu I instancji warunkuje jego prawomocność (art. 363 k.p.c.). Podstawą mocy wiążącej orzeczenia (art. 365 § 1 k.p.c.) jest natomiast jego prawomocność stwierdzona przez sąd. Moc wiążąca orzeczenia odnosi się zarówno do faktu istnienia prawomocnego orzeczenia, jaki i mocy określonego waloru prawnego zawartego w nim rozstrzygnięcia. Skoro więc w postępowaniu III Ca 524/22 w dniu 17 stycznia 2023 r. wydane zostało orzeczenie oddalające apelację wywiedzioną od postanowienia Sądu Rejonowego w Gorlicach w sprawie I Ns 231/20, to z tą datą orzeczenie dokonujące podziału majątku dorobkowego stało się prawomocne. W dniu 18 stycznia 2023 r. spłata na rzecz P. D. stała się wymagalna. W tej sytuacji uznać należy, że nie uzyskując zaspokojenia z dniem 17 stycznia 2023 r. r. powódka mogła zasadnie naliczać pozwanemu odsetki za zwłokę od 18 stycznia 2023 r. Datą graniczną odpowiedzialności pozwanego za ww. zwłokę była data 31 stycznia 2025 r., a więc dzień w którym świadczenie zostało faktycznie spełnione. W konsekwencji za okres od 18 stycznia 2023 r. do 31 stycznia 2025 r. powódce należą się odsetki ustawowe za opóźnienie w kwocie 20364,40 zł wyliczone od kwoty spłaty ( 86 350 zł ). Niezależnie od powyższych rozważań, roszczenie powódki nie stanowi nadużycia prawa podmiotowego w rozumieniu art. 5 k.c. Zarzut pozwanego, iż powództwo narusza art. 5 k.c. nie jest zasady. Sąd Okręgowy podziela ten kierunek wykładni, który wskazuje, że stosowanie art. 5 k.c. znajduje uzasadnienie z pewnością w takich sytuacjach, gdy wydane rozstrzygnięcie, mimo, że formalnie jest zgodne z prawem, to musi jednocześnie zostać negatywnie ocenione na podstawie norm pozaprawnych, regulujących zasady moralne ( zasady współżycia społecznego ) funkcjonujące w społeczeństwie ( tak: wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 29 stycznia 2016 r. I ACa 1105/15, publ. LEX nr 1994452 ). Zgodnie z klauzulą generalną wyrażoną w art. 5 k.c. nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony. Zasady współżycia społecznego to pojęcie niedookreślone, nieostre ( tak: wyrok SN z dnia 15 lutego 2017 roku II CSK 236/16, publ. LEX nr 2242151 ). Przez zasady współżycia społecznego rozumie się na ogół obowiązujące w stosunkach między ludźmi reguły postępowania, które za podstawę mają uzasadnienie aksjologiczne (ocenne), a nie (prawne). Odwołują się one do powszechnie uznawanych w całym społeczeństwie lub w danej grupie społecznej wartości i ocen właściwego, przyzwoitego, rzetelnego, lojalnego czy uczciwego zachowania. Zasady te obejmują nie tylko reguły moralne, lecz także obyczajowe (por. np. Z. Radwański (w:) System prawa prywatnego, t. 2, 2002, s. 240 i n.; M. Safjan (w:) K. Pietrzykowski, Komentarz, t. I, 2008, s. 327). W płaszczyźnie stosunków kontraktowych zasady te wyrażają się istnieniem powszechnie akceptowanych reguł przyzwoitego zachowania się wobec kontrahenta ( tak: wyrok SN z dnia 22 czerwca 2010 roku, IV CSK 555/09, publ. LEX nr 885035). Szczególne znaczenie mają reguły uczciwości i rzetelności, przestrzegania dobrych obyczajów, zasad uczciwego obrotu, rzetelnego postępowania czy lojalności i zaufania. Każda ze stron umowy powinna zatem powstrzymać się od wszelkich zachowań, które świadczą o braku respektu dla interesów partnera lub wywołują uszczerbek w tych interesach. Zasady współżycia społecznego w rozumieniu art. 5 k.c. są zatem pojęciem pozostającym w nierozłącznym związku z całokształtem okoliczności danej sprawy i w takim całościowym ujęciu wyznaczają podstawy, granice i kierunki jej rozstrzygnięcia w wyjątkowych sytuacjach, które przepis ten ma na względzie. Dlatego dla zastosowania art. 5 k.c. konieczna jest ocena całokształtu szczególnych okoliczności danego wypadku w ścisłym powiązaniu nadużycia prawa z konkretnym stanem faktycznym (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 listopada 1994 r., II CRN 127/94, niepubl.). Ocena zachowania osoby wykorzystującej przysługujące jej prawo powinna mieć charakter obiektywny. O tym, czy zachowanie to mieści się w granicach prawa podmiotowego decyduje jego zgodność z zasadami współżycia społecznego i społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa, a nie nastawienie psychiczne podmiotu – pobudki jego działania, zamierzony cel, wina i inne. W judykaturze utrwalony jest pogląd, że zarzut sprzeczności działania z zasadami współżycia społecznego nie może polegać na powołaniu się ogólnie na bliżej nieokreślone zasady współżycia społecznego, lecz wymaga wskazania, jaka konkretna zasada współżycia społecznego została naruszona ( tak: wyrok SN z dnia 27 kwietnia 2001 roku, V CKN 1335/00, publ. LEX nr 52392; wyrok SN z dnia 23 maja 2002 roku, IV CKN 1095/00, publ. LEX nr 57209; wyrok SN z dnia 7 maja 2003 roku, IV CKN 120/01, publ. LEX nr 141394; wyrok SN z dnia 20 grudnia 2006 roku IV CSK 263/06, publ. Mon. Praw. 2007, nr 2, s. 60). Pozwany w niniejszym postępowaniu nie sprostał temu obowiązkowi ( art. 6 k.c. ) i nie udowodnił występowania w sprawie szczególnych okoliczności kwalifikujących żądanie powódki jako sprzecznego z zasadami współżycia społecznego. Przeciwnie opóźnienie się przez pozwanego ze spłatą kwoty 86 350 zł przez okres ponad 2 lat ( od 18 stycznia 2023 r. do 31 stycznia 2025 r. ) oznacza, że to pozwany naruszył zasadę współżycia społecznego – tj. zasadę uczciwego postępowania i lojalności. W okresie tym zaś pozwany zdążył naruszyć powódkę w posiadaniu lokalu przy (...) przez wymianę zamków i zainicjować sprawę o eksmisję powódki z lokalu. Dodatkowo pozwany podjął działania co do rzeczy pozwanej znajdujących się w lokalu co było przedmiotem postępowania przygotowawczego. Wprawdzie prawomocnie umorzono dochodzenie w przedmiocie popełnienia przestępstwa przywłaszczenia mienia z art. 284 § 1 k.k., ale nie wyłącza to ewentualnej odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego. Dlatego w świetle takich okoliczności dochodzenie przez powódkę odsetek za opóźnienie od wymagalnej spłaty nie pozostaje w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego. Zasada lojalności kontraktowej wymaga, aby strona stosunku zobowiązaniowego powstrzymała się od działań, które – choć formalnie mieszczą się w granicach prawa – prowadzą do nieuzasadnionego pokrzywdzenia kontrahenta. Z tych względów Sąd Okręgowy zmienił zaskarżony wyrok na zasadzie art. 386 § 1 k.p.c. nadając mu nową treść. Zmiana rozstrzygnięcia co do istoty sprawy rodziła potrzebę zmiany rozstrzygnięcia o kosztach procesu. Z uwagi na uwzględnienie powództwa koszty te ( 4636 zł ) należą się powódce na podstawie art. 98 k.p.c. Obejmują one opłatę od pozwu 1019 zł ( k. 2 ), opłatę od pełnomocnictwa 17 zł i wynagrodzenie pełnomocnika profesjonalnego w kwocie 3600 zł zgodnie z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych ( tekst jednolity Dz.U. 2026 r.. poz. 118 ) i wartości przedmiotu sporu –20 365 zł ( k. 2). Rozstrzygnięcie o odsetkach znajduje oparcie w treści art. 98 § 1 1 k.p.c. O powyższym Sąd Okręgowy orzekł jak w pkt. 1 sentencji. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono zgodnie z wyrażoną w art. 98 § 1 i 3 k.p.c. zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy, zasądzając od pozwanego na rzecz powódki poniesione przez nią koszty zastępstwa prawnego. Na zasądzoną kwotę 2819 zł składają się wynagrodzenie pełnomocnika procesowego będącego adwokatem ustalone w stawce minimalnej stosownie do § 2 pkt 5 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie i wartości przedmiotu zaskarżenia odpowiadającej wartości przedmiotu sporu –1800 zł oraz opłata od apelacji w kwocie 1019 zł ( k. 76 i k. 66). Rozstrzygnięcie o odsetkach znajduje oparcie w treści art. 98 § 1 1 k.p.c. SSO Paweł Poręba