orzekł jak w sentencji wyroku (wyrok – k. 67, uzasadnienie – k. 77-80 a.s.). Apelację o powyższego wyroku złożył Wojewódzki Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w M., zaskarżając ww. orzeczenie w całości. Organ rentowy wniósł o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania do Sądu Rejonowego. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: 1) naruszenie art.
poprzez nierozpoznanie istoty sprawy; 2) jednoczesne naruszenie norm opisanych w: art. 4b ust. 1 i ust. 3, art. 6b6 ust. 4 pkt 2) ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U z 2025 roku poz. 913 ze zm.), w związku z: § 10 ust. 2, § 11 ust. 11 rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 23 listopada 2023 roku w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia (Dz.U. z 2023 roku, poz. 2581). W uzasadnieniu swojego stanowiska organ rentowy wskazał, że Sąd Rejonowy nie orzekł o wszystkich koniecznych zmienianych elementach zaskarżonej decyzji, a który to obowiązek wynikał z treści art.
Wskutek takiego sposobu konstruowania treści sentencji wyroku, zmieniana decyzja utraciła wewnętrzną spójność, a także nie orzeczono o wszystkich koniecznych elementach zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Zespół nie zgłosił dalszych zarzutów co do wadliwości przeprowadzonego postępowania w I instancji oraz co do treści rozstrzygnięcia i jego uzasadnienia – uznając, że na tym etapie (formułowania zarzutów apelacyjnych), przedstawione powyżej argumenty są wystarczające do wydania przez Sąd II instancji orzeczenia o jakie wnioskuje Wojewódzki Zespół jako strona niniejszego postępowania (apelacja z dnia 31 grudnia 2025 r. – k. 83-84 a.s.). W odpowiedzi na apelację organu rentowego, Z. J. wniosła o oddalenie apelacji pozwanego w całości jako bezzasadnej oraz zasądzenie od organu rentowego na rzecz ubezpieczonej kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych. W uzasadnieniu swojego stanowiska ubezpieczona wskazała, że Sąd Rejonowy oparł swoje rozstrzygnięcie na opinii biegłego psychologa, która została sporządzona w sposób rzetelny, logiczny i wyczerpujący. Opinia ta odnosi się do całości funkcjonowania strony odwołującej się i zawiera jednoznaczne wnioski co do poziomu potrzeby wsparcia. Pozwany nie zgłosił skutecznych zarzutów wobec tej opinii ani nie wniósł o jej uzupełnienie lub sporządzenie nowej. Brak polemiki z kluczowym dowodem w sprawie przesądza o bezzasadności apelacji. Podnoszone w apelacji twierdzenia o rzekomej niespójności decyzji administracyjnej po jej zmianie przez sąd nie stanowią nierozpoznania istoty sprawy ani nie uzasadniają uchylenia wyroku. Sprawa została rozstrzygnięta co do meritum, a ewentualne kwestie redakcyjne nie mogą prowadzić do ponownego prowadzenia postępowania dowodowego (odpowiedź na apelację z dnia 2 lutego 2026 r. – k. 93-94 a.s.). Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja organu rentowego okazała się zasadna w stopniu skutkującym uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Powodem wydania takiego rozstrzygnięcia jest stwierdzenie nieważności postępowania. Zgodnie z art. 378 § 1 k.p.c. sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania Przechodząc do szczegółowej analizy przyczyn stwierdzonej nieważności postępowania, na wstępie należy przypomnieć, że z treści art. 379 k.p.c. wynika, że nieważność postępowania zachodzi: 1) jeżeli droga sądowa była niedopuszczalna; 2) jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany; 3) jeżeli o to samo roszczenie między tymi samymi stronami toczy się sprawa wcześniej wszczęta albo jeżeli sprawa taka została już prawomocnie osądzona; 4) jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy; 5) jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw; 6) jeżeli sąd rejonowy orzekł w sprawie, w której sąd okręgowy jest właściwy bez względu na wartość przedmiotu sporu. Zdaniem Sądu Okręgowego, w analizowanej sprawie zaistniał przypadek, o jakim mowa jest w punkcie 5 cytowanego przepisu. Wskazuje on na sytuację, która zachodzi wówczas, gdy strona zostaje faktycznie pozbawiona możliwości działania. Ocena takiego zdarzenia wymaga dostrzeżenia, czy sąd naruszył przepisy prawa procesowego oraz czy uchybienie to miało wpływ na możność działania strony, a więc czy istniał związek przyczynowy między naruszeniem przepisu, a pozbawieniem możności działania. Dodatkowo należy uwzględnić, czy mimo zaistnienia tych dwóch przesłanek strona mogła bronić swoich praw (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 3 lutego 2010r., II CSK 404/09, LEX nr 590206; z dnia 16 lipca 2009r., II PK 13/09, LEX nr 533099). Tylko przy kumulatywnym spełnieniu tych wszystkich przesłanek można mówić o skutkującym nieważnością postępowania pozbawieniu strony możliwości obrony swoich praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.). Nie każde zatem naruszenie przepisów proceduralnych może być w ten sposób traktowane. Trzeba też zwrócić uwagę, że uczestnictwo w procesie, podejmowanie czynności procesowych, udział w rozprawach i innych czynnościach jest prawem, nie zaś obowiązkiem strony (chyba że co innego wynika z przepisów) i nie musi ona z tego przywileju korzystać, obowiązkiem sądu jest natomiast zapewnienie jej takiej możliwości. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego jedną z sytuacji, których zaistnienie skutkuje pozbawieniem strony możliwości obrony praw, a w konsekwencji powoduje nieważność postępowania w rozumieniu art. 379 pkt 5 k.p.c., jest wydanie wyroku przez Sąd pierwszej instancji na posiedzeniu niejawnym, zamiast na rozprawie, w sytuacji braku spełnienia ku temu ustawowych przesłanek (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 13 grudnia 2018 r., V CZ 85/18, niepubl. i z 30 września 2020 r., I CZ 26/20, niepubl. oraz z 20 października 2023 r., III CZ 27/23 niepubl. i z 28 marca 2012 r., II PZ 5/12; postanowienie Sądu Najwyższego z 2 lutego 2024 r., III CZ 477/22). W analizowanej sprawie nie zachodziły przesłanki do rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 148 1 k.p.c. Przepis ten przewiduje w § 1, że sąd może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany uznał powództwo lub gdy po złożeniu przez strony pism procesowych i dokumentów, w tym również po wniesieniu zarzutów lub sprzeciwu od nakazu zapłaty albo sprzeciwu od wyroku zaocznego, sąd uzna - mając na względzie całokształt przytoczonych twierdzeń i zgłoszonych wniosków dowodowych – że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. Z kolei z § 3 ww. przepisu wynika, że przepisu § 1 nie stosuje się, jeżeli strona w pierwszym piśmie procesowym złożyła wniosek o wysłuchanie jej na rozprawie albo przepis szczególny przewiduje taki obowiązek, chyba że pozwany uznał powództwo. Z. J. w pierwszym piśmie, jakie skierowała do sądu, tj. w odwołaniu z 14 lipca 2024 r. zgłosiła wniosek o przeprowadzenie rozprawy - wśród zgłoszonych dowodów wskazała na dowód z przesłuchania stron oraz świadków P. J. oraz J. J.. Stanowisko odwołującej co do potrzeby wyznaczenia rozprawy i przeprowadzenia dowodów, które wymagają rozprawy, było zatem jednoznaczne i nie mogło budzić żadnych wątpliwości. Wniosek o przeprowadzenie rozprawy był w kolejnych pismach procesowych przez odwołującą ponawiany. Mimo tego Sąd Rejonowy wydał wyrok na posiedzeniu niejawnym. Postanowieniem z dnia 9 października 2025 r. Sąd I instancji oddalił wnioski o przesłuchania świadków P. J. i J. J., natomiast nie podjął decyzji co wniosku o przesłuchanie strony. Brak przeprowadzenia rozprawy spowodował, że odwołująca się nie miała możliwości obrony swoich praw. Z okoliczności przedmiotowej sprawy w sposób jednoznaczny wynika, że odwołująca domagała się wydania wyroku po przeprowadzeniu rozprawy, jednak takiej rozprawy Sąd Rejonowy nie wyznaczył, co skutkowało pozbawieniem możności obrony jej praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.), a tym samym nieważnością postępowania. Nieważność postępowania zachodzi w każdym przypadku rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym, gdy rozprawa jest obligatoryjna. Nie ma przy tym znaczenia, czy strona pozbawiona została w ten sposób możności podejmowania czy też niepodejmowania czynności procesowych zmierzających do ochrony jej sfery prawnej. Obowiązkiem sądu jest umożliwienie stronie zaprezentowania jej stanowiska na wyznaczonej rozprawie. Skoro art. 148 1 k.p.c. stanowi wyjątek od zasady jawnego rozpoznania sprawy na rozprawie, to przesłanki wydania wyroku na posiedzeniu niejawnym powinny być traktowane w sposób ścisły. Szybkość rozpoznania sprawy nie jest wartością, na rzecz której można poświęcić ochronę praw podmiotowych (zob. wyroki TK: z dnia 28 lipca 2002 r., P2/04, OTK-A 2004, Nr 7, poz. 72; z dnia 12 marca 2002r., P 9/01, OTK-A 2002, Nr 2, poz. 14; z dnia 13 stycznia 2004 r., SK 10/03, OTK-A 2004, Nr 1, poz. 2). W przypadku rozważanej instytucji (art. 148 1 k.p.c.) dochodzi – w założeniu – do świadomej i dobrowolnej rezygnacji strony z przysługującego jej prawa do jawnego rozpoznania sprawy. Strona nie zostaje zatem pozbawiona, poza przypadkiem uznania roszczenia, konstytucyjnego prawa do jawnego rozpoznania sprawy na rozprawie. Ponieważ odwołująca złożyła wniosek o przesłuchanie stron i świadków, co wymaga wyznaczenia rozprawy, a tym samym wprost wskazała, że o taką rozprawę wnosi, to nie można było przyjąć, że zrzekła się prawa do przeprowadzenia rozprawy lub też kwestię wyznaczenia rozprawy pozostawiła do rozstrzygnięcia Sądowi Rejonowemu (na wypadek uznania przez ten sąd, że przeprowadzenie rozprawy jest konieczne). Skoro Sąd Rejonowy nie przeprowadził rozprawy, to Sąd Okręgowy ocenił, że zaskarżony wyrok został wydany w warunkach nieważności postępowania, co skutkowało koniecznością jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Na marginesie wskazać również należy, że zaskarżona decyzja z dnia 2 lipca 2024 r. wydana jako decyzja II instancji w postępowaniu administracyjnym odnosi się do decyzji z dnia 13 lutego 2024 r. Jednoznacznie z treści obu decyzji wynika, że ogólny poziom potrzeby wsparcia – obliczony jako suma najwyższych 25 iloczynów jest zawarty w punkcie II decyzji, natomiast okres na jaki zostaje wydana decyzja został określony w punkcie III decyzji. Jak słusznie organ rentowy podniósł w apelacji, Sąd Rejonowy w orzeczeniu zmieniając ogólny poziom potrzeby wsparcia nie orzekł o cząstkowym poziomie potrzeby wsparcia w 32 obszarach codziennego funkcjonowania. Zatem została naruszona zasada opisana w normie § 10 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 23 listopada 2023 roku w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia (Dz. U. z 2023 roku, poz. 2481), stanowiącą, że potrzebę poziomu wsparcia ustala się poprzez ocenę czynności opisanych i zgrupowanych w 32 obszarach codziennego funkcjonowania. Sąd I instancji w sentencji zaskarżonego wyroku takiej oceny nie dokonał. Nadto, Sąd Rejonowy nie wskazał okresu, na jaki zostaje wydana decyzja, zmieniając jednak pkt III decyzji, bez określania w jaki sposób. W myśl art. 386 § 4 k.p.c., poza wypadkami określonymi w art. 386 § 2 i 3 k.p.c., wyrok sądu pierwszej instancji może być uchylony, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania tylko wówczas, gdy sąd ten nie rozpoznał istoty sprawy albo gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. Nadto, Sąd II instancji zauważył, że zgodnie z wytycznymi, uwzględniając sumę 25 najwyższych iloczynów ustalonych dla czynności związanych z obszarami codziennego funkcjonowania opiniowanej, poziom potrzeby wsparcia ustalony przez biegłego sądowego orzekającego w analizowanej sprawie w zaokrągleniu do pełnej wartości punktowej w górę wynosi 89 pkt, nie zaś 90 pkt, jak ustalił Sąd I instancji. Sąd Rejonowy, ponownie rozpoznając sprawę, powinien wyznaczyć rozprawę, na której merytorycznie rozpozna przedmiot sprawy, ustosunkowując się do stanowisk stron i podejmując stosowne czynności procesowe. Poza tym konieczne jest rozpoznanie wniosków dowodowych Z. J., o których była mowa, a więc albo ich przeprowadzenie, albo pominięcie, a także prawidłowe wydanie wyroku z uwzględnieniem wszystkich koniecznych elementów zaskarżonej decyzji. Uwzględniając powyższe, Sąd drugiej instancji na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. oraz art. 379 pkt 5 k.p.c., orzekł jak w sentencji wyroku. Renata Gąsior
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.