← Polska

II AKa 352/24

Sygn. akt II AKa 352/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 listopada 2024 roku Sąd Apelacyjny w Katowicach w II Wydziale Karnym w składzie: Przewodnicząca sędzia SA Karina Maksym Sędziow

§ 17ust.

2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U.2019.18, ze zm.) przez to, że wskazane w nich stawki dla adwokatów ustanowionych obrońcami z urzędu są niższe od stawek w tych samych sprawach dla adwokatów ustanowionych obrońcami z wyboru. Zatem, w tym wyroku Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował wprost zgodności z Konstytucją przepisu § 17 ust. 1 pkt 5 i 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r., który w owym czasie stanowił podstawę prawną wynagrodzenia dla obrońcy z urzędu oskarżonego – adwokata B. Z. za działanie przed sądem apelacyjnym jako drugą instancją, przed Sądem Najwyższym w postępowaniu ze skargi na wyrok sądu odwoławczego oraz przed sądem okręgowym jako pierwszą instancją,. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny wyraźnie stwierdził, że „[b]ezpośrednim skutkiem orzeczenia jest jedynie utrata mocy obowiązującej § 17 ust.

§ 17ust.

2 pkt 3 rozporządzenia z 2016 r. Od dnia opublikowania orzeczenia w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, zamiast wskazanych przepisów, podstawę zasądzania wynagrodzenia obrońcy z urzędu w sprawie objętej śledztwem oraz za obronę przed sądem rejonowym w postępowaniu zwyczajnym lub przed wojskowym sądem garnizonowym stanowić będą odpowiednio: § 11 ust.

§ 11ust.

2 pkt 3 rozporządzenia z 2015 r.”, czyli rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U.2015.1800). Sąd Apelacyjny w Katowicach, dowodząc tego w wielu judykatach, ma w polu widzenia, iż powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego doprowadził do zmiany praktyki orzeczniczej w sądach powszechnych, które uznały, że przedstawione w nim stanowisko winno mieć odzwierciedlenie przy zasądzaniu kosztów obrony z urzędu również w innych sprawach niż wymienione w § 17 ust.

§ 17ust.

2 pkt 3 rozporządzenia z 2016 r. W procesie bowiem stosowania prawa w ramach prokonstytucyjnej wykładni aktu prawnego rangi rozporządzenia powinno odmawiać się stosowania również innych jego przepisów, które tak samo nie odpowiadają tym standardom wskazanym w wyroku TK z dnia 20 grudnia 2022 r. Wynikłą z tego powodu lukę w zakresie wysokości stawek za obronę z urzędu należało uzupełnić przepisem normującym sytuację możliwie najbardziej zbliżoną, a więc jego odpowiednikiem z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Takim przepisem w odniesieniu do § 17 ust. 2 pkt 5 i 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu były § 11 ust. 2 pkt 5 i 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Przechodząc do bezpośredniego odniesienia się do stanowiska forsowanego przez skarżącego, podkreślić należy, że wyrok TK z dnia 20 grudnia 2022 r., sygn. akt SK 78/21, został opublikowany w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 28 grudnia 2022 r. pod pozycją

  1. Dopiero z tą datą utraciły więc moc przepisy uznane za niekonstytucyjne, wywołując również wskazany w uzasadnieniu tegoż wyroku skutek w postaci konieczności stosowania w miejsce przepisów wyeliminowanych z porządku prawnego odpowiednich regulacji z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Tymczasem na czas przed wspomnianą datą publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego przypadło całe postępowanie przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach o sygn. akt II AKa 358/19, postępowanie przed Sądem Najwyższym o sygn. akt IV KS 21/20, wywołanym wniesieniem skargi na wyrok sądu odwoławczego oraz większość postępowania przed Sądem Okręgowym w Katowicach o sygn. akt XVI K 122/
  2. W takiej sytuacji rozważenia wymagała kwestia skutków wyroków Trybunału Konstytucyjnego. Przypomnieć należy, że w myśl art. 190 ust. 3 zdanie pierwsze Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Natomiast, stosownie do art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Na tle tych przepisów w literaturze zauważa się, że art. 190 ust. 4 Konstytucji RP nie może być postrzegany w kategoriach wyjątku od art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, gdyż obie jednostki redakcyjne odnoszą się do dwóch różnych materii (nie wspominając o tym, że stoi temu na przeszkodzie systematyka wewnętrzna art. 190 Konstytucji RP). Podczas gdy pierwszy przepis rozstrzyga o tym, jakie prawo zastosować w odniesieniu do zakończonych już spraw, drugi wyznacza jedynie moment, w którym następuje derogacja, i pozwala na rekonstrukcję normy kompetencyjnej TK (M. Ziółkowski, Skutki czasowe wyroków Trybunału Konstytucyjnego (w świetle orzecznictwa SN i TK), EPS 2012, nr 4, s. 11-12, teza 3.5.3). Zarazem, wskazuje się trafnie, również w oparciu o orzecznictwo Sądu Najwyższego, że orzeczenie o niekonstytucyjności normy wywołuje skutki na przyszłość i nie wpływa automatycznie na wcześniejsze stosowanie niekonstytucyjnych norm oraz nie uzasadnia pominięcia niekonstytucyjnej normy przez sąd przy ocenie zdarzeń prawnych, które wystąpiły przed ogłoszeniem wyroku (Tamże, teza 2.1; M. Ziółkowski, Glosa do wyroku SN z 8.07.2010 r. (II CSK 3/10), Państwo i Prawo 2012/4, s. 137-142; por. wyrok SN z 20.04.2006 r., IV CSK 28/06, OSNC 2007/2/31; uchwała SN 3.07.2003 r., III CZP 45/03; wyrok SN z 29.03.2000 r., III RN 96/98, OSNP 2000/13/500; wyrok SN z 23.01.2004 r., III CZP 112/03; wyrok SN z 20.04.2006 r., IV CSK 28/06, OSNC 2007/2/31wyrok SA we Wrocławiu z 18.09.2008 r., III AUa 1138/08, LEX nr 470283). Stąd, uzasadnione jest stanowisko, że utrata mocy obowiązującej przepisu uznanego za niezgodny z Konstytucją następuje dopiero z chwilą wejścia w życie orzeczenia TK, a nie wcześniej, gdyż ma charakter prawotwórczy. Z kolei utrata mocy obowiązującej nie oznacza automatycznie unieważnienia istniejącego wcześniej stanu prawnego. Konstytucja dopuszcza utrzymanie w porządku prawnym rozstrzygnięć opartych na podstawie niekonstytucyjnego przepisu, o ile nie zastosowano do ich uchylenia odpowiedniego trybu określonego właściwymi przepisami proceduralnymi (zob. pogląd prof. Marka Safjana [w:] https://trybunal.gov.pl/informacja-publiczna media/archiwum/wystapienia-bylych-prezesow-tk/marek-safjan-2/). Z powyższych względów Sąd Apelacyjny przyjął, że dopiero od daty publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 grudnia 2022 r., sygn. akt SK 78/21, to jest od dnia 28 grudnia 2022 r., w miejsce wyeliminowanych z porządku prawnego regulacji z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (w realiach niniejszej sprawy chodziło o § 17 ust. 2 pkt 5 i 6) weszły odpowiednie przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Przypomnieć należy, że w punkcie 4 zaskarżonego wyroku Sąd Okręgowy zasądził od Skarbu Państwa na rzecz „kancelarii adwokackiej adw. B. Z.” kwotę 6199 zł (z VAT) tytułem nieopłaconej obrony z urzędu oskarżonego T. P., nie przedstawiając jednak najmniejszej argumentacji pozwalającej ustalić, skąd wzięło się wyliczenie. Z kolei obrońca oskarżonego skarżył tę kwotę, wskazując, że domaga się zasądzenia (łącznie) kwoty 8700 zł, czyli podwyższenia do tej wysokości. Obliczenia Sądu Apelacyjnego oparte na przedstawionym wyżej interpretacji skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 grudnia 2022 r., nie prowadzą do wniosku, że na rzecz obrońcy z urzędu oskarżonego T. P. zasądzono w zaskarżonym wyroku zbyt niską kwotę. I tak, z tytułu obrony świadczonej w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach o sygn. akt II AKa 358/19 <gdzie wbrew wskazaniom skarżącego o jednej rozprawie, przeprowadzono dwa jej terminy: 07.11.2019 r. (k. 5277, t. XXVII) i 13.02.2020 r. (k. 5318, t. XXVII)>, na podstawie § 17 ust. 2 pkt 5 i § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, należała się kwota 720 zł (600 + 120). Z kolei z tytułu obrony świadczonej w postępowaniu przed Sądem Najwyższym o sygn. akt IV KS 21/20, wywołanym wniesieniem skargi na wyrok sądu odwoławczego, na podstawie § 17 ust. 2 pkt 6 ww. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. należała się kwota 600 zł. Wreszcie, obrońcy należało się wynagrodzenie z tytułu pomocy prawnej świadczonej w postępowaniu przed Sądem Okręgowym w Katowicach o sygn. akt sygn. akt XVI K 122/20, w ramach którego odbyło się 17 terminów rozpraw (26.05.2021 r. (k. 5590), 21.07.2021 r. (k. 5598), r., 5.10.2021 r. (k. 5610), 24.11.2021 r. (k. 5644), 14.12.2021 r. (k. 5657), 26.01.2022 r. (k. 5679), 24.02.2022 r. (k. 5687), 14.03.2022 r. (k. 5691), 9.05.2022 r. (k. 5701), 5.07.2022 r. (k. 5721), 17.04.2023 r. (k. 5738), 23.05.2023 r. (k. 5749), 20.05.2023 r. (k. 5789), 4.09.2023 r. (k. 5794), 13.12.2023 r. (k. 5869), 25.01.2024 r. (k. 5883), 8.02.2024 r. (k. 5885). Licząc całość według stawek określonych w § 17 ust. 2 pkt 5 i § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, należała się kwota 2520 zł (600 + 16 x 120). Natomiast uwzględniając, że od 28 grudnia 2022 r. obowiązywały stawki podwyższone, czyli równe należnym obrońcom z wyboru, należałaby się kwota: 1 x 600 zł + 10 x 120 zł (okres przed obowiązywaniem wyroku TK) + 6 x 240 zł (okres od obowiązywania wyroku TK) = 1800 zł + 1440 zł = 3240 zł. Ujmując powyższe należności sumarycznie, wedle pierwszej koncepcji obrońcy przysługiwało 3840 zł (720 + 600 + 2520), co powiększone o 23% VAT dawało 4723,20 zł. Z kolei według drugiej koncepcji obrońcy przysługiwało 4540 zł (720 + 600 + 3240), co powiększone o 23% VAT dawało 5584,20 zł. Jak widać, kwota zasądzona na rzecz obrońcy z urzędu przez Sąd Okręgowy (6199 zł), była wyższa. Oczywiście, skoro rozstrzygnięcia o wysokości wynagrodzenia należnego obrońcy z urzędu nie zaskarżył prokurator, a tylko obrońca, a oskarżony został zwolniony od kosztów sądowych, nie było podstaw do jej obniżenia. Notabene, kwota wskazana przez obrońcę została zawyżona nawet przy uwzględnieniu koncepcji, że w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego wynagrodzenie obrońcy z urzędu należy się w wysokości równej wynagrodzeniu obrońcy z wyboru od początku świadczenia pomocy prawnej (której to koncepcji Sąd Apelacyjny nie podziela). Najprawdopodobniej błąd w obliczeniach obrońcy oskarżonego wynikał z przyjęcia zawyżonej stawki za udział w rozprawach odroczonych. Można tak przypuszczać, gdyż we wniosku o sprostowanie wyroku, w którym obrońca oskarżonego zajął tożsame stanowisko jak apelacji, za każdy z terminów rozprawy odroczonej liczył należność 300 zł (k. 5895v). Tymczasem, nawet przy przyjęciu stawki podstawowej w kwocie 1200 zł, należność za udział w rozprawie odroczonej wynosi 20% z 1200 zł, czyli 240 zł. Nadto, obrońca powołał się na 17 takich terminów, gdy tymczasem przed Sądem Okręgowym odbyło się w sumie 17 terminów, a więc należało liczyć 1 termin pierwszej rozprawy głównej oraz 16 terminów odroczonych/przerwanych. Wniosek Zmiana pkt 4 zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie na rzecz obrońcy z urzędu adwokata B. Z. kwoty 8700 zł z VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu dla oskarżonego T. P.. ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny. Wobec niezasadności przeanalizowanego zarzutu, związany z nim wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie.
  3. OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU 4.
  4. Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności
  5. ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO 1.
  6. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji 5.1.
  7. Przedmiot utrzymania w mocy Rozstrzygnięciami sądu pierwszej instancji utrzymanymi w mocy były wszystkie zawarte w zaskarżonym wyroku z wyjątkiem korekt w zakresie opisu czynu oraz podstawy wymiaru kary. Zwięźle o powodach utrzymania w mocy Zarzuty zawarte w apelacjach obrońcy oskarżonego okazały się bezzasadne ( vide sekcje 3.1-3.3), a sąd odwoławczy nie stwierdził w tym zakresie żadnej z bezwzględnych przyczyn odwoławczych. 1.
  8. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji 5.2.
  9. Przedmiot i zakres zmiany Sąd odwoławczy zmienił zaskarżony wyrok w punkcie 1 w ten sposób, że w opisie czynu ustalił, iż oskarżony T. P.nie działał w zorganizowanej grupie przestępczej, a w podstawie wymiaru kary w miejsce art. 60 § 6 pkt 1 k.k. przyjął art. 60 § 6 pkt 2 k.k. Zwięźle o powodach zmiany Zarzut stawiany oskarżonemu T. P. w akcie oskarżenia obejmował znamiona handlu ludźmi, którego dopuścił się on „działając w zorganizowanej grupie przestępczej”, czemu towarzyszył odrębny zarzut popełnienia przestępstwa z art. 258 § 1 k.k. Już w toku poprzedniego rozpoznania sprawy prawomocnie uniewinniono oskarżonego T. P. od zarzutu udziału w zorganizowanej grupie przestępczej. Tymczasem, Sąd Okręgowy w zaskarżonym wyroku w opisie czynu zarzucanego oskarżonemu dokonał jedynie takich zmian, że przyjął, iż oskarżony działał wspólnie i w porozumieniu z D. S. i D. P., a także, iż nie uczynił sobie z popełnienia przestępstw stałego źródła dochodu. Skoro zaś niewątpliwie, oskarżony T. P., popełniając przypisany mu czyn, nie działał w zorganizowanej grupie przestępczej, należało w trybie art. 440 k.p.k., mimo braku stosownego zarzutu, działając na jego korzyść, wyeliminować z opisu czynu sformułowanie wskazuje na takie działanie. Zarazem, poprawiono wadliwą podstawę wymiaru kary, w miejsce art. 60 § 6 pkt 1 k.k., który dotyczy zbrodni zagrożonej co najmniej karą 25 lat pozbawienia wolności, przyjmując art. 60 § 6 pkt 2 k.k., który dotyczy „innej zbrodni”, w tym czynu z art. 189a § 1 k.k. 1.
  10. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji 1.1.
  11. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia 5.3.1.1.
  12. ☐ art. 439 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia 5.3.1.2.
  13. Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości ☐ art. 437 § 2 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia 5.3.1.3.
  14. Konieczność umorzenia postępowania ☐ art. 437 § 2 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia 5.3.1.4.
  15. ☐ art. 454 § 1 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia 1.1.
  16. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania 1.
  17. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku Punkt roz- strzygnięcia z wyroku Przytoczyć okoliczności
  18. Koszty Procesu Punkt roz- strzygnięcia z wyroku Przytoczyć okoliczności III. Wobec udzielenia oskarżonemu obrony z urzędu, nieopłacenia jej kosztów przez T. P. oraz złożenia stosownego wniosku przez obrońcę zasądzono od Skarbu Państwa (Sądu Okręgowego w Katowicach) na rzecz adw. B. Z. – Kancelaria Adwokacka w K. kwotę 1476 zł, w tym 23% podatku VAT, tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu oskarżonemu w postępowaniu odwoławczym. O kosztach tych orzeczono na mocy art. 618 § 1 pkt 11 k.p.k. w zw. z art. 29 ust. 1 Prawa o adwokaturze. Wysokość kosztów ustalono według stawek określonych w § 2 pkt 1, § 4 ust. 3 i § 19 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U.2024.763). IV. O kosztach sądowych należnych od oskarżonego orzeczono na podstawie art. 624 § 1 k.p.k., zwalniając go ich uiszczenia z uwagi na brak danych, aby T. P.posiadał majątek i zarobkował, a więc i brak realności ich uiszczenia.
  19. PODPIS SSA Marcin Ciepiela SSA Karina Maksym SSA Wojciech Paluch 1.
  20. Granice zaskarżenia Kolejny numer załącznika 1 Podmiot wnoszący apelację obrońca oskarżonego Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja całość wyroku 1.3.
  21. Kierunek i zakres zaskarżenia ☒ na korzyść ☐ na niekorzyść ☒ w całości ☐ w części ☐ co do winy ☐ co do kary ☐ co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia 1.3.
  22. Podniesione zarzuty Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji ☐ art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu ☐ art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu ☒ art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia ☒ art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia ☐ art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka ☒ art. 439 k.p.k. ☐ brak zarzutów 1.
  23. Wnioski ☒ uchylenie ☒ zmiana

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.