← Polska

V C 2070/23

Obsah (4)§ 1§ 2§ 3§ 4

Sygnatura akt V C 2070/23 WYROK ZAOCZNY W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 stycznia 2025 roku Sąd Rejonowy Poznań-Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu, V Wydział Cywilny, w składzie: Przewodniczący

§ 1k.c.).

Jeżeli niedozwolone postanowienie umowy nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie (art.

§ 2k.c.).

Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta (art.

§ 3k.c.).

Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje (art.

§ 4k.c.).

Stosowanie niedozwolonych postanowień umownych jest zakazane we wzorcach umów zawieranych z konsumentami (art. 23a u.k.k.).

  1. Przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości (art. 720 § 1 k.c.). Z kolei przez umowę o kredyt konsumencki rozumie się umowę o kredyt w wysokości nie większej niż 255.550 zł albo równowartość tej kwoty w walucie innej niż waluta polska, który kredytodawca w zakresie swojej działalności udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia konsumentowi. Za umowę o kredyt konsumencki uważa się w szczególności umowę pożyczki (art. 3 ust. 1-2 pkt 1 u.k.k.).
  2. Mając powyższe na uwadze Sąd z urzędu dokonał kontroli umowy pod kątem nieuczciwości (abuzywności) jej postanowień. W wyniku analizy Sąd uznał, że nieuczciwy charakter mają klauzule dotyczące pozaodsetkowych kosztów kredytu w postaci: 28.
  3. opłaty przygotowawczej; 28.
  4. prowizji pośrednika; 28.
  5. prowizji. Nie ulega wątpliwości, że wymienione świadczenia nie są w żadnym razie świadczeniami głównymi. W ramach umowy pożyczki takowymi są udostępnienie przez pożyczkodawcę określonej sumy pieniężnej do korzystania na określony okres oraz zwrot takiej samej sumy pieniężnej przez pożyczkobiorcę. Orzecznictwo: wyrok TS z 3.09.2020 r., C-84/19, (...) S.A. z siedzibą w (...) I bw v. Qj I D.R.; uchwała Sądu Najwyższego z 27.10.2021 r., III CZP 43/
  7. Przedmiotowe postanowienia nie zostały indywidualnie uzgodnione z pozwanym, gdyż umowa została zawarta wg standardowego formularza przygotowanego przez powoda. Brak jest podstaw do przyjęcia, że którekolwiek z postanowień, z wyjątkiem kwoty pożyczki, zostało indywidualnie uzgodnione z pozwanym.
  8. Nieuczciwość wskazanych postanowień, rozumiana na gruncie prawa polskiego jako ich sprzeczność z dobrymi obyczajami oraz rażące naruszenie interesów konsumenta, wynikała z poniższych przyczyn.
  9. Po pierwsze, powód nie wykazał, że poniósł jakiekolwiek koszty uzasadniające obciążenie konsumenta wskazanymi wyżej świadczeniami dodatkowymi. Ciężar dowodu w tym zakresie spoczywał natomiast na powodzie. Co prawda powód wymienił w załączniku do umowy rozliczne koszty na pokrycie których miała zostać przeznaczona prowizja, a które sprowadzić można do kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, podatku oraz marży. Nie wykazał jednak, że koszty te w związku z zawarciem tej konkretnej umowy z pozwanym zostały faktycznie poniesione. Budzi to uzasadnione wątpliwości, że koszty te w rzeczywistości nie powstały, a ich wygenerowane komputerowo zestawienie stanowi jedynie pretekst do nieuzasadnionego obciążenia konsumenta dodatkowymi należnościami. Koszty te nie poddają się także obiektywnej weryfikacji; brak jest jakichkolwiek podstaw do kontroli, w jakiej wysokości mogłyby powstać enigmatyczne koszty „utrzymania systemów”, „koszty wynagrodzeń”, „środków czystości” itd.
  10. To samo dotyczy opłaty przygotowawczej. Nie można apriorycznie przyjąć, że powód, prowadzący działalność gospodarczą na masową skalę, korzystający z generatorów wzorców umów i zawierający je elektronicznie, poniósł jakiekolwiek koszty wstępne związane z przygotowaniem tej konkretnej umowy dla pozwanego. Faktu poniesienia kosztów związanych z przygotowaniem tej konkretnej umowy pożyczki oraz ich wysokości powód natomiast nie wykazał. Co więcej, koszt jakiejkolwiek opłaty przygotowawczej dublowałby się z kosztami działalności gospodarczej już wskazywanej jako część składowa prowizji.
  11. Podobnie nie zostało wykazane, że powód faktycznie poniósł jakiekolwiek koszty prowizji pośrednika, ani w jakiej wysokości, ani, że przy zawieraniu umowy faktycznie działał pośrednik za wynagrodzeniem, a nie jeden z pracowników (których koszty powód już zresztą ujął w ramach prowizji). W komparycji umowy, przygotowanej przez powoda, wskazano, że osoba ją podpisującą za pożyczkodawcę jest pełnomocnikiem powoda, a nie pośrednikiem kredytowym. Budzi to kolejne wątpliwości odnośnie rzeczywistego charakteru tego kosztu.
  12. Po drugie, wynagrodzeniem pożyczkodawcy za korzystanie z pożyczonego kapitału w czasie są co do zasady odsetki, limitowane przez instytucję odsetek maksymalnych jako granicę godziwego zysku pożyczkodawcy. Przepisy (art. 5 pkt 6-6a u.k.k.) lakonicznie dopuszczają jednak możliwość obciążenia konsumenta pozaodsetkowymi kosztami kredytu (opłaty, prowizje, podatki, marże, jeżeli są znane kredytobiorcy oraz usługi dodatkowe, jeżeli ich poniesienie jest niezbędne do uzyskania kredytu lub do uzyskania go na oferowanych warunkach). Wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu jest również limitowana (art. 36a u.k.k.), co jednak nie ma wpływu na ocenę ich abuzywności. Orzecznictwo: uchwała SN z 27.10.2021, III CZP 43/
  14. Powyższe nie oznacza jednak, że w każdym przypadku możliwe i uczciwe jest obciążenie pożyczkobiorcy takimi kosztami. Tak samo, jak nie jest możliwe pobieranie odsetek od nieudostępnionego kapitału, tak nie jest również możliwe pobieranie wszelkiego rodzaju pozaodsetkowych kosztów kredytu, jeżeli nie służą one pokryciu rzeczywiście zwiększonych kosztów kredytodawcy z tytułu zawarcia lub wykonania konkretnej umowy z konsumentem. Innymi słowy nieuczciwe i niezasadne jest obciążenie konsumenta opłatami, które faktycznie miałyby pokrywać zwykłe koszty prowadzenia działalności gospodarczej (finansowane z dochodu), a nie zostały w żaden sposób wywołane zawarciem umowy z pozwanym i świadczonymi na jego rzecz ponadstandardowymi i dodatkowymi usługami. Dotyczy to również opłaty przygotowawczej i prowizji pośrednika w sytuacji, gdy przygotowanie tej konkretnej umowy nie wiązało się z żadnymi ekstraordynaryjnymi wydatkami, a status osoby podpisującej umowę za pożyczkodawcę jako pośrednika budzi wątpliwości. Fikcyjny charakter poniesionych kosztów oraz brak ich rzeczywistego pokrycia wskazuje, że stanowią one łącznie ukryte wynagrodzenie pożyczkodawcy, które jedynie dla zamaskowania jego nieuczciwego charakteru zostało rozbite na poszczególne pozaodsetkowe koszty pożyczki.
  15. Po trzecie, wysokość prowizji jest rażąco wygórowana i ma charakter lichwiarski. Stanowi ona bowiem aż 31% kwoty pożyczki. Uczciwe i sprawiedliwe potraktowanie konsumenta oraz jego uzasadnionych interesów wyklucza przyjęcie, że jakikolwiek konsument niebędący w przymusowym położeniu zaakceptowały podobnie rażącą nierównowagę kontraktową. Samo zaś pobieranie rażąco wygórowanych opłat dodatkowych, służących de facto wzbogaceniu pożyczkodawcy przez obejście przepisów o odsetkach maksymalnych, jest nieuczciwe i jako takie jest sprzeczne z dobrymi obyczajami. Orzecznictwo: wyrok SN z 15.01.2016 r., I CSK 125/
  17. Po czwarte, z istotą pożyczki sprzeczne jest „przeniesienie” na rzecz biorącego pożyczkę sum pieniężnych, których w rzeczywistości nigdy on nie otrzymuje, a które automatycznie zostają zaliczone na poczet związanych z pożyczką kosztów i umów lub opłat dodatkowych. Pożyczkobiorca byłby bowiem zobowiązany do spłaty znacznie większego świadczenia, nie otrzymując przy tym na własność żadnych środków pieniężnych. Taka konstrukcja umowy pożyczki jest sprzeczna z zasadą swobody umów wyrażoną, zgodnie z którą strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego (art. 353 1 k.c.).
  18. Z powyższych przyczyn postanowienia te nie przeszłyby wskazanego w orzecznictwie SN tzw. testu przyzwoitości. Kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jego interesy. Obciążanie konsumenta opłatami w lichwiarskiej wysokości, które nie służyły pokryciu kosztów jakiejkolwiek dodatkowej obsługi i nie zostały faktycznie poniesione, jest sprzeczne z ogólnym wzorcem zachowań przedsiębiorców wobec konsumentów, a bez zastrzeżenia tychże opłat konsument znalazłby się w lepszej sytuacji. Wszystkie koszty pozaodsetkowe pożyczki były zatem ukrytym wynagrodzeniem pożyczkodawcy, które dla ukrycia zostały jedynie rozbite na prowizje i opłaty. Należy uznać je więc za nieuczciwe na gruncie prawa Unii Europejskiej, jako stojące w sprzeczności z wymogami dobrej wiary i powodujące znaczącą nierównowagę wynikających z umowy praw i obowiązków stron, ze szkodą dla konsumenta. Orzecznictwo: wyrok SN z 27.11.2015, I CSK 945/
  20. Przedmiotowe postanowienia umowne jako niedozwolone nie wiązały zatem pozwanego. Strony pozostawały jednak związane umową w pozostałym zakresie. Pozwany był więc zobowiązany do zwrotu kapitału pożyczki (7.500 zł) wraz z należnymi odsetkami, które skapitalizowane ostatecznie powinny wynosić 2.585,14 zł, a zatem łącznie 10.085,14 zł. Harmonogram spłat, uwzględniając, że zgodnie z umową raty powinny być równe, powinien więc wyglądać następująco. Rata nr Data wymagalności raty Kapitał do spłaty Wysokość raty Wpłata całkowita Część kapitałowa raty Część odsetkowa raty 1 07.02.2023 7 500,00 zł 280,14 zł 280,14 zł 152,83 zł 127,31 zł 2 07.03.2023 7 347,17 zł 280,14 zł 280,14 zł 155,42 zł 124,72 zł 3 07.04.2023 7 191,75 zł 280,14 zł 280,14 zł 158,06 zł 122,08 zł 4 07.05.2023 7 033,68 zł 280,14 zł 280,14 zł 160,75 zł 119,40 zł 5 07.06.2023 6 872,94 zł 280,14 zł 280,14 zł 163,47 zł 116,67 zł 6 07.07.2023 6 709,46 zł 280,14 zł 280,14 zł 166,25 zł 113,89 zł 7 07.08.2023 6 543,21 zł 280,14 zł 280,14 zł 169,07 zł 111,07 zł 8 07.09.2023 6 374,14 zł 280,14 zł 280,14 zł 171,94 zł 108,20 zł 9 07.10.2023 6 202,20 zł 280,14 zł 280,14 zł 174,86 zł 105,28 zł 10 07.11.2023 6 027,34 zł 280,14 zł 280,14 zł 177,83 zł 102,31 zł 11 07.12.2023 5 849,51 zł 280,14 zł 280,14 zł 180,85 zł 99,30 zł 12 07.01.2024 5 668,66 zł 280,14 zł 280,14 zł 183,92 zł 96,23 zł 13 07.02.2024 5 484,74 zł 280,14 zł 280,14 zł 187,04 zł 93,10 zł 14 07.03.2024 5 297,70 zł 280,14 zł 280,14 zł 190,21 zł 89,93 zł 15 07.04.2024 5 107,49 zł 280,14 zł 280,14 zł 193,44 zł 86,70 zł 16 07.05.2024 4 914,05 zł 280,14 zł 280,14 zł 196,73 zł 83,42 zł 17 07.06.2024 4 717,32 zł 280,14 zł 280,14 zł 200,07 zł 80,08 zł 18 07.07.2024 4 517,25 zł 280,14 zł 280,14 zł 203,46 zł 76,68 zł 19 07.08.2024 4 313,79 zł 280,14 zł 280,14 zł 206,92 zł 73,23 zł 20 07.09.2024 4 106,88 zł 280,14 zł 280,14 zł 210,43 zł 69,71 zł 21 07.10.2024 3 896,45 zł 280,14 zł 280,14 zł 214,00 zł 66,14 zł 22 07.11.2024 3 682,45 zł 280,14 zł 280,14 zł 217,63 zł 62,51 zł 23 07.12.2024 3 464,81 zł 280,14 zł 280,14 zł 221,33 zł 58,82 zł 24 07.01.2025 3 243,49 zł 280,14 zł 280,14 zł 225,08 zł 55,06 zł 25 07.02.2025 3 018,40 zł 280,14 zł 280,14 zł 228,91 zł 51,24 zł 26 07.03.2025 2 789,50 zł 280,14 zł 280,14 zł 232,79 zł 47,35 zł 27 07.04.2025 2 556,70 zł 280,14 zł 280,14 zł 236,74 zł 43,40 zł 28 07.05.2025 2 319,96 zł 280,14 zł 280,14 zł 240,76 zł 39,38 zł 29 07.06.2025 2 079,20 zł 280,14 zł 280,14 zł 244,85 zł 35,29 zł 30 07.07.2025 1 834,35 zł 280,14 zł 280,14 zł 249,00 zł 31,14 zł 31 07.08.2025 1 585,35 zł 280,14 zł 280,14 zł 253,23 zł 26,91 zł 32 07.09.2025 1 332,11 zł 280,14 zł 280,14 zł 257,53 zł 22,61 zł 33 07.10.2025 1 074,58 zł 280,14 zł 280,14 zł 261,90 zł 18,24 zł 34 07.11.2025 812,68 zł 280,14 zł 280,14 zł 266,35 zł 13,80 zł 35 07.12.2025 546,34 zł 280,14 zł 280,14 zł 270,87 zł 9,27 zł 36 07.01.2026 275,47 zł 280,14 zł 275,47 zł 270,79 zł 4,68 zł
  21. Pozwany z tytułu umowy wpłacił łącznie kwotę 1.574 zł, a więc odpowiadającą 5,61 ratom (10.085,14 zł/36 rat=280,14 zł; 1.574 zł/280,14 zł=5,61). Płatność
  22. raty przypadała 07.08.2023, a zatem dopiero po tej dacie pozwany hipotetycznie mógłby pozostawać w opóźnieniu z płatnością jednej pełnej raty. Powód formalnie dochował procedury wypowiedzenia umowy, gdyż po wezwaniu pozwanego do spłaty zaległych kwot w terminie 7 dni pod rygorem wypowiedzenia umowy, dokonał wypowiedzenia umowy z zachowaniem 30-dniowego terminu, a wskazane pisma zostały pozwanemu doręczone. Niemniej, w chwili wezwania do zapłaty (14.07.2023) oraz wypowiedzenia umowy (16.08.2023) pozwany nie miał opóźnienia w płatności jednej pełnej raty przekraczającej 30 dni, od których uzależniona była skuteczność wypowiedzenia. Dlatego też do skutecznego wypowiedzenia nie doszło, a powód nie był uprawniony do wypełnienia weksla in blanco, który był podstawą dochodzonego roszczenia.
  23. W konsekwencji Sąd oddalił powództwo (pkt 1 wyroku).
  24. Dodatkowo należy wskazać, że ustalenie, że powód nie był uprawniony do wypełnienia weksla musiało skutkować oddaleniem powództwa. Stosunek podstawowy (umowa pożyczki) stanowi bowiem tylko uzasadnienie istnienia stosunku wekslowego, które jest z kolei podstawą dochodzonego roszczenia. Badanie stosunku podstawowego w procesie opartym na roszczeniu wekslowym ma więc charakter pośredni. W razie ustalenia nieistnienia roszczenia wekslowego, Sąd w żadnym razie może „przejść” na inny stosunek prawny i zasądzić innego roszczenia (ze stosunku podstawowego wskazanego wyłącznie jako uzasadnienie istnienia roszczenia wekslowego). Zresztą, nawet ewentualna zmiana powództwa polegająca na sformułowaniu powództwa opartego na umowie byłaby niedopuszczalna, gdyż sprawa była rozpoznawana w postępowaniu uproszczonym (art. 505 4 § 1 k.p.c.).
  25. Ponadto, zgodnie z zasadą dyspozytywności (art. 321 k.p.c.) to powód decyduje zarówno o wszczęciu postępowania, jak i o zakresie rozstrzygnięcia sprawy. Sąd nie może wyrokować zatem co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem, zasądzić czegoś jakościowo innego albo w większym wymiarze, czy też zasądzić roszczenie na innej podstawie faktycznej, niż wskazana przez powoda, a więc rozstrzygać o tym, czego strona pod osąd nie przedstawiła. Żądanie powoda musi być dokładnie określone w pozwie i zawierać przytoczenie okoliczności faktycznych, co oznacza, że wskazana podstawa faktyczna wyznacza również zakres rozstrzygnięcia. Powód dochodząc roszczenia określonego w pozwie przytacza pewien ciąg zdarzeń, które są objęte podstawą faktyczną powództwa i które jego zdaniem uzasadniają to roszczenie. Sąd nie jest związany wskazaną przez powoda podstawą prawną, jak również nie wiąże go zaprezentowana przez stronę ocena dowodów. Nie oznacza to jednak, że twierdzenia powoda i jego ocena skutków konkretnych zdarzeń faktycznych pozostaje bez znaczenia prawnego. Związanie sądu żądaniem sformułowanym w procesie ma charakter bezwzględny, obejmuje nie tylko związanie co do samej treści żądania, ale także co do uzasadniających je elementów motywacyjnych. W przedmiotowej sprawie żądaniem powoda objęta była wierzytelność wynikająca z wypełnienia weksla wskutek wypowiedzenia umowy przez pożyczkodawcę. Nie były natomiast przedmiotem żądania powoda jakiekolwiek inne wierzytelności, które mogłyby mu przysługiwać ze względu na nienależyte wykonywanie umowy pożyczki przez pozwanego. W szczególności powód nie zgłaszał roszczeń z tytułu niepłacenia przez pozwanego rat pożyczki. Z tego względu kwestie dotyczące ewentualnego aktualnego zadłużenia pozwanego wobec powoda z tytułu niespłacania przez niego rat kredytu, nie mogły być przedmiotem orzekania przez Sąd ze uwagi na zakaz orzekania przez Sąd co do przedmiotu, który nie był przedmiotem żądania. Orzecznictwo: uchwała SN z 28.08.2008 , III CZP 76/08 ; postanowienie SN z 25.10.2023, I CSK 2947/23; wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 08.11.2018 , I ACa 528/17; wyrok SA w Lublinie z 28.04.2020, I Aga 10/20; wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu z 23.02.2023 , II Ca 1143/
  26. ROZSTRZYGNIĘCIE O KOSZTACH PROCESU
  27. Zgodnie z obowiązkiem rozstrzygnięcia o kosztach w każdym orzeczeniu kończącym postępowanie (art. 108 § 1 k.p.c.) Sąd obciążył kosztami procesu powoda (pkt 2 wyroku). Powód przegrał proces, zatem zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu (art. 98 § 1 k.p.c.) powinien ponieść jego koszty. asesor sądowy Jakub Stolarek

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.