kc postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Stosownie do treści art.
kc jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. § 3 cytowanego przepisu stanowi natomiast, iż nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. W niniejszej sprawie bezspornym jest, iż pozwana miała przymiot konsumenta. Odnosząc się do pojęcia „główne świadczenia stron” wskazać należy, iż pojęcie to należy rozumieć wąsko i odnieść do essentialia negotii umowy, a więc takich jej elementów konstrukcyjnych , bez których uzgodnienia nie doszłoby do zawarcia umowy pożyczki. Chodzi więc o klauzule regulujące świadczenia typowe dla danego stosunku prawnego, stanowiące te jego elementy, które konstytuują istotę danego porozumienia. Mając na względzie treść art. 720§1 kc stwierdzić należy, iż prowizja od pożyczki nie jest świadczeniem głównym stron umowy pożyczki. W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że zapisy umowy nakładające na pozwaną obowiązek zapłaty opłat dodatkowych, w tym prowizji i jednorazowej opłaty za dobrowolny (...) nie zostały z pozwaną uzgodnione indywidulanie. Zgodnie z treścią art. 385
k.c. Jak słusznie wskazał Sąd Okręgowy w Łodzi w uzasadnieniu wyroku z dnia 19.07.2019 r. III Ca 435/19 nie ma podstaw do przyjęcia, że unormowania art. 36a-36c ustawy z 2011 r. o kredycie konsumenckim mają charakter szczególny wobec art.
k.c. oraz art. 58 k.c., wyłączając ich zastosowanie. Zgodnie z treścią art. 5 pkt 6 ustawy o kredycie konsumenckim, całkowity koszt kredytu stanowią wszelkie koszty, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt, w szczególności: odsetki, opłaty, prowizje, podatki i marże jeżeli są znane kredytodawcy oraz koszty usług dodatkowych, w szczególności ubezpieczeń, w przypadku gdy ich poniesienie jest niezbędne do uzyskania kredytu lub do uzyskania go na oferowanych warunkach - z wyjątkiem kosztów opłat notarialnych ponoszonych przez konsumenta. W przepisie tym jest mowa o kosztach kredytu, a zatem o takich działaniach instytucji finansowej związanej z kredytem, które generują wydatki. Nie chodzi tu o dodatkowe wynagrodzenie z tytułu umowy kredytowej. Wynagrodzenie w umowie kredytu określa się przez oprocentowanie. Inne elementy kosztotwórcze nie mogą mieć charakteru wynagrodzenia albowiem wynagrodzenie maksymalne określa art. 33a ustawy o kredycie konsumenckim. Przepis art. 36a odnosi się do dodatkowych kosztów niezbędnych dla uzyskania i obsługi kredytu. Może to być np.: koszt rozpoznania wniosku, koszt uzyskania informacji, koszt ubezpieczenia kredytu, koszt zawiadomień, monitów, koszt przeprowadzenia czynności poza lokalem przedsiębiorstwa, koszt osobistego odbioru raty itd. Muszą to być jednak koszty rzeczywiste. W przeciwnym bowiem razie inne „opłaty” będą musiały być traktowane jako obejmujące wynagrodzenie, to zaś podlega limitom odsetek maksymalnych (art. 33a ukk). Przepis art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim nie może prowadzić wprost do obejścia przepisów o odsetkach maksymalnych. Oznaczałoby to bowiem uprzywilejowaną pozycję instytucji udzielających kredyty w stosunku do innych obywateli, których regulacje dotyczące odsetek maksymalnych bezwzględnie obowiązują (wyrok SO w (...) z dnia 28.12.2018 roku o sygn. akt II Ca 433/18 i z 03.07.2017 roku w sprawie II Ca 369/17). Powód załączył do pozwu umowę pożyczki, w której wyszczególniono m.in., że pożyczkobiorca, w związku z udzieleniem pożyczki jest zobowiązany ponieść m.in. koszt w postaci wynagrodzenia prowizyjnego w kwocie 8 400 złotych, które w ocenie Sądu przybrało formę dodatkowego wynagrodzenia za udzielenie pożyczki. Podobnie należy ocenić pomniejszenie kwoty udzielonej pozwanej pożyczki o kwotę 2000 zł jako jednorazową opłatę za dobrowolny Pakiet Usług Medycznych – umowa nie wyjaśnia żadnych zasad ustalenia i ponoszenia tej opłaty. Stanowi to obejście przepisów o odsetkach maksymalnych, gdyż to one mają stanowić wynagrodzenie za korzystanie z kapitału, a ich wysokość jest limitowana przepisami prawa. Wskazać należy, że mianem prowizji określa się jeden z elementów wynagrodzenia za udzielenie kredytu lub pożyczki, który - w przeciwieństwie do oprocentowania - nie jest zapłatą za możliwość korzystania z kapitału, ale stanowi swoiste wynagrodzenie instytucji kredytowej za czynności związane np. z zawarciem umowy (np. ocena zdolności kredytowej, przygotowanie i analiza dokumentów), z pozostawaniem w gotowości udostępnienia środków w przypadku kredytu niewykorzystanego czy z podejmowaniem czynności związanych z wcześniejszą spłatą kredytu lub pożyczki albo odstąpieniem przez kontrahenta od umowy (T. Czech, kom. do art. 5 ustawy o kredycie konsumenckim,). Niewątpliwie prowizja stanowi formę wynagrodzenia, jednakże nie za przekazanie kapitału pożyczki (chyba, że powyższe dokonuje się w niestandardowej formie, powodującej dodatkowe koszty), gdyż w tym zakresie wynagrodzeniem są odsetki, ale za określone czynności związane z udzieleniem kredytu. Ponadto fakt, że na pozaodsetkowe koszty kredytu może składać się wiele elementów, a więc opłaty, prowizje, podatki, marże i koszty usług dodatkowych, nie odbiera Sądowi możliwości dokonania oceny, czy postanowienie umowne określające obowiązek zapłaty każdego z tych składników z osobna nie stanowi klauzuli abuzywnej w rozumieniu art.
Podkreślić trzeba, że przedsiębiorcę udzielającego kredytu konsumenckiego czy też pożyczki wiąże zarówno art.
36a ustawy o kredycie konsumenckim, co oznacza, że musi on mieć na uwadze zarówno to, by do umowy zawartej z konsumentem nie wprowadzać postanowień określających zobowiązania kontrahenta w sposób, który pozwalałby je uznać za klauzule niedozwolone, jak i dbać o to, by suma kosztów pozaodsetkowych nie wykroczyła poza ich maksymalną wysokość określoną ustawą. Postanowienia zawartej pomiędzy stronami umowy zawierają wynagrodzenie prowizyjne, które kształtuje prawa pozwanej w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, godząc w równowagę kontraktową tego stosunku i stanowiąc klauzulę niedozwoloną. Powód w żaden sposób nie wykazał, aby jego wysokość stanowiła efekt indywidualnych uzgodnień z pozwaną, nie zaś pochodziła z wzorca stosowanego przez niego wobec wszystkich kontrahentów, na co wskazują okoliczności zawarcia umowy. Ponadto porównywanie wysokości prowizji w kwocie 8 400 zł do kwoty faktycznie wypłaconej pozwanej pożyczki w wysokości 8000 zł wskazują na rażące naruszenie przez pożyczkodawcę przy zawarciu przedmiotowej umowy pożyczki dobrych obyczajów i interesów pozwanej jako konsumenta. W ocenie Sądu zastosowana przez powoda wysokość naliczonej pozwanej prowizji nie jest uzasadniona treścią umowy. Każdy przedsiębiorca ponosi koszty prowadzenia działalności gospodarczej z uzyskiwanego wynagrodzenia. Jak wyżej wskazano wynagrodzeniem powoda są odsetki od wypłaconego pozwanej kapitału (art. 33a ustawy o kredycie konsumenckim), in concreto ustalone na maksymalnym poziomie prawnie dopuszczonym. Tym samym zwrot kosztów prowadzenia działalności należy traktować jako dodatkowe źródło dochodu, omijające ustawową regulację. W tych okolicznościach trzeba te opłaty dodatkowe – prowizję i jednorazową opłatę za dobrowolny (...) uznać za nadmierne, przyjmując, że ich zastrzeżenie stanowiło niedozwoloną klauzulę umowną. Postanowienie to nie dotyczy głównych świadczeń stron. Istotą umowy kredytu konsumenckiego jest bowiem udzielenie określonej kwoty kapitału pożyczkodawcy za wynagrodzeniem w formie odsetek, ewentualne dodatkowe koszty mają charakter akcesoryjny. W związku z powyższym, w ocenie sądu, zapisy łączącej strony umowy pożyczki z dnia 10.10.2022 r., dotyczące opłat dodatkowych - prowizji i jednorazowej opłaty za dobrowolny (...) zgodnie z art.
nie wiązały pozwanej i tym samym nie jest ona zobowiązana do zapłaty tego rodzaju należności. Należy podkreślić, że w przypadku uznania danego postanowienia za klauzulę abuzywną, nie wiąże ona w całości – brak jest podstaw, aby „wynagrodzenie prowizyjne” obniżać do kwoty, która w świetle zasad logiki i doświadczenia życiowego mogła by być uznana przez Sąd za adekwatną, co wynika wprost z literalnej treści art.
Kolejnym warunkiem uznania za abuzywne danego postanowienia umownego w rozumieniu art.
kc jest kształtowanie przez sporne postanowienie umowne praw i obowiązków konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, przy czym na skutek tej sprzeczności musi dojść do rażącego naruszenia jego interesów. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, iż istotą dobrego obyczaju jest szeroko rozumiany szacunek do drugiego człowieka, sprzeczne z obyczajami będą więc takie działania, które zmierzają do niedoinformowania, dezinformacji, wykorzystania naiwności lub niewiedzy klienta. Natomiast termin „interesy konsumenta” należy rozumieć szeroko, nie tylko jako interes ekonomiczny, ale również przy uwzględnieniu aspektu zdrowia konsumenta i jego bliskich oraz dyskomfortu konsumenta, spowodowanego takimi czynnikami jak strata czasu, dezorganizacja życia, niewygoda, nierzetelne traktowanie, przykrości, naruszenie prywatności, doznanie zawodu, itd. W ocenie Sądu nałożenie na pozwaną prowizji pożyczkodawcy w kwocie 8 400 zł i jednorazowej opłaty za dobrowolny (...) w kwocie 2000 zł , które przekraczają kwotę udzielonej pożyczki jest rażącym naruszeniem dobrych obyczajów, rzetelności kupieckiej i uczciwości, przy czym godzi w interes finansowy pozwanej jako konsumenta. W tym zakresie należy podkreślić, iż skutkiem uznania klauzuli za abuzywną nie może być jej częściowa bezskuteczność ani „miarkowanie” abuzywności. Brak mocy wiążącej dotyczy całości klauzuli niedozwolonej, nie jest więc dopuszczalne uznanie, że jest ona skuteczna w zakresie w jakim nie naruszałaby kryterium określonego w art.
W szczególności wniosek o częściowej bezskuteczności postanowień uznanych za abuzywne nie wypływa z art.
Przepis ten przewiduje jedynie, że jeżeli postanowienia umowy zgodnie z §1 nie wiążą konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Prawidłowa wykładnia powołanego przepisu prowadzi do wyeliminowania całej klauzuli, a nie ograniczeniu zakresu jej obowiązywania ( por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 13 lipca 2-18 r. VACa 542/17, wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 1 marca 2019 r., IX Ca 259/19). W konsekwencji stwierdzić należy, iż umowa pożyczki wskazana w pozwie jako stosunek podstawowy wiążący strony jest ważna, natomiast te postanowienia umowy w zakresie opłat dodatkowych - bardzo wysokiej prowizji w kwocie 8 400 zł i jednorazowej opłaty za dobrowolny (...) w kwocie 2000 zł jako nieważne nie są dla strony pozwanej wiążące, a strony związane są umową w pozostałym zakresie. Pozwana nie była zatem zobowiązana do spłaty na rzecz powoda kwoty 10 400,00 zł czyli prowizji pożyczkodawcy i jednorazowej opłaty za dobrowolny (...). W konsekwencji pozwana była zobowiązana do zwrotu kwoty faktycznie wypłaconej pożyczki w wysokości 8 000 zł oraz wskazanych w umowie odsetek. Jak wynika z pozwu, pozwana uiściła część żądanych rat. Jak już wyżej wskazano powodowi nie należy się zwrot kwoty 10 400 zł odpowiadającej wysokości prowizji i jednorazowej opłaty za dobrowolny (...), które w ocenie Sądu – jako wynikające z niedozwolonych postanowień umownych i w konsekwencji niewiążące pozwanej - powodowi się nie należą. Jednocześnie z uwagi na brak odpowiednich danych nie jest możliwe ustalenie przez Sąd wysokości odsetek należnych powodowi od kwoty faktycznie wypłaconej pozwanej pożyczki (8 000 zł). W tej sytuacji kwotę prowizji w wysokości 8 400,00 zł i kwotę jednorazowej opłaty za dobrowolny (...) w wysokości 2000 zł należało odjąć od kwoty wskazanej w pozwie pozostałego do spłaty kapitału oraz prowizji w kwocie 14 600,55 zł. Powodowi należy się zatem kwota 4 200,55 zł jako pozostała do zapłaty przez pozwaną kwota z tytułu udzielonej pożyczki – powodowi nie należy się kwota 8 400 zł z tytułu prowizji i kwota 2000 zł z tytułu jednorazowej opłaty za dobrowolny (...), nie jest też możliwe wyliczenie przez Sąd należnych powodowi odsetek. W konsekwencji Sąd uwzględnił powództwo w części zasądzając od pozwanej na rzecz powoda kwotę 4 200,55 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 21.02.2025 r. (dnia wniesienia pozwu w elektronicznym postępowaniu upominawczym) do dnia zapłaty, zaś w pozostałej części powództwo jako nieuzasadnione Sąd oddalił. Wskazać przy tym należy , iż powód sformułował w pozwie roszczenie odsetkowe wnosząc o zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda w przypadku skierowania sprawy do rozpoznania w trybie zwykłym odsetek ustawowych za opóźnienie ( k. 4, nie zaś odsetek umownych). Zgodnie z treścią art. 481 § 1 kc jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była oznaczona, należą się odsetki ustawowe za opóźnienie w wysokości równej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych. Sąd uznał za uzasadnioną w niniejszej sprawie datę początkową naliczania odsetek od zasądzonego na rzecz powoda świadczenia wskazaną przez powoda jako dzień wniesienia pozwu o tożsame roszczenie w elektronicznym postępowaniu upominawczym. O kosztach procesu Sąd orzekł stosownie do treści art. 100 kpc stosunkowo je rozdzielając. Koszty procesu poniesione przez powoda wynoszą 4 617 zł (opłata od pozwu 1000 zł, koszty zastępstwa procesowego 3.600 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa 17 zł). Powód wygrał proces w 26,59 % , wobec czego pozwana jest zobowiązana do zwrotu powodowi kwoty 1227,66 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. ZARZĄDZENIE 1. (...); 2. (...) , 3. (...). D., 21.07.2025 r.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.