VII K 127/25

(1)w dniu 02 czerwca 2025 r. na ulicy (...) w miejscowości V., pow. (...), woj. (...), kierując samochodem marki U. (...) o nr rej. (...), nieumyślnie naruszył zasady bezpieczeństwa w ruchu drogowym określone w treści art. 23 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy Prawa o ruchu drogowym, w ten sposób, że wykonując manewr cofania, nie zachował szczególnej ostrożności, nie upewniając się, że za kierowanym przez niego pojazdem nie znajduje się przeszkoda, w wyniku czego potrącił przechodzącą przez jezdnię w rejonie skrzyżowania pieszą P. P.

(1), wskutek czego pokrzywdzona przewróciła się i dostała się pod koła pojazdu doznając obrażeń ciała w postaci złamania prawej kości strzałkowej, złamania lewej kości łonowej, wieloodłamowego złamania talerza prawej kości biodrowej oraz uszkodzenia więzadła pobocznego piszczelowego w prawym kolanie, które to obrażenia spowodowały naruszenie prawidłowej funkcji narządów ciała na czas przekraczający dni 7. Przy każdym czynie wskazać fakty uznane za udowodnione Dowód Numer karty nieumyślne naruszenie przez oskarżonego zasad bezpieczeństwa w ruchu drogowym określonych w treści art. 23 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy Prawa o ruchu drogowym w dniu 2 czerwca 2025 r. na ulicy (...) w miejscowości V., pow. (...), woj. (...), podczas kierowania samochodem marki U. (...) o nr rej. (...), w ten sposób, że wykonując manewr cofania, nie zachował szczególnej ostrożności, nie upewniając się, że za kierowanym przez niego pojazdem nie znajduje się przeszkoda, w wyniku czego potrącił przechodzącą przez jezdnię w rejonie skrzyżowania pieszą P. P.

(1), wskutek czego pokrzywdzona przewróciła się i dostała się pod koła pojazdu doznając obrażeń ciała w postaci złamania prawej kości strzałkowej, złamania lewej kości łonowej, wieloodłamowego złamania talerza prawej kości biodrowej oraz uszkodzenia więzadła pobocznego piszczelowego w prawym kolanie, które to obrażenia spowodowały naruszenie prawidłowej funkcji narządów ciała na czas przekraczający dni 7. Zeznania świadka P. P.

(2)k. 172-173 Protokół oględzin pojazdu marki U. (...) o nr rej. (...) k.5-6 Protokół oględzin miejsca wypadku drogowego wraz z materiałem poglądowym w postaci fotografii Szkic miejsca wypadku drogowego k.7-16 k.22 Dokumentacja medyczna k.34, k. 76-149 Opinie biegłej z zakresu medycyny sądowej k.36, k. 153-155 Opinia biegłego z zakresu ruchu drogowego k. 182-195 Karta Karna Informacja o naruszeniach wpisanych do ewidencji kierujących pojazdami silnikowymi lub motorowerami naruszających przepisy ruchu drogowego k.40 k. 41 1.Fakty uznane za nieudowodnione Lp. Oskarżony Czyn przypisany oskarżonemu (ewentualnie zarzucany, jeżeli czynu nie przypisano) 1.2.1. X. H.

(1)Przy każdym czynie wskazać fakty uznane za nieudowodnione Dowód Numer karty nie naruszenie zasad bezpieczeństwa w ruchu drogowym przez oskarżonego i wyłączne zawinienie pokrzywdzonej P. P.

(1). Wyjaśnienia oskarżonego X. H.

(1)k. 170-171 OCena DOWOdów 1.Dowody będące podstawą ustalenia faktów Lp. faktu z pkt 1.1 Dowód Zwięźle o powodach uznania dowodu 1.1.1 Zeznania świadka P. P.

(1)Przesłuchana w charakterze świadka pokrzywdzona wskazała, że chcąc przejść przez jezdnię zatrzymała się przed krawędzią chodnika i widziała nadjeżdżający pojazd oskarżonego. Odczekała następnie, aż pojazd przejedzie, po czym weszła na jezdnię z zamiarem przejścia na drugą stronę, jednocześnie skupiając swój wzrok na prawej stronie jezdni aby upewnić się, że od tamtej strony nie nadjeżdża żaden pojazd. Gdy przekroczyła oś jezdni nagle poczuła uderzenie w lewą nogę przez pojazd jadąc do tyłu na skutek którego przewróciła się. Pojazd ten następnie lewymi kołami przejechał po jej drugiej nodze. Zeznania świadka należało uznać w całości jako wiarygodne, gdyż są one rzeczowe, konkretne i wewnętrznie spójne, gdyż wszystkie wątpliwości wiarygodnie wyjaśniła pokrzywdzona w toku zeznań na rozprawie, a także mają oparcie w pozostałym materiale dowodowym. Protokół oględzin pojazdu marki U. (...) o nr rej. (...) Dowód stanowi dokument urzędowy, sporządzony przez uprawniony podmiot w ramach jego kompetencji. Dowód nie budzi wątpliwości co do autentyczności i rzetelności sporządzenia. Treść dowodu nie była kwestionowana przez strony postępowania. Protokół oględzin pojazdu potwierdza, że w dacie zdarzenia samochód marki U. (...) o nr rej. (...) był sprawny. Protokół oględzin miejsca wypadku drogowego wraz z materiałem poglądowym w postaci fotografii Szkic miejsca wypadku drogowego Dowody stanowią dokumenty urzędowe, sporządzone przez uprawniony podmiot w ramach jego kompetencji. Dowody nie budzą wątpliwości co do ich autentyczności i rzetelności sporządzenia. Spełniają warunki formalne przewidziane dla tego rodzaju dokumentów. Treść dowodów nie była kwestionowana przez strony postępowania. Dowody zawierają szczegółowy opis i zobrazowanie miejsca zdarzenia. Dokumentacja medyczna Dowody nie budzą wątpliwości co do ich autentyczności i rzetelności sporządzenia i nie były kwestionowane przez strony. Opinie biegłej z zakresu medycyny sądowej Biegła dokonała ustalenia zakresu i rozmiaru obrażeń jakich pokrzywdzona P. P.

(2)doznała na skutek zdarzenia z dnia 2 czerwca 2025 r. Opinie biegłej potwierdzają, że obrażenia jakich doznała pokrzywdzona skutkowały naruszeniem czynności narządu ciała na czas przekraczający 7 dni, a jednocześnie, że obrażeń tych nie można zakwalifikować jako ciężki uszczerbek na zdrowiu. Opinie zostały sporządzone przez doświadczoną biegłą z zakresu medycyny sądowej, posiadającą wiedzę specjalistyczną i nie były kwestionowane w toku postępowania karnego, a przez to należało uznać je za w pełni wiarygodne. Opinia biegłego z zakresu ruchu drogowego Analiza dokonana przez biegłego w opinii wskazuje, że pokrzywdzona P. P.

(1)przechodziła przez jezdnię w miejscu dozwolonym, a do uderzenia w nią doszło tylnym lewym narożnikiem pojazdu marki U. w pobliżu osi jezdni i w bardzo krótkim czasie po rozpoczęciu manewru cofania. Powyższe według biegłego wskazuje jednoznacznie, że kierujący pojazdem rozpoczął wykonywanie manewru cofania odruchowo, czyli bez wykonywania odpowiednich czynności do których był zobligowany przepisami, a w szczególności bez należytej obserwacji w lewym lusterku wstecznym, w którym w przypadku jego prawidłowego ustawienia pokrzywdzona musiała być dla oskarżonego widoczna już w czasie gdy szła na drugim pasie jezdni przeznaczonym dla ruchu przeciwnego. Biegły zaznaczył ponadto, że piesza miała pierwszeństwo przed cofającym pojazdem i nie przyczyniła się do zaistnienia wypadku. Opinia została sporządzona przez osobę posiadającą wiedzę specjalistyczną w zakresie badania wypadków i zdarzeń drogowych, należycie uargumentowania i nie była kwestionowana przez strony, a zatem sąd uznał ją za dowód w pełni wiarygodny. Karta Karna Informacja o naruszeniach wpisanych do ewidencji kierujących pojazdami silnikowymi lub motorowerami naruszających przepisy ruchu drogowego Dowody nie kwestionowane przez strony postępowania. 1.Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów (dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów) Lp. faktu z pkt 1.1 albo 1.2 Dowód Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu 1.2.1 Wyjaśnienia oskarżonego X. H.

(1)Oskarżony na etapie postępowania sądowego nie przyznał się do popełnienia zrzucanego mu czynu. W swoich wyjaśnieniach podkreślił, że podczas zdarzenia z dnia 2 czerwca 2025 r. zachował szczególną ostrożność, a wszystkie czynności podczas wykonywania manewru cofania wykonał prawidłowo. Podkreślił, że nie ruszył dynamicznie do tyłu, a pokrzywdzona musiała być przy samym tyle pojazdu, gdyż nie poczuł uderzenia. Sąd nie dał wiary wyjaśnieniom oskarżonego w zakresie objętym zarzutem wskazanym w akcie oskarżenia. Złożone wyjaśnienia są bowiem wprost sprzeczne z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, w szczególności z zeznaniami pokrzywdzonej P. P.

(2)i ustaleniami opinii biegłego z zakresu ruchu drogowego. PODSTAWA PRAWNA WYROKU Punkt rozstrzygnięcia z wyroku Oskarżony ☒3.1. Podstawa prawna skazania albo warunkowego umorzenia postępowania zgodna z zarzutem I Zwięźle o powodach przyjętej kwalifikacji prawnej Przestępstwo wypadku komunikacyjnego określone w art. 177§1 kk charakteryzuje się tym, że sprawca naruszając choćby nieumyślnie zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym, powoduje nieumyślnie wypadek, w którym inna osoba odniosła obrażenia ciała lub rozstrój zdrowia trwający dłużej niż siedem dni. Zgodnie z art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym przechodzenie przez jezdnię lub drogę dla rowerów poza przejściem dla pieszych jest dozwolone na przejściu sugerowanym albo poza przejściem sugerowanym jeżeli odległość od przejścia dla pieszych przekracza 100 m. Jeżeli jednak skrzyżowanie znajduje się w odległości mniejszej niż 100 m od wyznaczonego przejścia dla pieszych, przechodzenie jest dozwolone również na tym skrzyżowaniu. Ustęp 3 cytowanego artykułu wskazuje następnie, że przechodzenie przez jezdnię lub drogę dla rowerów poza przejściem dla pieszych, o którym mowa w ust. 2, jest dozwolone tylko pod warunkiem, że nie spowoduje zagrożenia bezpieczeństwa ruchu lub utrudnienia ruchu pojazdów. Pieszy jest obowiązany ustąpić pierwszeństwa pojazdom i do przeciwległej krawędzi jezdni lub drogi dla rowerów iść drogą najkrótszą, prostopadle do osi jezdni lub drogi dla rowerów. Z kolei art. 23 ust. 1 pkt 3 lit. a,b Prawa o ruchu drogowym nakłada na kierowcę obowiązek ustąpienia pierwszeństwa innemu pojazdowi lub uczestnikowi ruchu i zachowania szczególną ostrożność, a w szczególności sprawdzenia, czy wykonywany manewr nie spowoduje zagrożenia bezpieczeństwa ruchu lub jego utrudnienia, upewnienia się, czy za pojazdem nie znajduje się przeszkoda; a w razie trudności w osobistym upewnieniu się kierujący jest obowiązany zapewnić sobie pomoc innej osoby. W realiach niniejszej sprawy pokrzywdzona P. P.

(1), zgodnie z ww. przepisami, przechodziła przez jezdnię uprzednio ustępując pierwszeństwa pojazdowi U. (...) o nr rej. (...), którym kierował oskarżony X. H.

(2). Po ominięciu jej przez ww. pojazd weszła na jezdnię skupiając się na obserwacji prawej strony czy nie nadjeżdża inny pojazd, czyli obserwacji kierunku ruchu właściwego dla pasa na który wchodziła. Z kolei oskarżony, po przejechaniu miejsca gdzie stała pokrzywdzona zatrzymał pojazd i rozpoczął manewr cofania. Wykonując manewr oskarżony albo jak wskazał biegły rozpoczął go odruchowo bez należytego upewnienia się co do sytuacji z tyłu pojazdu w którą to przestrzeń wchodziła pokrzywdzona i zaczął cofanie doprowadzając do jej potrącenia albo też czego zdaniem sądu także nie sposób wykluczyć po upewnieniu się co do możliwości wykonania manewru cofania i nie stwierdzeniu żadnego niebezpieczeństwa zaprzestał następnie kontrolowania sytuacji z obu stron pojazdu w trakcie samego manewru skupiając się wyłącznie na docelowym miejscu gdzie zamierzał skręcić, czego nie powinien uczynić gdyż na jego torze ruchu w trakcie manewru mogła pojawić się nie tylko pokrzywdzona, ale też inny jadący prawidłowo tym samym pasem pojazd mechaniczny czy rowerzysta. Należy podkreślić fakt, że oskarżony przyznał w swoich wyjaśnieniach, że widział pieszą jak stała po drugiej stronie ulicy, a zatem fakt obecności jakiejkolwiek osoby winien sygnalizować mu, że możliwe jest również przejście jej na drugą stronę. Warunki drogowe były przy tym bardzo dobre i nie miały wpływu na ograniczenie jakiekolwiek widoczności. Była to pora dzienna w czerwcu, brak opadów, temperatura powietrza wynosiła 23 oC i nie występował mgła, a nawierzchnia asfaltowa była sucha, czysta i gładka, zaś teren płaski. Oskarżony zatem, gdyby kontrolował sytuację w prawidłowo ustawionym lusterku lewym musiał w nim widzieć pokrzywdzoną jeszcze w momencie gdy przechodziła drugim pasem jezdni kierując się w miejsce przez które zamierzał cofać pojazdem oskarżonym. Pokrzywdzona nie musiała się z kolei liczyć z nagłym cofaniem pojazdu, który przejechał obok niej, albowiem jest to manewr nietypowy i niespodziewany w warunkach normalnego ruchu drogowego na drodze głównej, a poza tym oskarżony cofając winien ustąpić pierwszeństwa każdemu prawidłowo poruszającemu się pojazdowi czy innemu uczestnikowi ruchu. Oskarżony tymczasem zauważył pokrzywdzoną dopiero w momencie przejechania przez nią kołami tylnej i przedniej osi, co potwierdza, że nie zachował szczególności ostrożności nienależycie obserwując sytuację za pojazdem w trakcie manewru, do czego był zobligowany. Pokrzywdzona przy tym jest osobą starszą i nigdzie się nie spieszyła, a zatem wykluczyć należy jej wbiegnięcie pod cofający pojazd oskarżonego. Prowadzi to do jednoznacznego stwierdzenia nieumyślności naruszenia przepisów ruchu drogowego przez oskarżonego mającego związek z wypadkiem, w którym obrażenia odniosła pokrzywdzona. W oparciu o dostępną dokumentację medyczną, a przede wszystkim opinię biegłej z zakresu medycyny sądowej w ocenie sądu nie ma wątpliwości, że obrażenia ciała pokrzywdzonej należy kwalifikować jako naruszające funkcjonowanie narządów ruchu na czas powyżej siedmiu dni w rozumieniu odpowiednich przepisów kodeksu karnego, przy czym w opisie czynu w ślad za zaktualizowaną opinią medyczną dokonano korekty zakresu obrażeń pokrzywdzonej. Mając powyższe na względzie w ocenie sądu oskarżony X. H.

(1)nieumyślnie naruszył reguły ruchu drogowego i doprowadził do wypadku drogowego, a zatem popełnił zarzucany mu w akcie oskarżenia czyn, wypełniając dyspozycję przepisu art. 177§1 kk. Zgromadzony materiał dowodowy w pełni potwierdza sprawstwo oskarżonego, sposób działania i winę. ☐3.

1. Podstawa prawna skazania albo warunkowego umorzenia postępowania niezgodna z zarzutem Zwięźle o powodach przyjętej kwalifikacji prawnej ☐3.
2. Warunkowe umorzenie postępowania Zwięzłe wyjaśnienie podstawy prawnej oraz zwięźle o powodach warunkowego umorzenia postępowania ☐3.
3. Umorzenie postępowania Zwięzłe wyjaśnienie podstawy prawnej oraz zwięźle o powodach umorzenia postępowania ☐3.
4. Uniewinnienie Zwięzłe wyjaśnienie podstawy prawnej oraz zwięźle o powodach uniewinnienia KARY, Środki Karne, PRzepadek, Środki Kompensacyjne i środki związane z poddaniem sprawcy próbie Oskarżony Punkt rozstrzygnięcia z wyroku Punkt z wyroku odnoszący się do przypisanego czynu Przytoczyć okoliczności X. H.

(1)I Przy wymiarze kary Sąd kierował się dyrektywami określonymi w treści art. 53 kk, biorąc pod uwagę znaczny stopień społecznej szkodliwości czynu oskarżonego i jego winy, gdyż nawet nieumyślne nieprzestrzeganie zasad bezpieczeństwa w ruchu drogowym prowadzące w konsekwencji do spowodowania wypadku i rozległych obrażeń innej osoby, których skutki odczuwa ona w dalszym ciągu pomimo upływu kilkunastu miesięcy od zdarzenia, stanowi rażące naruszenie porządku prawnego. Jako okoliczności łagodzące sąd wziął natomiast pod uwagę fakt, że oskarżony nie był dotychczas karany za przestępstwa i wykroczenia oraz posiada ustabilizowaną sytuację życiową. Mając to na względzie na podstawie art. 177§1 kk w zw. z art. 37a§1 kk sąd wymierzył oskarżonemu karę grzywny w wymiarze 150 stawek dziennych określając wysokość każdej z nich na kwotę 20 złotych. Wymierzając karę grzywny sąd zastosował art. 37a§1 kk bowiem prognozowana kara zasadnicza nie była wyższa niż 1 rok, a popełnione przestępstwo nie jest zagrożone karą wyższą niż 8 lat pozbawienia wolności. Sąd uznał, że taka kara będzie adekwatna do stopnia zawinienia oskarżonego i spełni swoją rolę co prewencyjnego jej oddziaływania. X. H.

(1)II Stosownie do treści art. 445§1 kc w zw. z art. 444§1 kc sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę wówczas, gdy doznał on uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia, przy czym nie przyznanie zadośćuczynienia winno mieć miejsce w sporadycznych przypadkach, w których przyznanie zadośćuczynienia poszkodowanemu pozostawałoby w jaskrawej sprzeczności z zasadami współżycia społecznego i poczuciem sprawiedliwości, co nie ma miejsca w niniejszej sprawie. Poza fakultatywnością przyznawania zadośćuczynienia ustawodawca „przerzucił” na sąd orzekający również sposób ustalenia jego wysokości. Orzecznictwo Sądu Najwyższego wiąże tę wysokość przede wszystkim z funkcją kompensacyjną, to jest z tym, aby kwota pieniężna przyznana poszkodowanemu przedstawiała ekonomicznie odczuwalną wartość i pozwalała na usunięcie doznanej krzywdy, a przynajmniej na jej zminimalizowanie. Z drugiej zaś strony wysokość zadośćuczynienia nie może być nadmierna w stosunku do doznanej krzywdy i aktualnych stosunków majątkowych społeczeństwa - musi więc ona być utrzymana w rozsądnych granicach (por. wyroki SN OSNCP 1963, poz.105; OSPiKA 1966, poz.92). Mając na względzie doznane przez pokrzywdzoną niewątpliwe cierpienia fizyczne na skutek odniesionych rozległych obrażeń (zwłaszcza w sytuacji prowadzenia wcześniej aktywnego trybu życia), których skutki odczuwa do dnia dzisiejszego, jak również cierpienia psychiczne wynikłe z przeżycia przejechania kołami pojazdu sąd uznał za zasadne orzeczenie na jej rzecz częściowego zadośćuczynienia w wysokości 5000 zł. Jest to kwota, która realnie spełnia funkcję kompensacyjną, rekompensując pokrzywdzonej doznane znaczne cierpienia fizyczne i psychiczne. Należy zauważyć, że zasądzona kwota nie pozbawia pokrzywdzonej dochodzenia roszczeń związanych ze zdarzeniem na drodze procesu cywilnego, podobnie jak i nie pozbawia oskarżonego możliwości wystąpienia po jej zapłacie z regresem do ubezpieczyciela zależnie od konstrukcji prawnej polisy pojazdu. Inne ROZSTRZYGNIĘCIA ZAwarte w WYROKU Oskarżony Punkt rozstrzygnięcia z wyroku Punkt z wyroku odnoszący się do przypisanego czynu Przytoczyć okoliczności X. H.

(1)III O kosztach poniesionych przez oskarżycielkę posiłkową orzeczono na podstawie art. 627 kpk w zw. z §11 ust.2 pkt.3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Koszty te zasądzono w wysokości minimalnej z racji braku udokumentowania ich wysokości. inne zagadnienia W tym miejscu sąd może odnieść się do innych kwestii mających znaczenie dla rozstrzygnięcia, a niewyjaśnionych w innych częściach uzasadnienia, w tym do wyjaśnienia, dlaczego nie zastosował określonej instytucji prawa karnego, zwłaszcza w przypadku wnioskowania orzeczenia takiej instytucji przez stronę Sąd nie przychylił się do wniosku obrońcy oskarżonego w przedmiocie warunkowego umorzenia postępowania z uwagi na fakt, że oskarżony do końca kwestionował swoje sprawstwo i winę, a zatem jego zachowanie nie daje pewności, iż kolejne manewry cofania będzie wykonywał w sposób zapewniający pełną kontrolę i bezpieczeństwo dla innych uczestników ruchu skoro w swoim zachowaniu objętym niniejszym postępowaniem nie dostrzegł jakichkolwiek nieprawidłowości. Sąd miał też na uwadze charakter popełnionego przestępstwa. Pomimo, że zostało ono popełnione nieumyślne to oskarżony zawodowo kieruje pojazdami dostawczymi i fakt ten w sposób szczególny nakłada na niego obowiązek wnikliwej znajomości przepisów drogowych i powstrzymywania się od tzw. „rutyny” właśnie z uwagi na duże doświadczenie na drodze. Kolejną kwestią był zakres obrażeń fizycznych i cierpienia doznanych przez pokrzywdzoną. Zdarzenie z dnia 2 czerwca 2025 r. naraziło ją bowiem na ogromny ból fizyczny, ze względu na przejechaniu dwoma kołami po jej kończynach dolnych, a skutki w postaci utrudnień w poruszaniu się odczuwa do dnia dzisiejszego. Gdyby oskarżony był odpowiednio skupiony na wykonywanym manewrze zdaniem sądu nawet w przypadku początkowego niezauważenia pokrzywdzonej i uderzeniu jej (co obiektywnie może zdarzyć się każdemu kierującemu), winien niezwłocznie zatrzymać pojazd najdalej w momencie przejechania tylnym kołem po pokrzywdzonej, a tymczasem zorientował się, iż doszło do wypadku dopiero gdy zobaczył ją z przodu pojazdu już po przejechaniu kołami obu osi. Jego zachowanie nie pozwoliło zatem na zminimalizowanie skutków wypadku dla pokrzywdzonej. W związku z powyższym sąd nie widział żadnych podstaw do zastosowania środka probacyjnego w postaci warunkowego umorzenia postępowania karnego zamiast wymierzenia kary grzywny. 7. KOszty procesu Punkt rozstrzygnięcia z wyroku Przytoczyć okoliczności IV X. H.

(1)został skazany w sprawie z oskarżenia publicznego, wobec czego na podstawie art. 627 kpk obciążono go kosztami sądowymi tj. 300 zł opłaty stanowiącej 10% orzeczonej grzywny (art. 3 ust.1 ustawy o opłatach w sprawach karnych) i pozostałymi kosztami sądowymi w całości, na które złożyły się wynagrodzenia biegłych i ryczałt za doręczenia. Z przepisu art. 627 kpk wynika przy tym zasada obciążenia osób skazanych kosztami sądowymi, zaś odstępstwo od niej winno mieć wyjątkowy charakter, uwarunkowany istnieniem przesłanek z art. 624 §1 kpk, których to sąd się nie dopatrzył. Podpis