Sygn. akt I C 977/21 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 listopada 2021 r. Sąd Okręgowy w Krakowie I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący : Izabela Fountoukidis Protok
§ 19statutu Zarząd spółdzielni przydziela Państwu H.
i B. S. na warunkach lokatorskiego prawa do lokalu mieszkanie w budynku przy ul. (...). J. J. 32 nr 10 o pow. 37,90 m
- Jako osoby obowiązane do zamieszkania w przydzielonym mieszkaniu wskazano B. S. (wnioskodawca) oraz H. S. (żona - członek współmałżonek). Dowód: przydział lokalu nr (...) z dnia 17.11.1993 r. (k. 24); oświadczenie Spółdzielni o przyjęciu H. S. w poczet członków Spółdzielni z dnia 17.11.1993 r. – w aktach związkowych - akta Spółdzielni nr 749/1280/3019; zeznania przedstawiciela strony pozwanej M. S. (k. 108v-109) B. S. zmarł w dniu 8 lutego 1995 r. Dowód: odpis skrócony aktu zgonu w aktach związkowych - akta Spółdzielni nr 749/1280/3019 W dacie wydawania przydziałów oraz w dacie śmierci B. S. obowiązywał statut Spółdzielni, który stanowił między innymi, iż: osoba fizyczna może być zarejestrowana i przyjęta w poczet członków Spółdzielni o ile posiada pełną zdolność do czynności prawnych oraz spełnia następujące wymagania: osiągnęła, względnie w ciągu 10 lat od daty przyjęcia jej w poczet członków osiągnie wiek emerytalny, który wg ogólnie obowiązujących zasad wynosi: dla mężczyzn 65 lat a dla kobiet 60 lat lub posiada trwałe inwalidztwo we stopniu uprawniającym do otrzymania – na podstawie odnośnych przepisów – zaopatrzania rentowego, a małżonek jej jest członkiem Spółdzielni (§ 5 ust. 2 pkt 2); spółdzielcze prawo do lokalu uprawnia do używania przydzielonego lokalu przez członka i osoby objęte przydziałem oraz oddania go w najem lub bezpłatne używanie na warunkach określonych w § 41 (§ 19 ust. 1); członek spółdzielni – w zależności od rodzaju wniesionego wkładu i zgłoszonego wniosku może uzyskać: 1/lokatorskie spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego, 2/ spółdzielcze prawo do lokalu użytkowego (§ 19 ust. 2); spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego może wyłącznie przysługiwać osobie fizycznej i należeć do jednej osoby albo do małżonków (§ 20 ust. 1); spółdzielcze prawo do lokalu przydzielonego obojgu małżonkom lub jednemu z nich w czasie trwania małżeństwa dla zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych rodziny należy wspólnie do obojga małżonków, bez względu na istniejące miedzy nimi stosunki majątkowe (§ 20 ust. 2); członek uzyskuje spółdzielcze prawo do lokalu z chwila przydziału lokalu dokonanego przez Zarząd; jeżeli spółdzielcze prawo do lokalu ma należeć do obojga małżonków i oboje są członkami Spółdzielni, przydział powinien być wystawiony na rzecz obojga małżonków (§ 26 ust. 1); przed wygaśnięciem spółdzielczego prawa do lokalu przydzielenie lokalu innemu członkowi jest nieważne (§ 26 ust. 2); członkostwo w Spółdzielni ustaje m.in. na skutek wykreślenia członka i śmierci członka (§ 47 pkt 3 i 4); lokatorskie prawo do lokalu wygasa z chwilą ustania członkostwa oraz w innych wypadkach wskazanych w Statucie; w razie gdy przysługuje ono małżonkom, wygaśnięcie następuje z chwilą ustania członkostwa obojga małżonków (§ 54 ust. 1); z chwilą śmierci jednego z małżonków lokatorskie prawo do lokalu, które przysługiwało obojgu małżonkom przypada drugiemu małżonkowi; małżonek ten jeżeli nie jest członkiem Spółdzielni powinien pod rygorem wygaśnięcia prawa w terminie 1 roku od dnia śmierci członka złożyć deklarację członkowską. Postanowienie to nie narusza uprawnień spadkobierców do dziedziczenia wkładu (§ 55); w razie wygaśnięcia prawa do lokalu w następstwie ustania członkostwa lub niedokonania czynności, o których mowa w § 55, małżonkowi i innym osobom bliskim zamieszkałym razem z byłym członkiem przysługuje roszczenie o przyjęcie do Spółdzielni i przydział lokalu po byłym członku (§ 56 ust. 1); dla zachowania roszczeń określonych w m.in. § 56 ust. 1 konieczne jest złożenie w terminie 12 miesięcy od chwili śmierci członka deklaracji członkowskiej i pisemnego wniosku o przydział lokalu; w razie gdy spółdzielcze prawo do lokalu wygasło na skutek niezłożenia w terminie 1 roku deklaracji członkowskiej przez pozostałego przy życiu małżonka (§ 55) termin ten wynosi 3 miesiące i biegnie od chwili wygaśnięcia prawa (§ 56 ust. 3). Dowód: Statut Spółdzielni (k. 37-52) Po śmierci męża H. S. nie zwracała się do Spółdzielni o przydzielenie na jej rzecz spółdzielczego lokatorskiego prawa do zamieszkiwanego przez nią lokalu mieszkalnego nr (...) w budynku przy ul. (...). J.
- Dowód : zeznania powódki K. S. (k. 108-108v); zeznania przedstawiciela strony pozwanej M. S. (k. 108v-109) Pismami z dnia 26 kwietnia 2001 r. oraz 6 maja 2009 r. H. S. zwracała się do Spółdzielni z wnioskiem o przekształcenie spółdzielczego lokatorskiego prawa do zajmowanego lokalu na spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu. W odpowiedzi Spółdzielnia informowała H. S., że przekształcenie spółdzielczego lokatorskiego prawa do zajmowanego lokalu na spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu wymaga udokumentowania przez nią nabycia prawa do wkładu mieszkaniowego, uiszczonego przez B. S. przed zawarciem związku małżeńskiego z H. S.. H. S. nie przeprowadziła postępowania spadkowego po zmarłym mężu. Dowód: pismo H. S. z dnia 26.04.2001 r.(k. 25), pismo H. S. z 6.05.2009 r. (k. 27), pisma Spółdzielni (k. 26,28) Podczas posiedzenia Zarządu Spółdzielni w dniu 21 września 2017 r. stwierdzono, iż z dniem 9 września 2017 r. nastąpiła utrata członkostwa H. S. w Spółdzielni. Dowód: wypis z protokołu posiedzenia Zarządu Spółdzielni z dnia 21.09.2017 r. (k. 29) H. S. zmarła w dniu 12 listopada 2017 r. Do chwili swojej śmierci mieszkała w lokalu mieszkalnym nr (...) w budynku przy ul. (...). J.
- Dowód: odpis skrócony aktu zgonu w aktach związkowych - akta Spółdzielni nr 749/1280/3019 Pismem z dnia 6 grudnia 2017 r. powodowie zwrócili się do strony pozwanej wnosząc o zawarcie z nimi umowy dotyczącej przedmiotowego lokalu w formie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu oraz przyjęcie powódki w poczet członków spółdzielni. Dowód: pismo powodów z dnia 6.12.2017 r. – w aktach związkowych – aktach Spółdzielni nr 749/1280/3019 Stan faktyczny sprawy Sąd ustalił w oparciu o dokumenty, których autentyczność i wiarygodność nie budziła żadnych zastrzeżeń oraz nie była w toku postępowania kwestionowana przez żadną ze stron. Sąd oparł się nadto na zeznaniach powódki K. S. oraz przedstawiciela pozwanej Spółdzielni, uznając je za wiarygodne. Sąd pominął zeznania S. S., który wszystkie istotne dla sprawy informacje posiadał ze słyszenia, jako przekazane przez żonę. Sąd zważył, co następuje: Powództwa powodów podlegały oddaleniu. Wszystkie objęte pozwem roszczenia powodów zostały oparte na twierdzeniu, że powódka K. S., jako córka zmarłej H. S., może się domagać ustanowienia na rzecz swoją i swojego męża spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego nr (...) położonego w budynku przy ul. (...) w K., jak również przyjęcia jej i jej męża w poczet członków Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w K., a to wobec przyjęcia, iż H. S. przysługiwało spółdzielcze lokatorskie prawo do przedmiotowego lokalu mieszkalnego. Jak wskazuje art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (dalej jako: u.s.m.) w brzmieniu obowiązującym w momencie śmierci H. S. tj. w dniu 12 listopada 2017 r., w przypadku wygaśnięcia spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego w następstwie śmierci uprawnionego lub w przypadkach, o których mowa w art. 11, roszczenia o zawarcie umowy o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego przysługują jego osobom bliskim. Do zachowania roszczenia, o którym mowa w art. 15 ust. 2 u.s.m., konieczne jest złożenie w terminie jednego roku pisemnego zapewnienia o gotowości zawarcia umowy o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego (art. 15 ust. 4 u.s.m.). Osobą bliską w rozumieniu ustawy jest zstępny, wstępny, rodzeństwo, dzieci rodzeństwa, małżonek, osoba przysposabiająca i przysposobiona oraz osoba, która pozostaje faktycznie we wspólnym pożyciu (art. 2 ust. 5 u.s.m.). Jak wynika z analizy powyższych przepisów powództwo S. S. podlegało oddaleniu już tylko z tej przyczyny, iż powód - jako zięć zmarłej - nie był w stosunku do H. S. osobą bliską w rozumieniu przepisów ustawy, co oznacza, iż nie przysługuje mu roszczenie o zawarcie umowy o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu, o którym mowa w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych. Niezależnie od powyższego powództwa powodów podlegały oddaleniu z tej zasadniczej przyczyny, iż H. S. nie przysługiwało spółdzielcze lokatorskie prawo do przedmiotowego lokalu mieszkalnego. Jak wynika z ustalonego w sprawie stanu faktycznego w dniu 1 września 1988 r. Zarząd Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w K. przydzielił B. S. spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkanie nr (...) w budynku przy ul. (...), w wyniku zamiany poprzednio przyznanego mieszkania. W dokumencie przydziału wskazano, że w przydzielonym mieszkaniu ma prawo zamieszkiwać B. S. (wnioskodawca) i H. K. (konkubina). W dniu 6 listopada 1993 r. B. S. zawarł związek małżeński z H. K., która po zawarciu małżeństwa nosiła nazwisko S.. W dniu 17 listopada 1993 r. H. S. została przyjęta w poczet członków Spółdzielni jako członek współmałżonek i wpisana do rejestru członków pod nr (...). W tym samym dniu Zarząd Spółdzielni wydał dokument zatytułowany „Przydział lokalu mieszkalnego nr (...)”. W nagłówku dokumentu znajdowała się adnotacja „ Zmiana stanu cywilnego”. W dokumencie wskazano,
§ 19statutu Zarząd spółdzielni przydziela Państwu H.
i B. S. na warunkach lokatorskiego prawa do lokalu mieszkanie w budynku przy ul. (...). J. J. 32 nr 10 o pow. 37,90 m 2. Jako osoby obowiązane do zamieszkania w przydzielonym mieszkaniu wskazano B. S. (wnioskodawca) oraz H. S. (żona - członek współmałżonek). W momencie nastąpienia powyższych zdarzeń kwestie związane ze spółdzielczym lokatorskim prawem do lokalu mieszkalnego były regulowane przez ustawę z dnia 16 września 1982 r. Prawo Spółdzielcze (dalej jako p.sp.). Zgodnie z art. 213 § 2 p.sp. członek spółdzielni mieszkaniowej w zależności od rodzaju wniesionego wkładu (mieszkaniowego lub budowlanego) i zgłoszonego wniosku mógł uzyskać spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego: 1) lokatorskie albo 2) własnościowe. B. S. uiścił wkład budowlany i uzyskał spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu przy ul. (...) w K., znajdującego się w zasobach pozwanej spółdzielni w roku 1979 r., a zatem na długo przed zawarciem związku małżeńskiego z H. K., matką powódki. Stosownie do § 3 art. 213 p.sp. spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego powstało z chwilą przydziału lokalu. Następnie doszło do dwukrotnej zamiany mieszkań. W dniu 1 września 1988 r. został wydany wyłącznie na rzecz B. S. przydział kolejnego lokalu znajdującego się w zasobach Spółdzielni, tj. przydział spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu nr (...) w budynku przy ul. (...). Jako osobę uprawnioną do zamieszkiwania w tym mieszkaniu wskazano H. K., jako konkubinę B. S.. Należy przy tym zauważyć, iż jak wskazywał art. 215 § 1 p.sp., spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego mogło należeć tylko do jednej osoby albo do małżonków. Według art. 215 § 2 p.sp. spółdzielcze prawo do lokalu przydzielonego obojgu małżonkom lub jednemu z nich w czasie trwania małżeństwa dla zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych rodziny należało wspólnie do obojga małżonków bez względu na istniejące między nimi stosunki majątkowe. Analogiczne zapisy zawierał Statut pozwanej Spółdzielni. H. K. na dzień dokonania przydziału nie była małżonką B. S., dlatego też - zgodnie z obowiązującymi przepisami - została w nim wymieniona jedynie jako osoba uprawniona do zamieszkiwania w lokalu jako konkubina B. S.. Po zawarciu związku małżeńskiego H. S. złożyła deklarację przystąpienia do spółdzielni w charakterze członka współmałżonka. W dniu 17 listopada 1993 r. na posiedzeniu Zarządu Spółdzielni H. S. zgodnie ze złożonym przez nią wnioskiem została przyjęta w poczet jej członków jako członek współmałżonek. W wydanym następnie dokumencie, oznaczonym jako przydział lokalu mieszkalnego wydany w dniu 17 listopada 1993 r. wskazano,
§ 19statutu Zarząd spółdzielni przydziela Państwu H.
i B. S. na warunkach lokatorskiego prawa do lokalu mieszkanie w budynku przy ul. (...) nr 10. Jednocześnie należy zaznaczyć, iż w nagłówku dokumentu umieszczono adnotację „ Zmiana stanu cywilnego”, a w rubryce określającej, z czego wywodzone jest uprawnienie H. S. do zamieszkiwania w lokalu wskazano na przysługujący jej status żony – członka współmałżonka. W świetle zapisów ustawy możliwa była sytuacja, że członkami spółdzielni byli oboje małżonkowie, podczas, gdy spółdzielcze prawo do lokalu przysługiwało tylko jednemu z nich (art. 215 § 5 p.sp.). Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Nie można bowiem przyjąć, że na mocy wystawionego w dniu 17 listopada 1993 r. dokumentu przydziału lokalu doszło do ustanowienia spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego na rzecz H. S.. W treści tego dokumentu wprost wskazano, że wystawienie dokumentu nastąpiło na skutek zmiany stanu cywilnego osób zamieszkujących w lokalu, a zatem w celu aktualizacji ich sytuacji prawnej. Należy podkreślić, iż spółdzielcze lokatorskie prawo do przedmiotowego lokalu, przysługujące wyłącznie B. S., powstało w dacie wystawienia przydziału z dnia 1 września 1988 r. Dysponent tego prawa nigdy nie złożył żadnego oświadczenia, z którego wynikałoby, że domaga się ustanowienia takiego prawa wspólnie na rzecz swoją i swojej małżonki H. S.. Również sama H. S. nie zwracała się do Spółdzielni o ustanowienie wspólnie na rzecz jej i jej męża spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu. Złożyła jedynie deklarację przystąpienia do Spółdzielni w charakterze członka współmałżonka. Podkreślenia wymaga przy tym, że - jak wskazano już wyżej - przepisy obowiązującej wówczas ustawy Prawo spółdzielcze oraz zapisy statutu Spółdzielni dopuszczały istnienie sytuacji, w której obydwoje małżonkowie są członkami spółdzielni, lecz spółdzielcze prawo do lokalu przysługuje tylko jednemu z nich. Zawarta w nagłówku dokumentu przydziału z dnia 17 listopada 1993 r. adnotacja „ Zmiana stanu cywilnego” oraz wskazanie w jego treści, że uprawnienie H. S. do zamieszkania w lokalu wynika z przysługującego jej statusu członka współmałżonka wskazuje, że intencją Spółdzielni przy wydawaniu tego dokumentu było nie tyle przyznanie H. S. spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego, lecz odnotowanie, że uzyskała ona status członka spółdzielni będącego współmałżonkiem innego członka spółdzielni, któremu przysługuje spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego, i z tego faktu wywodzone jest jej aktualne prawo do zamieszkiwania w lokalu. Po śmierci B. S. w 1995 r. przysługujące mu lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego wygasło, albowiem H. S. - jako małżonka zmarłego - nie złożyła pisemnego wniosku o przydział lokalu, zgodnie z obowiązującym wówczas art. 221 ust. 1 prawa spółdzielczego. 21 września 2017 r. zaprotokołowano utratę przez H. S. członkostwa w Spółdzielni z dniem 9 września 2017 r. na podstawie art. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy - Prawo spółdzielcze (Dz. U. poz. 1596 z późn. zm.). Wobec ustalenia, iż H. S. nie przysługiwało spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego nr (...) położonego w budynku przy ul. (...) w K., uznać należy, iż K. S. (jako zstępnej H. S.) nie przysługuje po śmierci matki roszczenie o zawarcie umowy o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do przedmiotowego lokalu mieszkalnego. Powodowie nie wykazali, aby przysługiwało im spółdzielcze lokatorskie prawo do przedmiotowego lokalu; nie wykazali także, ażeby przysługiwało im roszczenie o ustanowienie takiego prawa jak również roszczenie o przyjęcie ich w poczet członków pozwanej Spółdzielni. W konsekwencji wszystkie objęte pozwem roszczenia powodów podlegały oddaleniu, o czym orzeczono jak w punkcie I wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł w oparciu o art. 98 k.p.c., zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu. Powodowie jako przegrywający sprawę w całości obowiązani są do zwrotu stronie pozwanej wszelkich kosztów, które poniosła ona w celu obrony swoich praw. Na koszty te, w łącznej kwocie 287 zł, złożyło się: wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego w kwocie 270 zł, ustalone na podstawie § 2 pkt 2 Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł. Koszty te podlegały zasądzeniu na rzecz strony pozwanej od każdego z powodów po połowie, tj. po 143,50 zł.