Sygn. akt I C 1931/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 lutego 2026 roku Sąd Okręgowy w Gliwicach I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSO Wojciech Hajduk Protokolant: Sandra

§1k

c prowadzi do wniosku, że w nie doszło do jej skutecznego zawarcia z uwagi na rażące naruszenie interesów powoda jako konsumenta poprzez niekorzystne ukształtowanie jego sytuacji ekonomicznej na skutek nieusprawiedliwionej i niekorzystnej dysproporcji praw i obowiązków. Zgodnie z art.

§1k

c postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W pierwszym rzędzie należy dokonać oceny czy umowa zawierała niedozwolone postanowienia, jaki miały charakter, czy określały główne świadczenia stron. Powodowie w pierwszej kolejności zarzucili, że zawarte w umowie klauzule ryzyka walutowego są abuzywne. W tym względzie należy zwrócić uwagę na treść następujących wyroków Trybunału Sprawiedliwości: z 30 kwietnia 2014r C-26/13; z 20 września 2017 r. C-186/16; z 20 września 2018r. C-51/17; z 14 marca 2019 r. C-118/17 oraz z dnia 3 października 2019 r. C-260/18. Orzeczenia te zapadły na tle umów kredytu zawartych z konsumentami i zawierających ryzyko walutowe (kredytu indeksowanego, denominowanego lub wprost kredytu walutowego). W ocenie TSUE nie jest możliwe odrywanie klauzuli ryzyka walutowego (wyrażonej czy to przez indeksację czy też denominację) od mechanizmu przeliczania waluty krajowej na walutę obcą i Trybunał Sprawiedliwości konsekwentnie kwalifikuje klauzule dotyczące ryzyka wymiany, do których zalicza także sposób ustalania kursu wymiany, jako klauzule określające główny przedmiot umowy kredytu. W wyroku z 20 września 2017r. C-186/16 dokonał wykładni art. 4 ust 2 dyrektywy Rady 93/13 z 5.04.1993r. W uzasadnieniu wyroku C- 260/18 (pkt 44 wyroku)Trybunał ponownie potwierdził swoje stanowisko w odniesieniu do kredytu indeksowanego, że klauzule dotyczące ryzyka wymiany określają główny przedmiot umowy. Orzeczenia te są wiążące dla Sądu Polskiego. Stosując prounijną wykładnię art. 385

(1)§ 1 k.c. w zw. z art. 4 i 6 art. dyrektywy 93/13 przyjęto więc, że kwestionowane postanowienia umowy kredytu, które wprowadzają ryzyko kursowe (ryzyko wymiany) przez mechanizm indeksacji, stanowią klauzulę określającą główne świadczenia stron ( essentialia negotii). Tym samym w dalszym etapie rozważań, w świetle art. 385

(1)§1kc, konieczna jest ocena czy określone w spornej umowie oraz „regulaminie kredytowania osób fizycznych…” i stanowiące główne świadczenia stron klauzule ryzyka walutowego zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, co skutkowałoby związaniem stron umową [§2 pkt 1-3; §6 pkt1-6, §7 pkt 1-4 umowy kredytu oraz §2 pkt19, §3pkt2, § 8 pkt3, §9 pkt4, §10pkt4 i 5 regulaminu kredytowania osób fizycznych w ramach usług bankowości hipotecznej w Banku (...) SA]. Umowa kredytowa zastrzega warunki indeksacji świadczenia do kompetencji banku odsyłając do kursów walut zawartych w "Tabeli kursów walut obcych obowiązującej w banku." Prawo Banku do ustalania kursu waluty nie doznaje żadnych umownych ograniczeń w postaci skonkretyzowanych, obiektywnych kryteriów zmian stosowanych kursów walutowych. Bank swobodnie ustalał, według tylko sobie znanych zasad, kursy walut, mając nieograniczone prawo kształtowania raty. Jest to równoznaczne z prawem dowolnego kształtowania wysokości świadczeń głównych (wysokości raty i całej należności) w czasie trwania stosunku prawnego. Tym samym nie można mówić o jednoznacznym określeniu głównego świadczenia. Umowa powoduje swoistą nierówność informacyjną stron. Powodowie jako konsumenci, na podstawie treści umowy, w chwili jej zawarcia, nie byli w stanie oszacować całości kwoty, którą będą musieli spłacić w przyszłości, a o poziomie zadłużenia ratalnego [wysokości raty], dowiadywali się dopiero po potrąceniu raty, kwocie kredytu w CHF i jego równowartości w PLN oraz następnie w związku z podjęciem odpowiedniej sumy kolejnych rat z rachunku [§2 pkt 2 umowy]. Jest to nie do zaakceptowania, w tym zakresie umowa kształtuje prawa i obowiązki powoda w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco narusza ich interesy w rozumieniu art. 385

(1)kc. Dodatkowym naruszeniem dobrych obyczajów i rażącym naruszeniem usprawiedliwionych interesów powodów jako konsumentów jest zastrzeżenie dwóch różnych kursów wymiany: kursu kupna dla przeliczenia wypłaconego przez bank kredytu, zaś kursu sprzedaży dla obliczania rat spłacanego kredytu. Powoduje to nieuzasadnione korzyści kosztem konsumentów i narusza równorzędność stron umowy przez nierównomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków między partnerami stosunku obligacyjnego. Bank naruszył obowiązek rzetelnego poinformowania konsumentów. Powinien przedstawić pełną informację umożliwiającą podjęcie racjonalnej decyzji o długofalowych skutkach, w tym przedstawić wahana kursów wymiany i ryzyko związane z zaciągnięciem kredytu w walucie obcej, klarownie wyjaśnić, jak na wysokość raty kredytu wpłynęłaby silna deprecjacja kursu waluty krajowej, a także wyjaśnić, że ryzyko kursowe z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się trudne do udźwignięcia w przypadku dewaluacji waluty, co nie miało miejsca. Powodowie nie mieli realnej możliwości oddziaływania na treść postanowień umownych, nie zostały indywidualnie uzgodnione . Podpisali umowę przygotowaną zgodnie z wzorcem banku, zostali zapewnieni o atrakcyjności kredytu. Stanowisko, że przyjęcie przez konsumenta propozycji banku, wnioskowanie o kredyt w CHF poprzez zaznaczenie we wniosku kredytowym odpowiedniej rubryki przy możliwości wyboru innej waluty, oznacza rezygnację z pertraktacji i akceptację umowy, a jej podpisanie jest równoznaczne z indywidualnym uzgodnieniem postanowień umownych, nie zasługuje na uwzględnienie. Art. 385

(1)§ 3 k.c. stanowi, że nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Przez rzeczywisty wpływ należy rozumieć realną możliwość oddziaływania na treść postanowień umownych. Okoliczność, iż konsument znał treść danego postanowienia i nawet rozumiał je, nie może przesądzać o tym, że zostało ono indywidualnie uzgodnione. Uzgodnionymi indywidualnie są tylko takie klauzule umowne, na których treść istotnie mógł on w praktyce oddziaływać. W niniejszej sprawie powodowie nie mieli realnego wpływu na ewentualną zmianę klauzul proponowanych przez przedsiębiorcę, nawet nie zdawali sobie z tego sprawy. Przyjęli propozycję banku jako najkorzystniejszą, podpisali przygotowaną umowę. O braku indywidualnych negocjacji postanowień umownych świadczy również, że klauzule indeksacyjne zostały zawarte również w regulaminie, a więc dokumencie, który nie podlega indywidualnym uzgodnieniom, a ponadto może być w każdej chwili zmieniony przez pozwanego. Również argumentacja pozwanego odwołująca się do faktycznego stosowania kursów nieodbiegających od rynkowych nie ma znaczenia dla oceny abuzywności postanowień umownych. Ocena abuzywności postanowień umownych jest niezależna od sposobu wykonywania umowy. Powyższe okoliczności powodują, że umowa stron nie wiąże. Skutek nieważności nie został również zniwelowany przez nowelę art. 69 Pr. bank wprowadzająca z dniem 26 sierpnia 2011 roku regulację wyrażoną w ust. 2 pkt 4a tej ustawy. Ustawa weszła w życie po zawarciu umowy. Powodowie poinformowani przez Sąd na rozprawie w dniu 23.07.2025r. o obowiązkach i możliwych negatywnych dla nich konsekwencjach związanych z ustaleniem nieważności umowy oświadczyli, że nie chcą jej utrzymania w mocy. Skoro nie doszło do skutecznego zawarcia umowy z uwagi na naruszenie normy art.

§1kc żądanie ustalenia nieważności umowy jest uzasadnione.

Zgodnie z art. 189kpc powód może żądać ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa gdy ma w tym interes prawny. Interes prawny w ustaleniu występuje tylko wówczas gdy istnieje obiektywna potrzeba ochrony prawnej. Zgodnie z powszechnie przyjętym w doktrynie i orzecznictwie poglądem, interes prawny nie istnieje, gdy możliwe jest wytoczenie powództwa dalej idącego w swych skutkach. W niniejszej sprawie powodowie mają interes prawny w żądaniu ustalenia. Umowa została zawarta na 540 miesięcy, okres ten nie upłynął. Żądanie ustalenia jej nieważności, niezależnie od żądania zapłaty tytułem wzbogacenia, gwarantuje pewność swojej sytuacji prawnej na przyszłość. Samo żądanie zapłaty nie gwarantowałoby takiej pewności prawnej. Do rozliczeń stron zastosowanie znajdą przepisy art. 405-411k.c. regulujące bezpodstawne wzbogacenie. Zgodnie z art. 405kc kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe zwrotu jej wartości. Obowiązkiem stron umowy kredytu jest wzajemne zwrócenie świadczeń. Roszczenia stron mają charakter odrębny (niezależny), co oznacza, że nie ulegają automatycznie wzajemnej kompensacji i konsument może żądać zwrotu w całości spłaconych rat kredytu niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu. [uchwała SN z 7.05.2021 IIICZP 6/21]. W odniesieniu do banku stwierdzenie nieważności kredytu obejmuje całość postanowień umownych i powoduje obowiązek zwrotu kredytobiorcom wszystkich uiszczonych bankowi kwot, w tym również składek ubezpieczenia, które stanowiły część umowy. Bank nie wykazał czy w ogóle były przekazane ubezpieczycielowi, a jeżeli tak to w jakiej wysokości. Powodowie wzajemni domagali się zasądzenia kwot po 1.048,95zł na rzecz każdego z nich z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 5.01.2025r. składając w pozwie wzajemnym zarzut potrącenia wzajemnej wierzytelności z tytułu uiszczonych bankowi nienależnych rat prowizji i kosztów ubezpieczenia w łącznej kwocie162.497,90zł (art. 498§1kc). Zarzut potrącenia jest skuteczny co do kwoty 147.447,10zł bowiem taką kwotę spłacili. Został złożony przez pełnomocnika, który był umocowany do jego złożenia, doręczony pełnomocnikowi banku, który również miał umocowanie do składania oświadczeń o charakterze materialnoprawnym [pełnomocnictwa k- 10 i k-71-73]. Pismem z dnia 9.12.2024 powodowie wzajemni złożyli reklamację kwestionując ważność umowy i domagając się zwrotu uiszczonych rat, więc należy uznać, że ich roszczenie było wymagalne. Jednakże żądanie zasądzenia kwot po 1.048,95zł jest nieuzasadnione, gdyż kwota uiszczonych rat w efekcie była niższa niż kwota udzielonego kredytu. Zarzut przedawnienia wierzytelności banku z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia złożony przez pozwanych -powodów wzajemnych jest bezzasadny, nie może rozpocząć biegu przed zakwestionowaniem umowy przez konsumentów i potwierdzenia nieważności umowy rozstrzygnięciem sądowym. Do tego momentu wykonywanie umowy należy uznać za ważne (art. 120 kc). Odmienna ocena początku biegu terminu przedawnienia banku prowadziłaby do sytuacji nie do pogodzenia z pewnością obrotu prawnego, w której bank byłby zmuszony do wytaczania powództwa o zwrot kapitału, czy ustalenia ważności umowy, celem przerwania biegu przedawnienia, nawet w sytuacji kwestionowania twierdzeń kredytobiorców o nieważności umowy. W związku z powyższym w pkt 1 zasądzono od pozwanych głównych na rzecz powoda głównego kwotę 12.953zł. O odsetkach orzeczono na zasadzie art. 481kc. Powinny być zasądzone od dnia wyrokowania, z tą datą ustalono nieważność umowy. Na skutek omyłki zasądzono je od dnia 5.02.2026r., w pkt 2 oddalono powództwo główne w pozostałej części wobec skutecznie złożonego zarzutu potrącenia i wzajemnego umorzenia się wierzytelności, w pkt 3 na zasadzie art. 100kpc zasądzono od powoda głównego na rzecz pozwanych głównych- kwotę 5.400zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego. Pozwani wygrali w znacznym zakresie proces główny składając zarzut potrącenia. w pkt 4 na mocy art. 189kpc w pkt 1 ustalono, że stosunek prawny z umowy umowa o kredyt hipoteczny nr (...) z dnia 13.08.2008r.r, zawartej pomiędzy stronami – nie istnieje na skutek nieważności umowy, w pkt 5 i 6 na skutek omyłki pisarskiej zasądzono żądane przez powodów wzajemnych kwoty po 1.048,96zł (łącznie 2.097,91zł) tymczasem jak wspomniano wyżej w tym zakresie powództwo wzajemne powinno być oddalone, bowiem nie wykazali, że uiścili bankowi kwoty przekraczające wypłacony kapitał. w pkt 7 na zasadzie art. 98kpc zasądzono od powoda głównego na rzecz powodów wzajemnych kwotę 6.400 tytułem kosztów procesu [opłatę od pozwu i wynagrodzenie pełnomocnika] co było konsekwencją omyłkowego uwzględnienia ich żądania. W rozstrzygnięciu o kosztach postępowania wzajemnego powodowie wzajemni powinni zwrócić bankowi koszty zastępstwa procesowego. Należy wskazać, że błędne rozstrzygnięcie w zakresie powództwa wzajemnego w oczywisty sposób było wynikiem omyłki pisarskiej. Jednakże uznano, że charakter tej omyłki uniemożliwia sprostowanie rozstrzygnięcia w trybie art. 350kpc.

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.