I C 381/23

Sygn. akt: I C 381/23 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 grudnia 2024 r. Sąd Okręgowy w (...) I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia Rafał Kubicki po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2024 r. w (...) na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa I. R. i T. R. przeciwko Bankowi (...) S.A. w W. o zapłatę z żądaniem ewentualnym zapłaty I. postanawia zamknąć rozprawę, II. zasądza od pozwanego na rzecz powodów kwotę 151 680,62 zł (sto pięćdziesiąt jeden tysięcy sześćset osiemdziesiąt złotych sześćdziesiąt dwa grosze) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od kwot: - 90 906 zł - od 24 października 2022 r. do dnia zapłaty, - 60 774,62 zł – od 20 kwietnia 2023 r. do dnia zapłaty, III. oddala powództwo w pozostałej części, IV. zasądza od pozwanego na rzecz powodów kwotę 8068,89 zł (osiem tysięcy sześćdziesiąt osiem złotych osiemdziesiąt dziewięć groszy) tytułem zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od dnia uprawomocnienia się tego orzeczenia o kosztach procesu do dnia zapłaty. sędzia Rafał Kubicki Sygn. akt: I C 381/23 UZASADNIENIE Powodowie: I. R. i T. R. pozwem z 15.03.2023 r. zażądali od Banku (...) S.A. z siedzibą w W. zasądzenia na ich rzecz solidarnie kwoty 151 680,62 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 24.10.2022 r. do dnia zapłaty, w razie uznania, iż umowa o (...) (...) nr (...)/ (...) z dnia 25.08.2006 r., zawarta pomiędzy powodem i pozwanym dnia 28.08.2006 r. jest nieważna. Ewentualnie, wnieśli o zasądzenie od pozwanego na ich rzecz solidarnie kwoty 44 604,38 z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 24.10.2022 r. do dnia zapłaty, w razie uznania, iż ww. umowa o (...) (...) jest ważna, jednak znajdują się w niej niedozwolone postanowienia umowne. W uzasadnieniu wskazali, że umowa jest sprzeczna z przepisami prawa bankowego (art. 69), prawa cywilnego (art. 353 1 kc i 385 1

1. kc)i zasadami współżycia społecznego w stopniu skutkującym jej nieważnością a przynajmniej bezskutecznością postanowień kształtujących mechanizm indeksacji. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości, wskazując, że roszczenia powodów są bezpodstawne co do zasady, a ponadto nie wykazane również co do wysokości. Pozwany zaprzeczył wszelkim podnoszonym w pozwie faktom, których jednoznacznie nie przyznał. W szczególności zaprzeczył, jakoby:
2. a)umowa (lub jakiekolwiek jej postanowienie) była sprzeczna z przepisami ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (dalej jako: k c.), w szczególności z art. 353 1 k.c., art. 358 § 1 i 2 k.c., przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Prawo bankowe, w szczególności z art. 69 ust. 1 tej ustawy lub z jakimkolwiek innym aktem normatywnym;
3. b)umowa była nieważna bądź zawierała jakiekolwiek postanowienia abuzywne (niedozwolone);
4. c)powód nie był związany jakimkolwiek postanowieniem umownym a kwestionowane postanowienia umowy nie zostały indywidualnie uzgodnione z powodem;
5. d)warunki umowy nie podlegały negocjacjom;
6. e)bank nie wypełnił jakichkolwiek obowiązków informacyjnych, w szczególności w zakresie ryzyka związanego z zaciągnięciem (...), zmian kursu walutowego, zmiennej stopy procentowej i ich wpływu na wykonywanie umowy;
7. f)powoda nie poinformowano o rzeczywistym zakresie ryzyka związanego z umową;
8. g)postanowienia umowy były niejasne, niejednoznaczne lub nieprecyzyjne,
9. h)bank stosował jakikolwiek nieweryfikowalny mechanizm;
10. i)istniały podstawy do eliminacji indeksacji z umowy, w szczególności przy pozostawieniu stopy oprocentowania właściwej dla kredytów indeksowanych kursem (...);
11. j)bank arbitralnie lub dowolnie ustalał kurs (...) publikowany w (...);
12. k)kwestionowane postanowienia umowy kształtowały prawa i obowiązki stron w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami lub naruszając interesy powodów, tym bardziej w stopniu rażącym;
13. l)powód dokonał jakiejkolwiek „nadpłaty” na rzecz banku;
14. m)bank pobrał od powoda raty kapitałowo-odsetkowe lub jakiekolwiek inne świadczenie w wysokości wyższej niż powodowie powinni spłacić;
15. n)jakiekolwiek świadczenie powoda na rzecz banku było świadczeniem nienależnym;
16. o)powód spełnił cel mieszkaniowy (...) – w ocenie pozwanego nieruchomość nie została nabyta w celu zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych. Pozwany podniósł zarzut przedawnienia a ponadto – na rozprawie - oświadczył, że korzysta z prawa zatrzymania oraz podniósł zarzut wykonania prawa zatrzymania świadczeń powodów na rzecz banku z tytułu umowy (...) w zakresie kwoty 90 905,99 (...), stanowiącej równowartość wypłaconego kapitału (...). Ustalenie faktów istotnych dla rozstrzygnięcia Strona powodowa i pozwany podpisali w dniu 28.08.2006 r. umowę (...) (...) nr (...)/ (...) z 25.08.2006 r. (umowa k. 19-21). Powodowie podpisali umowę jako konsumenci. Potwierdzili otrzymanie regulaminu obowiązującego w dniu zawarcia umowy i zapoznali się z nim akceptując postanowienia w nim zawarte (§ 1 ust. 1 umowy). Umowa została podpisana na podstawie wniosku kredytowego, w którym kwotę wnioskowanego (...) strona powodowa oznaczyła w walucie polskiej (96 018,68 zł), zaś jako walutę (...) wskazała walutę szwajcarską ( (...)) z okresem spłaty 252 miesięcy (wniosek kredytowy k. 199-201). W § 2 ust. 2 umowy wskazano, że (...) jest indeksowany do (...), po przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z kursem kupna (...) według Tabeli Kursów Walut Banku (...) w dniu uruchomienia (...). Oprocentowanie (...) ustalono jako zmienne i stanowiące sumę stałej marży oraz stopy referencyjnej (...) (...) ( (...)) obowiązującej w dniu sporządzenia umowy, zaś zmiana oprocentowania miała następować w cyklu kwartalnym i przyjmować wartość z ostatniego dnia roboczego ostatniego miesiąca poprzedzającego kolejny kwartał kalendarzowy (§ 6). Spłata (...) miała następować w (...) z zastosowaniem kursu sprzedaży (...) obowiązującego w dniu płatności raty (...), zgodnie z Tabelą Kursów Walut Obcych Banku (§ 7 ust. 1). Spłata (...) miała następować przez bezpośrednie potrącenie przez Bank należnych mu kwot z rachunku bankowego kredytobiorcy w 180 ratach miesięcznych w tym 2 ratach odsetkowych w okresie karencji oraz 178 równych ratach zawierających malejącą część odsetek oraz rosnącą część raty kapitałowej (§ 7 ust. 2 i 3). Zgodnie z Regulaminem Kredytowania Osób Fizycznych w Ramach Usług (...) w Banku (...) S.A. (regulamin k. 23-31): § 2 pkt 19 – (...) w walucie obcej to (...) udzielony w (...), indeksowany kursem waluty obcej wg Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku; § 3 ust. 2 – (...) może być indeksowany kursem waluty obcej na podstawie obowiązującej w Banku (...); § 5 ust. 16 - W przypadku (...) w walucie obcej: 1) wnioskodawca we wniosku o udzielenie (...) określa kwotę (...) w (...) z zaznaczeniem waluty wnioskowanego (...), 2) (...) jest kredytem indeksowanym do walut wymienialnych i jest udzielany w złotych polskich. W umowie kredytowej kwota (...) jest określona w (...), 3) uruchomienie środków z (...) następuje w sposób określony w dyspozycji uruchomienia (...), po jej akceptacji przez Bank; § 8 ust. 3 - W przypadku (...) w walucie obcej kwota raty spłaty obliczona jest według kursu sprzedaży dewiz, obowiązującego w Banku na podstawie obowiązującej w Banku (...) z dnia spłaty; § 9 ust. 4 – W przypadku (...) indeksowanego kursem waluty obcej Bank w następnym dniu po upływie terminu wymagalności (...) dokonuje przewalutowania całego wymagalnego zadłużenia na (...) z zastosowaniem aktualnego kursu sprzedaży dewiz, obowiązującego w Banku na podstawie obowiązującej w Banku (...). Od wymagalnego kapitału wyrażonego w (...) Bank nalicza dalsze odsetki w wysokości dwukrotności odsetek ustawowych. § 10 ust. 4 - W przypadku (...) indeksowanego kursem waluty obcej kwota wcześniejszej spłaty jest obliczana według kursu sprzedaży dewiz na podstawie obowiązującej w Banku (...) z dnia realizacji, wskazanego przez Kredytobiorcę w dyspozycji o dokonanie wcześniejszej spłaty. § 10 ust. 5 - W przypadku (...) indeksowanego kursem waluty obcej prowizja za wcześniejszą spłatę ustalana jest od kwoty wcześniejszej spłaty, przeliczonej według kursu sprzedaży dewiz na podstawie obowiązującej w Banku (...) z dnia realizacji wcześniejszej spłaty. W umowie ani regulaminie nie zdefiniowano Tabeli Kursów, jak też nie wskazano sposobu ustalania kursów służących do określania zobowiązań stron umowy. Na zabezpieczenie spłaty (...) wraz z odsetkami i innymi kosztami ustanowiono m.in. hipotekę (§ 9 umowy). Jest bezsporne, że wypłata (...) nastąpiła w złotówkach, po spełnieniu przewidzianych w umowie warunków, w dacie późniejszej niż data zawarcia umowy. Spłata (...) odbywała się przez obciążenie rachunku powodów w banku w (...). Bezsporne jest też, że bank wypłacił (...) w dniu 1.09.2006 r. w wysokości 90 905,99 zł. (zaświadczenie pozwanego k. 33) W okresie do dnia 1 września 2006 r. do 1 września 2021 r. powodowie uiścili na rzecz pozwanego raty kapitałowo-odsetkowe w sumie w wysokości 150 511,62 zł Ponadto w wykonaniu spornej umowy powodowie uiścili 657 zł tytułem ubezpieczenia niskiego wkładu własnego ( (...)). (dowód: zaświadczenie k. 35-39, opinia biegłej k. 372) Z wiarygodnych zeznań powodów (protokół rozprawy k. 350-351) wynika, że:  celem umowy był zakup i nieruchomości przeznaczonej na cele mieszkaniowe syna powodów, tj. zakup lokalu, w którym ten zamieszkuje do dziś,  w kredytowanej nieruchomości nie była zarejestrowana ani prowadzona działalność gospodarcza,  umowa (...) nie była negocjowana,  (...) został wypłacony w (...) i powodowie spłacali go wyłącznie w (...),  (...) został spłacony w 2021 r. – zgodnie z harmonogramem. Pismem z dnia 23.09.2022r. powodowie zareklamowali pozwanemu przedmiotową umowę (...), wskazując na niedozwolone klauzule umowne, które czynią umowę nieważną oraz wezwali pozwanego do zwrotu w terminie 7 dni kwoty 90 906 zł. (k. 43-44). Pozwany nie uwzględnił reklamacji powodów (k. 46-47). Rozważania prawne Fakty ustalono na podstawie spójnego, wiarygodnego materiału dowodowego: dokumentów złożonych przez obie strony (wzajemnie niekwestionowanych), zeznań powodów i opinii biegłego. Pozostałe dokumenty złożone przez pozwanego (dołączone do odpowiedzi na pozew – w tym znajdujących się na płycie CD), mimo że zostały potraktowane jako dowody, nie wniosły do sprawy istotnej treści i nie stały się podstawą ustaleń faktycznych, ponieważ nie dotyczą tej konkretnej umowy (...) i mogą być traktowane jedynie w kategoriach uzupełnienia stanowiska pozwanego. Sąd pominął dowód z zeznań świadka S. L. a także z protokołu z zeznaniami świadków K. M. i J. C. (złożonych w innej sprawie), uznając, że nie będą one przydatne do rozstrzygnięcia. Zawnioskowani przez pozwanego świadkowie nie brali udziału w okolicznościach zawarcia umowy (...). Jedynymi dowodami istotnymi dla oceny ważności i skuteczności umowy mogły być dokumenty zawarte w procedurze składania wniosku kredytowego i zawarcia umowy, zeznania ewentualnych świadków pozwanego biorących udział w procesie zawierania umowy, a także zeznania strony powodowej. Zarzuty pozwanego mogłyby być oparte tylko na zeznaniach takich świadków (pośredników kredytowych lub pracowników banku), którzy rozmawiali z powodami i mogliby przez to wnieść do sprawy coś, co w okolicznościach stosunku prawnego nie zostało objęte dokumentami. Zaś zawnioskowany i przesłuchany świadek E. O. – pracownik banku – kierownik placówki, zawierający umowę (...) z powodami – zeznała, że nie pamięta powodów ani okoliczności zawierania tej konkretnej umowy (k. 319-320), wobec czego jej zeznania nie wniosły nic istotnego do sprawy. Sąd pominął też dowód z opinii biegłego powołany na okoliczności wskazane w odpowiedzi na pozew, ponieważ wysokość roszczeń powodów wynika wprost z zaświadczenia banku oraz potwierdzeń przelewów załączonych do pozwu, a rozpoznanie sprawy sprowadziło się do uwzględnienia żądań głównych, opartych na zarzucie nieważności umowy, a z tym tezy pozwanego nie miały nic wspólnego w świetle poniższych wywodów. Strony różniły się mniej co do faktów, a więcej co do oceny skutków podpisanej między nimi umowy. Żądania główne strony powodowej opierały się na przesłankowym ustaleniu, że nie istnieje między stroną powodową a pozwanym stosunek prawny wynikający ze spornej umowy (...). Żądania strona powodowa opierała przede wszystkim na twierdzeniu, że umowa zawiera klauzule abuzywne w przedmiocie indeksacji zawarte w § 2 ust. 2, § 4 ust. 4, § 7 ust. 1, § 9 ust. 3 oraz ust. 8-9 które skutkują nieważnością całej umowy, bowiem nie ma możliwości zastąpienia powyższego zapisu innym postanowieniem. Podstawą faktyczną sformułowanych roszczeń jest suma rat kapitałowo-odsetkowych spełnionych przez stronę powodową w wykonaniu spornej umowy oraz kwota uiszczonej składki na ubezpieczenie niskiego wkładu własnego. Zgodnie z art. 385 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem, które kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami lub rażąco naruszają jego interesy, nie są wiążące, jeżeli nie zostały uzgodnione indywidualnie. Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny (§ 1). Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu, co w szczególności odnosi się do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta (§ 3). Wszelkie klauzule sporządzone z wyprzedzeniem są klauzulami pozbawionymi cechy indywidualnego uzgodnienia i okoliczności tej nie niweczy fakt, że konsument mógł znać ich treść. Uznanie, że treść danego postanowienia umownego została indywidualnie uzgodniona, wymagałoby wykazania, że konsument miał realny wpływ na konstrukcję niedozwolonego (abuzywnego) postanowienia wzorca umownego, zaś konkretny zapis był z nim negocjowany. Zdaniem Sądu Okręgowego, że umowa jest nieważna, a podstawą tej nieważności nie powinien być ani art. 69 prawa bankowego, ani art. 58 § 2 k.c. (sprzeczność umowy z zasadami współżycia społecznego), ani art. 353 1 k.c. (sprzeczność umowy z naturą stosunku), lecz występowanie w umowie niedozwolonych klauzul waloryzacyjnych (art. 385 1 k.c.), których eliminacja oraz niemożność ich zastąpienia innym mechanizmem przeliczeniowym w oparciu o przepisy prawa o charakterze dyspozytywnym (w braku zgody konsumenta na takie rozwiązanie) sprawia, że umowa nie może być wykonywana, co musi skutkować jej upadkiem. Nieważność umowy wynika nie z samego faktu istnienia klauzul abuzywnych, lecz z niemożliwości jej kontynuowania po ich usunięciu. W pierwszej kolejności, na zasadzie lex specialis derogat legi generali, zastosowanie mają przepisy prawa konsumenckiego, które określają inne sankcje zawarcia w umowie postanowień /niedozwolonych. Przy tym klauzuli zasad współżycia społecznego określonej w art. 58 § 2 k.c. odpowiada klauzula dobrych obyczajów (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z 20 grudnia 2012 r., III CZP 84/12). Klauzule waloryzacyjne zawarte w umowie stron spełniają przesłanki art. 385 1 , co skutkuje ich bezskutecznością. Konsumencki charakter umowy nie budzi wątpliwości – został wykazany wiarygodnymi zeznaniami strony powodowej. Lokal został zakupiony na cele mieszkaniowe syna powodów, który od 2006 r. w nim zamieszkuje. W orzecznictwie przyjmuje się (uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17), że oceny abuzywności dokonuje się na datę dokonania czynności. Okoliczności, które zaistniały po zawarciu umowy, nie mają znaczenia dla oceny abuzywności postanowień umownych. Bez znaczenie są więc wszelkie dowody (w tym opinia biegłego) idące w kierunku ustalenia czynników ekonomicznych i warunków, w jakich odbywało się wykonywanie umowy. Bez znaczenia jest też więc wejście w życie tzw. „ustawy antyspreadowej”. Obecnie w orzecznictwie nie budzi najmniejszych wątpliwości, że kredyty denominowane i indeksowane do kursu waluty obcej są kredytami w walucie polskiej (np. postanowienie Sądu Najwyższego z 19 października 2018 r., IV CSK 200/18). Z uwagi na ukształtowane już orzecznictwo sądów powszechnych, Sądu Najwyższego oraz (...) nie ma obecnie potrzeby szerszego ustosunkowywania się do kwestii samej abuzywności klauzul przeliczeniowych we „frankowym” kredycie denominowanym czy indeksowanym. Nie ulega już żadnych wątpliwości, że tego typu klauzule stanowią główny przedmiot umowy (...), a sposób ich ukształtowania z odwołaniem do kursu kupna i sprzedaży z tabel kursowych banku jest wystarczającym argumentem za uznaniem ich za niejasne i niejednoznaczne. Mechanizm ten nie daje odpowiedzi na pytanie, w jaki konkretnie sposób bank ustala swoje kursy walut. Mechanizm ustalania przez bank kursów waluty, który pozostawia mu swobodę (wręcz dowolność), jest sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta, a klauzula, która nie zawiera jednoznacznej treści i przez to pozwala na pełną swobodę decyzyjną banku, jest klauzulą niedozwoloną w rozumieniu art. 385