Sygn. akt I ACa 3066/23 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 czerwca 2025 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi – I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: Sędzia SA Jacek Świerczyński Protokolan

§ 2k.p.c.

poprzez wydanie na rozprawie w dniu 11 maja 2023 roku postanowienia o pominięciu dowodu z opinii innego biegłego bez podania podstawy prawnej pominięcia tego dowodu;

1. g)art. 286 k.p.c. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z dodatkowej opinii innego biegłego, o co wnioskowali pozwani, pomimo że opinia sporządzona przez biegłego R. K. była niejasna i niepełna, przede wszystkim poprzez skupienie się przez biegłego R. K. na kwestiach związanych z dokumentacją dotyczącą robót, a nie na ocenie prawidłowości wykonania prac przez pozwanych oraz z uwagi na intencjonalny brak ustalenia przez biegłego przyczyn wchodzenia pompy ciepła w tryb awaryjny; 2. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to:
2. a)art. 471 w zw. z art. 361 § 2 k.c. poprzez błędne ustalenie wysokości szkody polegające na przyjęciu, iż kwota zapłacona przez powoda tytułem wynagrodzenia za prace wykonane przez pozwanych stanowi szkodę poniesioną przez niego w wyniku (według ustaleń Sądu) nienależytego wykonania prac przez pozwanych, podczas gdy powód uiściłby wynagrodzenie w tożsamej kwocie także, gdyby pozwani wykonali pracę w sposób należyty (jak wbrew błędnym ustaleniom Sądu miało to miejsce), a zatem kwota zapłacona przez powoda tytułem wynagrodzenia nie może stanowić wysokości szkody poniesionej przez powoda;
3. b)art. 361 k.c. poprzez uwzględnienie w zasądzonej kwocie odszkodowania kosztów opinii prywatnej sporządzonej na zlecenie powoda przez B. H., podczas gdy została ona sporządzona już w toku postępowania sądowego, kiedy możliwe było wydanie opinii przez biegłego w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania cywilnego i stanowiła zbędny wydatek powoda, bowiem opinia ta nie mogła ani pozwolić powodowi na ocenę zasadności jego roszczeń przed wszczęciem postępowania ani też z przyczyn wykazanych w apelacji nie mogła stanowić podstawy dla czynienia ustaleń faktycznych w jego toku;
4. c)art. 362 § 2 k.c. poprzez dwukrotne uwzględnienie w kwocie zasądzonego odszkodowania kosztów nadmiarowego zużycia energii przez powoda, tj. w kwocie 11.146,95 zł obliczonej jako iloczyn ilości godzin pracy pompy ciepła w trybie awaryjnym i zwiększonej ceny energii ustalonej na dzień 31 października 2011 roku, a także w kwocie 1.153,34 zł ujętej we wskazywanej przez powoda kwocie 2.501,34 zł oznaczonej jako koszty czynności serwisowych i naprawy instalacji, a uwzględnić należy, że w piśmie z dnia 31 stycznia 2011 roku, w którym powód żąda kwoty 2.501,34 zł wskazano, że stanowi ona koszty dodatkowego zużycia energii. Powołując się na powyższe zarzuty pozwani wnieśli o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie na rzecz każdego z pozwanych kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych – za obie instancje. W uzasadnieniu pozwani wskazali, że opinie, na których oparł się Sąd I instancji, są niejasne, niepełne, nielogiczne i obciążone licznymi mankamentami. Jednocześnie Sąd bezzasadnie odmówił dania wiary w całości opinii biegłego H. K. niezasadnie uznając, że biegły ten nie skupił się na jakości prac wykonanych przez pozwanych, podczas gdy biegły wskazał, że niedogrzewanie pomieszczeń budynku powoda mogło wynikać z bardzo wielu przyczyn, podobnie jak przyjął biegły Z. M. w stosunku do wchodzenia zainstalowanej pompy ciepła w stan awaryjny. W ocenie pozwanych istotne jest, iż biegły H. K. jako jedyny z biegłych zauważył, że nie można było zbadać poprawności wykonania studni ssącej i zrzutowej, gdyż ta wykonana przez pozwanych została już przez powoda zdemontowana. Ponadto biegły H. K. stwierdził prawidłowość przyjętego przez pozwanych rozwiązania polegającego na zastosowaniu sączków odprowadzających wodę do gruntu, a będący odmiennego zdania biegły R. K. w ogóle stanowiska tego nie uzasadnił. Pozwani wskazali również na błędne ustalenia Sądu I instancji dotyczące przyjęcia, że pompa ciepła zainstalowana przez pozwanych u powoda była przeznaczona wyłącznie do pracy w systemie solanka-woda. Pozwani oparli się w tym zakresie na instrukcji obsługi i montażu kotłów grzewczych z agregatem sprężarkowym (...), wskazali nadto na okoliczność, że zmiany konstrukcyjne w (...) niepozwalające na montaż tychże pomp w systemie woda-woda zostały wprowadzone we wrześniu 2008 r., zaś pompa zainstalowana przez pozwanych u powoda została zakupiona w sierpniu 2008 r. Jednocześnie nawet przyjęcie, że podłączenie pompy w systemie woda-woda było wadliwe, to pozwani działali zgodnie z instrukcja pochodzącą od producenta, a zatem jakiekolwiek uchybienia wynikające z instalacji obciążają nie pozwanych, a producenta. W ocenie pozwanych, wyłącznie na podstawie samego stanowiska serwisu nie można było również ustalić, że podstawową przyczyną niesprawności pompy ciepła jest niska wydajność tejże pompy wywołana niską wydajnością pompy dolnego źródła wywołana uzyskaniem zbyt niskiego ciśnienia wody. Z ostrożności procesowej pozwani wnieśli o rozpoznanie w trybie art. 380 k.p.c. postanowienia Sądu Okręgowego wydanego na rozprawie w dniu 11 maja 2023 r. w przedmiocie pominięcia dowodu z opinii innego biegłego ds. instalacji sanitarnych i dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego tej specjalności na okoliczności wskazane w apelacji. Nadto pozwani zażądali rozpoznania sprawy na rozprawie. W odpowiedzi na apelację powód wniósł o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie na rzecz powoda kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Na rozprawie apelacyjnej strony podtrzymały swoje dotychczasowe stanowiska procesowe. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja jako bezzasadna podlegała oddaleniu. Mając na uwadze treść przepisu art. 387 § 2 1 pkt 1) k.p.c. Sąd Apelacyjny kategorycznie wskazuje, że podziela w całości poczynione przez Sąd Okręgowy ustalenia faktyczne i przyjmuje je za własne, czyniąc je integralną częścią swojego uzasadnienia, co czyni zbędnym ponowne przytaczanie ich w tym miejscu. Podobnie – zgodnie z treścią punktu 2) przywołanego wyżej przepisu – Sąd odwoławczy za trafne uznaje także wywody prawne Sądu I instancji i przyjmuje je jako swoje. Zgodnie natomiast z przywołanym przepisem Sąd II instancji powinien odnieść się do poszczególnych zarzutów apelacyjnych, co uczyni w dalszej części uzasadnienia. Należy przy tym podkreślić, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem – w tym Sądu Najwyższego – Sąd Apelacyjny formalnie jedynie zaznacza, że z przewidzianego w art. 378 § 1 k.p.c. obowiązku rozpoznania sprawy w granicach apelacji nie wynika konieczność odrębnego omówienia w uzasadnieniu wyroku każdego argumentu podniesionego w apelacji. Wystarczy, jeśli sąd drugiej instancji odniesie się do zarzutów i wniosków w sposób wskazujący na to, że zostały one przez sąd drugiej instancji w całości rozważone przed wydaniem rozstrzygnięcia (vide: uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego 2021 r., I CSK 709/20 i powołane tam orzecznictwo). Zgodnie z art. 327 1§ 2 k.p.c. uzasadnienie wyroku sporządza się w sposób zwięzły. Jeżeli zarzuty apelacyjne są ponadprzeciętnie rozbudowane, można je rozważać łącznie, chwytając oś problemu, byleby podsumować je stanowczą puentą z wyjaśnieniem, dlaczego tego rodzaju argumentacja nie jest zasadna (tak postanowienie Sądu Najwyższego z 17 listopada 2020 r., I UK 437/19, LEX nr 3080392). Przechodząc do zarzutów apelacji w niniejszej sprawie. Apelacja ta ogranicza się w istocie do zarzutu pogwałcenia zasady swobodnej oceny dowodów, w następstwie czego dojść miało do błędnych ustaleń faktycznych w zakresie przyjęcia, że instalacja pompy ciepła na nieruchomości powoda została przez pozwanych wykonana nieprawidłowo i niezgodnie z umową, co uzasadnia jego żądanie naprawienia szkody. Apelacja zawiera wprawdzie także zarzuty naruszenia prawa materialnego, tj. art. 471 k.c. i 361 k.c. (tego drugiego przepisu w różnych aspektach), jednakże jest to jedynie konsekwencja stawianych zarzutów naruszenia prawa procesowego. Omówienie zarzutów apelacyjnych pozwanych rozpocząć należy od zarzutów naruszenia przepisów prawa procesowego (albowiem jedynie prawidłowo ustalony stan faktyczny może stanowić subsumcję zastosowania norm prawa materialnego) – art.

§ 2k.p.c.

w zw. z art. 278 k.p.c. oraz art. 286 k.p.c. – poprzez pominięcie dowodu z dodatkowej opinii innego biegłego, a także odpowiadającego mu wniosku o przeprowadzenie tego dowodu w postępowaniu apelacyjnym. W orzecznictwie przyjmuje się zgodnie, że sąd decyduje o formie, liczbie opinii biegłych i jej przedmiocie, mając na uwadze wnioski stron oraz konieczność ustalenia lub wyjaśnienia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy przy zastosowaniu wiadomości specjalnych, którymi dysponuje biegły. Uzupełnienie opinii w formie ustnej lub pisemnej następuje w celu wyjaśnienia złożonych do opinii przez strony uwag i wniosków. Przeprowadzenie dowodu z opinii innych (kolejnych w sprawie) biegłych jest konieczne w razie uzasadnionych zastrzeżeń stron lub sądu co do wywodów i wniosków opinii już wydanej w sytuacji, w których wątpliwości i zastrzeżenia nie zostały rozwiane w dodatkowych opiniach ustnych lub pisemnych (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 16 stycznia 2014 r., IV CSK 219/13; z 8 kwietnia 2013 r., III CSK 243/12, 20 maja 2011 r., II UK 346/10, z 14 stycznia 2011 r., II UK 160/10 oraz z 27 lipca 2010 r., II CSK 119/10). Nie ma więc podstaw do takiego działania, jeżeli złożone już opinie nie budzą wątpliwości sądu, co jest kwestią oceny tego dowodu przez sąd orzekający (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 17 stycznia 2012 r., I UK 195/11). Brak akceptacji wydanych przez biegłych opinii przez stronę nie uzasadnia wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego, jeżeli przeprowadzone już opinie nie budzą zastrzeżeń sądu i nie ma merytorycznych podstaw do ich podważenia. (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 15 lutego 2012 r., I UK 351/11 i z 7 kwietnia 2000 r., II UKN 483/99). Potrzeba powołania innego biegłego powinna wynikać z okoliczności sprawy, a nie z samego niezadowolenia strony z dotychczas złożonej opinii. Przy czym potrzebą taką nie może być przeświadczenie strony, że dalsze opinie pozwolą na udowodnienie korzystnej dla niej tezy. Opinie biegłych, podobnie jak reszta materiału dowodowego, podlegają ocenie sądów rozpoznających sprawę, zgodnie z zasadą swobodnego uznania sędziowskiego. Sądy mają zatem prawo ocenić, czy zebrane w toku sprawy opinie biegłych wystarczająco wyjaśniają wymagające wiadomości specjalnych kwestie istotne przy rozstrzyganiu sprawy, czy też konieczne jest zasięgnięcie opinii innych biegłych. Sąd ma obowiązek dopuszczenia dowodu z opinii dalszych biegłych, gdy zachodzi taka potrzeba, w szczególności, gdy przeprowadzona już opinia zawiera istotne luki, jest nieprzekonująca, niekompletna, pomija lub wadliwie przedstawia istotne okoliczności, jest niejasna, nienależycie uzasadniona czy nieweryfikowalna. Nie jest uzasadniony wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego, jeżeli w przekonaniu sądu opinia wyznaczonego biegłego jest na tyle kategoryczna i przekonująca, że wystarczająco wyjaśnia zagadnienia wymagające wiadomości specjalnych, a z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowym postępowaniu. Opinia biegłego podlega ocenie sądu stosownie do reguł określonych w art. 233 § 1 k.p.c. i w ramach tej oceny sąd ustosunkowuje się do mocy przekonywującej rozumowania biegłego i logicznej poprawności wyciągniętych przez niego wniosków. Wbrew zarzutom apelacji Sąd Okręgowy nie dopuścił się naruszenia przepisu art. 233 § 1 k.p.c. i poczynił prawidłowe ustalenia, korespondujące ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. Sąd Apelacyjny w całości przyjmuje jako własne ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego. W przekonaniu Sądu Apelacyjnego, brak jest podstaw dla podważenia oceny zebranych dowodów i poczynionych na ich podstawie ustaleń faktycznych Sądu pierwszej instancji. Skuteczność zarzutu naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów wymaga wykazania, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego przy ocenie konkretnego dowodu, to bowiem jedynie może być przeciwstawione uprawnieniu sądu do dokonania swobodnej oceny dowodów. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie strony o innej niż przyjął sąd wadze (doniosłości) poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena sądu (tak: orzeczenia Sądu Najwyższego: z dnia 5 sierpnia 1999r., II UKN 76/99, publ. OSNAPiUS 2000, Nr 19, poz. 732; z dnia 10 kwietnia 2000r., V CKN 17/2000, publ. OSNC 2000, Nr 10, poz. 189; z dnia 10 stycznia 2002r., II CKN 572/99, LEX; z dnia 27 września 2002r., II CKN 817/00, LEX). Prawidłowe postawienie zarzutu z art. 233 § 1 k.p.c. wymagało zatem od apelującego wskazania konkretnego dowodu przeprowadzonego w sprawie, którego zarzut ten dotyczy i podania, w czym upatruje wadliwą jego ocenę. Nie jest nim inna ocena tych samych dowodów przeprowadzona przez stronę. Jeśli bowiem z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena sądu nie narusza swobodnej oceny dowodów i musi się ostać, choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne (tak SN w wyroku z dn. 27.09.2002r, II CKN 817/00, L.). Weryfikując opinie biegłych Z. M. oraz R. K., które stały się podstawą przyjęcia przez Sąd i instancji, że doszło do nieprawidłowego wykonania umowy przez pozwanych, Sąd Apelacyjny stwierdził, że opinie zostały sporządzone zgodnie z zakreśloną przez sąd tezą dowodową, odnosiły się do okoliczności zdemontowania części instalacji zamontowanej przez pozwanych w domu powoda w momencie wydawania opinii z uwagi na podjęcie przez powoda kroków w celu uniknięcia konieczności zastępczego ogrzewania domu przez kolejny sezon grzewczy, nadto biegli szczegółowo odnieśli się do zarzutów stron w swoich ustnych i pisemnych opiniach uzupełniających. Z tych względów Sąd Apelacyjny doszedł do przekonania, że zarówno opinia biegłego Z. M. oraz biegłego R. K. nie nasuwają wątpliwości co do ich rzetelności i dlatego słusznie zostały przyjęte przez Sąd Okręgowy za podstawę rozstrzygnięcia. Podkreślenia wymaga, że w toku postępowania przed Sądem I instancji przeprowadzono dowód z trzech opinii biegłych sądowych na te same okoliczności. W konsekwencji tak w postępowaniu przed Sądem I instancji, jak i obecnie poszerzenie materiału dowodowego o dowód z kolejnej opinii biegłego byłoby zbędne. Z tych względów Sąd Apelacyjny na podstawie art.

§ 1pkt 5 k.p.c.

w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. pominął zgłoszony w apelacji wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii kolejnego biegłego jako zmierzające jedynie do przedłużenia postępowania. Wobec niezasadności zarzutu naruszenia prawa procesowego uznać należało, że sąd pierwszej instancji poprawnie zakreślił podstawę faktyczną rozstrzygnięcia i tak zakreślona podstawa podlegała ocenie prawnej. Ocena ta również pozostaje prawidłowa. Szereg wad ujawnionych w instalacji wykonanej przez pozwanych Sąd Okręgowy prawidłowo zakwalifikował jako nieprawidłowe wykonanie umowy, co z kolei zaktualizowało uprawnienie zamawiającego do żądania naprawienia szkody. W tym miejscu należy odnieść się do zarzutu, że w ramach ustaleń faktycznych Sąd I instancji oparł się w części na ekspertyzie wydawanej przez B. H.