Sygn. akt I ACa 3901/23 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 maja 2025 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi I Wydział Cywilny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia SA Bożena Wiklak Protokolant: Ewelina Stępień po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2025 r. w Łodzi na rozprawie sprawy z powództwa M. G. i A. G. przeciwko (...) Bank (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w W. o zapłatę na skutek apelacji powodów od wyroku Sądu Okręgowego w Sieradzu z dnia 24 października 2023 r., sygn. akt I C 81/23 I. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 2. przez nadanie mu następującej treści: „zasądza od (...) Bank (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz M. G. i A. G. odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty 18 537,83 zł (osiemnaście tysięcy pięćset trzydzieści siedem złotych i osiemdziesiąt trzy grosze) za okres od 13 lutego 2021 r. do 4 maja 2023 r. oraz od kwoty 1 716,91 CHF (tysiąc siedemset szesnaście franków szwajcarskich i dziewięćdziesiąt jeden centymów) za okres od 24 marca 2023 r. do 18 maja 2023 r., oddalając powództwo w pozostałej części”; II. oddala apelację w pozostałym zakresie; III. znosi wzajemnie między stronami koszty postępowania apelacyjnego. Sygn. akt I ACa 3901/23 UZASADNIENIE Powodowie M. G. i A. G. w pozwie z dnia 2 stycznia 2023 r., doręczonym pozwanemu w dniu 23 marca 2023 r., wystąpili przeciwko pozwanemu (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. o zasądzenie na rzecz powodów kwoty 73.891,22 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 13.02.2021 r., kwoty 23.755,91 CHF z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 13.02.2021 r. do dnia zapłaty oraz kwoty 5.141,22 CHF z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty tytułem zwrotu świadczeń spełnionych przez powodów na poczet umowy z dnia 19.05.2005 r. (...) nr (...)- (...)-203- (...), zawartej między powodami a pozwanym, która okazała się nieważna. Pozwany w skierowanych do powodów pismach z dnia 19 maja 2023 r. oświadczył, że na podstawie art. 498 k.c. dokonał potrącenia kwot: 55.353,39 PLN oraz 27.180,22 CHF przysługujących bankowi wobec powodów z tytułu wypłaconego z umowy kapitału kredytu z wierzytelnością w kwotach: 73.891,22 PLN oraz 28.897,13 CHF przysługujących powodom z tytułu zwrotu kwot wpłaconych do banku w wykonaniu umowy, której nieważność ustalono wyrokiem z dnia 7 lutego 2022 r. przez Sąd Okręgowy w Sieradzu w sprawie I C 125/21 ze skutkiem na dzień 4 maja 2023 r., co spowodowało wzajemne umorzenie wierzytelności do kwot 55.353,39 PLN oraz 27.180,22 CHF, co oznacza że powodom przysługuje wobec banku wierzytelność w kwocie 1.716,91 CHF oraz 18.537,83 PLN. W dniu 19 maja 2023 r. pozwany dokonał na rzecz powodów przelewu kwot 1.716,91 CHF i 18.537,83 zł. Na rozprawie w dniu 10 października 2023 r. powodowie po ostatecznym sprecyzowaniu żądania cofnęli powództwo ze zrzeczeniem się roszczenia co do kwot 73.891.22 zł, 23.755,91 CHF i 5.141,22 CHF oraz sprecyzowali, że domagają się jedynie skapitalizowanych odsetek w kwotach wskazanych w piśmie procesowym z dnia 3.10.2023 r., t.j. w kwotach 14.948,52 zł, 4.769,92 CHF, 353,39 CHF i 99,99 CHF. Powodowie podnieśli, że skutek wsteczny potrącenia rozciąga się do 4 maja 2023 r. W konkluzji powodowie poparli powództwo sprecyzowane pismem z dnia 3.10.2023 r., oświadczając, że są to kwoty, które były objęte pierwotnym pozwem. Sąd Okręgowy w Sieradzu w sprawie z powództwa M. G. i A. G. przeciwko (...) Bank (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w W. o zapłatę, zaskarżonym wyrokiem z 24 października 2023 r., umorzył postępowanie co do kwoty 73.891,22 zł i 28.897,13 CHF wobec cofnięcia przez powodów powództwa ze zrzeczeniem się roszczenia w ww. zakresie; oddalił powództwo w pozostałej części oraz orzekł o kosztach procesu. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o poczynione przez Sąd pierwszej instancji ustalenia, które Sąd Apelacyjny w całości podzielił i przyjął za własne bez konieczności ich przytoczenia (art. 387 § 2 1 pkt 1 k.p.c.). W zakresie pkt. 1 wyroku, tj. umorzenia postępowania co do kwoty - 73.891,22 zł i 28.897,13 CHF Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 355 k.p.c. Strona powodowa cofnęła bowiem powództwo ze zrzeczeniem się roszczenia w tej części. Sąd Okręgowy uznał cofnięcie powództwa ze skuteczne i zgodne z zasadami współżycia społecznego (art. 203 § 1, 2 i 4 k.p.c.) Ponadto w sprawie doszło do skutecznego złożenia przez stronę pozwaną zarzutu potrącenia wzajemnych roszczeń, a także do wcześniejszego uznania powództwa co do ww. kwot w pierwszym złożonym przez pozwanego piśmie procesowym. Powództwo co do żądania zasądzenia 4.769,92 CHF tytułem skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu części świadczenia głównego w wysokości 23.755,91 CHF, dochodzonego w ramach przedmiotowego powództwa (za okres 13.02.2021r. - 04.05.2023r.), kwoty 353,39 CHF tytułem skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu części świadczenia głównego w wysokości 1.716,91 CHF, dochodzonego w ramach przedmiotowego powództwa (za okres 13.02.2021 r. - 19.05.2023 r.), kwoty 99,99 CHF tytułem skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu części świadczenia głównego w wysokości 3.424,31 CHF, dochodzonego w ramach przedmiotowego powództwa (za okres 06.02.2023 r. - 04.05.2023 r.) Sąd Okręgowy oddalił. Wskazał, że skoro zgodnie z art. 499 zd. 2 k.c. oświadczenie o potrąceniu ma moc wsteczną od chwili kiedy stało się możliwe, to powodom jako wierzycielom nie przysługuje dodatkowo roszczenie odsetkowe należne w sytuacji opóźnienia dłużnika w spełnieniu świadczenia. Zatem skuteczne oświadczenie o potrąceniu przerywa bieg naliczania odsetek, ponieważ z tą datą pozwany spełnił świadczenie, nadto oświadczenie banku zostało złożone ze skutkiem na dzień 4 maja 2023 r. Ponadto, w ocenie Sądu pierwszej instancji żądanie odsetek jest sprzeczne z art. 5 k.c. Zgodnie ze wskazanym przepisem nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno–gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony. W orzecznictwie sądów powszechnych trafnie wskazuje się, że „niewątpliwie klauzula z ww. nie ma charakteru nadrzędnego w stosunku do pozostałych przepisów prawa; przez odwołanie się do społeczno-gospodarczego przeznaczenia prawa czy zasad współżycia społecznego nie można podważać mocy obowiązującej przepisów prawnych” (wyrok SA w Szczecinie z 10.06.2015 r., I ACa 148/15, LEX nr 1793887). Jak trafnie zauważa Sąd Najwyższy, „zasady współżycia społecznego to pojęcie niedookreślone, nieostre, a powoływanie się na sprzeczność z zasadami współżycia społecznego powinno wiązać się z konkretnym wykazaniem o jakie zasady współżycia społecznego w konkretnym wypadku chodzi oraz na czym polega sprzeczność danego działania z tymi zasadami. Taki charakter klauzul generalnych zawartych w art. 5 k.c. nakazuje ostrożne korzystanie z instytucji nadużycia prawa podmiotowego jako podstawy oddalenia powództwa, a przede wszystkim wymaga wszechstronnego rozważenia okoliczności, aby w ten sposób nie doprowadzić do podważenia pewności obrotu prawnego. Zasadą bowiem jest, że ten kto korzysta ze swego prawa postępuje zgodnie z jego społeczno-gospodarczym przeznaczeniem i zasadami współżycia społecznego” (Postanowienie SN z 17.02.2021 r., III CNP 17/20, LEX nr 3121389). Podobnie w wyroku z dnia 22 stycznia 2021 r. Sąd Najwyższy podkreślił, iż „klauzula generalna zawarta w art. 5 k.c. wskazuje na niedopuszczalność czynienia ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego i ma na celu zapobieżenie stosowaniu prawa w sposób, który prowadzi do skutków nie akceptowalnych z aksjologicznego punktu widzenia. Każdorazowo musi być wypełniona konkretną treścią odnoszącą się do okoliczności sprawy, a kryterium oceny jest wykonywanie uprawnienia materialno-prawnego w aspekcie zasad współżycia społecznego, przez które należy rozumieć podstawowe reguły etycznego i uczciwego postępowania, akceptowane i godne ochrony reguły rzetelnego postępowania w stosunkach społecznych, takich jak "zasady słuszności", "zasady uczciwego obrotu", "zasady uczciwości" czy "lojalności"” (wyrok SN z 22.01.2021 r., (...) 26/21, LEX nr 3112367). W okolicznościach przedmiotowej sprawy warto odwołać się także do trafnego spostrzeżenia Sądu Apelacyjnego w Warszawie, który zauważył, że „model oceny przyjęty w art. 5 k.c. przewiduje wyłącznie badanie zachowania jednego podmiotu, czyli uprawnionego czyniącego użytek z przysługującego mu prawa. Normatywne znaczenie tego zachowania nie może być zrównywane, gdy idzie o podstawy działania art. 5 k.c., z postępowaniem innych podmiotów, w szczególności przeciwnika procesowego osoby uprawnionej. Postępowanie tego przeciwnika ma znaczenie prawne, lecz tylko w ramach oceny, czy w określonych okolicznościach, obejmujących również naganne zachowanie dłużnika, zasady współżycia społecznego uzasadniają skuteczne postawienie uprawnionemu zarzutu nadużycia prawa podmiotowego. Mowa w szczególności o ocenie, czy zachowanie uprawnionego stanowi adekwatną (niesprzeczną z zasadami współżycia społecznego) reakcję na postępowanie podmiotu powołującego się na art. 5 k.c. Nie chodzi zatem o zestawienie z sobą dwu nagannych zachowań podmiotów prawa, lecz o ocenę wykonania prawa podmiotowego przez uprawnionego, w ramach której weryfikacji poddawana jest wyłącznie sprzeczność jego postępowania z zasadami współżycia społecznego - tyle że w okolicznościach obejmujących także zachowanie przeciwnika procesowego”. Reguła wynikająca z zasady czystych rąk, której ogólnej trafności nie można kwestionować, nie może być jednak stosowana mechanicznie ani nie może prowadzić do uproszczeń. W szczególności fakt naruszenia zasad współżycia społecznego przez jedną stronę stosunku prawnego nie usprawiedliwia zaniechania przez sąd rozpoznający sprawę dokładnego ustalenia wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz porównania, rozważenia i ocenienia zachowania się obu stron i wyprowadzenia stąd wniosków co do zasadności postawienia przez tę stronę zarzutu nadużycia prawa podmiotowego, wynikającego z naruszenia zasad współżycia społecznego przez drugą z nich. Ze względu na stopień i okoliczności naruszenia rozpatrywanych zasad przez strony może się bowiem okazać, że zarzut nadużycia prawa postawiony przez jedną z nich powinien zostać uwzględniony, pomimo iż sama dopuściła się takiego naruszenia” (Wyrok SA w Warszawie z 22.07.2020 r., V ACa 169/20, LEX nr (...)). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd Okręgowy wskazał, bez wątpienia uzyskaliby zaspokojenie roszczenia bez wytoczenia powództwa, gdyż po wydaniu wyroku przez sąd II instancji w sprawie I C 125/21 pozwany wystosował do powodów propozycję zawarcia porozumienia kompensacyjnego, na które strona powodowa nie odpowiedziała, to domaganie się przez powodów skapitalizowanych odsetek od wskazanych kwot stanowi nadużycie prawa i jest nakierowane jedynie na uzyskanie kolejnych dodatkowych korzyści od banku i jako takie nie może pozostawać pod ochrona prawną ze strony sądu. Powyższy wyrok w całości został zaskarżony apelacją powodów, którzy zarzucili: 1. naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 5 k.c. w sytuacji, gdy stanowisko procesowe powoda polegające na żądaniu zasądzenia od pozwanego odsetek ustawowych za opóźnienie w zapłacie dochodzonych przez stronę powodową kwot głównych nie stanowi nadużycia prawa i nie jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, zaś udzielenie ochrony prawnej stronie pozwanej na zasadzie art. 5 k.c. jest niedopuszczalne ze względu na fakt, kiedy sam pozwany złamał prawo i nie przestrzegał zasad współżycia społecznego; 2. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię przepisu art. 499 w zw. z art. 498 k.c. wskutek uznania, iż konsekwencją złożenia przez pozwanego oświadczenia o potrąceniu ze skutkiem na dzień 4 maja 2023 r. jest całkowita utrata przez powodów roszczenia odsetkowego, należnego w sytuacji opóźnienia dłużnika w spełnieniu świadczenia, dochodzonego w ramach przedmiotowego postępowania; 3. błąd w ustaleniach faktycznych wskutek przyjęcia, że pozwany dążył do wzajemnego rozliczenia kredytu przed wszczęciem rozpatrywanego postępowania sądowego, a powodowie mogli uzyskać zaspokojenie roszczenia w pełnej wysokości bez wytoczenia przedmiotowego powództwa. Wskazując na powyższe zarzuty, apelujący wnieśli o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.