Sygn. akt I AGa 173/23, I AGz 41/23 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 1 grudnia 2025 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Józef Wąsik Protokola
§2k.c.
O kosztach procesu stosownie do rozstrzygnięcia, Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 98 §
§3k.p.c.
w związku z art. 3 ust. 2 pkt 1, art. 13 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 623 ze zm.), §2 ust. 4 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych ( Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ) i art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (Dz. U. Nr 225, poz. 1635 z póź. zm.). kierując się zasadą odpowiedzialności za wynik procesu. Strona przegrywająca winna jest zwrócić celowe i niezbędne koszty obrony swych praw przeciwnikowi procesowemu. Powód poniósł koszty procesu w łącznej kwocie 25 772,00 zł, na którą złożyły się opłata od pozwu - 12 455 zł, koszt wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika - 10 800,00 zł oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa - 17,00 zł oraz wykorzystana zaliczka na poczet wynagrodzenia biegłego sądowego - 2 500 zł. Orzeczenie w pkt II wyroku oparto o przepisy art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.) w związku z art. 98 k.p.c. Nieuiszczone dotąd na rzecz Skarbu Państwa Sąd Okręgowy w Kielcach koszty sadowe obejmują brakującą część na wynagrodzenie biegłego, tj. kwotę 15 188,12 zł oraz kwotę 259,12 zł pobraną od pozwanego Banku na mocy postanowienia Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 14 lutego 2023 r. Apelację od tego wyroku – w całości - wniosła strona pozwana, zarzucając: a/ naruszenie prawa procesowego, mającego wpływ na treść rozstrzygnięcia to jest:
- art. 233 k.p.c. oraz 243 2 k.p.c. kodeksu postępowania cywilnego poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego wyrażającym się w pominięciu w opisie stanu faktycznego i prawnego uzasadnienia o zaskarżonego rozstrzygnięcia treści: umowy kredytowej łączącej stronę powodową i pozwaną w części dotyczącej zasad spłat i terminu spłaty oraz zasad przedterminowej częściowej lub całkowitej przedterminowej spłaty kredytu; pierwotnej opinii biegłego P. P. z dnia 21 lutego 2022 roku, sporządzonej w oparciu o dowody zgłoszone przez stronę powodową w pozwie, w której biegły wskazywał, że z uwagi na brak w materiale dowodowym pełnej historii kredytowej opinia oparta jest o szereg hipotetycznych założeń i której wynik wskazywał, iż kwota pobranych przez pozwanego odsetek była niższa od należnych, co oznaczało bezzasadność roszczeń powoda; pierwszej wariantowej uzupełniającej opinii biegłego P. P. z dnia 4 lipca 2022 sporządzonej w oparciu o dopuszczone z naruszeniem zasad prekluzji dowodowej dokumenty zgłoszonego przez pozwanego w pismach z dnia 13 i 16 maja 2022 roku. która w jednym w wariantów wskazywała, iż kwota pobranych przez pozwanego odsetek i prowizji jest niższa, niż naliczonych co oznaczało bezzasadność roszczeń powoda; uzasadnienia dopuszczenia zgłoszonych z naruszeniem zasad prekluzji dowodowej dokumentów nie zgłoszonych w pozwie, a zgłoszonych w pismach procesowych pełnomocnika powoda z dnia 13 i 16 maja 2022 roku oraz 12 sierpnia 2022 roku, które to dokumenty jako dowody stanowiły podstawę sporządzenia pierwszej uzupełniającej opinii biegłego z dnia 4 lipca 2022 roku oraz drugiej uzupełniającej opinii biegłego z dnia 6 grudnia 2022 roku;
- art. 458
(5)§ 1 kodeksu postępowania cywilnego w związku z art. 458
(5)§ 4 kodeksu postępowania cywilnego poprzez ich dwukrotne niezastosowanie i dopuszczenie nie zgłoszonych w pozwie, a przez to spóźnionych dowodów strony powodowej, w oparciu o które zostały sporządzone dwie uzupełniające opinie biegłego (odpowiednio z dnia 4 lipca 2022 roku oraz 6 grudnia 2022 roku, których wynik diametralnie różnił się od pierwotnej opinii biegłego wydanej w oparciu o dowody dołączone przez powoda do pozwu; 3. art. 103 §
§ 2
kodeksu postępowania cywilnego poprzez jego niezastosowanie i obciążenie strony pozwanej kosztami sporządzenia przez biegłego dwóch opinii uzupełniających, których sporządzenie wynikało wyłącznie z niezgłoszenia dowodów przez stronę powodową w pozwie i opóźnienia w ich zgłoszeniu; b/ naruszenie prawa materialnego, to jest : - art. 65 § 1 kodeksu cywilnego w związku z § 7 ustęp
ustęp 2 oraz § 11 ustęp 3 umowy o kredytowej numer (...), poprzez błędną wykładnie umowy wiążącej strony i w konsekwencji uznanie, iż częściowa wcześniejsza spłata kapitału udzielonego kredytu ze środków pochodzących z wypłat z mieszkaniowego rachunku powierniczego mogła odbywać się bez odrębnej dyspozycji kredytobiorcy wymaganej przez umowę kredytową; - naruszenia art. 69 ustęp 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku prawo bankowe w związku z 457 kodeksu cywilnego poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji przyjęcie, iż pozwany Bank mógł bez odrębnej dyspozycji kredytobiorcy przewidzianej w umowie kredytowej pobierać środki z rachunku pomocniczego kredytobiorcy w celu zaspokojenia wierzytelności z tytułu kredytu przed oznaczonym w umowie terminem płatności. W uzasadnieniu apelacji zarzucił też naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. podnosząc, że treść uzasadnienia zawiera braki w zakresie stanu faktycznego (treść umowy) oraz rozważań prawnych. Wniosła o zmianę tego wyroku przez oddalenie powództwa z zasądzeniem od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu za obie instancje, ewentualnie uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Kielcach do ponownego jej rozpoznania wraz z rozstrzygnięciem o kosztach instancji odwoławczej. Powód wniósł o oddalenie apelacji i zasadzenie na jego rzecz kosztów postępowania apelacyjnego. Podniósł, że Sąd nie naruszy ł zasad prekluzji dowodowej, gdyż dołączenie dokumentów w toku postępowania było uzasadnione odmienną niż w pozwie metodologią ustalenia należności Banku przez biegłego sądowego. Nadto podkreślił, że pozwany prezentuje błędny pogląd, jakoby dyspozycja częściowej spłaty kredytu, o której mowa w § 11 ust. 3 Umowy kredytowej nie mogła być utożsamiana z dyspozycją wypłaty środków z otwartego mieszkaniowego rachunku powierniczego, o której mowa w § 7 ust. 3 Umowy o prowadzenie (...) ( (...)). Interpretacja zapisów umowy kredytowej dokonana przez Pozwanego jest błędna, bowiem sprzeczna zarówno z literalnymi postanowienia Umowy kredytowej, jak też celem składanych przez powoda dyspozycji wypłat z rachunków (...). Dodał, że apelujący pomija, iż pozwany Bank pobrał w sposób sprzeczny z umowa i zasadami dobrych praktyk bankowych odsetki i prowizje w wysokości niemalże dwukrotnie wyższej od należnych zgodnie z umową. Zażalenie na orzeczenie o kosztach procesu zawarte w zaskarżonym, wyroku wniósł powód, zarzucając, że Sąd pominął wpłaconą przez niego zaliczkę na koszty opinii biegłego w kwocie 2000 zł. Sąd Apelacyjny, po rozpoznaniu apelacji uznał ją za bezzasadną. Sąd I Instancji poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne, które Sąd Apelacyjny przyjął za swoje z tym, że wymagają one uzupełnienia w świetle podniesionych przez pozwaną zarzutów. Sąd w pozostałym zakresie Sąd trafnie zastosował przepisy prawa procesowego oraz prawa materialnego. Na wstępie wskazać należy, że sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji (art. 378 §1 k.p.c.) na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym (art.382 k.p.c.) z tym zastrzeżeniem, że przed sądem pierwszej instancji powinny być przedstawione wyczerpująco kwestie sporne, zgłoszone fakty i dowody, a prezentacja materiału dowodowego przed sądem drugiej instancji jest ograniczona (art. 381 kpc). Zgodnie z uchwałą składu 7 sędziów (III CZP 49/07, OSNC 2008, nr 6, poz.55), której nadano moc zasady prawnej, sąd drugiej instancji rozpoznający sprawę na skutek apelacji nie jest związany przedstawionymi w niej zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa materialnego, wiążą go natomiast zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego. Aby zarzut procesowy został uwzględniony konieczne jest także wykazanie, że jego naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. Przede wszystkim błędny jest zarzut nierozpoznania istoty sprawy przez brak pełnych ustaleń faktycznych czy niepełną argumentację prawną. W doktrynie i orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że pojęcie „istoty sprawy” w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. to materialny aspekt sporu, a rozpoznanie istoty sprawy oznacza zbadanie materialnej podstawy żądania pozwu oraz merytorycznych zarzutów strony przeciwnej. Z kolei interpretując przesłankę nierozpoznania istoty sprawy wskazuje się, że należy przez to rozumieć sytuację, w której Sąd pierwszej instancji ograniczając zakres badania sprawy w rezultacie nie odniósł się do kwestii tworzących materialnoprawną podstawę powództwa lub merytorycznych zarzutów pozwanego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 7 października 2015, I CZ 68/15 i tam cytowane wcześniejsze wypowiedzi judykatury). Do nierozpoznania istoty sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. dochodzi wówczas, gdy sąd rozstrzygnął nie o tym, co było przedmiotem sprawy, zaniechał zbadania materialnej podstawy żądania, pominął całkowicie merytoryczne zarzuty zgłoszone przez stronę, rozstrzygnął o żądaniu strony na innej podstawie faktycznej i prawnej niż zgłoszona w pozwie, nie rozważył wszystkich zarzutów pozwanego dotyczących kwestii faktycznych, czy prawnych rzutujących na zasadność roszczenia będącego przedmiotem sprawy. Wobec powyższego za nierozpoznanie istoty sprawy musi być poczytane pominięcie przy rozstrzyganiu przez sąd konieczności zbadania i ustalenia, a następnie prawnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia wskutek błędnego uznania braku ich znaczenia prawnego, przy niezasadnym uznaniu, że konieczność taka nie zachodzi ze względu na występowanie materialno-prawnych lub procesowych przesłanek, które unicestwiają roszczenie. Nierozpoznanie istoty sprawy ma miejsce także w razie dokonania przez sąd pierwszej instancji oceny prawnej żądania bez ustalenia podstawy faktycznej, co wymagałoby czynienia kluczowych ustaleń po raz pierwszy w instancji odwoławczej; respektowanie uprawnień stron wynikających z zasady dwuinstancyjności postępowania sądowego uzasadnia w takich wypadkach uchylenie orzeczenia. W niniejszym postępowaniu nie doszło do tak rozumianego nierozpoznania istoty sprawy. Sąd I instancji dokonał ustaleń faktycznych także w oparciu o łączące strony umowy (k.408) ustalił stan faktyczny i odniósł się do kwestii tworzących materialną podstawę powództwa z tym, że zrobił to zbyt ogólnie. Nie może odnieść skutku zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. (pozwanemu zapewne chodziło o obecnie obowiązujący art. 327 1 §1 k.p.c.). Zgodnie z powyższym przepisem uzasadnienie wyroku powinno zawierać wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, a mianowicie: ustalenie faktów, które sąd uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, oraz wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa. Konstrukcja pisemnych motywów orzeczenia Sądu Okręgowego nie jest wadliwa i umożliwia przeprowadzenie na ich podstawie kontroli instancyjnej orzeczenia. Wbrew argumentom skarżącego mających wspierać weryfikowany zarzut, Sąd Okręgowy wskazał, dlaczego znalazł dostateczne podstawy do tego, aby uwzględnić powództwo, a wydany wyrok poddaje się ocenie instancyjnej. Sąd nie naruszył też zasad prekluzji dowodowej uregulowanej w art. 458
(5)§ 4 k.p.c. Powód uzupełniając dwukrotnie materiał dowodowy za każdym razem szczegółowo wykazał bowiem, że potrzeba powołania dodatkowych dokumentów powstała w związku z przyjęciem przez biegłego odmiennej metodologii, a następnie w związku z problematyczną identyfikacją przelewów przez biegłego. Z uwagi na złożony stan faktyczny sprawy oraz wysoki stopień skomplikowania rachunkowego sprawa niewątpliwie wymagała wiadomości specjalnych, a powód nie mógł przewidzieć już w pozwie jaką metodologię sporządzenia opinii wybierze biegły i że będą potrzebne również dokumenty dotyczące rozliczenia umowy o kredyt rewolwingowy. Apelujący też nieprawidłowo sformułował zarzut naruszenia art. 133 § 1 k.p.c. nie podając treści postanowień umownych, które jego zdaniem są istotne, a Sąd je pominął w ustaleniach. Niemniej treść zarzutów materialno-prawnych wskazuje, że pozwanemu chodzi o § 7 ust. 1 oraz 11 ust. 3 umowy kredytowej nr (...) (dalej zwaną umową kredytową lub umową) odnoszące się do sposobu spłaty kredytu przez powodowego kredytobiorcę. Sąd Apelacyjny uzupełnił ustalenia faktyczne: Zgodnie z treścią § 7 ust. 1 pkt. 1 Umowy kredytowej: „ 1. Ustala się następujący termin spłaty kredytu: spłata kredytu jednorazowa dokonana w ostatnim dniu kredytowania, z zastrzeżeniem możliwości wcześniejszej spłaty kredytu 1) do czasu zakończenia realizacji przedsięwzięcia deweloperskiego, o którym mowa w § 1 ust. 4 -splata kredytu w kwotach i terminach zgodnych z wypłatami realizowanymi z (...) prowadzonego w Banku (...) S.A., każdorazowo na podstawie dyspozycji Kredytobiorcy składanych w Banku wraz z raportem Doradcy (...) w zakresie akceptacji dyspozycji wypłaty środków z (...) w ramach danego etapu realizacji Inwestycji, z zastrzeżeniem, iż każdorazowo kwota wypłaty z (...) dotycząca każdego nabywcy przeznaczona będzie:
- a)w 80% na zasilenie wydzielonego technicznego rachunku bankowego tytułem spłaty naliczonych odsetek za dany okres, pozostała kwota na spłatę kapitału kredytu,
- b)w 20% na rachunek bieżący Kredytobiorcy, przy czym spłaty te winny następować na podstawie dyspozycji Kredytobiorcy składanych w Banku.” Z kolei treść § 11 ust. 3 jest następująca: „ 80% środków wypłacanych z (...) Kredytobiorcy i rachunku pomocniczego będzie kierowane na spłatę kredytu i odsetek w ostatnim dniu każdego miesiąca kalendarza.". W ocenie Sądu Apelacyjnego z treści § 7 wynika, iż dyspozycja wypłaty środków z (...) była równoznaczna dyspozycji częściowej spłat kredytu. Wszak wskazano, że splata kredytu następować będzie w kwotach i terminach zgodnych z wypłatami realizowanymi z (...) każdorazowo w zakresie akceptacji dyspozycji wypłaty środków z (...). Dodano także, iż kwota wypłaty z (...) w 80% na zasilenie wydzielonego technicznego rachunku bankowego tytułem spłaty naliczonych odsetek za dany okres. Umowa kredytowa, wbrew twierdzeniom pozwanego, przewidywała zatem automatyzm spłaty odsetek i kapitału kredytu po złożeniu dyspozycji wypłaty środków z (...) zgodnie z treści § 7 ust. 1 pkt. 1 Umowy kredytowej. Automatyzm ten polegał na tym, iż Umowa kredytowa nie nakładała na kredytobiorcę złożenia dodatkowej dyspozycji, a wystarczające były dyspozycje wypłaty środków z (...). Powód zgodnie z umową, realizując kolejne etapy przedsięwzięcia deweloperskiego, składał w terminach opisanych w pozwie dyspozycje wypłaty środków z (...)" na zasilenie wydzielonego technicznego rachunku, tj. rachunku technicznego prowadzonego u Pozwanego nr (...). Tym samym Powód każdorazowo wypełniał umowne warunki wcześniejszej spłaty części kredytu opisane w § 7 ust. 1 pkt. 1 Umowy kredytowej. Wbrew twierdzeniom umowa kredytowa nie nakładała na powoda jako kredytobiorcę składania kolejnych dyspozycji spłaty kredytu, odrębnych od dyspozycji wypłaty środków z (...) na rachunek techniczny. Pozwany ogromną rolę przykłada do treści § 11 ust. 3 umowy, ale i on, wbrew twierdzeniom pozwanego - wymogu takiej odrębnej dyspozycji w szczególności nie zastrzega. Treść rzeczonego postanowienia umownego wyraźnie wskazuje bowiem, iż „80% środków wypłacanych (...) Kredytobiorcy i rachunku pomocniczego będzie kierowane na spłatę kredytu i odsetek w ostatnim dniu każdego miesiąca kalendarze.". Nie wskazano, że to powód ma dodatkowo „pokierować tymi środkami” i dokonać dalszej dyspozycji. Rzeczony zapis umowy wyraźnie odwołuje zatem do dyspozycji wypłat z (...). Umowa kredytowa nie zawiera pojęcia „dyspozycji spłaty kredytu". Do umowy kredytowej nie został załączony wzór dyspozycji spłaty kredytu. Tymczasem tego rodzaju wzór dyspozycji wypłaty środków z (...) stanowił załącznik do Umowy (...). Gdyby wolą stron było wprowadzenie wymogu złocenia kolejnej dodatkowej dyspozycji spłaty kredytu to w umowie kredytowej znalazłyby się wyraźnie taki wymóg a zapewne jeszcze zostałby podany wzór tego rodzaju dyspozycji. Za taką wykładnią umowy przemawia również sposób jej wykonywania. Powód nie składał dyspozycji a pozwany nigdy nie informował powoda o konieczności złożenia tego rodzaju dodatkowej dyspozycji, a z pewnością by tak zrobił w myśl zasady współpracy wierzyciela z dłużnikiem przy wykonywaniu zobowiązań. Należy też zwrócić uwagę, że jest bezspornym, że wzór w całości przygotował pozwany jako podmiot prowadzący profesjonalną działalność bankową. Z tego względu nawet gdyby przyjąć, że treść umowy w omawianej kwestii jest niejasna i budzi wątpliwości to zastosowanie znajdzie zasady prawna „In dubio contra proferentem”. Ma ona w polskim prawie silne umocowanie, zwłaszcza w stosunkach między przedsiębiorcami a konsumentami, co znajduje wyraz w treści art. 385 1 § 2 k.c. Jednak znajduje zastosowanie również w stosunkach między przedsiębiorcami w ramach wykładni oświadczeń woli na postawie art. 65 § 2 k.c. Chodzi o zasadę zaufania - przyjmuje się, że strona, która otrzymuje tekst umowy od drugiej strony, ma prawo rozumieć go zgodnie z powszechnym znaczeniem słów a nadto o zasadę ryzyka redakcyjnego – jeśli jedna ze stron sformułowała zapis niejasno, to ona ponosi ryzyko, że druga strona zrozumie je odmiennie, a sąd nie podzieli interpretacji autora tekstu. Nadto w obrocie bankowym kredytobiorca jest zwykle stroną słabszą, zwłaszcza w chwili zawierania umowy. Zasada In dubio contra proferentem jest utrwalona w orzecznictwie Sądu Najwyższego np. zob. wyrok Sądu najwyższego z 5 lipca 2013r, sygn. akt IV CSK 754/12. Nie można też zgodzić się z pozwanym, że kwota kapitału kredytu mogła być spłacana wyłącznie tylko ostatniego dnia miesiąca, a nie w „terminach zgodnych z wypłatami realizowanymi z (...)", wszak spłata kapitału oraz odsetek w ostatnim dniu każdego miesiąca została zastrzeżona zgodnie z par. 7, ust. 1, pkt. 2 Umowy kredytowej i dotyczyła wyłącznie sytuacji po uzyskaniu pozwolenia na użytkowanie. Realizacja dyspozycji wypłat nie skutkowałaby brakiem środków na spłatę odsetek, gdyż kwoty pochodzące z dyspozycji przeznaczane powinny być w pierwszej kolejności na spłatę naliczonych odsetek za dany okres, a dopiero w zakresie pozostałej kwoty na spłatę kapitału kredytu. Pozwany nie zakwestionował w apelacji wyliczeń rachunkowych biegłego sądowego czy niewłaściwego zaliczenia konkretnych wpłat. Nie złożył też żadnych zastrzeżeń do ostatniej opinii uzupełniającej w tym to wyjaśnień biegłego na ostatniej rozprawie w dniu 30 stycznia 2023r. (k.364) w trybie art. 162 § 1 k.p.c. Sąd Okręgowy zasadnie zatem przyjął, że wartość zawyżonych względem umowy prowizji i odsetek stanowiła łącznie kwotę 299 593.70 zł, w wiec więcej niż żądanie pozwu. Sąd Okręgowy w Kielcach zasadnie uznał sporządzoną opinię za rzetelną, zgodną z wiedzą fachową i wyczerpująco odnoszącą się do zastrzeżeń stron. Powstała zatem nadpłata, która nie znajduje już uzasadnienia w treści umowy łączącej strony, lecz mają niej zastosowanie przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu. Z chwilą spłaty kredytu z należnymi odsetkami i prowizjami dalsze wpłaty stanowią świadczenie nienależne, gdyż podstawa prawna ich spełniania w postaci umowy odpadła. Roszczenie powoda znajduje zatem uzasadnienie w treści art. 405 k.c. w zw. z art. 410 § 1 k.c. Za niezasadny uznać również należy zarzut naruszenia art. 103 §
2 k.p.c. Obciążenie pozwanego kosztami sporządzenia opinii biegłego było w pełni uzasadnione, bowiem to pozwany przegrał spór w I instancji w 100%. Uzasadnione okazało się zażalenie, gdyż Sąd Okręgowy faktycznie pominął w rozstrzygnięciu o kosztach procesu kwotę 2000 zł wpłaconą przez powoda tytułem zaliczki na biegłego sądowego. Zatem zmieniono zaskarżone postanowienie na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. stosując art. 386 § 1 k.p.c. w zw. z art. 397 § 3 k.p.c. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono w myśl zasady odpowiedzialności za wynik sprawy na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. SSA Józef Wąsik