Konsekwencją nieważności umowy kredytu jest z mocy art. 497 k.c. wymóg odpowiedniego zastosowania art. 496 k.c., co oznacza, że strony nieważnej umowy zobowiązane są do zwrotu świadczeń wzajemnych (art. 496 k.c. w zw. z art. 494 k.c.). Ponieważ przy umowach wzajemnych obowiązuje zasada ekwiwalentności świadczeń, a więc ich ekonomicznej równowagi, przeto świadczenia zwracane w następstwie nieważności umowy wzajemnej powinny być zatem ekwiwalentne. Skoro zaś świadczenia stron mają być ekwiwalentne w chwili dokonania zwrotu, to zwracany kapitał w następstwie nieważności umowy kredytu powinien odpowiadać aktualnej wartości odpowiadającej rzeczywistej wartości świadczenia w chwili jego udzielenia pozwanym w 2004/5/6r. Instrumentem prawnym mogących doprowadzić do stanu ekwiwalentności zwracanych świadczeń wzajemnych jest ich sądowa waloryzacja. Wielkości zobowiązania nie określa nominalna kwota otrzymanej przed laty sumy pieniędzy, ale kwota odpowiadająca jego realnej wartości w chwili powstania obowiązku zwrotu. Dokonaniu waloryzacji nie stoi na przeszkodzie art.
Waloryzacja nie stanowi wynagrodzenia ani rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału i ustawowych odsetek za zwłokę. Zapewnia jedynie ekwiwalentność świadczeń. Wykładnia normy art.
wymaga uwzględnienia dwóch przesłanek, których łączne wystąpienie skutkuje zastosowaniem tego przepisu (zakazem waloryzacji). Strona żądająca zmiany wysokości świadczenia musi być podmiotem prowadzącym przedsiębiorstwo (kryterium podmiotowe), nadto świadczenie pieniężne musi pozostawać w związku z prowadzeniem tego przedsiębiorstwa, rozumianego szerzej aniżeli tylko prowadzenie działalności gospodarczej (kryterium przedmiotowe). Sam status podmiotu występującego z żądaniem waloryzacji sądowej nie jest dostateczną, wystarczającą przesłanką aktualizacji zakazu wynikającego z ostatnio powołanego przepisu. W niniejszej sprawie zwrot świadczenia pieniężnego jest konsekwencją ustawowego obowiązku zwrotu wzajemnych świadczeń uprzednio spełnionych na mocy nieważnej umowy z udziałem prowadzącego przedsiębiorstwo. Świadczenia takiego nie można uznać za pozostające nawet w jakimkolwiek związku z prowadzeniem tego przedsiębiorstwa. Świadczenie to pozostaje bowiem w związku ze stwierdzeniem nieważności umowy, a nie w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa, ponieważ obowiązek jego spełnienia jest wynikającym z ustawy bezpośrednim następstwem zastosowania cywilnoprawnej sankcji nieważności. Ta z kolei jest konsekwencją stwierdzenia przez Sąd określonej wadliwości każdej umowy, a więc bez względu na właściwości czy status podmiotowy stron tej czynności prawnej, jak również bez względu na jej przedmiot i cel [w tym zakresie podzielono pogląd wyrażony w uzasadnieniu wyroku SN z 30.09.2009r. V CSK 33/09]. Zgodnie z art. 3581§3 kc w razie istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego zmienić wysokość lub sposób spełnienia świadczenia pieniężnego, chociażby były ustalone w orzeczeniu lub umowie. Nie ulega wątpliwości, że od czasu zawarcia umowy we wrześniu 2006r. do czasu wymagalności na skutek inflacji zmniejszyła się siła nabywcza pieniądza. Świadczą o tym olbrzymi wzrost cen i średniego miesięcznego wynagrodzenia na przestrzeni 2006r.-2023r. Tym samym została spełniona podstawowa przesłanka z art. 3581§3 kc tj. istotna zmiana siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania. Art. 3581§3 kc nie zawiera wskazówek co do kryteriów oceny zmiany siły nabywczej pieniądza, pozostawiając w tym względzie przyjęcie konkretnych rozstrzygnięć do uznania sądu. Przepis wymaga jednak, by Sąd zgodnie z zasadami współżycia społecznego rozważył interesy stron. Najbardziej miarodajnym kryterium, uwzględniającym interesy obu stron, gdyż dającym najlepsze możliwości wyliczenia hipotetycznego świadczenia, jest kryterium stopy inflacji od momentu zawarcia umowy i momentu dokonywania waloryzacji przez sąd. Pozwala na równomierne, a więc zgodne z zasadami współżycia społecznego, rozłożenie jej ciężaru na obie strony. Dokonywanie waloryzacji według innych mierników (cen nieruchomości, wartości złota itp.) obarczone jest niebezpieczeństwem zniekształcenia wyniku wahaniami koniunktury, lub innymi czynnikami powodującymi nieadekwatny wzrost lub spadek wartości, co mogłoby prowadzić do naruszenia usprawiedliwionego interesu jednej ze stron. Podobnie dokonanie waloryzacji na podstawie porównania przeciętnego wynagrodzenia z chwili zawarcia umowy i dokonywania waloryzacji byłoby niekorzystne dla pozwanego jako konsumenta i sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, gdyż w oczywisty sposób obciążałoby go w całości wartością wzrostu wynagrodzeń wynikającego ze wzrostu stopy życiowej społeczeństwa na przestrzeni tych lat, która jest wyższa od stopy inflacji. Nie można tracić z pola widzenia faktu, że w okresie 2006-2023 nastąpił znaczny rozwój gospodarki. Waloryzacja obciążałaby więc w sposób nieuzasadniony kredytobiorcę. Najbardziej miarodajnym kryterium, uwzględniającym interesy obu stron i równomiernie obciążającym strony jest współczynnik inflacji. Waloryzacja taka powoduje, że żadna ze stron nie jest wyłącznie obciążona skutkami inflacji. Pozwani nabyli nieruchomość, zaś powód otrzymuje świadczenie równoważne kwocie wypłaconego kapitału. Powyższe okoliczności wykazują, że wybrany sposób waloryzacji uwzględnia usprawiedliwione interesy obu stron oraz jest zgodny z zasadami współżycia społecznego. Żądanie waloryzacji nie jest sprzeczne z normami prawa europejskiego. TSUE w swoim orzecznictwie wskazuje, że dyrektywa 93/13 stoi na przeszkodzie wykładni prawa krajowego, zgodnie z którą instytucja kredytowa ma prawo żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego [min. wyrok z dnia 15 czerwca 2023 w sprawie C-520/21]. Nie wynika z niego zakaz dochodzenia przez banki od kredytobiorców kwoty wyższej, niż nominalna kwota wypłaconego kapitału. Waloryzacja nie jest w żadnym przypadku rekompensatą, lecz sądową zmianą wysokości świadczeń służącą realizacji zasady ich ekwiwalentności. Nie podważa odstraszającego skutku zamierzonego dyrektywą 93/13, jest zgodna z zasadami współżycia społecznego, nie powoduje nienależnego wzbogacenia żadnej ze stron kosztem drugiego kontrahenta. Dla ustalenia wysokości zastosowano dostępny kalkulator inflacji. Pozwany spłacił powodowi kwotę 76.823zł, tym samym od kwoty udzielonego kapitału 160.000zł należy odliczyć ww. wartość. Podstawą waloryzacji będzie więc niespłacona kwota 83.177zł. W okresie od 09.2006 do 11.2022r. (za ten okres powód żąda waloryzacji) inflacja wyniosła 71%. Wartość niespłaconego świadczenia z tytułu udzielonego pozwanemu we wrześniu 2006r. kapitału odpowiada obecnej wartości nabywczej na poziomie około 24.122zł. Spadek wartość przekazanego świadczenia wynosi około 59.055zł tak wyliczona kwota nie obciąża nadmiernie pozwanego, który jednocześnie uzyskał znaczny wzrost wartości majątku nieruchomości, odpowiada normie art. 316 kpc, zgodnie z którym sąd wydaje wyrok biorąc za podstawę rozstrzygnięcia stan istniejący w chwili zamknięcia rozprawy. Okoliczność, że nieruchomość pozwanego została zlicytowana poniżej rzeczywistej wartości jest wynikiem zaniechania regulowania zobowiązań i wszczęcia egzekucji. Na zasadzie art. 235 1 §2pkt 2 kpc pominięto dowód z opinii biegłego z zakresu bankowości i rachunkowości [k-4], gdyż było zbędne wobec samodzielnego dokonania waloryzacji przez sąd. W świetle powyższego w pkt 1 na zasadzie art. 405kc zasądzono na rzecz powoda niespłacony kapitał w kwocie 83.177zł O odsetkach orzeczono na zasadzie art. 481kc, zasądzono je od dnia następnego po doręczeniu odpisu pozwu tj21.01.2023r, W pkt 2 w pozostałej części powództwo główne oddalono W pkt 3 na zasadzie art. 3581§3 na rzecz powoda zasądzono kwotę 59.055zł. w pkt 4 zasądzono na zasadzie art. 100kpc zasądzono od pozwanego kwotę 6.880zł tytułem połowy opłaty od pozwu i kwotę 5400zł tytułem połowy wynagrodzenia pełnomocnika łącznie 12.280zł. Powód uległ w połowie z żądaniem, zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik postepowania należało więc zasądzić połowę kosztów 1 1 1 1
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.