V U 777/25

Sygn. akt V U 777/25 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 marca 2026 r. Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w następującym składzie: Przewodniczący: sędzia Agnieszka Leżańska Protokolant: sekretarz sądowy Monika Daras po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2026 r. w Piotrkowie Trybunalskim na rozprawie sprawy z wniosku H. M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. o prawo do renty wdowiej w zbiegu z rentą rodzinną na skutek odwołania H. M. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. z dnia (...) sygn.: (...) oddala odwołanie. Sygn. akt VU 777/25 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. odmówił H. M. prawa do podjęcia wypłaty świadczeń w zbiegu. W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że nie może wnioskodawczyni wypłacić świadczeń w zbiegu, ponieważ nabyła prawo do renty rodzinnej wcześniej niż 5 lat przed osiągnięciem przez nią wieku emerytalnego określonego w art. 24 ust. 1 ustawy emerytalnej, czyli 60 lat dla kobiet. Odwołanie od tej decyzji w dniu (...) złożyła H. M. wnosząc o przyznanie jej prawa do tzw. renty wdowiej oraz nie zgłaszając merytorycznych zastrzeżeń do wydanej decyzji. W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, powielając argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: H. M. urodzona w (...). Ubezpieczona oraz W. M. byli małżeństwem i mieli córkę W. M.urodzoną w (...). W dniu (...) mąż wnioskodawczyni W. M. zmarł (dowód: odpis aktu małżeństwa, odpis aktu zgonu k. 6 – w aktach ZUS 2012 H. M.; odpis aktu urodzenia k. 3 – w aktach ZUS W. M.). Decyzją z dnia (...) po rozpoznaniu wniosku z dnia (...) organ rentowy przyznał córce W. M. od dnia (...) prawo do renty rodzinnej po zmarłym ojcu. Prawo do tego świadczenia przysługiwało jej do dnia (...) (dowód: decyzja z (...) r., k. 38, decyzja z (...) r., k. 80-81v – w aktach ZUS W. M.). Ubezpieczona złożyła w dniu (...) wniosek o rentę rodzinną po zmarłym mężu W. M.. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia (...) przyznał H. M. prawo do renty rodzinnej od dnia (...) na stałe (dowód: wniosek k. 1-4, decyzja z (...) r., k.10 – w aktach ZUS 2012 H. M.). Decyzją z dnia(...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał H. M. prawo do emerytury od osiągnięcia wieku emerytalnego tj. od dnia (...) (dowód: decyzja z (...) r., k. 14-15v – w aktach ZUS 2012 H. M.). W dniu (...) H. M. złożyła wniosek o ustalenie zbiegu świadczeń z rentą rodzinną. W rozpoznaniu tego wniosku organ rentowy wydał zaskarżona decyzję odmawiając wypłaty świadczeń w zbiegu z uwagi na niespełnianie wymaganych warunków do jej przyznania (dowód: wniosek k. 27-29v – w aktach ZUS, decyzja z (...) r., k. 29 – w aktach ZUS 2012 H. M.). Sąd Okręgowy dokonał oceny dowodów i zważył, co następuje: odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie podkreślić należy, że zgłoszone przez ubezpieczoną w piśmie procesowym z dnia 8 października 2025 roku żądanie uchylenia zaskarżonej decyzji nie mogło zostać uwzględnione. Wśród przepisów Kodeksu postępowania cywilnego w oparciu, o które działa sąd ubezpieczeń społecznych, zastosowanie znajduje przede wszystkim art. 477 14 § 1 i 2 k.p.c., którego treść jednoznacznie wskazuje na możliwe sposoby rozstrzygnięcia odwołania od skarżonej decyzji wydanej przez organ rentowy, tj. stosowną jej zmianę bądź też oddalenie odwołania. Zgodnie z art. 95a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1631) – dalej ustawa, osobie uprawnionej do renty rodzinnej, o której mowa w art. 67 ust. 1 pkt 3 oraz do emerytury, emerytury rolniczej, emerytury z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin, emerytury wojskowej, emerytury policyjnej, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, emerytury pomostowej, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, renty z tytułu niezdolności do pracy, w tym renty szkoleniowej, renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, renty rolniczej szkoleniowej, renty z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin, wojskowej renty inwalidzkiej albo policyjnej renty inwalidzkiej wypłaca się, zależnie od jej wyboru: 1) przysługującą rentę rodzinną oraz 25% emerytury, emerytury rolniczej, emerytury z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin, emerytury wojskowej, emerytury policyjnej, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, emerytury pomostowej, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, renty z tytułu niezdolności do pracy, w tym renty szkoleniowej, renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, renty rolniczej szkoleniowej, renty z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin, wojskowej renty inwalidzkiej albo policyjnej renty inwalidzkiej, albo 2) przysługującą emeryturę, emeryturę rolniczą, emeryturę z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin, emeryturę wojskową, emeryturę policyjną, zasiłek przedemerytalny, świadczenie przedemerytalne, emeryturę pomostową, nauczycielskie świadczenie kompensacyjne, rentę z tytułu niezdolności do pracy, w tym rentę szkoleniową, rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy, rentę rolniczą szkoleniową, rentę z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin, wojskową rentę inwalidzką albo policyjną rentę inwalidzką oraz 25% renty rodzinnej.

1. Osoba uprawniona ma prawo do wypłaty świadczeń na zasadach określonych w ust. 1 w przypadku: 1) osiągnięcia wieku emerytalnego określonego w art. 24 ust. 1; 2) pozostawania we wspólności małżeńskiej do dnia śmierci małżonka; 3) nabycia prawa do renty rodzinnej po zmarłym małżonku nie wcześniej niż 5 lat przed osiągnięciem wieku emerytalnego określonego w art. 24 ust.
3. Wypłata świadczeń na zasadach określonych w ust. 1 ustaje z dniem poprzedzającym dzień zawarcia nowego związku małżeńskiego przez osobę uprawnioną. Wypłata świadczeń w zbiegu przysługuje zatem wdowom/wdowcom, którzy spełniają łącznie następujące warunki:
4. mają prawo do co najmniej dwóch świadczeń emerytalno-rentowych, w tym renty rodzinnej po zmarłym małżonku;
5. osiągnęli wiek emerytalny określony w art. 24 ust. 1, czyli 60 lat dla kobiet, 65 lat dla mężczyzn;
6. pozostawali we wspólności małżeńskiej do dnia śmierci małżonka;
7. nabyli prawo do renty rodzinnej po zmarłym małżonku nie wcześniej niż 5 lat przed osiągnięciem wieku emerytalnego określonego w art. 24 ust. 1, czyli 60 lat dla kobiet, 65 lat dla mężczyzn;
8. nie pozostają w związku małżeńskim. Spór w niniejszej sprawie z uwagi na niesporny stan faktyczny sprowadzał się do rozstrzygnięcia, czy H. M. spełnia wszystkie przesłanki do ustaleniu zbiegu świadczeń z rentą rodzinną (tj. tzw. renty wdowiej). Wnioskodawczyni była uprawniona od (...) do renty rodzinnej po zmarłym w dniu (...) mężu W. M.. Skarżącą 60 lat ukończyła w dniu (...) H. M. nabyła więc prawo do renty rodzinnej po zmarłym małżonku ponad 7 lat i 4 miesiące przed osiągnieciem wieku emerytalnego. Tym samym nie jest ona uprawniona do ustalenia zbiegu świadczeń z rentą rodzinną z uwagi na dłuższy okres niż 5 lat tj. wskazany w art. 95a ust. 2 pkt 3 ustawy. Wskazać należy, że przed wprowadzeniem zmian dotyczących zbiegu świadczeń obowiązywała zasada wypłaty jednego świadczenia. Tym samym wprowadzona została nowa reguła zbiegu prawa do nabytej renty rodzinnej, tzw. „renta wdowia”. Reguła ta obwarowana została wymogami , które ubiegający się o jej ustalenie wdowy lub wdowcy muszą spełnić tj. osiągnięcie wieku emerytalnego, pozostawanie we wspólności małżeńskiej do dnia śmierci małżonka, nie pozostawanie w związku małżeńskim a także nabycie prawa do renty rodzinnej po zmarłym małżonku nie wcześniej niż 5 lat przed osiągnieciem wieku emerytalnego. Wprowadzono ponadto limit kwoty pobieranych świadczeń w zbiegu do poziomu trzykrotności najniższej emerytury. Wskazane warunki wynikały z konieczności skierowania renty wdowiej do osób najbardziej potrzebujących, które odczuły stratę osoby bliskiej w sposób dotkliwy również finansowo, a ze względu na zaawansowany wiek nie mają już możliwości samodzielnego poprawienia swojej sytuacji bytowej. Wprowadzenie wskazanych warunków było rozwiązaniem kompromisowym, wynikającym z konieczności wdrożenia do systemu emerytalno-rentowego nowego rozwiązania uwzględniającego zarówno oczekiwania wnioskodawców, jak i możliwości Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i budżetu państwa, z którego dotowany jest FUS. Trzeba podkreślić, że renta wdowia nie jest odrębnym świadczeniem i stanowi szczególną instytucję systemu zabezpieczenia społecznego. Ze względu na jej odmienny od renty rodzinnej charakter, ustawodawca inaczej określił warunki uzyskania tego uprawnienia uznając, że jego adresatom - osobom, które utraciły partnera na późnym etapie życia - trudniej jest dostosować się do nowej sytuacji niż ludziom młodszym. Ponieważ uprawnienie do łączenia dwóch świadczeń stanowi inną konstrukcję prawną niż samodzielne świadczenie, może podlegać odmiennym regułom w zakresie warunków nabywania uprawnień, w tym w szczególności dotyczących wieku uprawnionych. W tym stanie sprawy Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji wyroku.