stanowi, że jeżeli właściciel nieruchomości odmawia zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu, a jest ona konieczna dla właściwego korzystania z urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1, przedsiębiorca może żądać jej ustanowienia za odpowiednim wynagrodzeniem. Wskazać trzeba, iż aby powstało roszczenie o ustanowienie służebności przesyłu przysługujące przedsiębiorcy na podstawie wskazanego wyżej przepisu, jej ustanowienie musi być konieczne do właściwego korzystania z urządzeń przesyłowych. Dochodzenie roszczenia o ustanowienie służebności jest zasadne, gdy właściciel nieruchomości, która ma być obciążona, odmawia zawarcia umowy ustanowienia takiej służebności. Warunki ustanowienia służebności winny być określone w ofercie albo w czasie negocjacji przez przedsiębiorstwo przesyłowe. Podnieść należy, że realizacja roszczenia powstającego na podstawie przepisu art.
prowadzi do ustanowienia służebności przesyłu wbrew woli właściciela nieruchomości, która ma być obciążona. Dlatego też w tym wypadku zasadna wydaje się zawężająca interpretacja przesłanek powstania roszczenia o ustanowienie służebności przesyłu. Na wstępie podkreślić należy, iż postępowanie o ustanowienie służebności, choć toczy się w trybie postępowania nieprocesowego, jest typowym postępowaniem spornym, gdzie na każdym z uczestników spoczywa obowiązek udowodnienia przedstawianych przez siebie twierdzeń, zgodnie z ogólną regułą postępowania cywilnego wyrażoną w przepisie art. 6 k.c. Wobec tego uczestnicy postępowania o ustanowienie służebności są obowiązani wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne (art. 232 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). Mając na uwadze powyższe wskazać trzeba, że wnioskodawczyni w niniejszej sprawie miała obowiązek wykazać okoliczności uzasadniające uwzględnienie złożonego przez nią wniosku, a mianowicie wszystkie przesłanki ustanowienia służebności. Z przepisu art.
wynika, iż jedną z przesłanek uwzględnienia przez sąd wniosku o ustanowienie służebności przesyłu jest wykazanie, że jest ona konieczna do właściwego korzystania z urządzeń przesyłowych, o których mowa w przepisie art. 49 § 1 k.c., a niemożliwe jest ustanowienie tej służebności w drodze umowy. Wobec tego przed wystąpieniem na drogę sądową należy pamiętać o podjęciu w pierwszej kolejności próby porozumienia, a więc w istocie o wysłaniu wezwania do ustanowienia służebności przesyłu w drodze porozumienia. Wezwanie musi spełniać określone wymogi - należy w nim określić proponowane warunki porozumienia, na jakich ma dojść do ustanowienia służebności przesyłu. W doktrynie prezentowany jest pogląd, iż brak tego wezwania do ustanowienia służebności powoduje konieczność oddalenia wniosku, bowiem nie zostały spełnione ustawowe wymogi wynikające z przepisu art.
Z treści wniosku (pkt I ppkt 7 uzasadnienia wniosku k. 4v) wynika, że wnioskodawczyni nie złożyła uczestniczce postępowania oferty ustanowienia służebności, z góry zakładając, że z uwagi na charakter istniejącego sporu, nie przyniosłoby to skutku w postaci umownego ustanowienia służebności przesyłu. Brak propozycji ugodowej lub całkowity brak woli negocjacji czyni wniosek o przymusowe ustanowienie służebności przedwczesnym i skutkuje jego oddaleniem. Z treści przepisu art.
wynika także, że kolejną przesłanką uwzględnienia wniosku o ustanowienie służebności jest wykazanie, iż jest ona konieczna dla właściwego korzystania z urządzeń, o których mowa w przepisie art. 49 § 1 k.c. Wskazać trzeba, że konieczność ta polega na braku możliwości przebudowy tych urządzeń, np. braku możliwości poprowadzenia linii energetycznej w inny sposób niż na nieruchomości, na której urządzenia te się znajdują. Kryterium konieczności oraz celowości ustanowienia służebności rozpoznawane łącznie oznaczają, że dla ustanowienia służebności musi istnieć celowość mierzona użytecznością po stronie przedsiębiorcy oraz konieczność, jako brak innych możliwości osiągnięcia tego celu niż przez ingerencję w cudze prawo własności. Wskazać trzeba, iż ta przesłanka winna być rozumiana racjonalnie, a zatem przy założeniu, że będą wykorzystane zwykłe w takich wypadkach możliwości techniczne i rozsądne koszty. Wnioskodawczyni wskazywała, że ustanowienie służebności przesyłu jest konieczne do dystrybuowania energii elektrycznej z wykorzystaniem urządzeń, w tym przyłącza, zaś wnioskodawczyni ma obowiązek posiadania odpowiedniej infrastruktury przesyłowej celem wykonania publicznoprawnych obowiązków przedsiębiorstwa energetycznego – operatora sieci dystrybucyjnej. Wnioskodawczyni podkreślała, że ustanowienie służebności przesyłu jest uzasadnione interesem ekonomicznym, zarówno operatorów sieci energetycznych, jak i właścicieli nieruchomości. Operatorzy uzyskują stabilność prawną i możliwość efektywnego rozwoju infrastruktury, podczas gdy właściciele nieruchomości otrzymują wynagrodzenie za korzystanie z ich rzeczy. W ocenie wnioskodawczyni, skoro urządzenia są już posadowione na nieruchomości, służebność przesyłu powinna zostać ustanowiona na ich aktualnym przebiegu. Zgodnie z art. 305 4 k.c., do służebności przesyłu stosuje się odpowiednio przepisy o służebnościach gruntowych, a w orzecznictwie od dawna przesądzono, że sąd nie jest związany żądaniem wniosku co do przeprowadzenia trasy drogi koniecznej (tak np. w postanowieniu SN z dnia 11 marca 1970 r., III CRN 36/70, OSNC Nr 11 z 1970 r., poz. 207 i w postanowieniu SN z dnia 12 października 2011 r., II CSK 94/11, niepubl.). Sąd podziela jednak niekwestionowane w zasadzie w orzecznictwie Sądu Najwyższego stanowisko, że odpowiednie stosowanie przepisów o służebnościach gruntowych może dotyczyć jedynie kwestii nieunormowanych w art. 305 1 -305 4 k.c. i wymaga uwzględnienia specyfiki służebności przesyłu, wobec czego nie wszystkie unormowania lub wykładnia przepisów dotyczących służebności drogi koniecznej mogą mieć zastosowanie do tej służebności. W uzasadnieniu projektu ustawy z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2008 r. Nr 116, poz. 731), która wprowadzała do porządku prawnego instytucję służebności przesyłu, stwierdzono, że nowo wprowadzona regulacja ma dotyczyć przede wszystkim tzw. zaszłości, co w istocie oznaczało legalizację zastanych sytuacji na nieruchomościach za odpowiednim wynagrodzeniem dla właściciela nieruchomości obciążanej. Nowa instytucja miała więc służyć utrwaleniu istniejącego stanu faktycznego, a nie zmianom w zakresie usytuowania wybudowanych już urządzeń przesyłowych. Brzmienie art. 305 1 k.c. jasno wskazuje, że obciążeniu służebnością podlega nieruchomość, na której są posadowione urządzenia przesyłowe, co prowadzi z kolei do wniosku, iż w postępowaniu o ustanowienie służebności przesyłu Sąd jest związany podstawą faktyczną żądania w zakresie istnienia na nieruchomości określonych urządzeń przesyłowych oraz ich aktualnego przebiegu przez nieruchomość. Ocenie sądu w takim postępowaniu podlega w efekcie tylko to, czy bez ustanowienia służebności możliwe jest właściwe korzystanie z tych urządzeń przez przedsiębiorcę przesyłowego, ewentualnie jak należy ocenić zakres koniecznego właściwego korzystania, któremu odpowiada zakres ograniczonego korzystania z nieruchomości przez właściciela. Nie oznacza to, że uciążliwość przebiegu istniejących urządzeń dla właściciela nieruchomości jest okolicznością bez znaczenia przy rozpoznawaniu sprawy o ustanowienie służebności przesyłu. Podlegać musi ocenie w kontekście określonej w art.
przesłanki konieczności, która powinna uwzględniać także interes właściciela nieruchomości obciążonej w aspekcie dostosowania zakresu służebności zarówno do usprawiedliwionych potrzeb przedsiębiorcy w korzystaniu z posadowionych na gruncie urządzeń, jak i do najmniejszego obciążenia nieruchomości (tak w postanowieniu SN z dnia 20 kwietnia 2016 r., V CSK 510/15, niepubl., w postanowieniu SN z dnia 29 września 2016 r., V CSK 2/16, niepubl. i w uchwale SN z dnia 26 lipca 2017 r., III CZP 28/17, OSNC Nr 4 z 2018 r., poz. 38). Zważywszy na interes społeczno - gospodarczy oraz uzasadniony interes uczestniczki Sąd orzekający zobligowany był do wszechstronnego rozważenia całokształtu okoliczności niniejszej sprawy. Należało bowiem ocenić, czy zachodzi rzeczywista potrzeba ustanowienia służebności kosztem prawa własności przysługującego uczestniczce. W ocenie Sądu orzekającego, w świetle okoliczności tejże sprawy i poczynionych ustaleń wskazać trzeba, że nie ma konieczności przymusowego ustanowienia służebności przesyłu na działce należącej do uczestniczki. W pierwszej kolejności podnieść trzeba, iż w przedmiotowej sprawie nie można pomijać treści prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 20 czerwca 2025 r., wydanego w sprawie IX Ca 891/24. Wskazać należy, że tym wyrokiem Sąd Okręgowy w Olsztynie nakazał wnioskodawczyni usunięcie infrastruktury w postaci linii energetycznych i słupów znajdujących się na działce uczestniczki do 20 czerwca 2028 roku. Wyrok jest prawomocny. Zaznaczyć należy, że związanie treścią wydanego wyroku przez Sąd Okręgowy w Olsztynie oznacza, że Sąd w niniejszej sprawie nie może dokonać odmiennej oceny prawnej zdarzeń wskazanych w treści i uzasadnieniu wyroku Sądu Okręgowego. Zdaniem Sądu, pomiędzy prawomocnym orzeczeniem Sądu Okręgowego oraz toczącą się niniejszą sprawą zachodzi szczególny związek polegający na tym, że orzeczenie Sądu Okręgowego w Olsztynie oddziałuje na rozstrzygnięcie w toczącej się sprawie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2012 r., sygn. akt V CSK 305/11). Mocą wiążącą prawomocnego orzeczenia na podstawie przepisu art. 365 k.p.c. objęte jest to, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia. Moc wiążącą uzyskuje bowiem rozstrzygnięcie o żądaniu w powiązaniu z jego podstawą faktyczną i w kolejnym postępowaniu sąd ma obowiązek przyjąć, że istotna z punktu widzenia zasadności żądania kwestia kształtowała się tak, jak to zostało ustalone w prawomocnym wyroku. Konsekwencją jest niedopuszczalność ponownej oceny prawnej co do okoliczności objętych prawomocnym rozstrzygnięciem. Wskazać trzeba, że Sąd Okręgowy w Olsztynie uznał, iż wnioskodawczyni naruszała własność uczestniczki. Wnioskodawczyni nie miała tytułu prawnego do korzystania z nieruchomości należącej do uczestniczki oraz winna zaprzestać naruszania prawa własności uczestniczki i usunąć infrastrukturę. W tejże sprawie nie można pomijać tego, że ustalono, iż istnieje możliwość przebudowy infrastruktury elektroenergetycznej posadowionej na działce uczestniczki. Wnioskodawczyni także opracowała warunki przebudowy sieci. Dodać trzeba, że wnioskodawczyni przyznała w toku niniejszej sprawy, że przebudowa sieci jest możliwa. Wniosek o ustanowienie służebności przesyłu jest podyktowany interesem ekonomicznym. W zakresie możliwości poprowadzenia linii energetycznych w inny sposób, niż funkcjonują one obecnie oraz w zakresie możliwości poniesienia tego kosztu przez (...) S.A. wskazano na duże możliwości finansowe wnioskodawczyni. Wskazano również, że koszt przebudowy nie jest nadmiernym wydatkiem. Należy również w tym miejscu odnieść się do interesu uczestniczki postępowania jako właścicielki nieruchomości oraz interesu przedsiębiorcy przesyłowego. W niniejszej sprawie ustalono, iż linia 0,4 kV zasila budynek uczestniczki oraz dwie sąsiadujące działki. W tym stanie rzeczy podnieść trzeba, że interes dwóch odbiorców nie może tamować prawa właściciela do korzystania z całej nieruchomości bez obowiązku znoszenia ograniczeń związanych z zaopatrzeniem odbiorców w elektryczność. W takim wypadku interes uczestniczki jako właścicielki nieruchomości nie może być mniej ważny niż interes dwóch innych odbiorców energii. Uczestniczka postępowania podnosiła również, iż słup energetyczny usytuowany jest w bezpośrednim sąsiedztwie głównego wejścia do budynku, który zamierza w przyszłości wykorzystywać do prowadzenia działalności hotelarskiej. W konsekwencji obecność przedmiotowego urządzenia infrastruktury energetycznej istotnie ogranicza możliwość pełnego wykonywania przez uczestniczkę uprawnień właścicielskich względem nieruchomości. W szczególności utrudnia ona realizację planowanych zamierzeń inwestycyjnych oraz wpływa negatywnie na sposób zagospodarowania i gospodarczego wykorzystania nieruchomości zgodnie z jej przeznaczeniem Natomiast wnioskodawczyni nie posiadała i nie posiada jakiegokolwiek tytułu prawnego do przeprowadzenia linii energetycznych na działce uczestniczki. Co istotne wnioskodawczyni (lub jej poprzednicy prawni) nie dążyli do uregulowania tej sytuacji faktycznej. Nadto argumenty wnioskodawczyni wskazujące na wzrost rachunków za energię w razie przebudowy sieci, są nie do przyjęcia. Argumentacja zaprezentowana przez wnioskodawczynię wyraźnie świadczy o tym, że nadużywa ona swojej pozycji na rynku wobec swoich indywidualnych klientów. Natomiast wnioskodawczyni w tym wypadku pomija to, że bezprawnie korzysta z nieruchomości uczestniczki od wielu lat, uniemożliwiając lub utrudniając wykonywanie inwestycji, zgodnie z jej zamierzeniami. Mając na uwadze powyżej zaprezentowane okoliczności i rozważania Sąd orzekający uznał, że nie ma konieczności ustanowienia służebności przesyłu na nieruchomości należącej do uczestniczki. Ustanowienie służebności w sposób nieadekwatny - do korzyści z tego płynących – obciążałoby nieruchomość uczestniczki. Z tegoż względu Sąd oddalił wniosek o powołanie dowodu z opinii biegłego geodety i z opinii biegłego z zakresu szacowania nieruchomości. Te dowody były bowiem zbędne dla rozstrzygnięcia tejże sprawy, skoro nie wykazano przesłanek ustanowienia służebności przesyłu wynikających z przepisu art.
Nadto te dowody były niepotrzebne, skoro prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Olsztynie nakazano usunięcie infrastruktury energetycznej znajdującej się na działce uczestniczki. Wskazać w tym miejscu trzeba, że mając na uwadze twierdzenia prezentowane przez uczestniczkę w tejże sprawie (k. 202v), żądanie wnioskodawczyni o ustanowienie służebności przesyłu należało ocenić także w świetle treści przepisu art. 5 k.c. Przepis art. 5 k.c. upoważnia Sąd do oceny w jakim zakresie w konkretnym stanie faktycznym działanie lub zaniechanie uprawnionego jest uważane za wykonywanie jego prawa i nie korzysta z ochrony prawnej. Stosowanie przepisu art. 5 k.c. pozostaje w ścisłym związku z całokształtem okoliczności konkretnej sprawy. Posłużenie się normą wynikającą z art. 5 k.c. w konkretnym wypadku (tj. konstrukcją nadużycia prawa) jest z założenia dopuszczalne tylko wyjątkowo i musi mieć szczególne, wyraźne uzasadnienie merytoryczne, z powołaniem się na normy etyczne i obyczajowe. Zastosowanie zasad współżycia społecznego pozostaje w nierozłącznym związku z całokształtem okoliczności każdej, indywidualnie ocenianej, konkretnej sprawy. Podkreślenia wymaga także to, że klauzula generalna ujęta w przepisie art. 5 k.c. ma na celu zapobieganie stosowaniu prawa w sposób schematyczny, prowadzący do skutków niemoralnych lub rozmijających się z celem, dla którego dane prawo zostało ustanowione. Powołany przepis ma wprawdzie charakter wyjątkowy, niemniej przewidziana w nim możliwość odmowy udzielenia ochrony prawnej musi być uzasadniona istnieniem okoliczności rażących i nieakceptowanych w świetle powszechnie uznawanych w społeczeństwie wartości. Przestrzeganie zasad współżycia społecznego obowiązuje w każdej sytuacji i choć korzystanie z klauzuli generalnej z art. 5 k.c. nie może wyprzedzać ani zastępować stosowania przepisów materialnoprawnych odnoszących się do określonego stosunku prawnego, to jednak w konkretnych okolicznościach może okazać się, iż wynikająca z tych przepisów niekorzystna sytuacja strony jest następstwem nie dającej się zaaprobować z punktu widzenia poczucia sprawiedliwości strony przeciwnej. Wskazać trzeba, że żądanie właściciela usunięcia linii i słupów energetycznych nie jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, bowiem to nie właściciel nadużywa prawa, domagając się usunięcia urządzeń energetycznych z jego działki, ale zakład energetyczny, który od lat nie płaci za korzystanie z gruntu. Nadto w toku niniejszego postępowania wnioskodawczyni nadużywa prawa, wykorzystując instytucję służebności przesyłu jako narzędzie legalizacji uprzedniego naruszenia prawa własności, stwierdzonego prawomocnym wyrokiem. Należy zauważyć, że sprawa o nakazanie usunięcia sieci elektroenergetycznej oraz przywrócenia stanu poprzedniego (sygn. akt I C 12/21) toczyła się od początku 2021 roku, a zatem wnioskodawczyni miała wystarczający czas na uregulowanie swojego posiadania, zapewnienie możliwości prawnych i faktycznych przebudowy linii, a nadto wnioskodawczyni powinna była się liczyć z możliwością przegrania procesu. Nadto ustalono, że koszt usunięcia, czy też przebudowy sieci nie jest wydatkiem nadmiernie obciążającym wnioskodawczynię. Zdaniem Sądu orzekającego, przedstawione powyżej okoliczności przekonują, że wnioskodawczyni w tejże sprawie nadużywa swojego prawa, a wystąpienie przez nią z wnioskiem o ustanowienie służebności przesyłu oraz domaganie się, aby ta służebność obciążyła nieruchomość uczestniczki należy ocenić jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i w istotny sposób niesprawiedliwe dla uczestniczki oraz jej usprawiedliwionych interesów. Wniosek o ustanowienie służebności złożony przez wnioskodawczynię miał doprowadzić do usankcjonowania bezprawnego zachowania przedsiębiorstwa przesyłowego. Mając na uwadze zaprezentowane powyżej okoliczności i rozważania Sąd oddalił wniosek o ustanowienie służebności przesyłu. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie § 5 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 118) oraz art. 520 § 1 k.p.c. zgodnie z którym, jeżeli interesy uczestników są sprzeczne, sąd może włożyć na uczestnika, którego wnioski zostały oddalone lub odrzucone, obowiązek zwrotu kosztów postępowania poniesionych przez innego uczestnika. Przepis powyższy stosuje się odpowiednio, jeśli uczestnik postępował niesumiennie lub oczywiście niewłaściwie. W niniejszym postępowaniu interesy uczestników w sposób oczywisty były sprzeczne, zatem Sąd zasądził od wnioskodawczyni (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w O. na rzecz uczestniczki postępowania G. V. kwotę 497 zł, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za czas od uprawomocnienia się postanowienia do dnia zapłaty. Na zasądzoną kwotę składa się kwota 480 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa - 17 zł. sędzia Magdalena Łukaszewicz
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.