Sygnatura akt: V GC 1558/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Wrocław, dnia 3 marca 2026 r. Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Fabrycznej we Wrocławiu V Wydział Gospodarczy w składzie: Przewodniczący:
§ 1
k.p.c., który stanowi że w toku postępowania nie można występować z nowymi roszczeniami zamiast lub obok dotychczasowych. Jednakże w przypadku zmiany okoliczności powód może żądać, zamiast pierwotnego przedmiotu sporu, jego równowartości lub innego przedmiotu, a w sprawach o świadczenie powtarzające się może nadto rozszerzyć powództwo o świadczenia za kolejne okresy. Niewątpliwie bowiem nastąpiła w sprawie zmiana okoliczności mająca dla losu sprawy diametralne znaczenie. Sąd w pełni podzielił zapatrywanie wyrażone w postanowieniu Sądu Najwyższego z 21 listopada 2024 r., I CSK 1212/24, że artykuł
§ 1
zdanie pierwsze KPC posługuje się ogólnym pojęciem „w toku postępowania”, a zatem nie można go zawężać do czasookresu, począwszy od momentu doręczenia pozwanemu odpisu pozwu ( lege non distinguente nec nostrum est distinguere). Gdyby bowiem chodziło o stan od momentu doręczenia pozwanemu odpisu pozwu ustawodawca posłużyłby się taką terminologią jak przykładowo w art. 200 § 1 KPC, art. 192 KPC. W konsekwencji w toku postępowania na kanwie tego przepisu należy rozumieć wniesienie pozwu, które inicjuje postępowanie, a ponadto sprawie o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego został nadany bieg. Wyegzekwowanie świadczenia na podstawie tytułu wykonawczego, w toku postępowania o pozbawienie tego tytułu wykonalności (roszczenie majątkowe niepieniężne) stanowi modelowy przykład zmiany okoliczności w rozumieniu art.
§ 1
zdanie drugie KPC, implikującej uprawnienie powoda (ze sprawy o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego) do dochodzenia zwrotu wyegzekwowanej należności, czyli równowartości przedmiotu sporu ze sprawy o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego. Oczywistym jest, że na gruncie art.
§ 1
KPC, w kontekście przesłanki równowartości, istotny jest zakres żądania o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego. W ocenie Sądu, gdyby warunki dopuszczalności zmiany powództwa kształtowane były wyłącznie ww. przepisem art.
§ 1k.p.c.
do takiej zmiany mogłoby dojść. Jej bezskuteczność jednak warunkowana była przepisami ogólnymi dotyczącymi zmiany powództwa, a mianowicie art. 193 § 1, 2 i 3 k.p.c. Sąd podziela stanowisko wyrażane w piśmiennictwie, że „przesłanką takiej zmiany jest to, aby nie wpływała na właściwość sądu, gdyż art.
§ 1KPC, jako lex specialis w stosunku do art.
193 KPC, nie wyłącza zasady wynikającej z § 1 tego ostatniego artykułu, bowiem do kwestii nim objętej nie odnosi się w ogóle. Jeżeli zatem okaże się, że zmiana przedmiotowa powództwa, dopuszczalna w świetle art.
§ 1zd.
2 KPC, będzie naruszać art. 193 § 1 KPC, sąd powinien postąpić zgodnie z art. 193 § 2 KPC, a więc po wyłączeniu nowego żądania do odrębnego rozpoznania, rozpoznać nową sprawę, jeżeli jest dla niej właściwy rzeczowo i miejscowo, a jeżeli nie - przekazać sprawę sądowi właściwemu, chyba że zmiana następuje w sądzie rejonowym, a właściwy rzeczowo dla całego zmienionego powództwa jest sąd okręgowy - wówczas całą sprawę należy przekazać temu sądowi (co może zajść w wypadku rozszerzenia powództwa o dalsze okresy dla świadczeń powtarzających się) ( T. Szanciło [w:] T. Szanciło (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Art. 1–458 16. Tom I, wyd. 2, 2023, art.
, Nb 2). Również, jak wskazuje M. Manowska [w:] A. Adamczuk, P. Pruś, M. Radwan, M. Sieńko, E. Stefańska, M. Manowska, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Tom I. Art. 1-477
(16), LEX/el. 2022, art. 458
(8)dokonanie zmiany jakościowej powództwa w ten sposób, że powód wystąpi z nowym roszczeniem zamiast poprzedniego, naruszając właściwość rzeczową lub miejscową, nie będzie dopuszczalne z uwagi na treść art. 193 § 1, chociażby doszło do tego na skutek zmiany okoliczności sprawy, a więc zgodnie z art.
§ 1. Sąd podziela zapatrywanie ww.
komentatorów, ponieważ specyfika postępowania gospodarczego w żaden sposób nie uzasadnia uznania, że przepis art.
§ 1wyłącza zastosowanie w całości regulacji art.
193 k.p.c. W ocenie Sądu omawiane przepisy na gruncie procedury gospodarczej wzajemnie się uzupełniają. Celem zaś ustawodawcy przyświecającym wprowadzeniu art.
§ 1k.p.c.
było dalsze ograniczenie możliwości zmiany powództwa i związanych z tym komplikacji procesowych na gruncie postępowania gospodarczego, nie zaś całkowicie odmienne uregulowanie tej kwestii. O zasadności takiej interpretacji świadczy pośrednio również wyłącznie możliwości dokonywania w postępowaniu gospodarczym przekształceń podmiotowych, z wyraźnego postanowienia § 2 tego artykułu. Przepis art.
§ 1dotyka nadto innych okoliczności niż wskazane w art.
193 k.p.c. nie może zatem wyłączać jego stosowania, ponieważ ich zakresy się uzupełniają, nie wykluczają. Zgodnie zatem z art. 193 § 1, 2 i 3 k.p.c. zmiana powództwa jest dopuszczalna, jeżeli nie wpływa na właściwość sądu (§ 1). Jeżeli w myśl przepisu poprzedzającego zmiana nie jest dopuszczalna, a powód zmienia powództwo w ten sposób, że występuje z nowym roszczeniem obok pierwotnego, sąd rozpoznaje nowe roszczenie jako sprawę oddzielną, jeżeli jest dla niej rzeczowo i miejscowo właściwy, w przeciwnym zaś razie przekazuje sprawę sądowi właściwemu. Gdy jednak zmiana taka następuje w sądzie rejonowym, należy przekazać całe zmienione powództwo sądowi okręgowemu, który dla zmienionego powództwa jest rzeczowo i miejscowo właściwy (§ 2). Jeżeli powód występuje z nowym roszczeniem zamiast lub obok roszczenia pierwotnego, skutki przewidziane w artykule poprzedzającym rozpoczynają się z chwilą, w której roszczenie to powód zgłosił na rozprawie w obecności pozwanego, w innych zaś wypadkach - z chwilą doręczenia pozwanemu pisma zawierającego zmianę i odpowiadającego wymaganiom pozwu (§ 3). Zasadą zatem wyrażoną w § 1 jest niedopuszczalność zmiany powództwa, jeśli zmiana taka miałaby wpływać na właściwość sądu. Wyjątki od niej przewiduje przepis § 2, lecz odnosi się tylko do sytuacji, gdy zmiana powództwa polega na wystąpieniu z nowym roszczeniem obok pierwotnego, przewidując możliwość przekazania takiej oddzielnej sprawy innemu sądowi lub przekazania całości sądowi okręgowemu, gdyby był właściwy dla całości żądania. Taka sytuacja jednak nie miała w sprawie miejsca, ponieważ powód dążył do przekształcenia jakościowego powództwa, tj. zmiany jednego żądania na inne, nie zaś formułowania dodatkowego żądania „obok” poprzedniego. Takiej zaś sytuacji nie dotyczy przepis art. 193 § 2 k.p.c., co oznaczało, że należy zastosować regułę z § 1, która wyraźnie zakazuje dokonania zmiany wpływającej na właściwość sądu. Przepis ten bowiem odnosi się lege non distinguente do każdego rodzaju właściwości sądu, w tym do właściwości miejscowej i wniosek taki wypływa jednoznacznie z językowej wykładni art. 193 § 1 k.p.c. O ile Sąd dostrzega argumenty natury funkcjonalnej wskazujące na potrzebę odmiennej interpretacji, o tyle wskazać należy, że powszechnie stosowane dyrektywy wykładni w razie sprzeczności między wynikami wykładni funkcjonalnej i wykładni językowej prymat przyznają wynikowi wykładni językowej przepisu. Zasadnie wskazuje się w doktrynie, że „ogólną zasadą wynikającą z art. 193 § 1 jest dopuszczalność zmiany powództwa tylko wówczas, gdy nie wpływa to na właściwość sądu. Zasada ta dotyczy zarówno zmian ilościowych, jak i jakościowych oraz obejmuje zarówno właściwość rzeczową, jak i miejscową (…). „ Zmiana jakościowa powództwa, polegająca na wprowadzeniu nowego roszczenia zamiast poprzedniego, naruszająca właściwość rzeczową bądź miejscową sądu objęta jest zakazem określonym w art. 193 § 1 bez wyjątków. Jeśli powód próbuje wprowadzić do procesu taką niedozwoloną zmianę powództwa, sąd powinien rozpoznać pierwotne żądanie (postanowienie SN z 14.05.1971 r., II CZ 46/71, LEX nr 6926)(…). Jeśli wprowadzenie nowej podstawy faktycznej powództwa (np. bezpodstawnego wzbogacenia) prowadziłoby do zmiany właściwości miejscowej sądu (gdyż powód wcześniej skorzystał z właściwości przemiennej miejsca wykonania umowy), zmiana powództwa nie będzie dopuszczalna (tak zasadnie SN w wyroku z 2.12.2004 r., II CK 144/04) ( M. Manowska [w:] A. Adamczuk, P. Pruś, M. Radwan, M. Sieńko, E. Stefańska, M. Manowska, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Tom I. Art. 1-477
(16), LEX/el. 2022, art. 193). W niniejszej sprawie powód żądał częściowego pozbawienia wykonalności tytułu wykonawczego przed tut. Sądem wedle właściwości miejscowej ustalonej na podstawie art. 843 k.p.c., który stanowi, że powództwa przewidziane w niniejszym dziale wytacza się przed sąd rzeczowo właściwy, w którego okręgu prowadzi się egzekucję. Miejsce prowadzenia egzekucji określa się na podstawie przepisów niniejszego kodeksu regulujących właściwość miejscową organu egzekucyjnego także wtedy, gdy do prowadzenia egzekucji został wybrany komornik poza właściwością ogólną. Jednocześnie przepis ten nie uzasadniałby właściwości miejscowej tut. Sądu w sprawie o zapłatę wywodzonej z przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu przeciwko stronie pozwanej mającej siedzibę w (...). Właściwość miejscowa sądu w takim wypadku wynikałaby z art. 30 k.p.c., który stanowi że powództwo przeciwko osobie prawnej lub innemu podmiotowi niebędącemu osobą fizyczną wytacza się według miejsca ich siedziby. W ocenie Sadu nie jest przekonująca argumentacja przedstawiona przez stronę pozwaną, że w omawianej sytuacji oświadczenie powoda należy traktować jako równoznaczne z cofnięciem pozwu. Powód jednoznacznie podtrzymywał wolę prowadzenia procesu, także po wydaniu przez Sąd postanowienia o stwierdzeniu niedopuszczalności zmiany powództwa. Powód miał zatem świadomość, że dokonywana przez niego zmiana została oceniona przez Sąd jako bezskuteczna, a zatem jego żądanie będzie ocenione przez pryzmat przesłanek z art. 840 k.p.c. Sąd ocenił przy tym, że nie można domniemywać złożenia przez powoda oświadczenia o cofnięciu pozwu. Zgodnie z art. 840 § 1 k.p.c. dłużnik może w drodze powództwa żądać pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub części albo ograniczenia, jeżeli: 1) przeczy zdarzeniom, na których oparto wydanie klauzuli wykonalności, a w szczególności gdy kwestionuje istnienie obowiązku stwierdzonego tytułem egzekucyjnym niebędącym orzeczeniem sądu albo gdy kwestionuje przejście obowiązku mimo istnienia formalnego dokumentu stwierdzającego to przejście; 2) po powstaniu tytułu egzekucyjnego nastąpiło zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane; gdy tytułem jest orzeczenie sądowe, dłużnik może oprzeć powództwo także na zdarzeniach, które nastąpiły po zamknięciu rozprawy, na zarzucie spełnienia świadczenia, jeżeli zgłoszenie tego zarzutu w sprawie było z mocy ustawy niedopuszczalne, a także na zarzucie potrącenia; 3) małżonek, przeciwko któremu sąd nadał klauzulę wykonalności na podstawie art. 787, wykaże, że egzekwowane świadczenie wierzycielowi nie należy się, przy czym małżonkowi temu przysługują zarzuty nie tylko z własnego prawa, lecz także zarzuty, których jego małżonek wcześniej nie mógł podnieść. Powództwo z art. 840 § 1 k.p.c. przysługuje jednak do momentu „zrealizowania” tytułu. Stanowisko doktryny i judykatury jest w tym względzie zupełnie klarowne, bowiem wskazuje się, że „wytoczenie powództwa opozycyjnego z art. 840 KPC zasadniczo jest pozbawione obostrzeń co do terminu jego wytoczenia. Omawiane powództwo może być wytoczone po nadaniu tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności i tylko pod warunkiem, że istnieje potencjalna możliwość wykonania tytułu wykonawczego w całości lub w określonej jego części. Dłużnik traci możliwość wytoczenia powództwa opozycyjnego z chwilą wyegzekwowania świadczenia objętego tytułem wykonawczym w całości lub w określonej części w odniesieniu do już wyegzekwowanego świadczenia (zob. uzasadnienie post. SN z 30.5.2014 r., II CSK 679/13, Legalis; wyr. SA w Gdańsku z 8.3.2019 r., V ACa 617/18, Legalis). Powództwo to jest więc niedopuszczalne w części, w której wykonalność tytułu wykonawczego wygasła na skutek jego zrealizowania. Należy również zaznaczyć, że powództwo opozycyjne może być wytoczone niezależnie od tego, czy egzekucja na podstawie danego tytułu wykonawczego została już wszczęta, czy też egzekucji jeszcze nie wszczęto” ( R. Kulski [w:] A. Marciniak (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Tom IV. Komentarz. Art. 730–1095 1, wyd. 1, 2020, art. 840, Nb 4). W niniejszej sprawie powództwo a limine podlegało oddaleniu z uwagi na to, że postępowanie egzekucyjne zostało zakończone 25 listopada 2024 r. w wyniku wyegzekwowania w jego toku całości należności strony pozwanej od powoda (okoliczność bezsporna, na którą powoływały się obie strony postępowania). Tytuł zatem w całości został zrealizowany. Z tego względu Sąd postanowił również 22 stycznia 2026 r. na podstawie art. 235 2 § 1 pkt 2,3,5 w zw. z art. 458 10 i art. 299 k.p.c. pominąć dowód z przesłuchania stron. W świetle ww. okoliczności przeprowadzenie dowodu byłoby bezcelowe. Na marginesie jedynie Sąd zaznacza, że żądanie formułowane w oparciu o przepisy dotyczące bezpodstawnego wzbogacenia również podlegałoby oddaleniu. Zgodnie z art. 405 k.c. kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Rzecz jednak w tym, że działania strony pozwanej znajdowały oparcie czynnościach i orzeczeniach pochodzących od Sądu, natomiast powód nie podał, w ocenie tut. Sądu, w swej obszernej argumentacji faktów wskazujących na to, że działanie strony pozwanej w toku postępowania upominawczego, zabezpieczającego, klauzulowego czy egzekucyjnego pozbawione było podstaw prawnych. Powoływanie się natomiast na zasady współżycia społecznego, w świetle jednolitego w tym względzie orzecznictwa, nie może stanowić samoistnej podstawy dla uwzględnienia powództwa. Nota bene twierdzenia powoda w tym zakresie nie korespondowały z dowodami z dokumentów złożonymi przez stronę pozwaną, a wskazujących na przebieg postępowania zabezpieczającego, klauzulowego i egzekucyjnego. Twierdzenia o naruszeniu przez stronę pozwaną zasad współżycia społecznego Sąd ocenił jako gołosłowne. Z uwagi na powyższe, orzeczono, jak w punkcie I sentencji. O kosztach Sąd orzekał na podstawie art. 98 § 1 k.p.c., tj. zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu. Przepis art. 98 § 1 k.p.c. stanowi, że strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Sąd całością kosztów poniesionych przez stronę pozwaną obciążył powoda. W konsekwencji zasądzono od powoda na rzecz strony pozwanej 4.017 złotych, na które złożyły się: 1) 4.000 złotych kosztów zastępstwa procesowego zgodnie z § 2 pkt 5 w zw. z § 15 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 118), 2) 17 złotych opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Koszty zastępstwa pełnomocnika strony pozwanej ustalono w wysokości przewyższającej stawkę minimalną, częściowo uwzględniając jej wniosek. Sąd zasądził tytułem wynagrodzenia pełnomocnika nie 3.600 złotych lecz 4.000, z uwagi na specyfikę niniejszej sprawy, a wynikającą ze złożenia przez powoda pisma ze zmianą powództwa. W jego następstwie pełnomocnik strony pozwanej zasadnie podjął polemikę z żądaniem pozwu w jego zmienionej formie oraz zasadnie kwestionował brak możliwości dokonania zmiany powództwa. Sąd ocenił, że strona pozwana w niniejszej sprawie odnosiła się do dwóch różnych żądań, co uzasadnia przyjęcie, że nakład pracy radcy prawnego był większy niż w przeciętnej sprawie. Sąd miał przy tym na uwadze, że powód, reprezentowany przez kwalifikowanego pełnomocnika, po wymianie pism zawierających stanowiska stron w zakresie dopuszczalności zmiany powództwa podjął decyzję o kontynuowaniu prowadzenia sprawy i ponoszeniu dalszego ryzyka procesowego. Stąd też Sąd uznał, iż zmiana okoliczności w toku niniejszej sprawy nie stanowi argumentu przemawiającego za nieprzyznawaniem stronie pozwanej taksy radcowskiej w wysokości wyższej niż opłata minimalna. Z uwagi na powyższe, orzeczono jak w punkcie II sentencji wyroku.