Sygn. akt I ACa 746/23 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 stycznia 2026 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Grzegorz Krężołek Protokolant: A
k.c. – nie ma żadnego znaczenia sposób wykonywania umowy przez strony. Postanowienie jest niedozwolone bowiem już wówczas, gdystwarza dla przedsiębiorcy samą możliwość działania w sposób rażąco naruszający interesy konsumenta, e/ przyjęty w umowie mechanizm indeksacji służący określeniu wysokości zobowiązania kredytobiorców nie odpowiadał wymogom właściwej przejrzystości i jasności. Nie pozwalał przewidzieć konsumentom konsekwencji ekonomicznych jego zastosowania. Niczego w zakresie oceny zastosowanej w umowie klauzuli indeksacyjnej nie może zmienić fakt odebrania od kredytobiorców przez bank oświadczenia o świadomości ryzyka kursowego związanego ze zmianą kursu waluty indeksacyjnej ,w stosunku do złotego w całym okresie kredytowania oraz akceptacji przez nich tego ryzyka. f/ uznanie, że klauzula indeksacyjna określa główne świadczenie umowy kredytowej nie wyłączało kontroli postanowień umownych , które na nią składały się , na podstawie art.
§1
kc dlatego , iż postanowienia regulujące mechanizm indeksacji ,nie zostały jednoznacznie i jasno sformułowane, skoro na ich podstawie kredytobiorcy nie byli w stanie oszacować kwot, które mają obowiązek świadczyć w przyszłości. Eliminacja z umowy kredytowej klauzuli indeksacyjnej obejmuje wszystkie postanowienia umowne regulujące mechanizm indeksacji. Usunięciu z umowy podlega nie tylko postanowienie nakazujące przeliczenie waluty indeksacyjnej według kursu sprzedaży walut określonego w bankowej Tabeli Kursów, ale i postanowienie, które zakłada ustalenie wysokości zobowiązania jako jego równowartości , wyrażonej w walucie indeksacyjnej. Wobec tego nie można zgodzić się ze stanowiskiem strony pozwanej, zgodnie z którym istniała możliwość utrzymania umowy i jej rozliczenia zgodnie z zapisami umowy, g/ wobec abuzywności postanowień umownych określających mechanizm indeksacji należało ocenić, czy umowa kredytowa z dnia 28 maja 2008 r. po wyeliminowaniu z jej treści tychże zapisów jest jeszcze możliwa do utrzymania, zwłaszcza, że powodowie, świadomi konsekwencji powodowanych stwierdzeniem nieważności umowy, wyrazili jasne stanowisko, że nie akceptują abuzywnych postanowień umownych i nie widzą możliwości sanowania ich jako, w stosunku do konsumentów , bezskutecznych. Usunięcie z umowy kredytowej indeksowanej do CHF, wszystkich postanowień regulujących mechanizm indeksacji , nie pozwala na dalsze obowiązywanie umowy. Dlatego , zdaniem Sądu I instancji,roszczenie ustalające sformułowane przez powodów jest uzasadnione. Podstawą rozstrzygnięcia o kosztach procesu był art. 98 §1 i 3 kpc i wynikająca z niego zasada odpowiedzialności za wynik sprawy. Strona pozwana kwestionując apelacją wyrok Sądu Okręgowego w całości , w jej wnioskach domagała się ,w pierwszej kolejności, wydania przez Sąd II instancji wyroku reformatoryjnego , którym powództwoE. i T. C.
(1)zostanie oddalone, a powodowie obciążeni kosztami procesu i postępowania apelacyjnego . W ramach wniosku ewentualnego , strona skarżąca domagała się uchylenia wyroku z dnia 28 października 2022r i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania. Środek odwoławczy banku został oparty na zarzutach : - naruszenia prawa procesowego, w sposób mający dla treści zaskarżonego wyroku istotne znaczenie , a to : a/ art. 245kpc w zw z art. 233 §1 kpc poprzez pominięcie przy ocenie materiału dowodowego [ złożonych na piśmie - dodatek redakcyjny S.A.] zeznań świadków I. Ł. i D. E. oraz dokumentów dołączonych przez bank do odpowiedzi na pozew , które zostały przez skarżącego ściśle oznaczone mimo , iż treść tych dowodów miała doniosłe znaczenie dla rozstrzygnięcia , b/ 235 2 §1 pkt 2 kpc w zw. z art. 227 kpc i art. 278 §1 kpc jako następstwa nieuzasadnionego pominięcia wnioskowanego przez bank wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu bankowości mimo , iż wnioski tego opracowania były dla oceny roszczenia powodów relewantne , W związku z tym zarzutem strona powodowa , na podstawie art. 380 kpc , wniosła o dokonanie przez Sąd Odwoławczy kontroli tej decyzji procesowej, a w jej wyniku przeprowadzenia tego dowodu w postępowaniu apelacyjnym , c/ art. 299kpc w zw. z art. 233 §1 kpc , jako następstwa oparcia ustaleń, w przeważającym zakresie , na relacji powodów mimo , że nie była ona obiektywna, a przy tym Sąd I instancji nie uwzględnił , iż dowód z zeznań stron ma charakter subsydiarny wobec innych źródeł dowodowych, d/ art. 233 §1 kpc w następstwie zastąpienia swobodnej oceny zgromadzonych dowodów oceną dowolną , polegającą na braku jej wszechstronności i nie objęcia nią części dowodów z dokumentów wnioskowanych i przedłożonych do akt przez bank , a w treści motywów zarzutu ponownie szczegółowo wskazanych. W związku z tym zarzutem bank podnosił funkcjonalnie z nim związane zarzuty faktyczne twierdząc , iż z treści tych / nieuwzględnionych nietrafnie / dowodów wynikały istotne okoliczności faktyczne , które w szczególności dawały podstawę do zaprzeczenia realizacji przez część postanowień umowy z 28 maja 2008r przesłanek ich abuzywności. / por. bliżej szeroko powołane przyczyny n naruszenia tej normy i w konsekwencji wad ustaleń wskazane na k. 472 akt /. - naruszenia prawa materialnego poprzez nieprawidłowe zastosowanie norm : 1/ art. 189 kpc , jako konsekwencji nietrafnego uznania , iż powodowie mają interes prawny w żądaniu ustalenia nieważności umowy kredytowej mimo , że kredytobiorcy mogli wystąpić przeciwko stronie skarżącej z pieniężnym roszczeniem zwrotnym , 2/ art. 69 ust. 1 i 2 ustawy prawo bankowe w zw. art. 358 1 §1 i 2 kc i art. 353 1 kc jako konsekwencji niepoprawnego uznania , iż w sytuacji potwierdzenia niedozwolonego charakteru postanowień umowy kredytowej, składających się na klauzulę przeliczeniową jest to dostateczną podstawą do stwierdzenia nieważności umowy w całości , 3/ art.
i 385 2 kc wobec przyjęcia , iż postanowienia §2 ust.2 oraz 7 ust.1 umowy z 28 maja 2008r wypełniają przesłanki normatywne oceny ich jako niedozwolone w relacji konsument – przedsiębiorca , 4/ art. 385
(1)§1 kc wobec nieuzasadnionego stanowiska Sądu Okręgowego zgodnie z którym postanowienia umowy zawartej przez strony nie były przedmiotem indywidualnych negocjacji z małżonkami C. , a bank miał swobodę w ustaleniu kursów złotego do franka szwajcarskiego dla dokonywanych na podstawie umowy przeliczeń finansowych, 5/ art. 4 w zw. z art. 1 ust. 1 lit. a/ i b/ ustawy z dnia 29 lipca 2011r o zmianie ustawy Prawo bankowe , wobec niezastosowania tej normy dla oceny roszczenia poddanego pod osąd w sprawie , 6/ art.
§2w zw z art.
65§2 kc , art. 358§2 kc i 69 ust. 3 ustawy Prawo bankowe, jako następstwa niezastosowania tych przepisów i wobec tego nie potwierdzenie , iż umowa z ewentualnymi modyfikacjami , na rzecz stosowania średniego kursu franka szwajcarskiego do złotego publikowanego przez NBP , może nadal pomiędzy stronami obowiązywać . W bardzo zbliżony sposób był motywowany także zarzut ostatni w przyjętej przez stronę pozwaną kolejności ; naruszenia art. 56 kc w zw. z art. 111 ust. 1 pkt 4 ustawy prawo bankowe w zw. z art. 65 §2 kc z dodatkowym wskazaniem , że bank ustalał te kursy w sposób rynkowy , stąd nie można zasadnie mówić o niedozwolonym charakterze postanowień umownych , które do nich odwoływały się. Odpowiadając na apelację powodowie domagali się jej oddalenia jako pozbawionej uzasadnionych podstaw oraz obciążenia strony przeciwnej kosztami postępowania apelacyjnego , który to wniosek na rozprawie apelacyjnej w dniu 29 stycznia 2026r. uzupełnili o żądanie obciążenia strony skarżącej kosztami wywołanymi ich wnioskiem o udzielenie zabezpieczenia roszczenia , który złożyli już na etapie odwoławczym. Rozpoznając apelację Sąd Apelacyjny rozważył : Środek odwoławczy strony pozwanej nie jest uzasadniony i podlega oddaleniu. Rozpoczynając ich ocenę od zarzutów procesowych oraz podnoszonych nieprawidłowości w zakresie ustaleń faktycznych , wskazać na wstępie należy , iż zarzut procesowy jest uzasadniony jedynie wówczas , gdy spełnione zostaną równocześnie dwa warunki. Strona odwołująca się do niego wykaże , że rzeczywiście sposób postępowania Sądu naruszał indywidualnie oznaczoną normę [ normy ] formalne. Jednocześnie nieprawidłowości te prowadziły do następstw , które miały istotny wpływ na treść wydanego orzeczenia. Nieco inaczej kwestię tę ujmując , zarzut procesowy jest usprawiedliwiony jedynie wówczas, jeżeli zostanie dowiedzione , że gdyby nie potwierdzone błędy proceduralne Sądu niższej instancji , orzeczenie kończące spór stron miałoby inną treść. Z kolei skuteczne podniesienie zarzutu naruszenia art. 233 §1 kpc i funkcjonalnie z nim powiązanego zarzutu / zarzutów / faktycznych , wymaga od strony wykazania na czym, w odniesieniu do zindywidualizowanych dowodów , polegała nieprawidłowość postępowania Sądu, w zakresie ich oceny i poczynionych na jej podstawie ustaleń. W szczególności strona ma wykazać dlaczego obdarzenie jednych dowodów wiarygodnością czy uznanie, w odróżnieniu od innych, szczególnego ich znaczenia dla dokonanych ustaleń , nie da się pogodzić z regułami doświadczenia życiowego i [lub] zasadami logicznego rozumowania , czy też przewidzianymi przez procedurę regułami dowodzenia. Nie oparcie tych zarzutów na wskazanych zasadach , wyklucza uznanie ich za usprawiedliwione, pozostając dowolną , nie doniosłą z tego punktu widzenia, polemiką oceną i ustaleniami Sądu niższej instancji. / por. w tej materii , wyrażające podobne stanowisko , powołane tylko przykładowo, orzeczenia Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2001, sygn. IV CKN 970/00 i z 6 lipca 2005, sygn. III CK 3/05 , obydwa powołane za zbiorem Lex/ Dopóty , dopóki ocena przeprowadzona przez Sąd mieści się w granicach wyznaczonych przez tę normę procesową i nie doznały naruszenia wskazane tam jej kryteria , Sąd Odwoławczy obowiązany jest ocenę tę , a co za tym idzie także wnioski z niej wynikające dla ustaleń faktycznych , aprobować . Uwzględniając przedstawione generalia i przez ich pryzmat analizując powołane dla ich uzasadnienia przez bank motywy , uznać należy iż , wyklucza uznanie ich za uzasadnione . Chybiony jest zarzut naruszenia art. 233 §1 kpc. W miejsce rzeczowej, opartej na wskazanych wyżej kryteriach , odniesionej do indywidualnie oznaczonych dowodów [ i opartych na wnioskach z tej oceny ustaleń faktycznych , które przez to miałyby być dotknięte podnoszonymi nieprawidłowościami], polemiki ze sposobem postępowania Sądu Okręgowego , skarżący ogranicza się do przeciwstawienia jego stanowisku własnej wersji tak oceny dowodów jak i faktów doniosłych dla rozstrzygnięcia , zdaniem banku, poprawnej. Nieprawidłowości Sądu na której zarzuty te zostały oparte , zgodnie z argumentacją apelanta – sprawdzają się do tego ,że nie przyjął on wersji zdarzeń towarzyszących zawarciu umowy kredytowej , interpretacji jej postanowień w tym w szczególności wynikających z §2 ust. 2 oraz § 7ust.1 umowy z 28 maja 2008r , którą skarżący uznaje za prawidłową, a jego zdaniem , w jej w świetle , nie ma podstaw do uznania umowy za nieważną , dla braku niedozwolonego charakteru tej części postanowień , które tak kwalifikują powodowie , a za nimi Sąd I instancji. Już stwierdzenie takiego sposobu motywowania stawianych zarzutów wystarcza dla oparcia ich obu. Jedynie na marginesie i dla porządku należy dostrzec , że zarzucając błąd oceny braku możliwości negocjowania postanowień umowy , czy też niedostatecznego informowania małżonków C. przez pracowników banku o ryzyku walutowym związanym z nią , czy też wady ustaleń w zakresie swobody banku w określeniu danych kursowych zawartych w Tabeli Kursów, strona pozwana opiera swoje stanowisko na własnej interpretacji wskazanych postanowień umowy stron albo też wyciąga korzystne dla swojego stanowiska procesowego wnioski ze sposobu postępowania kredytobiorców , w tym z aprobaty przez nich postanowień wynikających z wzorca stosowanego przez bank - przedsiębiorcę. Już w tym miejscu należy także dodać , że ocena abuzywności postanowień umowy kredytowej następuje według stanu na dzień jej podpisania , stąd to , czy kursy walut ujęte w Tabeli Kursów stosowanej przez Bank (...) S.A. miały , czy też nie, charakter rynkowy , nie miało dla tej oceny znaczenia. Relewantne było dla dokonywanej oceny to , iż w chwili związania się umową z bankiem powodowie nie mieli żadnego wpływu na to , w jaki sposób wielkości wskazane w Tabeli stosowanej przez bank , będą kształtowane. Tym samym to na nich zostało przerzucone w całości wynikające stąd ryzyko wzrostu kursu [ ryzyko walutowe ] Samo potwierdzenie faktu uzyskania pewnych informacji o tym ryzyku oraz , iż ryzyko to aprobując , kredytobiorcy przyjęli na siebie na siebie jego konsekwencje dla potencjalnej skali ich zobowiązania kredytowego, nie oznacza , że tym samym, dysponowali pełną , zapewnioną przez bank, wiedzą o skali ryzyka walutowego związanego z możliwym przyszłym rozmiarem ich świadczenia, które przez długi okres czasu mieli spełniać wobec kredytodawcy. Trzeba przy tym wskazać jeszcze , iż E. i T. C.
(1)przed podpisaniem umowy, nie przedstawiono przygotowanej , w graniach ówczesnych możliwości wyznaczonych dostępnymi danymi, informacji o zmienności kursów CHF wobec złotówki dłuższym czasie , a przy tym rzetelnej , transparentnej i udostępnionej w przystępnej w formie , dla osób nieprzygotowanych profesjonalnie, symulacji rozmiarów jego świadczenia w zależności od potencjalnej zmiany kursów waluty szwajcarskiej w czasie mimo , że mieli się związać z bankiem zobowiązaniem na trzydziestu pięciu lat. Kredytobiorcy nie uzyskali też, w ten sam sposób udzielonej , informacji o tym , jak potencjalna zmiana kursu wpłynie nie tylko na wymiar rat kapitałowo odsetkowych , które ich będą obciążać ale również , jak ta zmiana wpływać będzie na ogólne saldo wzajemnych zobowiązań . Odwołując się do wskazanej wyżej generalnej reguły, zgodnie z którą zarzut procesowy jest uzasadniony jedynie wówczas , gdy podnoszony tego rodzaju błąd Sądu niższej instancji miał wpływ na ostateczny wynik sprawy, jako niezasadne , właśnie dla braku takiej zależności ,należy ocenić również pozostałe sformułowane przez stronę pozywaną zarzuty procesowe. Zarzut naruszenia art. 235 2§1 pkt 2 w zw. z art. 227 i 278 §1 kpc nie jest uzasadniony dlatego , że nie przeprowadzenie przez Sąd Okręgowy dowodu z opinii biegłego z zakresu bankowości wnioskowanego przez stronę skarżącą , które za jego pośrednictwem jest krytykowane , nie miało wpływu na wynik sprawy. W szczególności przy przyjęciu przez Sąd I instancji - ocenionego jako trafne przez Sąd II instancji - stanowiska, zgodnie z którym ocena abuzywności postanowień umownych następuje na dzień zawarcia umowy i bez znaczenia dla niej pozostaje sposób jej wykonywania, w tym zamiany w zakresie praw i obowiązków stron po tej dacie , jak również fakt , że Sąd nie jest uprawniony do zastępowania postanowień uznanych za abuzywne innymi , wynikającymi z treści norm obowiązujących w prawie krajowym , a powodowie stanowczo nie byli , czemu dali wyraz także w swoim oświadczeniu złożonym na wezwanie Sądu I instancji w dniu 17 października 2022r. zainteresowani w utrzymaniu umowy pozbawionej tych niedozwolonych postanowień , przeprowadzenie tego dowodu, nie służyło poczynieniu ustaleń relewantnych dla rozstrzygnięcia. Skoro tak , to zarzut podważający zasadność tej decyzji procesowej należało odeprzeć. Jego nie podzielenie skutkowało także oddaleniem zawartego w apelacji wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego w postępowaniu odwoławczym. Nie ma też racji strona skarżąca powołując zarzut procesowy kwestionujący brak oceny, złożonych w formie pisemnej , zeznań świadków I. Ł. i D. E.. Jak wynika z części motywów zaskarżonego wyroku poświęconej ocenie zgromadzonych dowodów, ocena tych relacji została przez Sąd Okręgowy przeprowadzona. W jej ramach Sąd uznał te depozycje za nieprzydatne dla ustaleń , wobec ich ogólności , a w szczególności dlatego , iż żaden z tych świadków nie brał bezpośredniego udziału w czynnościach związanych z udzielaniem kredytu powodom . Ich informacje o faktach sprawdziły się jedynie do generaliów dotyczących procedury udzielania takich kredytów. Podobnie tylko informacje ogólne o charakterze proceduralnym takich czynności banku , można wywieść z dokumentów przedstawionych przez stronę pozwaną przy odpowiedzi na pozew , których brak oceny jest elementem tego zarzutu. Odeprzeć należy , jako chybiony, kolejny zarzut procesowy za pośrednictwem którego bank krytykuje nadanie waloru wiarygodności i doniosłości relacji powodów złożonej przed Sądem I instancji. Sam fakt , iż jest to dowód z przesłuchania kredytobiorców nie dezawuuje jego wartości dowodowej tym bardziej , że ich depozycje znalazły wystarczające potwierdzenie w treści innych dowodów , których wiarygodność nie była podważana. Zatem uznając te depozycje za mające pełny walor dowodowy , Sąd Okręgowy nie przekroczył granic swobodnej oceny dowodów. Uznanie , że żaden z zarzutów procesowych i dotyczących ustaleń , na których opiera się konstrukcja apelacji Banku (...) S.A. nie są uzasadnione, ma ten skutek , iż ustalenia dokonane przez Sąd I instancji jako prawidłowe , Sąd II instancji przyjmuje za własne. W odwołaniu się do nich nie można podzielić także żadnego ze sformułowanych przez stronę pozwaną zarzutów materialnych. Uznając za niezasadny zarzut naruszenia art. 189 kpc , nie można zgodzić się z apelującym, iż powodowie nie mają interesu prawnego w ustaleniu nieważności umowy. Zauważyć należy, że umowa kredytu zawarta została między stronami na okres trzydziestu pięciu lat . Ewentualne uwzględnienie powództwa o zapłatę, w ramach wzajemnych rozliczeń stron, z tytułu dotąd spełnionych na jej podstawie świadczeń , nie usunęłoby stanu niepewności pomiędzy stronami co do dalszego obowiązywania umowy oraz istnienia praw akcesoryjnych jak chociażby hipoteki , ustanowionej na nieruchomości kredytobiorców , która zabezpieczała spłatę zobowiązania umownego. Bez uznania umowy za nieważną, ze skutkiem ex tunc, strona pozwana mogłaby potencjalnie skorzystać z ustanowionych na swoją rzecz zabezpieczeń. W orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, że / w tym przypadku powodowie / zachowują interes prawny do wytoczenia powództwa o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego, mimo przysługującego / im / powództwa o świadczenie lub mimo wytoczenia przeciwko nim takiego powództwa przez stronę przeciwną, na podstawie spornego stosunku prawnego, jeżeli z tego stosunku wynikają jeszcze inne lub dalej idące skutki, których dochodzenie w drodze takiego powództwa nie jest możliwe lub nie jest jeszcze aktualne. W takim wypadku tylko powództwo o ustalenie nieistnienia tego stosunku prawnego będącego następstwem nieważności umowy , która wykreowała go, może definitywnie rozstrzygnąć niepewną sytuację prawną/ powodów/ i zapobiec, także na przyszłość, możliwym sporom, a tym samym w pełny sposób zaspokoić / ich / interes prawny. / por bliżej wskazane jedynie przykładowo orzeczenia SN z dnia 30.10.1990 r. I CR 649/90, z 27.01.2004 r. II CK 387/02, z 2.07.2015 r. V CSK 640/14- wszystkie powołane za zbiorem Legalis/. Przechodząc do weryfikacji pozostałych zarzutów materialnych , także w uznaniu ich za nieuzasadnione, na wstępie ich oceny należy zwrócić uwagę , że przepisy art.
i następnych k.c. dotyczące niedozwolonych postanowień umownych, mają charakter szczególny w stosunku do tych norm kodeksu cywilnego , na podstawie których można ustalić nieważność czynności prawnej , jako niezgodnej z ustawą lub zasadami współżycia społecznego. /art. 58 §1 i 2 kc /. Stanowią one implementację w polskim prawie postanowień Dyrektywy nr 93/13/EWG w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Sądy krajowe, stosując prawo wewnętrzne, zobowiązane są tak dalece, jak jest to możliwe, dokonywać ich wykładni w świetle brzmienia i celu Dyrektywy, tak by osiągnąć przewidziany w niej rezultat, a zatem zastosować się do art. 288 akapit trzeci Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej /por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 13 VI 2016 r., C-377/14./. Przewidziana przez art. 385
(1)kc sankcja bezskuteczności wobec konsumenta niedozwolonego postanowienia umownego ma dla jego interesu i pozycji wobec drugiej – silniejszej strony kontraktu - działanie ochronne. Na jej podstawie konsumenci [ w rozpoznawanej sprawie taki status E. i T. C.
(1)w relacji umownej z bankiem nie był kwestionowany ] , są chronieni przed upadkiem całej umowy. Co więcej, mogą również [czego w rozstrzyganym sporze powodowie nie uczynili ] , zrezygnować z przysługującej im ochrony prawnej przed nieuczciwymi postanowieniami umowy, co spowoduje , że to oni decydują o tym , czy ich interes przemawia dostatecznie za tym , że pomimo abuzywności niektórych spośród postanowień, umowa będzie nadal obwiązywać. Wbrew rozbudowanej redakcyjnie argumentacji strony pozwanej, Sąd I instancji nie popełnił zarzucanych mu błędów zastosowania art.
§1
i 2 kc , trafnie przyjmując abuzywność , wskazanych wyżej postanowień umowy stron, w szczególności tych , określających sposób waloryzacji /przeliczenia / waluty szwajcarskiej na polską i odwrotnie,[ klauzula indeksacyjna ] , przy zastosowaniu kursu waluty szwajcarskiej według Tabeli Kursów obowiązujących u strony pozwanej. [klauzula ryzyka walutowego]. To ten właśnie mechanizm , na zastosowanie którego powodowie jako klienci banku - nie mieli żadnego wpływu , ten bowiem był wprowadzony jednostronnie przez kredytodawcę na podstawie stosowanego wzorca umownego, ostatecznie decydował o tym ile pieniędzy zostało ówcześnie małżonkom C. udostępnione oraz w jaki sposób poszczególne raty kapitałowo – kredytowe wpływały na rzeczywiste zmniejszenie ich zobowiązania kredytowego. Taki ich charakter prowadzi do nieważności umowy jako całości albowiem nie może ona nadal funkcjonować , w warunkach uznania tych klauzul za nie wiążące powodów jako konsumentów . Dodać jeszcze należy , iż jak wynika z ustaleń poczynionych w postępowaniu, żadne postanowienie umowne spośród tych , które składały się na mechanizm służący opisanym wyżej przeliczeniom , nie zostało z kredytobiorcami uzgodnione indywidualnie. W szczególności bank nie dowiódł- mimo , że to na nim spoczywał obowiązek w tym zakresie- faktów pozwalających na wniosek przeciwny. E. i T. C.
(1)zaaprobowali jedynie wybór gotowego produktu przygotowanego przez przedsiębiorcę. Dla zrealizowania przesłanki rzeczywistego wpływu konsumenta na treść postanowień umownych, nie wystarczy wykazanie, że dowiedział się o treści postanowień [ obu klauzul ] których niedozwolony charakter podnosi, w odpowiednim czasie, a strony prowadziły w tym przedmiocie negocjacje. Konieczne jest udowodnienie wspólnego ustalenia ostatecznej ich treści w wyniku rzetelnych negocjacji, w ramach których konsument miał realny wpływ na treść określonego postanowienia umownego, chyba że zostało ono sformułowane przez niego i włączone do umowy na jego żądanie. / por. w tej materii także judykat Sądu Najwyższego z dnia 10 grudnia 2019r , sygn. akt IV CSK 443/18/. Takich indywidualnych uzgodnień przed podpisaniem umowy z 28 maja 2008r. nie było, w tym w szczególności w odniesieniu do postanowień określających sposób, w jaki kwota kredytu i sumy rat kapitałowo odsetkowych będą przeliczane z waluty szwajcarskiej na polską i odwrotnie. W ocenie Sądu II instancji , wbrew argumentacji strony apelującej, Sąd Okręgowy zasadnie przyjął, iż kwestionowane przez powoda postanowienia umowne dotyczyły świadczenia głównego stron. Po wahaniach w orzecznictwie sądowym w chwili obecnej za utrwalone należy przyjmować zapatrywanie o takim charakterze mechanizmu przeliczeniowego w m. in. kredytach indeksowanych walutą obcą . / por. powołane jedynie przykładowo wyroki Sądu Najwyższego: z 4 kwietnia 2019 r., sygn. III CSK 159/17, z 9 maja 2019 r., sygn. I CSK 242/18 i z 11 grudnia 2019 r., sygn. V CSK 382/18./ Obowiązek zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu w oznaczonych terminach spłaty , stanowi główne świadczenie kredytobiorcy. Natomiast klauzula według której dochodzi do przeliczenia dokonywanych przez niego wpłat rat na walutę obcą [ w tym przypadku na franka szwajcarskiego ] wpływa na wysokość tego świadczenia. To z zastosowania tego mechanizmu wynika to , w jakiej wysokości świadczenie główne ma być spełnione, co tym bardziej upewnia poprawność takiej jej kwalifikacji. Wobec powyższego poddanie ich kontroli pod kątem abuzywności było możliwe tylko pod warunkiem, że nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny , a zatem jeżeli nie zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem , nie spełniając tym samym wymogu przejrzystości materialnej wynikającej z art. 4 ust. 2 oraz art. 5 dyrektywy nr 93/13/ EWG. Jak wyjaśnił TSUE w wyroku z dnia 20 września 2017 r. w sprawie o sygnaturze C - 186/16,wymóg wyrażenia warunku umownego prostym i zrozumiałym językiem oznacza, że warunek ten musi zostać zrozumiany przez konsumenta zarówno w aspekcie formalnym i gramatycznym, jak i w odniesieniu do jego konkretnego zakresu, tak aby właściwie poinformowany , przy tym jako osoba dostatecznie uważna i rozsądna , mógł nie tylko dowiedzieć się o możliwości wzrostu lub spadku wartości waluty obcej, ale również miał realną możliwość oszacowania konsekwencji ekonomicznych takiego potencjalnego następstwa dla swoich zobowiązań finansowych. Zdaniem Sądu II instancji, ustalenia faktyczne poczynione w postępowaniu nie dają dostatecznych podstaw do uzasadnionego przyjęcia, iż w momencie zawierania umowy powodowie mieli możliwość uzyskania pełnego rozeznania co do wysokości świadczenia, które będą mieli obowiązek spełnić oraz co do ryzyka zmiany kursu waluty w przyszłości i wpływu tej zmiany na rzeczywiste saldo wieloletniego zobowiązania kredytowego, przekładające się wprost na ich sytuację ekonomiczną , w dającym się przewidzieć realnie okresie , zważywszy , iż mieli związać się z bankiem węzłem obligacyjnym na okres trzydziestu pięciu lat. W szczególności brak było, w dniu zawierania umowy, możliwości ustalenia wysokości zobowiązania ratalnego zobowiązanego wobec banku , / rat kapitałowo - odsetkowych / albowiem wysokość ta zależna była od danych zamieszczonych w nieokreślonej w umowie Tabeli Kursów ,stosowanej przez stronę obecnie skarżącą. Przy tym sposób zamieszczania w niej tych danych także był pozostawiony wyłącznej decyzji banku. Klient nie miał możliwości ich sprawdzenia ani tym bardziej jakiegokolwiek wpływu na ich rzeczywistą wysokość. Tym samym warunek jednoznaczności klauzuli kursowej, a co za tym idzie klauzuli ryzyka kursowego nie został w umowie stron spełniony. / por. w tej materii także stanowisko SN zawarte w judykacie z 19 kwietnia 2021r., sygn. III CSK 159/17/. Okoliczności ustalone w sprawie nie pozwalają na potwierdzenie , iż kredytobiorcy zostali , przed podpisaniem umowy, w sposób jasny , możliwie pełny i zrozumiały poinformowani o ryzyku walutowym, związanym z możliwością niekorzystnych zmian kursu franka szwajcarskiego wobec złotego w czasie . Przy tym nie można uznać, że obowiązek ten został spełniony poprzez bank, który poprzestał na ogólnym pouczeniu o możliwości wzrostu kursu w czasie trwania umowy i wynikającym stąd ryzyku walutowym , co miało potwierdzać blankietowe oświadczenie podpisane przez kredytobiorców . Dodać do tego należy , iż dla potwierdzenia wypełnienia przez bank obowiązków informacyjnych dotyczących ryzyka kursowego nie jest wystarczające odebranie od konsumenta standardowego oświadczenia, że o takim ryzyku został poinformowany. / por. w tej materii także wyrok SN z 27 listopada 2019r., sygn. II CSK 483/18 /. Zgodnie z aktualnie obowiązującą w judykaturze wykładnią art.
§1k.c.
nie budzi wątpliwości, że postanowienia umowy, które określają zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, a także spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych. / por. wskazane tylko ilustracyjnie orzeczenia SN z 27 lutego 2019 r. sygn. II CSK 19/18 i z 29 października 2019 r. sygn. V CSK 382/18/ Klauzule takie mają charakter abuzywny, gdyż kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jego interesy. Przy czym sprzeczność z dobrymi obyczajami i naruszenie tych interesów polega w tym wypadku na uzależnieniu wysokości świadczenia banku i konsumenta od swobodnej decyzji silniejszej strony stosunku zobowiązaniowego / przedsiębiorcy/. / por. tylko ilustracyjnie wyroki SN z 13 grudnia 2018 r., sygn. V CSK 559/17 i z 11 grudnia 2019 r., sygn. akt V CSK 382/18/. Nie ma znaczenia dla oceny niedozwolonego charakteru tych postanowień to, w jaki sposób umowa w rzeczywistości była wykonywana i jak , po jej podpisaniu, zmieniała się jej treść. Ocena, czy postanowienie umowne jest niedozwolone dokonywana jest bowiem według stanu z chwili zawarcia umowy / por. także uchwalę[ 7] Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2018 r., sygn. III CZP 29/17/. Stąd te wszystkie zarzuty materialne sformułowane przez bank , które podnoszą niezastosowanie przez Sąd I instancji norm , które zaczęły obowiązywać po zawarciu pomiędzy stronami umowy , już z tej przyczyny , należy ocenić jako chybione. Przechodząc do oceny skutków niedozwolonego charakteru tych postanowień , wskazać na wstępie należy , iż zgodnie z treścią uchwały SN z dnia 7 maja 2021 sygn. III CZP 6/21 , której stanowisko Sąd II instancji, w składzie rozpoznającym sprawę podziela, niedozwolone postanowienie umowne jest od początku, z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść konsumenta, który ewentualnie może udzielić następczo świadomej i wolnej zgody na to postanowienie i w ten sposób przywrócić mu skuteczność z mocą wsteczną. W rozpoznawanej sprawie , o czym była już uprzednio mowa , stanowisko powodów było jednoznaczne co do tego, iż nie są zainteresowani , w warunkach abuzywności części postanowień, w utrzymaniu w dalszym ciągu umowy jako obowiązującej pomiędzy stronami. Eliminacja postanowień zakwestionowanych przez E. i T. C.
(1)z umowy powoduje brak możliwości określenia mechanizmu oznaczenia wysokości świadczenia jakie konsument - kredytobiorca - ma otrzymać od drugiej strony- jak w rozstrzyganej sprawie w złotówkach - po przeliczeniu według kursu / ceny / kupna waluty szwajcarskiej , a następnie spełnić na rzecz banku świadczenia złotówkowe , określane w odwołaniu się do kursu sprzedaży waluty szwajcarskiej przez bank. Zgodnie ze stanowiskiem TSUE , wyrażonym w motywach wyroku z dnia 3 października 2019r sygn. C – 260/18 , postanowienie art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13/ EWG , należy wykładać w ten sposób [a jest to wykładania, którą Sądy krajowe muszą brać pod uwagę przy rozstrzyganiu indywidualnych spraw, są bowiem nią związane ], iż stoi ono na przeszkodzie wypełnianiu luk w umowach spowodowanych eliminacją klauzul uznawanych za niedozwolone , wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym, nie będących przepisami dyspozytywnymi lub takimi , które będą mieć zastosowanie dlatego , że strony umowy wyrażą na to wolną i uświadomioną zgodę. Takiej regulacji ,[ jak dotąd] w polskim porządku prawnym brak. Uznając , z tych powodów , za niezasadne kolejne zarzuty materialne strony pozwanej naruszenia art. 358 §2 kc oraz art. 69 ust. 3 ustawy prawo bankowe oraz kolejnych wskazanych przez apelanta poprzez ich niezastosowanie , które apelujący bank wywodził właśnie z oceny o możliwości wypełnienia powstałych w ten sposób luk w umowie stron, postanowieniami wynikającymi z innych norm prawa krajowego wskazujących na możliwość odwołania się do średniego kursu złotówki do franka szwajcarskiego , publikowanego przez Narodowy Bank Polski, dodać także należy , iż nie można w sposób usprawiedliwiony przyjmować , że wolą stron w końcu maja 2008 r było zawarcie umowy kredytu indeksowanego walutą szwajcarską , bez mechanizmu waloryzacji wzajemnych świadczeń, na podstawie kursów złotego i franka , przy równoczesnym pozostawieniu wskaźnika LIBOR , stosowanego tylko w kredytach walutowych oraz waloryzowanych do takiego zagranicznego pieniądza. Analiza treści pozostałych postanowień umownych w tym w szczególności tych , które określały sposób wypłaty kwoty kredytu i warunki jej spłaty , takiemu zamiarowi w sposób nie budzący wątpliwości zaprzecza , by przypomnieć również sposób określenia wysokości należności odsetkowej i sposobu jej wyrażenia. Skoro tak , to uzasadnionym jest wniosek ,iż tego rodzaju zabiegi uzupełniania powstałych luk , mające doprowadzić do utrzymania umowy w mocy , przy wyeliminowaniu jedynie postanowień składających na mechanizm przeliczenia według danych dotyczących wzajemnych relacji kursowych , na możliwość sięgnięcia po które starała się wskazywać w czasie trwania postępowania rozpoznawczego strona pozwana, są - szczególnie przy stanowczym, zrelacjonowanym wyżej stanowisku procesowym powodów - niedopuszczalne - skoro prowadziłoby to , do tak znacznego przekształcenia umowy, iż wywołałoby skutek nie dający się pogodzić z charakterem stosunku prawnego nawiązanego przez strony. Nie dałoby się takiego przekształcenia stosunku umownego pogodzić także z celem w jakim zobowiązanie kredytowe było przez konsumentów wówczas zaciągane. Małżonkowie C. chcieli otrzymać od banku nie walutę obcą ale kwotę wyrażoną w złotych polskich z przeznaczeniem inwestycyjnym nakierowanym na zaspokojenie własnych potrzeb mieszkaniowych. Wszystko to prowadzi do wniosku , wbrew odmiennemu stanowisku strony pozwanej , zgodnie z którym Sąd I instancji nie popełnił zarzucanych mu błędów wykładni i subsumpcji powołanych przez stronę skarżącą norm materialnych, uznając żądanie ustalenia nieważności umowy kredytowej z 28 maja 2008r za uzasadnione. Z podanych przyczyn w uznaniu , że żaden z zarzutów apelacyjnych nie jest uzasadniony , opartą na nich apelację Sąd II instancji oddalił , na podstawie art. 385 kpc w zw. z art.
kc oraz 189 kpc. / pkt I motywowanego wyroku / Rozstrzygając o kosztach postępowania apelacyjnego , Sąd II instancji zastosował art. 98 §1 i 3 kpc w zw. z art. 391 §1 kpc , sięgając dla wzajemnego rozliczenia stron z tego tytułu, po zasadę odpowiedzialności za wynik sprawy. Kwota należna powodom w ramach ich rozliczenia - 8100 zł. - została im zasądzona łącznie , odpowiadając wynagrodzeniu zastępującego ich na etapie odwoławczym pełnomocnika - radcy prawnego - ustalonego - jako pochodna wskazanej w apelacji wartości przedmiotu zaskarżenia [ 385 000 zł ] , na podstawie §2 pkt 6 w zw. z §10 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia MS w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 [ jedn. tekst DzU z 2018 poz. 265.]. W zakresie rozliczenia kosztowego Sąd Odwoławczy nie uwzględnił jednak – oddalając żądanie powodów w tym zakresie - kosztów związanych z wnioskiem o udzielenie zabezpieczenia, sformułowanym już na etapie odwoławczym sporu stron. Żądanie zabezpieczenia zostało postanowieniem Sądu Apelacyjnego z dnia 28 kwietnia 2023r / por. k. 523 akt / w prawdzie uwzględnione ale jedynie w części, a bank domagał się jego oddalenia jako nieuzasadnionego. Należność kosztowa została przyznana, wraz z odsetkami o których , po myśli art. 98 §1 1 kpc w zw. z art. 391 §1 kpc , Sąd Odwoławczy był zobowiązany orzec z urzędu. /pkt II sentencji uzasadnianego wyroku /