Sygn. akt III AUa 928/26 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 lipca 2026 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: Sędzia SA Monika Rosłan – Karasińska (spr.) Sędziowie: SA Magdalena Tymińska, SA Marcin Graczyk po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2026 r. w Warszawie na posiedzeniu niejawnym sprawy (...) (...) w K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) w K. o zwrot składek na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) w K. od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie XXI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 kwietnia 2024 r. sygn. akt XXI U 1418/21 oddala apelację. Magdalena Tymińska Monika Rosłan – Karasińska Marcin Graczyk Sygn. akt III AUa 928/26 UZASADNIENIE Decyzją z 19 listopada 2020r., nr (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) w K. odmówił spółce (...) (...) z siedzibą w K. zwrotu nienależnie opłaconych składek z powodu przedawnienia prawa do ich zwrotu. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że po rozpatrzeniu wniosku z 17 września 2020 r. w sprawie zwrotu nienależnie opłaconych składek za okres (...) w łącznej kwocie 1.252.336,72 zł organ rentowy nie stwierdził na koncie nadpłaty, która mogłaby zostać zwrócona, wskazując jednocześnie, że prawo do zwrotu nadpłaty uległo przedawnieniu i mogła ona zostać zaliczona tylko na poczt przyszłych składek (decyzja w aktach rentowych). Odwołanie od decyzji wniósł płatnik składek (...) (...) zaskarżając ww. decyzję w całości, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz orzeczenie, że prawo do zwrotu nadpłaconych składek nie uległo przedawnieniu. W uzasadnieniu odwołujący wskazał, że informację o nadpłacie uzyskał dopiero 13 sierpnia 2020 r. i od tego dnia należy liczyć termin przedawnienia (odwołanie k. 3-12 akt sprawy). W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) w K. wniósł o jego oddalenie oraz zasądzenie od odwołującego się na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Organ rentowy w uzasadnieniu wskazał, że zaskarżona decyzja została wydana prawidłowo zgodnie z obowiązującymi przepisami i brak podstaw do jej zmiany. Organ rentowy wyjaśnił, że nadpłatę w wysokości 1.252.336,72 zł stanowią wpłaty dokonane w okresie od 13 września 2013 r. do 16 czerwca 2015 r. i wynika to w głównej mierze z korekt dokumentów rozliczeniowych za ww. okres złożonych przez płatnika w okresie (...) Organ rentowy oświadczył jednocześnie, że nie wysłał płatnikowi składek zawiadomienia o kwocie nienależnie opłaconych składek w myśl art. 26 ust. 6b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w zw. z czym pięcioletni okres przedawnienia organ rentowy obliczył od dnia opłacenia składek (odpowiedź na odwołanie k. 103-104 akt sprawy). Odwołujący płatnik składek pismem procesowym z 12 lutego 2022 r. rozszerzył odwołanie, żądając zasądzenia odsetek od kwoty nadpłaty za okres od 14 sierpnia 2020 r. do dnia zwrotu nadpłaty (pismo k. 111-117 akt sprawy). Wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2024 r. Sąd Okręgowy w Warszawie, XXI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu na rozprawie sprawy (...) (...) z siedzibą w K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) w K. o zwrot składek na skutek odwołania (...) (...) w K. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) w K. z 19 listopada 2020 r. nr (...) w pkt I zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że nakazał Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) w K. zwrócić na rzecz (...) (...) w K. nienależnie opłacone składki za okres od (...) w łącznej kwocie 1.250.595,53 (jeden milion dwieście pięćdziesiąt tysięcy pięćset dziewięćdziesiąt pięć 53/100) złotych; w pkt II uznał się częściowo niewłaściwym i sprawę w zakresie roszczenia o odsetki od kwoty 1.250.595,53 (jeden milion dwieście pięćdziesiąt tysięcy pięćset dziewięćdziesiąt pięć 53/100) złotych za okres od 14 sierpnia 2020 r. do dnia zapłaty przekazał do rozpoznania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) w K.; w pkt III w pozostałym zakresie oddalił odwołanie (k. 225 a.s. wyrok Sądu Okręgowego, tom II). Sąd Okręgowy dokonał następujących ustaleń faktycznych: (...) składek (...) (...) 13 lipca 2020 r. wystąpił z wnioskiem o zwrot nadpłaconych składek (wniosek w aktach rentowych). Organ rentowy pismem z 13 sierpnia 2020 r. poinformował, że nadpłata w wysokości 2.117.213,65 zł została zwrócona 12 sierpnia 2020 r. na rachunek bankowy płatnika składek (pismo w aktach rentowych). Jednocześnie pismem z 9 września 2020 r. organ rentowy poinformował płatnika składek, że ustalił nadpłatę na jego koncie w wysokości 1.249.114,16 zł, jednak prawo do zwrotu uległo przedawnieniu i nadpłata może zostać rozliczona na poczet bieżących należności (pismo w aktach rentowych). Odwołujący wnosił kolejne wnioski o zwrot nadpłaconych składek m.in. z 31 sierpnia 2020 r., 17 września 2020 r. i 23 października 2020 r. (wnioski w aktach rentowych). Pismem z 15 października 2020 r. organ rentowy poinformował płatnika składek, że ustalił nadpłatę na jego koncie w wysokości 1.252.336,72 zł, jednak prawo do zwrotu uległo przedawnieniu i nadpłata może zostać rozliczona na poczet bieżących należności (pismo w aktach rentowych). Odwołujący płatnik składek 26 października 2020 r. wystąpił o wydanie decyzji w przedmiocie zwrotu nadpłaconych składek ustalonych na kwotę 1.252.336,72 zł (wniosek w aktach rentowych). Zaskarżoną decyzją z 19 listopada 2020 r. organ rentowy odmówił odwołującemu zwrotu nienależnie opłaconych składek z powodu przedawniania prawa do zwrotu. W uzasadnieniu wskazano, że po rozpatrzeniu wniosku w sprawie zwrotu nienależnie opłaconych składek za okres (...) w łącznej kwocie 1.252.336,72 zł organ rentowy nie stwierdził na koncie nadpłaty, która mogłaby zostać zwrócona, wskazując jednocześnie, że prawo do zwrotu nadpłaty uległo przedawnieniu i mogła ją zaliczyć tylko na poczt przyszłych składek (decyzja w aktach rentowych). Następnie pismem z 25 listopada 2020 r. organ rentowy poinformował płatnika składek, że rozliczył jego konto na dzień 19 listopada 2020 r. i ustalił nadpłatę w wysokości 1.250.595,53 zł za okres (...) podtrzymując, że prawo do zwrotu nadpłaty uległo przedawnieniu (pismo w aktach rentowych). Odwołujący płatnik składek na rozprawie 20 lipca 2023 r. i 21 marca 2024 r. wskazał, że kwota nadpłaty wynosząca łącznie 1.250.595,53 zł jest kwotą bezsporną (protokoły rozpraw k. 191 i 221 akt sprawy). Powyższy stan faktyczny sąd ustalił na podstawie wskazanych wyżej dokumentów zebranych w aktach sprawy i aktach rentowych. W ocenie sądu dokumenty znajdujące się w aktach sprawy autentyczne. Treść dokumentów nie budziła wątpliwości, ponadto nie były one także kwestionowane przez żadną ze stron procesu. W tak ustalonym stanie faktyczny Sąd Okręgowy dokonał następujących rozważań prawnych: W ocenie Sądu Okręgowego odwołanie jest uzasadnione w zakresie żądania zwrotu nadpłaty w wysokości 1.250.595,53 zł. W pozostałym zakresie podlegało oddaleniu. W zakresie żądania zasądzenia odsetek od kwoty nadpłaty Sąd Okręgowy uznał się niewłaściwym i przekazał sprawę do rozpoznania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) w K.. W przedmiotowej sprawie organ rentowy stał na stanowisku, że prawo do zwrotu nadpłaconych składek uległo przedawnieniu, wskazując, że nadpłatę stanowią wpłaty dokonane w okresie (...) zaś nadpłata wynika w głównej mierze z korekt dokumentów rozliczeniowych za ww. okres złożonych przez płatnika w okresie (...) W ocenie organu rentowego, pomimo braku zawiadomienia płatnika składek o kwocie nadpłaty, termin przedawnienia powinien być liczony od dnia opłacenia składek. Sąd Okręgowy nie podzielił powyższego stanowiska organu rentowego, wskazując, że zgodnie z art. 24 ust. 6a-6e ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nienależnie opłacone składki podlegają zaliczeniu przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z urzędu na poczet zaległych lub bieżących składek, a w razie ich braku - na poczet przyszłych składek, chyba że płatnik składek złoży wniosek o zwrot składek, z zastrzeżeniem ust. 6c, 8 i 8d. Zakład zawiadamia płatnika składek o kwocie nienależnie opłaconych składek, które zgodnie z ust. 6a mogą być zwrócone, jeżeli kwota nienależnie opłaconych składek przekracza dziesięciokrotność kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji (ust. 6b). Po stwierdzeniu, że składki zostały nienależnie opłacone, płatnik składek może złożyć wniosek o ich zwrot (ust. 6c). Nienależnie opłacone składki podlegają zwrotowi w terminie 30 dni od dnia wpływu wniosku, o którym mowa w ust. 6c. Zwrot następuje w formie bezgotówkowej na rachunek bankowy płatnika składek zewidencjonowany na koncie płatnika składek. W przypadku braku płatnika składek nienależnie opłacone składki podlegają zwrotowi następcy prawnemu w terminie i na zasadach określonych dla płatnika składek (ust. 6d). Jeżeli nienależnie opłacone składki nie zostaną zwrócone w terminie określonym w ust. 6d, podlegają oprocentowaniu w wysokości równej odsetkom za zwłokę pobieranym od zaległości podatkowych, od dnia złożenia wniosku, o którym mowa w ust. 6c (ust. 6e). Sąd Okręgowy wskazał, że podziela i traktuje jak własny pogląd Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 17 października 2013 r., III AUa 482/13, w którym wprost wskazano, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonaną przez płatnika wpłatę składek za dany miesiąc kalendarzowy rozlicza na podstawie deklaracji i raportów lub deklaracji korygującej i raportów korygujących. Dokonuje tego zgodnie z oznaczeniem płatnika widniejącym na dokumencie płatniczym. Po otrzymaniu informacji o nieprawidłowościach w opłacaniu składek zwrot składek nadpłaconych może mieć miejsce tylko i wyłącznie na wniosek o zwrot. Jednocześnie wskazać należało, że pojęcie nienależnie opłaconej składki nie zostało zdefiniowane w ustawie systemowej, na co zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 maja 2010 r., P 29/08 (OTK-A 2010 nr 4, poz. 35), wskazując, że „nienależnie opłacona składka” nie stanowi składki ustalonej w oparciu o zasady określone w art. 15-32 ustawy systemowej, czyli obowiązkowego świadczenia w ramach stosunku ubezpieczenia społecznego. W piśmiennictwie uznaje się, że pojęcie to obejmuje zarówno przypadki, w których istniała podstawa prawna świadczenia składkowego, ale zostało ono spełnione w kwocie wyższej niż należna (nadpłata), jak również w przypadku opłacenia składki bez podstawy prawnej (zob. Komentarz do art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych pod red. Beaty Gudowskiej, wyd. 2, Legalis). W przedmiotowej sprawie, nadpłata faktycznie wynika w głównej mierze z korekt dokonanych przez płatnika składek, zaś konieczność dokonania korekt wynikała z przeprowadzonej kontroli przez instytucję w Norwegii i odmowy zgody na zastosowanie ustawodawstwa polskiego wobec ubezpieczonych zgłoszonych przez odwołującego płatnika składek. W ocenie Sądu Okręgowego, wbrew twierdzeniom organu rentowego i z uwzględnieniem poglądów doktryny prawa, korekty dokonane przez płatnika składek mogą stanowić podstawę do zwrotu nienależnie opłaconych składek na wniosek płatnika. W szczególności w zakresie twierdzeń organu rentowego o przedawnieniu prawa do zwrotu nadpłaconych składek, wskazać należy, że organ rentowy nie dochował staranności w zakresie ustawowego wymogu zawiadomienia płatnika składek o wysokości nadpłaconych składek, tym samym nieuzasadniony jest pogląd organu rentowego, że termin przedawnienia liczony winien być od dnia opłacenia składek. Z powołaniem na ugruntowany pogląd doktryny prawa wskazać należało, że przepisu art. 24 ust. 6g ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie można wykładać w oderwaniu od treści przepisu art. 24 ust. 6b ustawy, który to przepis stanowi jednoznacznie, że zakład zawiadamia płatnika składek o kwocie nienależnie opłaconych składek, które zgodnie z ust. 6a mogą być zwrócone, chyba że nie przekraczają wysokości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Tak wykładnia gramatyczna, systemowa, jak i funkcjonalna, nie pozwala w związku z powyższym, na budowanie innego wniosku, niż ten, że przepis art. 24 ust. 6g pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych odnosi się wyłącznie do tych składek, co do których z uwagi na wartość zakład nie ma obowiązku dokonywania zawiadomienia (wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 17 lutego 2021 r., III AUa 590/19, LEX nr (...)). Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy na podstawie art. 477
(14)§ 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję w części tj. nakazując Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) w K. zwrócić na rzecz odwołującego płatnika składek nienależnie opłacone składki za okres od (...) w łącznej kwocie 1.250.595,53 zł (pkt I wyroku). Wniosek odwołującej o wypłatę odsetek od kwoty 1.250.595,53 zł za okres od 14 sierpnia 2020 r. do dnia zapłaty, Sąd Okręgowy przekazał do rozpoznania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) w K.. Sprawę w zakresie przyznania prawa do wypłaty odsetek ustawowych od kwoty nienależnie opłaconych składek należało przekazać do rozpatrzenia Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) w K.. Sąd Okręgowy ustalił, że zaskarżona decyzja nie rozstrzyga kwestii wypłaty nadpłaconych składek wraz z należnymi odsetkami ustawowymi za zwłokę. Podkreślić należy, że dopiero wydanie decyzji przez organ rentowy w przedmiocie powyższego wniosku otworzy możliwość odwołania się od takiej decyzji i poddania kontroli Sądu prawidłowości rozstrzygnięcia organu rentowego. Zgodnie bowiem z art. 477 9 § 1 k.p.c. odwołania od decyzji organów rentowych lub orzeczeń wojewódzkich zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności wnosi się na piśmie do organu lub zespołu, który wydał decyzję lub orzeczenie, lub do protokołu sporządzonego przez ten organ lub zespół, w terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji lub orzeczenia. Sąd pozostaje przy tym związany treścią decyzji i nie może orzec ponad przedmiot objęty decyzją organu rentowego. Co równie istotne, odwołujący płatnik składek sformułował wniosek o odsetki dopiero na etapie postępowania sądowego, nie występując na etapie postępowania administracyjne o wypłatę odsetek. Wobec powyższego na podstawie art. 464 § 1 k.p.c. oraz 477 10 § 2 k.p.c. Sąd Okręgowy uznał się niewłaściwym rzeczowo w zakresie wypłaty odsetek ustawowych od kwoty nadpłaconych składek, tym samym przekazał do rozpoznania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) w K. sprawę w tym zakresie, o czym orzekł w punkcie II wyroku. Jednocześnie na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. Sąd Okręgowy oddalił odwołanie w pozostałym zakresie. Sąd Okręgowy miał bowiem na uwadze, że w zaskarżonej decyzji ustalono kwotę nadpłaconych składek na 1.252.336,72 zł, zaś odwołujący płatnik składek zaskarżył decyzję w całości. Organ rentowy dopiero po wydaniu decyzji w piśmie z 25 listopada 2022 r. wskazał, że faktyczna kwota nadpłaconych składek to 1.250.595,53 zł, a w trakcie procesu sądowego pełnomocnik odwołującego płatnika oświadczył, że kwota nadpłaconych składek ustalona na 1.250.595,53 zł jest kwotą bezsporną. W konsekwencji powyższego Sąd Okręgowy, mając na uwadze, że odwołujący zaskarżył decyzję w całości, oddalił odwołanie w zakresie wykraczającym ponad kwotę 1.250.595,53 zł (pkt III wyroku). Z powyższym rozstrzygnięciem Sądu Okręgowego nie zgodził się organ rentowy Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) w K. i zaskarżył wyrok apelacją w zakresie pkt I i II (k. 240 i nast. a.s. apelacja pełnomocnika organu rentowego, k. 263 -pismo organu rentowego z dnia 20 listopada 2024 r. – doprecyzowanie zakresu zaskarżenia). Na podstawie art. 368 § 1 k.p.c. zaskarżonemu wyrokowi skarżący zarzucił:
- naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 24 ust. 6g pkt 2 w zw. z art. 24 ust. 6a i ust. 6b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2024 r. poz. 497) zwanej dalej ustawą systemową, poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że art. 24 ust. 6g pkt 2) odnosi się do tych składek, co do których z uwagi na wartość Zakład nie ma obowiązku dokonywania zawiadomienia, skutkujące nieprawidłowym przyjęciem, że prawo do zwrotu składek za okres sporny (...) w kwocie 1.250.595,53 zł nie uległo przedawnieniu, podczas gdy składki za ww. okres uległy przedawnieniu po upływie 5 lat od dnia ich opłacenia, przez co organ nie ma obowiązku dokonania ich zwrotu.
- naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 477 14 (z ind. 14) § 1 i 2 k.p.c. poprzez zmianę zaskarżonej decyzji, podczas gdy brak podstaw do uwzględnienia odwołania. Wskazując na powyższe zarzuty na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. skarżący wniósł o:
- o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie odwołania,
- zasądzenie na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) w K. kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych za I i II instancję. W odpowiedzi na apelację organu rentowego płatnik składek (...) (...) z siedzib a w K. wniósł o oddalenia apelacji (k. 271 i nast. a.s. – odpowiedź na apelację). Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja organu rentowego nie zasługiwała na uwzględnienie. Tytułem wstępu należy podkreślić, że Sąd Apelacyjny podziela pogląd prawny wyrażony przez Sąd Najwyższy, iż Sąd drugiej instancji jest obowiązany zamieścić w swoim uzasadnieniu takie elementy, które ze względu na treść apelacji i zakres rozpoznania są potrzebne do rozstrzygnięcia sprawy, ale nie ma zarazem obowiązku wyrażania szczegółowego stanowiska odnośnie wszystkich poglądów prezentowanych przez strony, jeżeli nie mają one istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 marca 2012 r., sygn. akt IV CSK 373/11, LEX nr 1169841; z dnia 29 października 1998 r., sygn. akt II UKN 282/98, LEX nr 38240). Nie jest bowiem bezwzględnym warunkiem prawidłowego rozpoznania sprawy przez sąd drugiej instancji odniesienie się oddzielnie do każdego z zarzutów podniesionych w apelacji. Z ustanowionego w przepisie art. 378 § 1 k.p.c. obowiązku rozpoznania sprawy w granicach apelacji nie wynika konieczność osobnego omówienia przez sąd w uzasadnieniu wyroku każdego argumentu apelacji. Za wystarczające należy uznać odniesienie się do sformułowanych w apelacji zarzutów i wniosków w sposób wskazujący na to, że zostały one przez sąd drugiej instancji w całości rozważone przed wydaniem orzeczenia (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 2017 r., sygn. akt I CSK 578/16, LEX nr 2242157). Ze względu na powyższe, Sąd Apelacyjny odniósł się szczegółowo do istotnych z punktu widzenia niniejszej sprawy zarzutów i poprzestał na ogólnym nieuwzględnieniu podnoszonych w sprawie okoliczności drugorzędnych. W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd Okręgowy przeprowadził prawidłowo postępowanie dowodowe i poczynił niewadliwe ustalenia faktyczne, w oparciu o dowody zgromadzone w aktach sprawy i zaoferowane przez strony. Sąd Okręgowy dokonał też właściwej analizy prawnej zaistniałego sporu i wskazał z jakich przyczyn uznał odwołanie za zasadne (pkt I zaskarżonego wyroku). Sąd Apelacyjny podziela dokonane przez sąd pierwszej instancji ustalenia faktyczne i oceny prawne, przyjmując je za własne w myśl art. 387 § 2 1 pkt 1 i 2 k.p.c. i uznając toku postępowania odwoławczego, że nie zachodzą podstaw do zmiany ani uchylenia zaskarżonego wyroku. Podkreślić należy, że istota sprawy sprowadza się do prawidłowej wykładni dyspozycji art. 24 ust. 6g ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz odpowiedzi na pytanie, od jakiego momentu należy liczyć termin przedawnienia prawa do żądania zwrotu nienależnie opłaconych składek w sytuacji, gdy Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie wykonał obowiązku przewidzianego w art. 24 ust. 6b tej ustawy. W rozpatrywanej sprawie nie jest sporne, że: nadpłata składek w wysokości 1.250.595,53 zł rzeczywiście powstała, kwota ta przekraczała wielokrotnie próg określony w art. 24 ust. 6b ustawy systemowej, Zakład nie zawiadomił płatnika o nienależnie opłaconych składkach przed 13 sierpnia 2020 r., płatnik po uzyskaniu informacji złożył wniosek o zwrot składek. Spór dotyczy wyłącznie tego, czy pomimo niewykonania obowiązku zawiadomienia termin przedawnienia należało liczyć od dnia zapłaty składek. Zdaniem Sądu Apelacyjnego wywiedziony przez skarżącego w apelacji zarzut naruszenia art. 24 ust. 6g ustawy systemowej nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 24 ust. 6a ustawy systemowej nienależnie opłacone składki podlegają zaliczeniu na poczet innych należności, chyba że płatnik złoży wniosek o ich zwrot. Art. 24 ust. 6b nakłada na Zakład obowiązek zawiadomienia płatnika o kwocie nienależnie opłaconych składek mogących podlegać zwrotowi, jeżeli ich wysokość przekracza dziesięciokrotność kosztów upomnienia. Natomiast art. 24 ust. 6g stanowi, że prawo do zwrotu przedawnia się po upływie pięciu lat, licząc od dnia:
- otrzymania zawiadomienia, o którym mowa w ust. 6b, albo
- opłacenia składek – jeżeli zawiadomienie nie zostało doręczone. Zdaniem Sądu Apelacyjnego przepis ten nie może być jednak interpretowany w oderwaniu od art. 24 ust. 6b. Stanowisko prezentowane przez organ rentowy sprowadza się do przyjęcia, że niezależnie od tego, czy Zakład wykona obowiązek ustawowy zawiadomienia płatnika, termin przedawnienia i tak biegnie od dnia zapłaty składki. Taka wykładnia, w ocenie Sądu Apelacyjnego, prowadziłaby do całkowitego pozbawienia normatywnego znaczenia art. 24 ust. 6b ustawy systemowej. Nie można bowiem zaakceptować wykładni, zgodnie z którą ustawowy obowiązek organu administracji publicznej pozostaje bez żadnych skutków prawnych. Wskazać należy, że w aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego zagadnienie to zostało już jednoznacznie rozstrzygnięte. Sąd Najwyższy wyraźnie bowiem wskazuje, że art. 24 ust. 6g i art. 24 ust. 6b ustawy systemowej pozostają we wzajemnym związku funkcjonalnym i systemowym oraz nie mogą być wykładane niezależnie od siebie. Sąd Najwyższy podkreślił również, że obowiązek zawiadomienia płatnika aktualizuje się zawsze wtedy, gdy kwota nienależnie opłaconych składek przekracza próg określony w art. 24 ust. 6b ustawy. Jedynie w przypadku nadpłat nieprzekraczających tego progu ustawodawca zwolnił Zakład z obowiązku zawiadamiania. W konsekwencji zatem art. 24 ust. 6g pkt 2 nie może być interpretowany jako przepis pozwalający na pominięcie obowiązku wynikającego z art. 24 ust. 6b. Sąd Najwyższy wskazał jednocześnie, że nie można odczytywać art. 24 ust. 6g jako ustanawiającego dwa równorzędne początki biegu przedawnienia pozostawione do swobodnego wyboru organu rentowego. Taka interpretacja prowadziłaby do sytuacji, w której obowiązek zawiadomienia byłby całkowicie pozbawiony praktycznego znaczenia, ponieważ niezależnie od momentu wykonania tego obowiązku termin przedawnienia zawsze upływałby po pięciu latach od opłacenia składek. Skutkiem byłoby faktyczne zwolnienie Zakładu z obowiązku monitorowania stanu kont płatników oraz wykonywania obowiązków informacyjnych wynikających z ustawy. Podkreślić należy, że Sąd Najwyższy uznał, że „termin przedawnienia roszczenia o zwrot nienależnie opłaconych składek biegnie od dnia otrzymania przez płatnika zawiadomienia organu rentowego o nadpłacie, jeżeli kwota nadpłaty przekracza określony ustawowo próg. Obowiązek zawiadomienia płatnika przez organ rentowy jest kluczowy dla rozpoczęcia biegu przedawnienia. W przypadku braku takiego zawiadomienia, termin przedawnienia liczy się od dnia opłacenia składek tylko wtedy, gdy kwota nadpłaty nie przekracza ustawowego progu” (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 września 2023 r., I USKP 37/23, opublikowano: OSP 2024/8/84, LEX nr 3616757). Sąd Apelacyjny w pełni podziela tę wykładnię. Nie zasługuje na aprobatę twierdzenie apelującego, że Zakład nie miał możliwości wcześniejszego ustalenia nadpłaty, ponieważ powstała ona dopiero wskutek korekt dokumentów rozliczeniowych składanych przez płatnika składek (...) (...) z siedzibą w K.. Okoliczność ta pozostaje, zdaniem Sądu Apelacyjnego, bez znaczenia dla prawidłowej wykładni art. 24 ust. 6b i 6g. Bezsporne jest bowiem, że po dokonaniu korekt Zakład ustalił istnienie nadpłaty przekraczającej ustawowy próg i był obowiązany zawiadomić o tym płatnika składek. Dopiero wykonanie tego obowiązku otwierało możliwość skutecznego skorzystania przez płatnika z prawa przewidzianego w art. 24 ust. 6c ustawy. W ocenie Sądu Apelacyjnego nie można przyjąć, że organ, który nie realizuje obowiązku ustawowego, może jednocześnie wywodzić z własnego zaniechania korzystne dla siebie skutki prawne w postaci rozpoczęcia biegu przedawnienia od daty wcześniejszej niż wynikająca z systemowej wykładni przepisów. Odwoływanie się przy tym przez organ rentowy do zasady samo obliczania składek również nie prowadzi do odmiennych wniosków. Zasada ta określa sposób ustalania wysokości należnych składek przez płatnika, nie uchyla jednak obowiązków Zakładu wynikających z art. 24 ust. 6b ustawy. Skoro ustawodawca nałożył na organ obowiązek zawiadomienia płatnika o stwierdzonej nadpłacie, obowiązek ten nie może zostać wyeliminowany poprzez odwołanie się do zasady samo obliczania składek. Nietrafny również zdaniem Sądu Apelacyjnego pozostaje także argument, że przyjęcie wykładni zaprezentowanej przez Sąd Okręgowy prowadziłoby do nieograniczonego w czasie dochodzenia zwrotu składek. Jak trafnie wskazał Sąd Najwyższy, obowiązek zawiadomienia aktualizuje się z chwilą, gdy Zakład poweźmie wiadomość o istnieniu nadpłaty. Od tego momentu organ jest zobowiązany niezwłocznie wykonać obowiązek określony w art. 24 ust. 6b ustawy. W konsekwencji termin przedawnienia nie pozostaje zależny od arbitralnej decyzji płatnika, lecz od wykonania przez organ obowiązku ustawowego. Nie można, zdaniem Sądu Apelacyjnego, natomiast zaakceptować rozwiązania odwrotnego, zgodnie z którym organ mógłby powoływać się na upływ terminu przedawnienia, mimo że sam nie wykonał obowiązku informacyjnego przewidzianego przez ustawodawcę. Stanowisko zaprezentowane w rozstrzygnięciu Sądu Okręgowego pozostaje zgodne również z utrwalającą się linią orzeczniczą sądów apelacyjnych. W szczególności trafnie powołano wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 17 lutego 2021 r., III AUa 590/19 (LEX nr 3338715), w którym wskazano, że art. 24 ust. 6g pkt 2 odnosi się wyłącznie do tych przypadków, w których z uwagi na wysokość nadpłaty Zakład nie był zobowiązany do zawiadomienia płatnika zgodnie z art. 24 ust. 6b ustawy. Pogląd ten został następnie zaakceptowany przez Sąd Najwyższy min. w postanowieniach z dnia 20 marca 2024 r. II USK 297/23, z dnia 22 maja 2024 r. II USK 240/23, LEX nr 3735929 oraz cyt. powyżej wyroku z dnia 6 września 2023 r. I (...) 37/23, OSNP 2024/8/84, LEX nr 3616757). W ocenie Sądu Apelacyjnego nie przekonywujące jest natomiast odwołanie się przez apelującego do wyroków Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 26 maja 2022 r., III AUa 1991/19, oraz Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 24 listopada 2022 r., III AUa 533/
- Orzeczenia te prezentują odmienną wykładnię przepisów, jednakże wobec późniejszego stanowiska Sądu Najwyższego nie mogą być uznane za przekonujące. Aktualna wykładnia dokonana przez Sąd Najwyższy zapewnia bowiem spójność pomiędzy art. 24 ust. 6b i art. 24 ust. 6g ustawy systemowej oraz nadaje rzeczywiste znaczenie obowiązkowi informacyjnemu nałożonemu na Zakład. Nie zasługuje również na uwzględnienie wywiedziony zarzut naruszenia art. 477 14 (z ind. 14) § 1 i 2 k.p.c. Przepis ten określa wyłącznie sposób rozstrzygnięcia sprawy przez sąd ubezpieczeń społecznych i nie został przez Sąd Okręgowy naruszony. Skoro decyzja organu rentowego błędnie przyjęła przedawnienie prawa do zwrotu składek, sąd pierwszej instancji był zobowiązany do jej zmiany na podstawie ww. przepisu. W konsekwencji Sąd Apelacyjny uznał, że Sąd Okręgowy prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego, właściwie odczytując wzajemną relację art. 24 ust. 6b oraz art. 24 ust. 6g ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Skoro Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie wykonał obowiązku zawiadomienia płatnika o nienależnie opłaconych składkach, mimo że kwota nadpłaty wielokrotnie przekraczała ustawowy próg określony w art. 24 ust. 6b ustawy, nie było podstaw do przyjęcia, że prawo do ich zwrotu uległo przedawnieniu w sposób wskazany przez organ rentowy. Sąd Okręgowy prawidłowo również przekazał wniosek odwołującej spółki (...) (...) w K. o wypłatę odsetek od kwoty 1.250.595,53 zł za okres od 14 sierpnia 2020 r. do dnia zapłaty, do rozpoznania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) w K.. Sprawę w zakresie przyznania prawa do wypłaty odsetek ustawowych od kwoty nienależnie opłaconych składek należało przekazać do rozpatrzenia Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) w K.. Sąd Okręgowy prawidłowo ustalił, że zaskarżona decyzja nie rozstrzyga kwestii wypłaty nadpłaconych składek wraz z należnymi odsetkami ustawowymi za zwłokę. Dopiero wydanie decyzji przez organ rentowy w przedmiocie powyższego wniosku otworzy możliwość odwołania się od takiej decyzji i poddania kontroli sądu prawidłowości rozstrzygnięcia organu rentowego. Z tych przyczyn apelacja, jako bezzasadna, podlegała oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c. Magdalena Tymińska Monika Rosłan – Karasińska Marcin Graczyk