ust.1 pkt 16 wyłączono również część wynagrodzenia pracowników zatrudnionych za granicą u polskich pracodawców w wysokości równowartości diety przysługującej z tytułu podróży służbowych poza granicami kraju, za każdy dzień pobytu, określonej w przepisach w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju, z tym zastrzeżeniem, że tak ustalony miesięczny przychód tych osób stanowiący podstawę wymiaru składek nie może być niższy od kwoty przeciętnego wynagrodzenia. Dokonując wykładni pojęcia podróży służbowej Sąd Okręgowy wskazał, iż podróżą służbową jest wykonywanie na polecenie pracodawcy określonego zadania poza miejscowością, w której znajduje się siedziba pracodawcy lub stałe miejsce pracy pracownika, w terminie i miejscu określonym w poleceniu wyjazdu służbowego. W tym zakresie Sąd Okręgowy odwołał się do orzecznictwa Sądu Najwyższego w tym do wyroku z dnia 23.06.2005 r. (II PK 265/04) gdzie Sąd Najwyższy wyjaśnił, że nietypowa podróż służbowa, w przeciwieństwie do podróży typowej, podlega na permanentnym przemieszczaniu się z jednego miejsca do innego (np. praca przedstawiciela handlowego). Typowa podróż służbowa charakteryzuje się tym, że: 1) w kompleksie obowiązków pracownika stanowi zjawisko nadzwyczajne (wyjątkowe), 2) czas podróży z założenia nie musi i nie ma być racjonalnie wykorzystany do pełnienia pracy w interesie podmiotu zatrudniającego. Na czas podróży służbowej składają się w istocie: czas podróży sensu stricto (czas przejazdu w obie strony oraz czas pobytu) a także czas faktycznego wykonywania zadania. W razie odbywania typowej podróży służbowej dochodzi zatem do wskazania przejściowego „innego miejsca wyznaczonego do wykonywania pracy”. Odwołując się z kolei do uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego z 30.05.2001 r. (I PKN 424/00) Sąd Okręgowy podzielił pogląd stwierdził, że podróżą służbową poza granice kraju jest wykonywanie zadania określonego przez pracodawcę poza miejscowością, w której znajduje się stałe miejsce pracy pracownika. Dokonując przeniesienia wspomnianego orzecznictwa do stanu faktycznego w sprawie niniejszej Sąd Okręgowy zauważył, że E. J. niezwłocznie po zawarciu pierwszej umowy zlecenia udała się do Niemiec aby zaopiekować się starszą osobą. W ocenie Sądu K. K. nie przedstawiła żadnego dowodu na okoliczność świadczenia przez nią tego rodzaju usług na terenie Polski. Rekrutacja innych opiekunek jest zupełnie czymś innym. Była ona tylko pewnego rodzaju przerywnikiem. Na pewno też w ocenie Sądu Okręgowego Ewa J. nie znalazła żadnej opiekunki Niemki. O/ZUS w (...).06.2012 r. wydał korzystną dla płatnika interpretację § 2 ust.1 pkt 15 rozporządzenia z dnia 18.12.1998 r. (k.16-21). W tym samym duchu wypowiedział się też Departament (...) i Składek ZUS w piśmie skierowanym do Stowarzyszenia Agencji (...) w W. (k.41-44).
treścią art.18 ustawy z dnia 20.04.2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. 2008.69.415) prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie świadczenia usług pośrednictwa pracy, doradztwa personalnego, poradnictwa zawodowego, pracy tymczasowej jest działalnością regulowaną w rozumieniu ustawy z dnia 2.07.2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej i wymaga wpisu do rejestru podmiotów prowadzących agencje zatrudnienia. K. K. została wpisana do takiego rejestru przez Marszałka Województwa (...). Sąd Okręgowy przyjął, iż zatrudnienie polskiej pomocy domowej, opiekunki lub siostry w Niemczech następuje przeważnie za pośrednictwem agencji niemieckiej, która utrzymuje kontakty z polskimi przedsiębiorcami zatrudniającymi pomoce domowe. Usługobiorca lub jego rodzina płacą za pośrednictwo, jeśli umowa o opiekę zostanie zawarta. Opiekunka nie jest pracownikiem osoby, którą się opiekuje lecz pozostaje nią strona polska. Sąd Okręgowy wskazał, że w aktach ubezpieczeniowych znajduje się umowa zawarta pomiędzy firmą niemiecką o nazwie S. (...) a (...) Centrum (...). Miesięczny wydatek na opiekę został ustalony na poziomie 1400 Euro. Nie wiadomo ile wyniosła prowizja firmy niemieckiej, nie ulega wątpliwości zdaniem Sądu Okręgowego, że K. K. tak jak i pozostałe agencje zatrudnienia nie może zagwarantować opiekunce wynagrodzenia w wysokości np. 1000 Euro, gdyż musiałaby dopłacić do tego interesu. Reasumując Sąd Okręgowy uznał ostatecznie, iż E. J. pracowała na terenie Niemiec w sposób stały a nie w ramach podróży służbowej i dlatego na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. Apelację od tego wyroku wywiodła K. K. (k.133-145), zaskarżając go w całości i zarzucając: 1. niezgodność ustaleń faktycznych Sądu z materiałem dowodowym zebranym w sprawie, w szczególności poprzez ustalenie przez Sąd Okręgowy, że skarżąca nie udowodniła podstawy swojego rozliczenia wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne; 2. obrazę art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 328 §2 k.p.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, polegające na całkowitym pominięciu dowodów z zawartych umów zlecenia i zapisanej w niej woli stron na okoliczność wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków związanych z podróżą zleceniobiorcy; 2. nierozpoznanie istoty sprawy
art. 386 §4 k.p.c. w związku z art. 328 §2 k.p.c., poprzez pominięcie przez Sąd I instancji zapisów zawartych w umowie zlecenia i zapisanej w niej woli stron na okoliczność wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków związanych z podróżą zleceniobiorcy. 3. Zarzuty w zakresie naruszenia prawa materialnego poprzez:
umowy za wykonanie czynności objętych zleceniem zleceniodawczyni a otrzymać miał wynagrodzenie 4500 zł płatne w 3 ratach po 1500 zł z dołu do 10-tego każdego miesiąca, a nadto za każdy dzień wykonywania czynności wymienionych w umowie poza granicami kraju tytułem zwrotu poniesionych kosztów związanych z wyjazdem poza granice Polski – zleceniobiorczyni miała otrzymać 94 zł ( umowa akta rentowe k.3-7); Druga z tych umów ( k.25-27) zawarta 24 października 2011 r. dotyczyła okresu od 24 października 2011 r. do 23 września 2012 r. ( §2 umowy) i przewidywała wykonywanie przez zleceniobiorczynię usług opiekuńczych nad osobą w podeszłym wieku lub chorą oraz na świadczeniu usług o charakterze informacyjno-rekrutacyjnym mających na celu pozyskanie personelu dla zleceniodawcy ( §1).
świadczenie usług opiekuńczych miało się wiązać z koniecznością wyjazdu za granicę i świadczeniem tych usług każdorazowo w miejscu wskazanym przez zleceniodawcę ( §3 umowy ). Usługi rekrutacyjne miały świadczone na terenie Polski w dowolnym miejscu ( §3 ust.5 umowy. Wynagrodzenie z tytułu opieki ukształtowano podobnie jak w poprzedniej umowie tj. 1500 zł miesięcznie plus 94 za każdy dzień podróży służbowej wykonywanej na rzecz zleceniodawcy (§4 ust. 3 umowy) ,a nadto tytułem wynagrodzenia za świadczenie usług rekrutacyjnych 179 brutto miesięcznie. Z zestawienia okresów przebywania za granicą w związku z realizacją zlecenia wynika, iż E. J. przebywała za granicą w okresach od 24 lipca do 6 listopada 2011 r. oraz od 7 stycznia 2012 r. do 30 marca 2012 r. (k. 47 a.r.) . Bezspornym jest w sprawie , iż na te okresy Zakład Ubezpieczeń Społecznych poświadczył w formularzach A1 E. J. zastosowanie ustawodawstwa polskiego jako pracownika delegowanego do pracy w Niemczech (k.44 a.r. ,42, 40,39 , 9-11 ) . Jak to już wcześniej wspomniano podstawą orzeczenia Sądu drugiej instancji jest materiał dowodowy zebrany w postępowaniu pierwszoinstancyjnym oraz w postępowaniu (art. 382 k.p.c.). Taki przypadek zaszedł w sprawie niniejszej albowiem Sąd Apelacyjny widział potrzebę w zakresie poczynienia ustaleń niezbędnych do prawidłowego określenia wysokości podstawy wymiaru składek za sporny okres i dopuścił w sprawie dowód z opinii biegłego z zakresu księgowości (k.188), przy czym dowód ten został dopuszczany w oparciu o pewne założenia w zakresie stosowania prawa materialnego, częściowo istotne odmienne, niż przyjął Sąd Okręgowy, co wymaga pewnego wyjaśnienia. Sąd Apelacyjny podziela oczywiście stanowisko Sądu Okręgowego, iż okres przebywania E. J. w Niemczech nie może być traktowany jako okres podróży służbowej stąd nie można podzielić trafności zarzutu obrazy ani art. 77 5 Kodeksu pracy ani obrazy §2 ust. 1 pkt. 15 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne ( Dz.U. z 1998 r., Nr161 z zm 1106). Godzi się przypomnieć, iż
2 tegoż rozporządzenia przepisy § 2-4 stosuje się odpowiednio przy ustalaniu podstawy wymiaru składek członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych oraz osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której
Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Odesłanie to oznacza, iż co do zasady do zleceniobiorców w zakresie ustalenia podstawy wymiaru składek - obowiązują zwolnienia z tej podstawy przychodów enumeratywnie wyliczonych wymienione w § 2 rozporządzenia, w tym zwolnienia przychodów wymienione w pkt 15 i 16 rozporządzenia. Jak wiadomo pkt 15 § 2 rozporządzenia zwalnia z podstawy wymiaru przychody z tytułu diet i innych należności pracownika z tytułu podróży służbowej . Konieczną przesłanką zastosowania tego przepisu jest zatem wykazanie, do pobytu E. J. w Niemczech byłoby uznanie , iż odbywała ona podróż służbową realizując umowy zlecenia. Słusznie Sąd Okręgowy przyjął ,iż nie było to w okolicznościach niniejsze sprawy dopuszczalne zważywszy, na charakter, cel i długość tego pobytu. Pracę w ramach delegacji (podróży służbowej) wyróżnia sporadyczność i przemijający czas trwania wysłania oraz wykonywanie konkretnie określonego zadania, a przy tym istotne jest to, że pracownik ma wykonać czynności pracownicze wyznaczone do zrealizowania w poleceniu pracodawcy, które nie powinny należeć do zwykłych, umówionych czynności pracowniczych ( por. w tym zakresie wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 3 grudnia 2009 r., II PK 138/09, Monitor Prawa Pracy 2010 nr 6, s. 312, z dnia 9 lutego 2010 r., I PK 57/09, OSNP 2011 nr 15-16, poz. 200, z dnia 3 kwietnia 2001 r., I PKN 765/00, OSNP 2003 Nr 1, poz. 17 i z dnia 22 lutego 2008 r., I PK 208/07, OSNP 2009 nr 11-12, poz. 134, uchwała siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 2008 r., II PZP 11/08, OSNP 2009 nr 13-14, poz. 166, uchwały Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 1998 r., III ZP 20/97, OSNAPiUS 1998 Nr 21, poz. 619, z dnia 15 sierpnia 1980 r., I PZP 23/80, OSNCP 1981 nr 2-3, poz. 26 oraz wyroki z dnia 4 marca 2009 r., II PK 210/08, OSNP 2010 nr 19-20, poz. 233, z dnia 4 lipca 1978 r., I PR 45/78, OSNCP 1979 Nr 1, poz. 16 z glosą A. Kijowskiego, Nowe Prawo 1979 nr 11, s. 162, z dnia z 16 września 2009 r., I UK 105/09, OSNP 2011 nr 9-10, poz. 131 oraz z dnia 20 lutego 2007 r., II PK 165/06, OSNP 2008 nr 7-8, poz. 97). Powyższy szeroki i jednolity dorobek orzecznictwa w zakresie tego czym jest podróż służbowa zwalnia Sąd Apelacyjny z dalszych wywodów, dlaczego pobytu w ramach zlecenia E. J. w Niemczech nie można było uznać za podróż służbową. Słusznie zatem zarówno Sąd Okręgowy jak i wcześniej organ rentowy przyjmowały, iż w przypadku E. J. przychód zwolniony z podstawy wymiaru składek to przychód o którym mowa w pkt 16 § 2 rozporządzenia, który stanowi część wynagrodzenia pracowników zatrudnionych za granicą u polskich pracodawców, z wyłączeniem osób wymienionych w art. 18 ust. 12 ustawy - w wysokości równowartości diety przysługującej z tytułu podróży służbowych poza granicami kraju, za każdy dzień pobytu, określonej w przepisach w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju, z tym zastrzeżeniem, że tak ustalony miesięczny przychód tych osób stanowiący podstawę wymiaru składek nie może być niższy od kwoty przeciętnego wynagrodzenia, o którym mowa w art. 19 ust. 1 ustawy. O ile jednak organ rentowy i Sąd Okręgowy prawidłowo wskazali na potrzebę zastosowania § 2 pkt 16 rozporządzenia w zakresie przychodu nie stanowiącego podstawy wymiaru składek ,to dokonali błędnej wykładni tej normy prawnej, a zatem dopuścili się w tym zakresie naruszenia prawa materialnego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, iż art. 21 ustawy systemowej upoważnił ministra do określenia w drodze rozporządzenia szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek, z uwzględnieniem ograniczenia, o którym mowa w art. 19 ust. 1 (ograniczenie wysokości rocznej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe), oraz wyłączenia z podstawy wymiaru składek niektórych rodzajów przychodów. Oznacza to, iż § 2 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia jest wykonaniem tej części treści delegacji ustawowej, która upoważnia do wyłączenia z podstawy wymiaru składek "niektórych rodzajów przychodów", a zatem zawiera tu upoważnienie do doprecyzowania regulacji ustawowej na płaszczyźnie przedmiotowej, przez obniżenie podstawy wymiaru składek o niektóre rodzaje przychodów ze stosunku pracy. Inaczej rzecz ujmując, minister został upoważniony do modyfikacji w drodze rozporządzenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne tylko w jednym kierunku, tj. przez jej obniżenie o niektóre uzyskiwane przez pracowników należności. Nie ma więc żadnych możliwości stwierdzenia, że zastosowanie § 2 ust. 1 rozporządzenia mogłoby prowadzić do takiej modyfikacji podstawy wymiaru składek, że byłaby ona wyższa niż przewidziana ustawą systemową. Skoro zatem z § 2 ust. 1 pkt 16 in principio rozporządzenia wynika, że podstawy wymiaru składek nie stanowi przychód stanowiący część wynagrodzenia pracowników zatrudnionych za granicą u polskich pracodawców, odpowiadający równowartości diety przysługującej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju, za każdy dzień pobytu, to znaczy, że o taką kwotę podlega obniżeniu podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. Zastrzeżenie zawarte w § 2 ust. 1 pkt 16 in fine rozporządzenia, że tak ustalony miesięczny przychód tych osób nie może być niższy od kwoty przeciętnego wynagrodzenia, o którym mowa w art. 19 ust. 1 ustawy systemowej, oznacza zatem, że jeżeli faktycznie wypłacone pracownikowi w danym miesiącu kalendarzowym wynagrodzenie jest wyższe niż przeciętne, to zastosowanie wyłączenia przewidzianego w części wstępnej § 2 ust. 1 pkt 16 rozporządzenia nie może doprowadzić do obniżenia podstawy wymiaru składek do kwoty niższej niż przeciętne wynagrodzenie. W takiej sytuacji ulga w opłacaniu składek na ubezpieczenia społeczne będzie zatem niższa niż wynikająca z działania mechanizmu przewidzianego w § 2 ust. 1 pkt 16 in principio rozporządzenia, ale nadal podstawa wymiaru składek będzie obniżona w stosunku do przewidzianej ustawą systemową. Kwota przeciętnego wynagrodzenia, o której mowa w § 2 ust. 1 pkt 16 in fine rozporządzenia, nie więc jest progiem, od jakiego podstawa wymiaru składek nie może być niższa, jeżeli rzeczywisty przychód pracownika jest od tej kwoty niższy. Jest progiem mającym zastosowanie, gdy faktycznie wypłacone wynagrodzenie jest wyższe niż przeciętne, a zastosowanie odliczeń przewidzianych przepisem spowodowałoby obniżenie podstawy wymiaru składek poniżej tego progu (por. rok Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 2013 r. II UK 204/13 Lex nr 1385953, wyrok SN z dnia 2 października 2013 r. II UK 78/13 Lex nr 1388597 ;wyrok SN z dnia 10 października 2013 r. II UK 104/13 Lex nr 1380937 ) . Kierując się powyższą wykładnią § 2 pkt 16 rozporządzenia Sąd Apelacyjny dopuścił w dniu 3 marca 2014 r. dowód z opinii biegłego z zakresu rachunkowości zmierzający od ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne (k.188). Przed wydaniem opinii biegła za pośrednictwem Sądu wnosiła aby odwołująca się przedstawiła dokumenty i udzieliła informacji potrzebnych do wydania opinii (k 197) , do czego zobowiązano odwołującą zarządzeniem z dnia 18 marca 2014 r. (k.199) wyznaczając 14 dniowy termin na wykonanie tego zarządzenia. Zarządzenia tego odwołująca w zasadzie nie wykonał złożyła bowiem jedynie pismo procesowe w sprawie podtrzymującego swoje stanowisko procesowe, a co do samego zarządzenia to wniosła o jego uchylenie. W tej sytuacji biegła sporządziła opinię na podstawie dotychczas zebranego w sprawie materiału dowodowego sporządziła opinię (k.215-233). Sporządzona opinia przedstawia obliczenia podstawy składek w 2 wariantach , z których każdy wariant ma 2 wersje . Analizując znajdujące się w aktach sprawy rachunki oceny wymagało czy i w jakim zakresie E. J. wypłacano wymienioną w umowie kwotę 94 zł za dzień wykonywania czynności poza granicami kraju. ⚫ W wariancie I - przyjęto, że takich wypłat w tym czasie nie dokonywano, ⚫ W wariancie II - przyjęto, że takich wypłat w tym czasie nie dokonywano, poza wypłatami w miesiącu listopadzie 2011 roku i kwietniu 2012 roku, w tych miesiącach przyjęto wynagrodzenie brutto obejmujące dodatkowe świadczenie, wskazane w piśmie procesowym pełnomocnika odwołującej się. Podział wariantów na 2 wersje wynikał natomiast z braku jednoznacznych danych o dacie przystąpienia do dobrowolnego ubezpieczenie chorobowego: ⚫ W wersji I - przyjęto, że E. J. przystąpiła do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z datą zawarcia pierwszej umowy, ⚫ W wersja II - przyjęto, że E. J. przystąpiła do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego w miesiącu listopadzie 2011 roku. Powyższą opinię doręczono stronom i wyznaczone termin 10 - dniowy termin na zgłoszeniem ewentualnych zastrzeżeń i uwag (k. 239). Analiza złożonych przez strony pism procesowych (k.241 i 250) prowadzi wniosku, iż strony w istocie nie złożyły konkretnych zarzutów do tej opinii. W piśmie odwołującej wskazano, jedynie, że opina w wariancie drugim nie ma potwierdzenia w dokumentacji złożonej do akt, przy czym jak wcześniej wskazań stronę tę zobowiązywano bezskutecznie do przedłożenia dalszych dokumentów i udzielania informacji , o które prosiła biegła przystępując do sporządzenia opinii. Organ rentowy w swoim piśmie nie zakwestionował opinii , tym niemniej podtrzymał swoje stanowisko zaprezentowane w wydanej zaskarżonej decyzji. Sąd Apelacyjny analizując poszczególne warianty i wersje za podstawę swego rozstrzygnięcia jako najbardziej logiczny i opierający się na wystarczającym materiale dowodowym wariant II w wersji II , który też najpełniej nawiązuje do przepisów prawa materialnego. Jak wiadomo
. rozporządzenia podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, stanowi przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, a według art. 11 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, przychodami są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. Materiał dowodowy zgormadzony w sprawie pozwalał jedynie na przyjęcie, że w zakresie kwot wskazanych w piśmie procesowym pełnomocnika odwołującej się z dnia 23 lutego 2014 roku , w którym wskazano, że zarobki E. J. wynosiły min. w listopadzie 2011 roku 1.985,49 złotych, w kwietniu 2012 roku 3.507,29 złotych.- że wypłaty te stanowią częściowo wypłatę dodatkowego świadczenia należnego według umowy za czas pobytu poza granicami kraju. Wobec nie przedstawienia przez strony dalszych dowodów brak było zdaniem Sądu Apelacyjnego podstaw do przyjęcia faktycznej wypłaty kwoty 94 za każdy dzień pobytu i odniesienie jego do złożenia przewidzianego w § 2 pkt 16. Decydując się na wybór wersji drugiej zdaniem Sądu Apelacyjnego należało przyjąć, iż że E. J. przystąpiła do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego w miesiącu listopadzie 2011 roku. Zdaniem Sądu Apelacyjnego sporządzana przez biegłą opinia jest logiczna , sporządzana została
wskazaniami Sądu , uwzględnia wszystkie regulacje w zakresie ustalania podstawy wymiaru składek i wszechstronnie nawiązuje do materiału aktowego zebranego w sprawie. Opinia ta zasługiwała zatem na przyjęcie jej za podstawę rozstrzygnięcia przez Sąd Apelacyjny. W tym stanie rzeczy na zasadzie art. 386 §1 k.p.c. Sąd Apelacyjny częściowo uwzględnił apelację w pozostałym zakresie ją na zasadzie art. 385 k.p.c. oddalił. Stosownie do rozstrzygnięcia o częściowym uwzględnieniu apelacji rozstrzygnięto o kosztach na zasadzie art. 100 k.p.c.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.