Sygn. akt III AUa 510/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 maja 2014 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie - Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA Urszula Iwanowska (spr.) Sędziowie: SSA Jolanta Hawryszko SSO del. Gabriela Horodnicka - Stelmaszczuk Protokolant: St. sekr. sąd. Katarzyna Kaźmierczak po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2014 r. w Szczecinie sprawyA. J. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. o przyznanie emerytury na skutek apelacji ubezpieczonego od wyroku Sądu Okręgowego w Gorzowie Wlkp. VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 maja 2013 r. sygn. akt VI U 213/13 zmienia zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję organu rentowego i przyznaje A. J. prawo do emerytury od stycznia 2013 roku. SSA Jolanta Hawryszko SSA Urszula Iwanowska SSO del. Gabriela Horodnicka – Stelmaszczuk III A Ua 510/13 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 23 stycznia 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. odmówił A. J. prawa do emerytury wskazując, że ubezpieczony nie wykazał co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach. W odwołaniu od powyższej decyzji A. J. podniósł, że w szczególnych warunkach (oprócz okresu uznanego przez organ rentowy) pracował także w okresie od dnia 27 października 1971 r. do dnia 16 października 1973 r., od dnia 1 września 1988 r. do dnia 16 marca 1992 r. i od dnia 15 lipca 1998 r. do dnia 31 grudnia 1998 r. W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jego oddalenie podnosząc, że A. J. uwzględniono okresy pracy w szczególnych warunkach w wymiarze 10 lat i 16 dni na podstawie świadectw wydanych przez pracodawców, a wykazany okres nie uprawnia do wnioskowanego świadczenia. Wyrokiem z dnia 27 maja 2013 r. Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie. Powyższe orzeczenie Sąd Okręgowy oparł o następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne: A. J. urodził się dnia (...) Od dnia 11 maja 1970 r. do dnia 30 września 1976 r. pracował w szczególnych warunkach jako traktorzysta. W tym czasie od dnia 27 października 1971 r. do dnia 16 października 1973 r. pełnił zasadniczą służbę wojskową. Od dnia 28 lipca 1992 r. do dnia 6 kwietnia 1993 r., od dnia 8 kwietnia 1993 r. do dnia 9 listopada 1993 r. oraz od dnia 12 listopada 1993 r. do dnia 30 kwietnia 1998 r. pracował w szczególnych warunkach jako maszynista chłodni. W dniu 20 kwietnia 2011 r. ubezpieczony złożył wniosek o przyznanie emerytury. Udowodnił łączny okres ubezpieczenia na dzień 1 stycznia 1999 r. w wysokości: 27 lat, 11 miesięcy i 24 dni. Na podstawie ustalonego stanu faktycznego oraz art. 184 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (j. t. Dz. U. z 2009 r., nr 153, poz. 1227 ze zm.; powoływana dalej jako: ustawa emerytalna) w związku z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 maja 1979 r. w sprawie pierwszej kategorii zatrudnienia (Dz. U nr 13, poz. 86) oraz z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. nr 8, poz. 43 ze zm.) – powoływanej dalej jako: rozporządzenie – Sąd Okręgowy uznał, że odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie, bowiem ubezpieczony nie wykazał, iż spełnia warunki do nabycia prawa do emerytury. Po przytoczeniu treści art. 184 ustawy emerytalnej oraz § 2 rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. oraz orzecznictwa w zakresie dowodzenia w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych w postępowaniu sądowym, sąd pierwszej instancji wskazał, że ze świadectw pracy w szczególnych warunkach wynikało, iż A. J. pracował w szczególnych warunkach przez ponad 10 lat. Sąd meriti miał na uwadze, że dokumenty te zostały w części zakwestionowane przez organ rentowy. ZUS nie dał wiary świadectwu pracy w warunkach szczególnych z dnia 12 sierpnia 2005 r. potwierdzającego pracę w warunkach szczególnych w charakterze traktorzysty w okresie od dnia 11 maja 1970 r. do dnia 30 września 1976 r. wskazując, że w tym okresie ubezpieczony odbywał zasadniczą służbę wojskową i okres ten nie może być zaliczony do pracy w warunkach szczególnych. W odpowiedzi Sąd Okręgowy zaznaczył, że problem uwzględnienia okresu czynnej służby wojskowej w okresie pracy w warunkach szczególnych był przedmiotem wielokrotnych wypowiedzi judykatury i doktryny. Ostatecznie zarysowały się dwa stanowiska. Według pierwszego, skoro okres służby wojskowej nie jest okresem pracy, to nie może uprawniać do uzyskania emerytury wcześniejszej (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 7 lutego 2013 r., III AUa 898/12). Według drugiego, skoro Państwo nakładało na obywateli obowiązek służby wojskowej, to okres ten powinien być uwzględniany również przy ustalaniu okresu pracy w warunkach szczególnych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 lipca 2012 r., I UK 82/12 czy wyrok tego Sądu z dnia 17 maja 2012 r., I UK 399). Sąd Okręgowy podzielił stanowisko drugie uznając, że odsunięcie od pracy w szczególnych warunkach z powodu powołania do służby wojskowej, wbrew woli osoby uprawnionej pozbawiało ją możliwości pracy w szczególnych warunkach. Ubezpieczony służbę wojskową pełnił w latach 1971-1973, a obowiązująca wówczas ustawa o powszechnym obowiązku obrony PRL w art. 108 § 1 stanowiła: czas odbywania zasadniczej lub okresowej służby wojskowej wlicza się pracownikowi do okresu zatrudnienia w zakresie wszelkich uprawnień związanych z tym zatrudnieniem, jeżeli po odbyciu tej służby podjął on zatrudnienie w tym samym zakładzie pracy, w którym był zatrudniony przed powołaniem do służby. Skoro przed rozpoczęciem służby i po jej zakończeniu A. J. pracował w warunkach szczególnych, to okres służby wojskowej podlegał wliczeniu do okresu tej pracy. Następnie sąd pierwszej instancji wskazał, że wliczenie okresu zasadniczej służby wojskowej do stażu pracy w warunkach szczególnych nie było wystarczające. Rozstrzygnięcia wymagało zatem czy do okresu pracy w szczególnych warunkach można zaliczyć jego pracę w firmie (...) od dnia 1 września 1988 r. do dnia 16 marca 1992 r. W tym zakresie skarżący powołał się na świadectwo pracy, dokumenty z akt osobowych i zeznania świadków. Sąd meriti przyjął, że ze świadectwa pracy z dnia 17 marca 1992 r. wynikało, iż ubezpieczony w firmie (...) pracował jako operator linii produkcyjnej, monter mechanik i maszynista urządzeń chłodniczych. Potwierdzili to w zeznaniach świadkowie K. i S. oraz wnioskodawca. Dokumenty w aktach osobowych skarżącego nie do końca to potwierdzały. Wynikało z nich bowiem, że ubezpieczony oprócz wskazanych wyżej stanowisk pełnił funkcje brygadzisty od 1 lipca 1989 r. do 31 grudnia 1989 r., a takie stanowisko nie zostało ujawnione w świadectwie pracy. Ponadto co najmniej do końca stycznia 1989 r. wnioskodawca prowadził narzędziownię za co otrzymywał dodatek do wynagrodzenia. A. J. przyznał, że narzędziownię prowadził w ramach dobowej normy czasu pracy. Budziło to uzasadnione wątpliwości co do twierdzenia, że w okresie od dnia 1 września 1988 r. do dnia 16 marca 1992 r. wykonywana była praca w szczególnych warunkach. Jak bowiem wynikało z powyższych dowodów przynajmniej przez część tego okresu ubezpieczony nie był jedynie maszynistą urządzeń chłodniczych, ale także prowadził narzędziownię i był brygadzistą. Wątpliwości sądu meriti budziło także określenie stanowiska pracy „maszynista urządzeń chłodniczych”. Ubezpieczony w odwołaniu wskazał, że wykonywał pracę określoną w wykazie A dziale X poz. 6 rozporządzenia tj. przy produkcji suchego lodu. Tymczasem sam wnioskodawca oraz świadkowie zgodnie zeznali, że w chłodni znajdowały się trzy maszyny do produkcji suchego lodu i trzy inne chłodziarki, które A. J. obsługiwał łącznie przez cały sporny okres. Tym samym, w ocenie sądu pierwszej instancji, potwierdziły się zastrzeżenia organu rentowego, że praca maszynisty urządzeń chłodniczych, którą ubezpieczony wykonywał, nie była tożsama z pracą przy produkcji suchego lodu, ponieważ był to jedynie wycinek wykonywanej przez skarżącego pracy. Nie dziwiło zatem, że skończywszy pracę w firmie (...) A. J.nie otrzymał świadectwa pracy w szczególnych warunkach. Powyższe ustalenia prowadziły do wniosku, że wnioskodawca nie spełnił przesłanki co najmniej 15 lat pracy w warunkach szczególnych i dlatego nie mógł uzyskać emerytury w wieku obniżonym. Jednocześnie Sąd Okręgowy podniósł, że dowody z dokumentów nie budziły wątpliwości co do ich autentyczności. Strony ich nie kwestionowały (z wyjątkiem okresu służby wojskowej) i dlatego zostały uznane za wiarygodne. Odnośnie zeznań świadków K. i S. sąd meriti w całości dał im wiarę odnośnie opisania przez nich rzeczywistości. Natomiast w zakresie oceny świadków, że ubezpieczony pracował w warunkach szczególnych sąd uznał, że nie byli oni powołani do takiej oceny. Podobnie za wiarygodne sąd uznał zeznania ubezpieczonego, w zakresie w jakim odnosił się do charakteru pracy. Sąd Okręgowy nie podzielił natomiast jego oceny prawnej (z wyjątkiem okresu służby wojskowej) uznając, że przeprowadzone dowody wskazują jednoznacznie, iż w okresie od dnia 1 września 1988 r. do dnia 16 marca 1992 r. A. J. nie wykonywał wyłącznie pracy w warunkach szczególnych, gdyż w czasie pracy łączył pracę w tych warunkach (produkcja suchego lodu) z inną pracą nie zaliczoną do pracy w takich warunkach. Tymczasem przepisy mówią wyraźnie o konieczności pracy w szczególnych warunkach stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Sąd Okręgowy podkreślił także, że to na ubezpieczonym ciążył obowiązek wykazania, że przepracował wymagany okres w szczególnych warunkach. W ocenie sądu meriti skarżący z tego obowiązku się nie wywiązał, albowiem przedłożone przez niego dowody nie potwierdziły, aby w pełnym wymiarze czasu pracy i stale wykonywał prace w warunkach szczególnych przez ponad 15 lat. Dlatego też działając na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. sąd pierwszej instancji oddalił odwołanie. Z powyższym wyrokiem Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim w całości nie zgodził się A. J., który w wywiedzionej apelacji wniósł o jego zmianę i przyznanie prawa do emerytury zarzucając błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy, przez zakwestionowanie, że udokumentował co najmniej 15 lat wykonywania pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu przepisów rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r., wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. W uzasadnieniu apelujący między innymi podniósł, że sąd pierwszej instancji błędnie nie uwzględnił do okresu pracy w szczególnych warunkach całego okresu zatrudnienia na stanowisku maszynista chłodni, ponieważ w tym czasie ubezpieczony obsługiwał zarówno urządzenia do produkcji lodu suchego, jak i sprężarki amoniakalne do chłodzenia. Zaliczenie tej pracy do pracy w szczególnych warunkach wynika zarówno z rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r., jak i zrządzenia resortowego z dnia 31 marca 1988 r. Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej nr 16, gdzie w dziale X rolnictwo i przemysł rolno-spożywczy pod pozycją 6 produkcja lodu suchego oraz w dziale XIV prace różne - bezpośrednia obsługa stacji sprężarek ujęto stanowisko maszynista chłodniczy. Skarżący podkreślił, że taką pracę wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy przez cały sporny okres, także wówczas gdy powierzono mu obowiązki brygadzisty. W tym bowiem czasie, do obowiązków dotychczas wykonywanych dołączono obowiązki brygadzisty. Ponadto ubezpieczony podniósł, że w okresie od 9 września 1985 r. do 30 listopada 1985 r. (2 miesiące i 20 dni) został przeniesiony na wydział produkcji bezpośredniej, gdzie wykonywał prace bezpośrednio przy uboju i ten okres też powinien być uwzględniony na podstawie wykazu A działu X pkt 8 rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. oraz zarządzenia resortowego wyżej powołanego – dział X poz.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.