w sprawie o świadczenie z ubezpieczeń społecznych, do którego prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy lub do samodzielnej egzystencji, a podstawę do wydania decyzji stanowi orzeczenie lekarza orzecznika ZUS lub orzeczenie Komisji Lekarskiej i odwołanie od decyzji opiera się wyłącznie na zarzutach dotyczących tego orzeczenia sąd nie orzeka co do istoty sprawy na podstawie nowych okoliczności dotyczących stwierdzenia niezdolności do pracy lub samodzielnej egzystencji, które powstały po dniu złożenia odwołania. W tym przypadku uchyla decyzję i przekazuje sprawę do rozpoznania organowi rentowemu umarzając postępowanie. W ocenie Sądu Okręgowego zgromadzona w aktach dokumentacja medyczna przedłożona po zakończeniu postępowania administracyjnego, zwłaszcza ta od 2011r., i udokumentowane nią hospitalizacje i schorzenia psychiatryczne ubezpieczonej stanowią nowe okoliczności w rozumieniu w/w przepisu. Powoduje to konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji oraz umorzenia niniejszego postępowania, celem umożliwienia organowi rentowemu weryfikacji uprawnień rentowych ubezpieczonej z uwzględnieniem tych nowych okoliczności. Postępowanie sądowe w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych wszczynane na skutek odwołania wniesionego przez ubezpieczonego jest bowiem postępowaniem sprawdzającym zgodność wydanej decyzji z prawem przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w chwili jej wydania (por. wyrok SN z 20.05.2004r II UK 395/04 OSNAP 2005/3/43). O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 3 kpc i § 12 ust.2 w zw. z § 2 ust.1 i 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28.09.2002r w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Z rozstrzygnięciem Sądu Okręgowego nie zgodził się organ rentowy, który złożył zażalenie na wydane postanowienie Sądu z 1 kwietnia 2014 roku wnosząc o jego uchylenie w całości i zasądzenie od ubezpieczonej na rzecz organu rentowego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wydanemu postanowieniu skarżący zarzucił: - naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art.
przez jego niewłaściwe zastosowanie, w wyniku przyjęcia, że zgromadzona w aktach niniejszej sprawy dokumentacja medyczna przedłożona po zakończeniu postępowania administracyjnego, zwłaszcza od 2011r. i udokumentowane hospitalizacje oraz schorzenia psychiatryczne ubezpieczonej stanowią nowe okoliczności w sprawie w rozumieniu art.
k.p.c., gdy tymczasem przedmiotowa dokumentacja i schorzenia ubezpieczonej, potwierdzone zostały opinią biegłych sądowych psychiatry, specjalisty otolaryngologii i medycyny przemysłowej z dnia 10.12.2012r., nie stanowią nowych okoliczności wobec orzeczenia komisji lekarskiej organu rentowego z dnia 29.07.2009r. i spornej decyzji, - błąd w ustaleniach faktycznych, skutkujący naruszeniem przepisów art. 227, 233 § 1 i art. 328 § 2 k.p.c., które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy. Ubezpieczona nie wniosła odpowiedzi na zażalenie. Sąd Apelacyjny rozważył, co następuje: Zażalenie okazało się uzasadnione. Zgodnie z treścią art.
w sprawie o świadczenie z ubezpieczeń społecznych, do którego prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy lub niezdolności do samodzielnej egzystencji, a podstawę do wydania decyzji stanowi orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych lub orzeczenie komisji lekarskiej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i odwołanie od decyzji opiera się wyłącznie na zarzutach dotyczących tego orzeczenia, sąd nie orzeka co do istoty sprawy na podstawie nowych okoliczności dotyczących stwierdzenia niezdolności do pracy lub niezdolności do samodzielnej egzystencji, które powstały po dniu złożenia odwołania od tej decyzji, lecz uchyla decyzję, przekazuje sprawę do rozpoznania organowi rentowemu i umarza postępowanie. Rozpoznając zażalenie organu rentowego sąd odwoławczy miał na uwadze tezę wyroku z dnia 12 stycznia 2012 r., II UK 79/11 (LEX nr 1130387), w której Sąd Najwyższy wskazał, iż w dotychczasowym orzecznictwie przyjmuje się, że postępowanie w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych ma charakter kontrolny, służy badaniu prawidłowości decyzji organu rentowego i nie może polegać na zastępowaniu tego organu w wydawaniu decyzji ustalających świadczenie z ubezpieczeń społecznych. Postępowanie dowodowe przed sądem jest postępowaniem sprawdzającym, weryfikującym ustalenia dokonane przez organ rentowy (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2007 r., I UZP 1/07, OSNP 2007/21-22/323). Z tego powodu sąd co do zasady nie może we własnym zakresie ustalać prawa do świadczenia, a ujawniona w trakcie postępowania sądowego zmiana stanu zdrowia ubezpieczonego jako przesłanka niezdolności do pracy warunkująca prawo do renty, nie może prowadzić do uznania kontrolowanej decyzji za wadliwą i do jej zmiany (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 września 2005 r., I UK 382/04, LEX nr 276245). W postępowaniu odwoławczym od decyzji odmawiającej prawa do świadczenia sąd ubezpieczeń społecznych ocenia legalność decyzji według stanu rzeczy istniejącego w chwili jej wydania (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 20 maja 2004 r., II UK 395/03, OSNP 2005/3/43 oraz z dnia 7 lutego 2006 r., I UK 154/05, LEX nr 272581). Stąd też postępowanie dowodowe przed sądem w sprawie o świadczenie uzależnione od niezdolności ubezpieczonego do pracy powinno zmierzać do ustalenia, czy w dacie orzekania przez organ rentowy po stronie ubezpieczonego występowały w tym zakresie wszystkie przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia. Sąd nie ma obowiązku przeprowadzenia dowodów w celu ustalenia niezdolności do pracy, która miała powstać po wydaniu zaskarżonej odwołaniem decyzji odmawiającej prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2005 r., I UK 152/04, OSNP 2005/17/273). Zgodnie z systemem orzekania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, w postępowaniu wywołanym odwołaniem do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych sąd rozstrzyga o prawidłowości zaskarżonej decyzji (art.
i art.
a k.p.c.) w granicach jej treści i przedmiotu. Decyzja odmawiająca prawa do renty rozstrzyga o braku prawa do tego świadczenia od dnia wniosku do dnia wydania decyzji i nie wypowiada się co do okresu późniejszego. Inaczej zatem niż w przypadku decyzji przyznającej świadczenie - nie rozstrzyga ona na przyszłość - poza okres zamknięty decyzją. Przedmiotem postępowania sądowego nie może być zatem prawo do renty za okres, którego nie obejmuje zaskarżona decyzja. W konsekwencji, istotę sprawy stanowi prawo do renty od wniosku o świadczenie do dnia wydania decyzji i tylko co do niej istnieje zakaz merytorycznego orzekania przez sąd w sytuacji wskazanej w art.
Sąd Najwyższy w cytowanym wyroku z dnia 12 stycznia 2012 r. zwrócił uwagę, że art.
dotyczy określonej kategorii spraw, a mianowicie spraw, w których odwołanie od decyzji, której podstawę stanowi orzeczenie komisji lekarskiej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, opiera się wyłącznie na zarzutach dotyczących tego orzeczenia. Ustawodawca wyraźnie określił, że spór dotyczyć musi wyłącznie kwalifikacji stanu zdrowia ubezpieczonego na podstawie przesłanek niezdolności do pracy wynikających z art. 12 i 13 ustawy emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (j. t. Dz. U. z 2009 r., nr 153, poz. 1227 ze zm.) i to kwalifikacji dokonanej na podstawie orzeczenia komisji lekarskiej, skoro odwołanie ma się opierać „wyłącznie na zarzutach dotyczących tego orzeczenia”. Chodzi więc o sprawy, w których ubezpieczony kwestionuje stanowisko organu rentowego wynikające z podstawy faktycznej decyzji odnoszącej się do orzeczenia komisji lekarskiej. Prościej rzecz ujmując, przepis ten dotyczy spraw, w których ubezpieczony nie zgadza się z oceną jego stanu zdrowia wyrażoną w tym orzeczeniu, która powoduje, że na dzień wydania decyzji nie spełnia on - według organu rentowego - jednego z warunków koniecznych prawa do renty. Okoliczności dotyczące stanu zdrowia z okresu po wydaniu decyzji wykraczają więc poza zarzuty dotyczące orzeczenia komisji lekarskiej, na podstawie którego wydawana jest decyzja. Konsekwentnie zatem w art.
mowa jest o „nowych okolicznościach”, które, choć powstałe po wniesieniu odwołania, mają znaczenie dla oceny stanu zdrowia do dnia decyzji. Dla przykładu, „nowe okoliczności” to schorzenia istniejące przed wydaniem decyzji, lecz wykazane przez ubezpieczonego dopiero po wniesieniu odwołania do sądu albo ujawnione na podstawie badań lekarskich w trakcie postępowania sądowego i których nie oceniał ani lekarz orzecznik, ani komisja lekarska organu rentowego. Jeśli ujawnią się one w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, sprawa „wraca” na etap postępowania przed organem rentowym po to zasadniczo, aby organy orzecznicze Zakładu Ubezpieczeń Społecznych mogły dokonać ponownej oceny stanu zdrowia z ich uwzględnieniem. Ocena „nowych okoliczności” przez organy orzecznicze Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może doprowadzić do zmiany pierwotnego stanowiska organu rentowego i zakończenia sporu - bez potrzeby jego rozstrzygania przed sądem i ponoszenia kosztów opinii biegłych. Przeprowadzone w postępowaniu sądowym dowody (opinie biegłych), które wskazują na powstanie niezdolności do pracy dopiero po wniesieniu odwołania do sądu, potwierdzają przecież, że zaskarżona decyzja, a wcześniej orzeczenie komisji lekarskiej, nie były wadliwe. W okolicznościach niniejszej sprawy zastosowana przez sąd pierwszej instancji podstawa prawna rozstrzygnięcia – art.
– została zastosowana nietrafnie, ponieważ Sąd Okręgowy błędnie uznał, że stan zdrowia, który wystąpił u ubezpieczonej od 26 lipca 2011 roku tj. od podjęcia leczenia psychiatrycznego na Oddziale (...) w G., stanowi w sprawie nową okoliczność w ujęciu powołanego przepisu. W ocenie Sądu Apelacyjnego leczenie psychiatryczne podjęte przez ubezpieczona w 2011 roku nie stanowi nowej okoliczności wobec stwierdzonych wcześniej schorzeń natury psychicznej, które były znane już w 2009 r. Komisji Lekarskiej ZUS i były przedmiotem oceny przez biegłych opiniujących 2010 r. i 2011r. i 2012 r. W ocenie Sądu apelacyjnego podnoszone przez Sąd Okręgowy w uzasadnieniu okoliczności dotyczące zintensyfikowania leczenia psychiatrycznego oraz utrzymującego się wzmożonego napięcia emocjonalnego, znacznej drażliwości, skłonności do zachowań dysfotycznych występowania problemów z koncentracją mogą stanowić jedynie o pogorszeniu stanu zdrowia ubezpieczonej ale nie są nową okolicznością w rozumieniu art.
Biorąc zatem powyższe, Sąd Okręgowy winien rozstrzygnąć merytorycznie czy ubezpieczona M. K. spełnia przesłanki do przyznania jej prawa do renty na dzień złożenia wniosku i wydania zaskarżonej decyzji. Natomiast ubezpieczona twierdząc, że doszło do pogorszenia jej stanu zdrowia bądź wystąpiły nowe schorzenia powodujące niezdolność do pracy może złożyć nowy wniosek o rentę. Z tych wszystkich względów Sąd Apelacyjny na podstawie art. 397§ 2 k.p.c. w związku z art. 386 § 4 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie i sprawę przekazał do merytorycznego rozpoznania Sądowi Okręgowemu Gorzowie Wielkopolskim, pozostawiając temu sądowi rozstrzygniecie o kosztach postępowania zażaleniowego. SSA Jolanta Hawryszko SSA Anna Polak del. SSO Beata Górska
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.