omawiane postanowienie umowne, jako że nie zostało uzgodnione indywidualnie z pozwanym – konsumentem, jest dla niego wiążące. Zgodnie z cytowanym przepisem, postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Art.
precyzuje, iż nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Zdaniem Sądu z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. W ocenie Sądu, zapis umowy, pozwalający stronie powodowej na pobieranie karnych odsetek umownych od zadłużenia przeterminowanego w wysokości 23,99 % w skali roku godzi w dobre obyczaje oraz narusza w sposób rażący interes kredytobiorcy. Wysokość tych odsetek jawi się jako rażąco wygórowana i nie mieści się w granicach swobody kontraktowania, opisanej w art. 353 1 k.c. Nie ulega wątpliwości, że strony miały swobodę w określeniu wysokości odsetek za opóźnienia w płatnościach, zarówno gdy ich źródłem jest ustawa, jak i wówczas gdy dopuszczalność ich wynika z umowy (art. 359 § 1 k.c.). Jednakże nie uchyla to kontroli stosunków prawnych formowanych w warunkach wolności pod kątem ogólnych klauzul zabezpieczających życie społeczne przed zjawiskami patologicznymi przez Sąd (por. wyrok SN z dnia 08.01.2003r., II CKN 1097/00, OSNC 2004/4/55). Zważyć należy, że maksymalna wysokość odsetek umownych w dacie zawierania umowy będącej przedmiotem niniejszej sprawy nie była określona ustawowo, przez co wierzyciel mógł dążyć do zastrzeżenia ich w takiej wysokości, by jak najbardziej zmaksymalizować swój zysk. Miało to jednocześnie skłonić dłużnika do należytego, terminowego wykonania zobowiązania. Dłużnik zaś często zmuszony był przystać na tak ustalone warunki ze względu na swoją słabszą pozycję negocjacyjną. Zatem rolą odsetek umownych jest funkcja dyscyplinująca dłużnika do spłaty zaciągniętego zobowiązania i pewnego rodzaju zabezpieczenie wierzyciela w związku z prowadzoną działalnością. Jednakże zastrzeżenie odsetek w wygórowanych wysokościach przestaje pełnić taką funkcję i powoduje szkody społeczne, gdyż pozbawia dłużników płynności finansowej, nakłada ciężary ważące na ich sprawach osobistych i pozbawia możliwości aktywnego uczestniczenia w życiu gospodarczym kraju (vide: wyrok SN z dnia 27.07.2000r., IV CKN 85/00, OSP 2001/3/48). Zastrzeżenie umowne odsetek w wysokości 23,99 % w skali roku mija się, zdaniem Sądu, z pełnioną przez odsetki karne funkcją i nie powinno korzystać z ochrony prawnej. Dodatkowo przemawia za tym stanowiskiem przyrównanie wysokości tych odsetek do poziomu obowiązujących odsetek ustawowych w czasie trwania stosunku prawnego między stronami. Określone rozporządzeniem Rady Ministrów odsetki ustawowe kształtowały się na poziomie 13,50% do dnia 14 października 2005 r. oraz 11,50% do dnia 14 grudnia 2008 r. Ponadto od 20 lutego 2006 r. zaczął obowiązywać przepis art. 359 § 2 1 k.c., zgodnie z którym maksymalna wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej nie może w stosunku rocznym przekraczać czterokrotności wysokości stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego (odsetki maksymalne). Przepis ten znalazł zastosowanie zarówno do odsetek umownych za okres trwania pożyczki, jak i odsetek od należności przeterminowanych, zastrzeganych w umowie – w odniesieniu do umów zawieranych po dniu wejścia w życie przepisu. Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że odsetki w wysokości 23,99 % w skali roku mogłyby przysporzyć nadmiernych i nieusprawiedliwionych zysków wierzycielowi i jednocześnie stanowić nieuzasadnione pokrzywdzenie dłużnika i prowadzić do jego znacznego zubożenia. Jednocześnie, jako że postanowienie umowne dotyczące tych odsetek nie zostało indywidualnie uzgodnione z pozwanym, z mocy art.
nie wiąże ono stron. Nie stanowi to oczywiście o nieważności postanowień umowy w pozostałym zakresie, zgodnie bowiem z art.
strony są związane umową w pozostałym zakresie. Stosując zaś art. 58 § 1 k.c. oraz art. 481 § 1 k.c. Sąd w miejsce żądanych – rażąco naruszających interesy pozwanego odsetek umownych, zasądził od kwoty należności głównej odsetki maksymalne za okres od dnia 1 grudnia 2005 r. do dnia zapłaty, a dalej idące powództwo oddalił. Orzeczenie o kosztach procesu oparto o zasadę odpowiedzialności za wynik procesu wyrażoną w przepisie art. 98 k.p.c., z którego wynika, iż strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Pozwany przegrał proces niemalże w całości, a zatem Sąd zasądził od niego na rzecz strony powodowej kwotę 1.467 zł, na którą składają się kwota 250 złotych tytułem opłaty od pozwu, kwota 1.200 złotych tytułem kosztów zastępstwa procesowego oraz kwota 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Mając na uwadze, iż wydany wyrok jest wyrokiem zaocznym, Sąd w punkcie IV wyroku, na podstawie art. 333 § 1 pkt 3 k.p.c. nadał mu w punkcie I i III rygor natychmiastowej wykonalności.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.