Sygn. akt I ACa 270/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 lipca 2014 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Zofia Kawińska-Szwed Sędziowie : SSA Ewa Jastrzębska (spr.) SSO del. Joanna Naczyńska Protokolant : Małgorzata Korszun po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2014 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa (...) Spółki Akcyjnej w K. przeciwko K. D., R. S. i E. D. o zapłatę na skutek apelacji pozwanych od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 11 grudnia 2013 r., sygn. akt II C 340/12, 1) oddala apelację; 2) zasądza od pozwanych na rzecz powódki 5 400 (pięć tysięcy czterysta) złotych tytułem kosztów postępowania apelacyjnego. Sygn. akt: I ACa 270/14 UZASADNIENIE Powódka (...) S.A. w K. domagała się zasądzenia solidarnie od E. D., K. D. i R. S. kwoty 557.988,45 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 18 sierpnia 2011r. do dnia zapłaty oraz kosztów procesu. W uzasadnieniu swego żądania powódka podała, że z pozwanymi łączyła ją umowa o współpracy handlowej z dnia 27 listopada 2009r., na podstawie której (...) S.A. dostarczała pozwanym produkty medyczne , nadto powódka udzieliła pozwanym w dniu 27 listopada 2009r. pożyczki w kwocie 700.000 zł. Zabezpieczeniem roszczeń powódki z tytułu ww. umów był wystawiony przez E. D. i K. D. weksel własny, poręczony przez R. S.. Pozwani E. D. i K. D. spowodowali powstanie zadłużenia, które na dzień 3 sierpnia 2011r. wynosiło 369.244.38 zł tytułem nieuregulowanej części pożyczki wraz z odsetkami, 175.000 zł tytułem kary umownej, 13.744,07 zł tytułem nieuregulowanej noty odsetkowej nr (...). Powódka uzupełniła więc weksel zgodnie z deklaracją wekslową, na kwotę odpowiadającą zadłużeniu pozwanych. W dniu 13 marca 2012r. Sąd Okręgowy w Katowicach w sprawie II Nc 66/12 wydał w postępowaniu nakazowym nakaz zapłaty, w którym nakazał K. D., R. S., E. D., aby zapłacili solidarnie na rzecz (...) S.A. w K. kwotę 557.988,45 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 18 sierpnia 2011 r. do dnia zapłaty oraz kwotę 16.103 zł tytułem kosztów procesu, w tym kwotę 7.217 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego, w terminie dwóch tygodni od doręczenia nakazu. Pozwani wnieśli zarzuty od nakazu zapłaty domagając się uchylenia zaskarżonego nakazu w całości i oddalenia powództwa oraz zasądzenia kosztów procesu. W uzasadnieniu swego stanowiska pozwani zakwestionowali przede wszystkim wysokość dochodzonej na podstawie weksla kwoty, wskazując, że powódka nie miała jakichkolwiek podstaw do wypowiedzenia umowy współpracy handlowej zawartej przez strony w dniu 27 listopada 2009r. Umowa ta zawarta była na okres od 1 grudnia 2009r. do 30 listopada 2012r. i zobowiązywała E. D. oraz K. D. do zamawiania u powódki w tym okresie towarów o wartości w skali miesiąca nie mniejszej niż 850.000 zł netto. Warunku te były oczywiście dotrzymywane przez pozwanych od dnia obowiązywania umowy. Również w dniach 29 i 30 marca zakupili oni u powódki towar za kwotę 890.177.20 zł. Pomimo tego, powódka, bez podania przyczyn, w dniu 1 kwietnia 2010r. wstrzymała dostawę zamówionego towaru, wystawiając jednocześnie faktury korygujące. Po interwencji K. D. okazało się, że dostawa została wstrzymana przez p.o. dyrektora Oddziału (...) na polecenie centrali powódki, a w sprawie dalszych dostaw odpowiedzialna osoba z (...) S.A. skontaktuje się z pozwanymi. Do dnia wytoczenia powództwa taki kontakt nie miał jednak miejsca, pomimo wielokrotnych interwencji K. D.. Powyższe działanie powódki spowodowało stratę przez pozwanych marży z tej transakcji w wysokości 25% od sprzedaży towaru zamówionego pod pacjenta na kwotę 200.000 zł, na nadto zaprzestanie dostaw spowodowało ogromne problemy finansowe pozwanych, ponieważ w związku z umową (...) S.A. posiadał wszystkie możliwe zabezpieczenia i pozwani nie mogli ich przekazać innemu dostawcy, aby otrzymać termin płatności 45 dni i co najmniej 2.000.000 limitu zakupowego. Pozwani wielokrotnie próbowali rozwiązać zaistniałą sytuację w sposób ugodowy, jednakże wszelkie składane przez nich powódce propozycje, były przez nią odrzucane. Powódka, w ocenie pozwanych, konsekwentnie i z rozmysłem dążyła do wykorzystania na swoją korzyść sytuacji, do której doprowadziła własnym, sprzecznym z celami zawartej przez strony umowy oraz z zasadami uczciwego obrotu gospodarczego, działaniem. Ponadto, pomimo braku możliwości zakupów, warunki spłaty pożyczki są nadal przez pozwanych spełniane, a kwoty spłat kolejnych rat spłacane w terminach. Powódka natomiast przyjmuje bez uwag wpłacane przez pozwanych kwoty. Tym samym uznać należy, że w istocie umowa pożyczki nadal obowiązuje. Na rozprawie w dniu 15 stycznia 2013r. strona powodowa ograniczyła swe żądanie, domagając się ostatecznie zasądzenia od pozwanych solidarnie kwoty 245.674,94 zł, cofając w pozostałym zakresie powództwo, strona pozwana wyraziła zgodę na cofnięcie powództwa, nadto strony zgodnie przyznały, że na dochodzone przez powódkę roszczenie – po ograniczeniu powództwa, składała się kwota 175.000 zł tytułem kary umownej oraz odsetek z tytułu nieterminowego spłacania rat umowy pożyczki z dnia 27 listopada 2009r. Wyrokiem z dnia 11 grudnia 2013r Sąd Okręgowy w Katowicach utrzymał w mocy nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym z dnia 13 marca 2012 roku w sprawie II Nc 66/12 w części , to jest do kwoty 245.674,94 zł wraz z odsetkami od kwoty 202.619,99 zł od dnia 18 sierpnia 2011 roku do dnia zapłaty, w pozostałej części nakaz uchylił i postępowanie umorzył pozostawiając referendarzowi sądowemu rozliczenie kosztów procesu zgodnie z art. 98 k.p.c. W uzasadnieniu ustalił , iż w dniu 27 listopada 2009r. (...) S.A. w K. zawarła z K. D. i E. D., prowadzącymi działalność gospodarczą i będącymi wspólnikami spółki cywilnej (...) s.c. (...), E. D. w K. umowę o współpracy handlowej nr (...), na podstawie której pozwani zobowiązali się do zamówienia u powodowej spółki w okresie od 1 grudnia 2009r. do 30 listopada 2010r. produktów leczniczych i wyrobów medycznych (towaru), w oparciu o aktualną ofertę handlową (...) S.A. o łącznej wartości 30.600.000 zł netto, tj., 850.000 zł netto średnio miesięcznie, przy czym wartość zamówionego towaru nie mogła być mniejsza niż 700.000 zł. Strony w umowie przewidziały również, że powódka, w przypadku nie przestrzegania przez pozwanych warunków dotyczących minimalnych wartości zamówień bądź uchybienia w warunkach płatności, jak również w przypadku naruszenia warunków spłaty udzielonej pozwanym pożyczki oraz w przypadku braku realizacji przez pozwanych przewidzianego w umowie średniego obrotu netto w ciągu czterech kolejnych miesięcy, uprawniona będzie do natychmiastowego rozwiązania umowy o współpracy handlowej. Jednocześnie w umowie zastrzeżono, że jeżeli na dzień rozwiązania umowy o współpracy handlowej, okaże się, że pozwani nie zrealizowali postanowień umowy, w zakresie minimalnej wartości zamówień, (...) S.A. uprawniona była do obciążenia pozwanych karą umowną w wysokości 175.000 zł. Jako zabezpieczenie spłaty wierzytelności przysługujących powódce z tytułu zawarcia umowy o współpracy handlowej oraz umowy pożyczki pozwani zobowiązani zostali m.in. do wystawienia weksla własnego in blanco z klauzulą „bez protestu”, który poręczony miał być przez jednego poręczyciela (i jego małżonka – w przypadku pozostawania przez poręczyciela w związku małżeńskim, wraz z deklaracją wekslową. (...) S.A. zawarła w dniu 27 listopada 2009r. również, z E. D. i K. D., umowę pożyczki nr (...), na podstawie której powódka zobowiązała się udzielić pozwanym pożyczki w wysokości 700.000 zł przeznaczonej na działalność gospodarczą. Pożyczka była oprocentowana w wysokości 10% w skali roku. Spłata pożyczki rozłożona została na 36 rat, których termin płatności przypadał na 20 dzień każdego miesiąca poczynając od stycznia 2010r. Kwotę raty z tytułu spłaty należności głównej, bez odsetek strony ustaliły na 19.446 zł, natomiast kwota odsetek wahała się od 5.838,29 zł – w przypadku raty płatnej do 20 stycznia 2010r., do 237,42 zł – w przypadku raty płatnej do 20 grudnia 2012r. (...) S.A. zastrzegła sobie prawo do natychmiastowego wypowiedzenia umowy pożyczki w przypadku nie przestrzegania przez pozwanych warunków jej spłaty, jak też w sytuacji, gdy zostałaby rozwiązana obowiązująca strony umowa o współpracy handlowej z 27 listopada 2009r. W przypadku wypowiedzenia umowy pożyczki, pozwani zobowiązani byli zwrócić powódce niespłaconą część pożyczki wraz z odsetkami wyliczonymi na dzień zwrotu, według stopy procentowej określonej w umowie pożyczki. Termin zwrotu strony określiły na 10 dni liczonych do dnia wysłania przez (...) S.A. oświadczenia o wypowiedzeniu umowy pożyczki. Po upływie terminu określonego powyżej, powódka była uprawniona do naliczania odsetek w wysokości stanowiącej dwukrotność stopy procentowej przyjętej dla ustalenia wynagrodzenia powódki z tytułu udzielenia pożyczki. Jako zabezpieczenie roszczeń strony powodowej z tytułu zawartej umowy pożyczki strony również przewidziały, że zabezpieczeniem takim będzie m.in. weksel własny in blanco, wystawiony przez pozwanych, zaopatrzony w klauzulę bez protestu oraz poręczony przez jednego poręczyciela i jego małżonka, o ile poręczyciel pozostawałby w związku małżeńskim. Do weksla dołączona być miała również deklaracja wekslowa. Dowód: umowa pożyczki oraz umowa o współpracy handlowej, z dnia 27 listopada 2009r., wraz z załącznikami, k. 29 – 34, W wykonaniu postanowień ww. umów, E. D. i K. D. wystawili w dniu 30 listopada 2009r. weksel własny in blanco, który został poręczony przez R. S.. Wraz z wystawieniem weksla sporządzona została przez pozwanych – dłużników głównych deklaracja wekslowa, na podstawie której wystawcy weksla wyrazili zgodę na wypełnienie, wystawionego przez nich weksla in blanco do sumy odpowiadającej wartości aktualnego zadłużenia wraz z odsetkami i wszelkimi kosztami dochodzenia weksla i zobowiązali się do zapłaty tej sumy na żądanie posiadacza weksla. Zgodnie z deklaracją wekslową (...) S.A. miał prawo wypełnić weksel co do kwoty, miejsca i daty płatności w każdym czasie, kiedy wystawcy nie dokonają w terminie wpłat rozliczeń wynikających ze wzajemnej współpracy. W przypadku wypełnienie weksla przez powódkę, wystawcy weksla powinni być o tym fakcie powiadomieni w formie wezwanie ostatecznego, listem poleconym, wysłanym na adres pozwanych, wskazany w deklaracji wekslowej, przynajmniej na 7 dni przed terminem płatności weksla. Wystawcy weksla zobowiązali się do każdorazowego informowania powódki o zmianie adresu. Dwukrotne awizowanie wezwania pod ostatnio znanym powódce adresem miało być równoznaczne z doręczeniem wezwania. Po ostatecznym rozliczeniu się przez pozwanych z powódką, weksel miał być zwrócony pozwanym. Na deklaracji wekslowej, jako poręczyciel, oświadczenie złożył również R. S., który zobowiązał się, w przypadku braku zapłaty całej kwoty zadłużenia przez wystawców weksla, zapłacić tę sumę na żądanie posiadacza weksla, z zastrzeżeniem, że powinien zostać o tym fakcie powiadomiony w formie listu poleconego wysłanego na 7 dni przed terminem płatności weksla. Poręczyciel zobowiązał się również od informowania (...) S.A. o każdej zmianie adresu. Dwukrotne awizowanie wezwania pod ostatnio znanym powódce adresem miało być równoznaczne z doręczeniem wezwania. Dowód: weksel wraz z deklaracją wekslową, k. 36 – 37. Ponieważ K. D. i E. D. nie wywiązali się z postanowień umowy o współpracy handlowej w zakresie wysokości zamówień w miesiącu marcu 2010r. oraz nieterminowo wpłacali należności z tytułu rat pożyczki, powódka w dniu 20 września 2010r. wypowiedziała pozwanym ww. umowy oraz wezwała ich do zapłaty łącznie kwoty 544.432 zł w tym: należności głównej z tytułu udzielonej pożyczki oraz 4.532,50 zł tytułem odsetek z tytułu oraz 175.000 zł tytułem kary umownej z tytułu rozwiązania umowy o współpracy handlowej, a to w związku z rozwiązaniem umowy o współpracy handlowej oraz w związku z niespełnieniem przez E. D. i K. D. postanowień dotyczących minimalnych wartości zamówień wynikających z §(...) umowy o współpracy handlowej, Dowód: faktury VAT z 29 marca 2010r. i 30 marca 2010r. wraz z fakturami korygującymi z dnia 1 kwietnia 2010r., k. 58 – 71, wezwania, k. 25, 26, Pozwani, już po wystawieniu weksla wpłacili na rzecz powódki łącznie kwotę 332.313,51 zł, w tym całą sumę pozostającej do spłaty z tytułu należności głównej wynikającej z umowy pożyczki z dnia 27 listopada 2009r. oraz częściowo odsetek od należności głównej. E. D. i K. D. byli ostatecznie zobowiązani do zapłaty 70.674,94 zł tytułem odsetek od nieterminowych wpłat rat z tytułu udzielonej pożyczki oraz do zapłaty 175.000 zł tytułem kary umownej. Okoliczności bezsporne, Zdaniem sądu pierwszej instancji powództwo , w części ograniczonego żądania jest zasadne. Istotna część okoliczności faktycznych, mających znaczenie dla ostatecznego rozstrzygnięcia sporu pozostawała między stronami bezsporna. W szczególności strony nie pozostawały w sporze co do faktu zawarcia w dniu 27 listopada 2009r. umów o współpracy handlowej oraz umowy pożyczki kwoty 700.000 zł. Bezspornie również, strona pozwana nie spełniła warunków spłaty umowy pożyczki, poprzez dokonanie nieterminowych wpłat z tytułu spłaty rat pożyczki, co ostatecznie stanowiło jedną z przyczyn wypowiedzenia umowy pożyczki i zakończenia współpracy handlowej między stronami, a ostatecznie doprowadziło do wypełnienia przez powódkę wystawionego przez E. D. oraz K. D. weksla własnego in blanco poręczonego przez R. S. oraz żądania przez (...) S.A. zapłaty sumy wekslowej. Już w toku postępowania sądowego, strona powodowa, w związku z częściowym uregulowaniem przez pozwanych należności, poprzez wpłatę łącznie kwoty 332.313,51 zł tytułem spłaty należności głównej w całości oraz częściowo odsetek od nieterminowo uregulowanych rat pożyczki, cofnęła powództwo w tym zakresie, domagając się ostatecznie zasądzenia kwoty 245.674,94 zł, w tym 175.000 zł tytułem kary umownej oraz 70.674,94 zł tytułem odsetek od sumy wekslowej , uregulowanej po terminie. Strona pozwana, odnosząc się do tak sprecyzowanego żądania pozwu, w istocie nie zakwestionowała faktu nieterminowego spłacania należności z tytułu umowy pożyczki (vide protokół rozprawy z dnia 15 stycznia 2013r.), jak i tego, że należność główna oraz część należności z tytułu odsetek stanowiąca sumę wekslową, została przez E. D. i K. D. spłacona już po wypełnieniu weksla i wydaniu w niniejszym postępowaniu nakazu zapłaty, co ostatecznie znalazło swój wyraz w częściowym cofnięciu przez powódkę powództwa wraz ze zrzeczeniem się roszczenia. Spornym natomiast, między stronami pozostawało, czy powódka mogła skutecznie domagać się zapłaty również kwoty 175.000 zł tytułem kary umownej, z tytułu rozwiązania umowy o współpracy handlowej oraz niezrealizowania przez E. D. i K. D. wymogu osiągnięcia minimalnego obrotu w wysokości 850.000 zł średnio miesięcznie. Dokonując ustaleń faktycznych w tym zakresie Sąd pierwszej instancji oparł się na wystawionych przez powódkę fakturach z dnia 29 i 30 marca 2010r., potwierdzających fakt zamówienia w (...) S.A. przez pozwanych towarów na łączną kwotę 952.489,61zł oraz faktur korygujących z dnia 1 kwietnia 2010r., z których wynikało, że zamówienia z 29 i 30 marca 2010r. nie zostało w istocie zrealizowane. W ocenie Sądu pierwszej instancji powyższe wskazywało zatem, że istotnie, jak podawała powódka, pozwani nie zrealizowali postanowień przewidzianych w § (...) umowy o współpracy handlowej, co pozwalało powódce naliczyć pozwanym również wspomnianą karę umowną, na podstawie § (...) umowy o współpracy handlowej. Wiarygodności ww. dowodów w postaci faktur stroma pozwana nie kwestionowała, co nakazuje przyjąć, że faktycznie postanowienia kontraktu o współpracy handlowej stron z 27 listopada 2009r. nie zostały zrealizowane. Uznał zatem sąd pierwszej instancji , że (...) S.A. miała prawo domagać się od pozwanych E. D. i K. D. jako wystawców weksla oraz od R. S. jako poręczyciela wekslowego, kwoty wynikającej z ograniczonego powództwa, na którą składała się suma 175.000 zł tytułem kary umownej za nienależyte wykonanie kontraktu z dnia 27 listopada 2009r., jak i 70.674,94 zł tytułem odsetek od należności wekslowej, której to kwoty w istocie strona pozwana nie kwestionowała. W związku z powyższym, w ocenie Sądu pierwszej instancji zasądzić należało całą dochodzoną przez powódkę, w zakresie ograniczonego powództwa, kwotę, co tym samym skutkowało utrzymaniem nakazu zapłaty w mocy co do kwoty 245.674,94 zł i na mocy art. 496 kpc. Wobec skutecznego cofnięcia powództwa co do żądania zasądzenia świadczenia w kwocie przekraczającej 245.674,94 zł należało nakaz zapłaty uchylić i postępowanie w sprawie umorzyć , rozstrzygnięcie o kosztach postępowania oparto na art. 98 § 1 k.p.c. oraz art. 108 § 1 k.p.c. Od wyroku tego apelację wnieśli pozwani. I. wyrokowi zarzucili :naruszenie przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: 1.naruszenie w stopniu rażącym norm art. 233 k.p.c. poprzez oparcie się w całości na dowodach świadczących na rzecz strony powodowej w postaci wystawionych przez nią faktur z pominięciem innych istotnych dla sprawy dowodów, a w konsekwencji powyższego zarzutu - naruszenie norm art. 32 ust. 1 i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP poprzez naruszenie prawa pozwanych do bezstronnego sadu i odpowiadającego mu obowiązku przestrzegania zasady równego traktowania stron, 2. pominięcie i nie uwzględnienie zeznań świadków G. J., Z. K. i B. K. oraz pozwanego R. S., potwierdzających jednostronne i bezpodstawne wstrzymanie dostawy towaru przez powoda oraz całkowite pominięcie wniosku pozwanych o zobowiązanie powoda do przedstawienia dowodów i faktów, zawartego w piśmie procesowym pozwanych z dnia 2 sierpnia 2012r., a tym samym naruszenie art. 227 k.p.c., a w konsekwencji wypaczenie rozstrzygnięcia wyroku, 3. nie uwzględnienie dowodu w postaci wyjaśnień strony pozwanej i zeznań świadków, na okoliczność braku jakiejkolwiek przyczyny ze strony powoda do wstrzymania dostawy towarów w sytuacji wywiązywania się strony pozwanej ze wszystkich postanowień umowy o współpracy handlowej i umowy pożyczki, a z tym samym naruszenie zasady wynikającej z art. 232 zd. 1 k.p.c. 4. przepisu art. 233 §1 k.p.c. poprzez przekroczenie granic zasady swobodnej oceny dowodów, polegające na:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.