oraz art. 385 3 pkt 2 k.c., między innymi z uwagi na zastosowaną przy ich sformułowaniu nadinterpretację siły wyższej. Zdaniem powoda przedsiębiorstwo energetyczne, formułując w taki sposób postanowienie wzorca umowy, uzyskuje uprawnienie do uznawania danej okoliczności będącej przyczyną niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania jako okoliczności niezależnej od niego, nieprzewidywalnej i której nie mógł zapobiec. Ponadto powód wskazał, że jednym z wymienionych w ustawie - Prawo energetyczne elementów umowy o przyłączenie do sieci jest wskazanie terminu wykonania przyłączenia do sieci przez przedsiębiorstwo energetyczne, a termin ten powinien być zaakceptowany przez obie strony umowy. W dalszej kolejności powód w odniesieniu do postanowienia zawartego § 10 ust. 2 wzorca „umowy o przyłączenie (inwestycja- realizacja po stronie przedsiębiorstwa energetycznego)" oraz § 11 ust. 2 wzorca „umowy o przyłączenie (inwestycja- realizacja po stronie konsumenta)" podniósł, że narusza ono art.
oraz może naruszać art. 385 3 pkt 12 i 13 k.c. W ocenie powoda konsument powinien mieć prawo do otrzymania zwrotu części uiszczonej opłaty za przyłączenie w przypadku, gdy wydatki poniesione przez pozwaną spółkę do dnia odstąpienia od umowy są niższe od jej wysokości. W odniesieniu do postanowienia zawartego w § 6 ust. 2 zd. 2 wzorca „umowy o przyłączenie (inwestycja- realizacja po stronie konsumenta)" powód wskazał, że narusza ono art.
k.c., gdyż główny ciężar prac spoczywa na konsumentach, którzy wykonują przyjęte na siebie obowiązki korzystając z usług podmiotów specjalizujących się w ich wykonaniu. Ponadto zdaniem powoda wszystkie wymienione prace wykonywane są w oparciu o dokumentację zatwierdzoną i zweryfikowaną przez pozwaną spółkę. Odnośnie postanowienia zawartego w § 6 ust. 3 wzorca „umowy o przyłączenie (inwestycja- realizacja po stronie konsumenta)" powód zarzucił pozwanemu, iż cena sprzedaży uiszczana przez pozwaną spółkę na rzecz konsumenta ustalana jest z pominięciem wartości uiszczonego przez konsumenta podatku VAT, co prowadzi do sytuacji, w której konsument nigdy nie otrzyma pełnej rekompensaty za wykonane roboty lub prawa przenoszone na rzecz przedsiębiorcy energetycznego. Pozwany (...) S.A. w G. wnosił o oddalenie powództwa w zakresie żądań zawartych w punkcie 1, 3, 4 i 5 pozwu oraz przeprowadzenie dowodu z przesłuchania w charakterze świadka G. K.
„ postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa lub obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy". Natomiast § 3 tego artykułu stanowi, że „nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przyjętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta". Sąd Okręgowy zauważył, iż wprawdzie pozwany zrezygnował ze stosowania postanowienia zawartego w § 10 ust wzorca o nazwie „umowa o przyłączenie (inwestycja- realizacja po stronie przedsiębiorstwa energetycznego) oraz w § 11 ust. 2 wzorca o nazwie „umowa o przyłączenie (inwestycja- realizacja po stronie konsumenta), jednakże stosownie do treści art. 479 39 k.p.c. „z żądaniem uznania postanowienia wzorca umowy za niedozwolone można wystąpić również wtedy, gdy pozwany zaniechał jego stosowania, jeżeli od tego zaniechania nie minęło sześć miesięcy". W ocenie Sądu pierwszej instancji postanowienie to o treści: „W przypadku odstąpienia od umowy przez podmiot przyłączany uiszczona opłata za przyłączenie nie podlega zwrotowi (...)" jest niedozwolone w świetle art. 385 3 pkt 13 k.c., z uwagi na to, że przewiduje utratę prawa żądania zwrotu świadczenia konsumenta spełnionego wcześniej niż świadczenie kontrahenta, gdy strony wypowiadają, rozwiązują lub odstępują od umowy, a przez to kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami - rażąco naruszając ich interesy. Odstąpienie od umowy to rodzaj uprawnienia pozwalającego stronom zakończyć stosunek prawny w następstwie zajścia określonych okoliczności, lub bez konieczności zaistnienia jakichkolwiek obiektywnych przesłanek. Zgodnie z art. 395 § 1 k.c. „można zastrzec, że jednej lub obu stronom przysługiwać będzie w ciągu oznaczonego terminu prawo odstąpienia od umowy. Prawo to wykonywa się przez oświadczenie złożone drugiej stronie". Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę , iż § 2 tego przepisu chroni przedsiębiorcę w przypadku odstąpienia od umowy przez konsumenta, bowiem zgodnie z tym przepisem „w razie wykonania prawa odstąpienia umowa uważana jest za nie zawartą. To, co strony już świadczyły, ulega zwrotowi w stanie niezmienionym, chyba że zmiana była konieczna w granicach zwykłego zarządu. Za świadczone usługi oraz za korzystanie z rzeczy należy się drugiej stronie odpowiednie wynagrodzenie". Oznacza to, że przedsiębiorcy przysługuje prawo do otrzymania wynagrodzenia za świadczone usługi, do momentu w którym konsument od umowy odstąpił. Sąd ten podniósł ponadto, iż możliwe jest także zastosowanie przepisu art. 492 k.c. Oceniając postanowienie zawarte w § 6 ust. 2 zd. 2 wzorca „umowy o przyłączenie (inwestycja - realizacja po stronie konsumenta)" o treści „Natomiast na poprawność wykonywanych prac zgodnie z § 5 ust. 4 podmiot przyłączany udzieli przedsiębiorstwu energetycznemu 60 miesięcy gwarancji", Sąd pierwszej instancji uznał je za niedozwolone w świetle art.
z uwagi na to, że kształtuje ono prawa i obowiązki konsumentów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy. Sąd nie przychylił się do stanowiska pozwanego, że jest to termin zwyczajowo przez niego przyjęty w umowach z innymi podmiotami. Zdaniem Sądu pozwany stosując to postanowienie umowne w rzeczywistości wpływał na proces decyzyjny konsumentów, którzy nie chcąc ponosić odpowiedzialności gwarancyjnej oraz ciężarów związanych z koniecznością uiszczenia podatku VAT decydowali się na zawarcie umowy z wykonaniem wszystkich niezbędnych prac przez przedsiębiorców wybranych przez pozwanego. Oznacza, to że konsument nie miał w istocie żadnej możliwości wpływu na wybór wykonawcy prac związanych z przyłączeniem go do sieci, ani tym bardziej na inne istotne cechy tych usług, takie jak: jakość, cena, czas, czy gwarancja. W ocenie Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów postanowienie zawarte w § 6 ust. 3 wzorca „umowy o przyłączenie (inwestycja - realizacja po stronie konsumenta)" o treści: „Cena sprzedaży urządzeń, o których mowa w ust. 1, oraz cena sprzedaży majątkowych praw autorskich do dokumentacji techniczno- budowlanej zostanie ustalona na podstawie: 1) kosztorysu powykonawczego na roboty budowlano- montażowe związane z realizacją prac, o których mowa w § 5 ust. 4, dostarczonego przez podmiot przyłączany i zweryfikowanego przez przedsiębiorstwo energetyczne, w kwocie netto (bez podatku VAT), 2) faktur na roboty niebudowlane związane z realizacją prac, o których mowa w § 5 ust. 4 (pomiar geodezyjny powykonawczy, nadzory branżowe, zdjęcia pasa drogi itp.), dostarczonych przez podmiot przyłączany i zweryfikowanych przez przedsiębiorstwo energetyczne, w kwocie netto (bez podatku VAT), 3) wyceny dokumentacji techniczno- budowlanej, o której mowa w § 5 ust. 1, opracowanej w oparciu o cennik prac projektowych (...), dostarczonej przez podmiot przyłączany i zweryfikowanej przez przedsiębiorstwo energetyczne, w kwocie netto (bez podatku VAT).", jest także niezadowolone w świetle art.
k.c., bowiem kształtuje prawa i obowiązki konsumentów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy. Sąd uznał, iż stosując powyższe postanowienie pozwany doprowadził do przerzucenia kosztów prowadzenia działalności gospodarczej na konsumenta, obciążając go koniecznością uiszczenia podatku VAT. Sąd nie przychylił się do stanowiska pozwanego i uznał, że skoro konsument „pozyskał" dla pozwanego wykonawcę prac związanych z przyłączeniem do sieci, to nie podpisał stosowną umowę. Przedsiębiorca ten jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą ma wówczas możliwość wystawienia faktury VAT i może odliczyć podatek. Powyższe odnosi się również do kwestii gwarancji na wykonane usługi. Zdaniem Sądu pierwszej instancji pozwany obciążając konsumenta odpowiedzialnością gwarancyjną i obowiązkiem zapłaty podatku VAT, rażąco narusza równowagę stron stosunku prawnego. Nie miały natomiast – zdaniem Sądu Okręgowego – charakteru niedozwolonego w świetle art.
postanowienia zawarte w: - § 3 ust. 2 pkt 2 wzorca „umowy o przyłączenie (inwestycja- realizacja po stronie przedsiębiorstwa energetycznego)" oraz § 3 ust. 2 pkt 2 wzorca „umowy o przyłączenie (inwestycja- realizacja po stronie konsumenta)" o treści „Przedsiębiorstwo energetyczne jest zwolnione z realizacji przyłączenia w terminie określonym w ust. 1 w przypadkach: (...) 2) w przypadku wystąpienia siły wyższej, (...) jak również w przypadku działania lub zaniechania organów państwowych lub samorządowych- uniemożliwiających realizację przyłączenia w terminie określonym w ust.
kodeksu cywilnego poprzez uznanie, że zakwestionowane przez powoda postanowienie wzorca umownego stosowanego przez pozwaną spółkę nie jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i nie narusza rażąco interesów konsumentów. Powód podnosił, że dokonywanie łącznej oceny dwóch klauzul, co do których powództwo zostało oddalone nie znajduje uzasadnienia, gdyż w niektórych typach umów klauzula o treści § 3 pkt 2 A: „W szczególności za okoliczności uniemożliwiające realizację przyłączenia w terminie określonym ust. 1 - strony uznają: a) brak wymaganych decyzji administracyjnych pomimo dołożenia przez przedsiębiorstwo energetyczne należytej staranności w celu ich uzyskania (...)" nie jest zamieszczana, a obowiązującym konsumenta postanowieniem jest tylko zakwestionowany przez powoda w apelacji zapis. Odnośnie zwolnienia strony pozwanej z realizacji przyłączenia w terminie określonym umową w przypadku wystąpienia siły wyższej, powód podniósł, że nie zawsze wystąpienie tego typu okoliczności musi skutkować brakiem realizacji zobowiązania pozwanego w takim terminie. Jeżeli nawet wystąpi np. sytuacja pogodowa, którą można będzie zakwalifikować jako przypadek siły wyższej, ale o charakterze krótkotrwałym i epizodycznym, to nie zawsze musi to skutkować brakiem możliwości wykonania przez (...) zobowiązania w terminie, który zazwyczaj dot. okresu dwóch lub więcej miesięcy. Powód odwołał się do rejestru niedozwolonych postanowień umownych, z którego wynika, że Sąd OKiK uznawał za klauzule abuzywne zapisy, w których przedsiębiorcy ograniczali swoją odpowiedzialność w przypadku wystąpienia siły wyższej, z uwagi na powoływanie tej okoliczności w sposób zbyt ogólnikowy i generalny. Ponadto uznawano za klauzule abuzywne te zapisy, które pozwalały na ograniczenie odpowiedzialności kontrahenta konsumenta z uwagi na nieuzyskanie stosownych zezwoleń czy decyzji administracyjnych bez względu na powód takiego stanu rzeczy, a więc także na sytuacje, w których brak stosownych decyzji mógł wynikać z niedołożenia należytej staranności przez kontrahenta konsumenta. Odwołując się do zasad odpowiedzialności kontraktowej dłużnika wynikającej z art. 471 i nast. k.c. oraz wskazując na różnice tej odpowiedzialności w przypadku opóźnienia i zwłoki w wykonaniu zobowiązania, powód podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko odnośnie określeń „Działania lub zaniechania organów państwowych lub samorządowych uniemożliwiających terminową realizację przyłączenia" czy „wystąpienie niesprzyjających warunków atmosferycznych...". W ocenie powoda powyższe określenia jako nieostre mogą skutkować ich jednostronną interpretacją dokonywaną przez pozwaną spółkę, bowiem „działania lub zaniechania organów państwowych lub samorządowych uniemożliwiających terminową realizację przyłączenia" mogą być wynikiem i skutkiem działań do których pozwana była zobowiązana lub zaniechań, za które pozwana odpowiada, a zatem okoliczności, które leżą po jej stronie. Zdaniem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów postanowienie to narusza art.
oraz art. 385 3 pkt 2 k.c., gdyż odwołano się w nim do pojęcia siły wyższej, jako okoliczności zwalniającej pozwaną spółkę (...) z odpowiedzialności, w sposób zbyt generalny. Niezasadne – w ocenie powoda – było także zakwalifikowanie jako okoliczności uniemożliwiających terminową realizację przyłączenia, działań lub zaniechań organów państwowych lub samorządowych lub brak wymaganych decyzji administracyjnych. Przedsiębiorstwo energetyczne, formułując w taki sposób postanowienie wzorca umowy, uzyskuje uprawnienie do uznawania danej okoliczności będącej przyczyną niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, jako okoliczności niezależnej od niego, nieprzewidywalnej i której nie mogło zapobiec. Oznacza to, że w wielu przypadkach przedsiębiorstwo energetyczne, powołując się na postanowienie umowy, będzie mogło zwolnić się od odpowiedzialności argumentując, iż za daną okoliczność odpowiedzialności nie ponosi. Tym samym prowadzić to może do wyłączenia lub istotnego ograniczenia odpowiedzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania, podczas gdy ww. okoliczności nie zawsze będą mogły być uznane za przykład siły wyższej oraz za okoliczność niezawinioną przez pozwaną spółkę. Ww. okoliczności w ocenie powoda mogą być niezależne od przedsiębiorstwa energetycznego, ale niekoniecznie przez niego niezawinione. Takie działanie narusza więc dyspozycję art. 355 3 pkt 2 k.c., zgodnie z którym za niedozwolone postanowienia umowne, uważa się w razie wątpliwości postanowienia umowne, które wyłączają lub istotnie ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy. Powód podniósł ponadto, że jednym z ustawowych (wymienionych w ustawie Prawo energetyczne) elementów umowy o przyłączenie do sieci jest wskazanie terminu wykonania przyłączenia do sieci przez przedsiębiorstwo energetyczne. Termin ten powinien być zaakceptowany przez obie strony, a nie tylko przez zakład energetyczny – tak jak zostało to przewidziane w ocenianym wzorcu. W zakwestionowanym postanowieniu bowiem w przypadku uznania przez pozwaną spółkę, że miała miejsce okoliczność wyłączającą jej odpowiedzialność za opóźnienie w wykonaniu ww. zobowiązania – pozwana zastrzegła sobie prawo do jednostronnego określenia nowego terminu przyłączenia w sposób wiążący dla konsumenta. Zdaniem powoda takie rozwiązanie trudno jest uznać za korzystne dla konsumentów i nienaruszające dobrych obyczajów – konsument jako strona umowy powinien mieć prawo do zajęcia stanowiska w kwestii wyznaczenia nowego terminu. Zostały zatem spełnione przesłanki określone w art.
k.c. pozwalające na uznanie tego postanowienia za niedozwolone postanowienie umowne, o jakim mowa w art. 385 3 pkt 2 k.c. Apelujący zwrócił ponadto uwagę na niewłaściwe oznaczenie w wyroku strony pozwanej, bowiem z dokumentów, złożonych do akt sądowych przez stronę pozwaną oraz z KRS wynika, że spółka (...) SA z siedzibą w K., jest następcą prawnym (...) S.A. w G., a następnie (...) SA w G. - art. 494 par. 1 k.s.h. Wskazując na powyższe powód wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku co do pkt II poprzez uznanie wskazanego postanowienia umownego za niedozwolone w rozumieniu art.
i zakazanie jego stosowanie przez pozwanego Ponadto powód wnosił o zarządzenie publikacji prawomocnego wyroku w Monitorze Sądowym i Gospodarczym na koszt strony pozwanej i zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych; w tym kosztów postępowania apelacyjnego jako części kosztów procesu, oraz kosztów postępowania przed Sądem pierwszej instancji. Pozwany (...) S.A. z siedzibą w K., zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego w części, tj. w zakresie pkt. I tiret drugie i trzecie, pkt. III, pkt. IV, pkt. V (tylko w odniesieniu do postanowień, o którym mowa w pkt. I tiret drugie i trzecie) wyroku, zarzucając: a. sprzeczność ustaleń faktycznych z treścią zabranego materiału dowodowego, poprzez przyjęcie, że pozwany stosując § 6 ust. 2 zd. 2 wzorca „umowy o przyłączenie (inwestycja po stronie konsumenta )" o treści: „Natomiast na poprawność wykonywanych prac zgodnie z § 5 ust. 4 podmiot przyłączany udzieli przedsiębiorstwu energetycznemu 60 miesięcy gwarancji” wpływał na proces decyzyjny konsumentów, którzy nie chcąc ponosić odpowiedzialności gwarancyjnej oraz ciężarów związanych z koniecznością uiszczania podatku VAT decydowali się na zawarcie umowy z wykonaniem wszystkich niezbędnych prac przez przedsiębiorców wybranych przez pozwanego, przez co konsumenci byli pozbawieni wpływu na takie cechy usług jak jakość, cena, czy gwarancja – co miało wpływ na treść rozstrzygnięcia, gdyż doprowadziło do uznania, że wskazane postanowienie kształtuje prawa i obowiązki z naruszeniem art. 3851 § 1 k.c.; b. sprzeczność ustaleń faktycznych z treścią zabranego materiału dowodowego, poprzez przyjęcie, że pozwany stosując § 6 ust. 3 wzorca „umowy o przyłączenie (inwestycja po stronie konsumenta) o treści „Cena sprzedaży urządzeń, o których mowa w ust. 1, oraz cena sprzedaży majątkowych praw autorskich do dokumentacji techniczno-budowlanej zostanie ustalona na podstawie: l) kosztorysu powykonawczego na roboty budowlano - montażowe związane z realizacją prac, o których mowa w§ 5 ust. 4, dostarczonego przez podmiot przyłączany i zweryfikowanego przez przedsiębiorstwo energetyczne, w kwocie netto (bez podatku VAT), 2) faktur na roboty niebudowlane związane z realizacją prac, o których mowa w § 5 ust. 4 (pomiar geodezyjny powykonawczy, nadzory branżowe, zajęcia pasa drogi itp.), dostarczonych przez podmiot przyłączany i zweryfikowanych przez przedsiębiorstwo energetyczne, w kwocie netto (bez podatku VAT), 3) wyceny dokumentacji techniczno-budowlanej, o której mowa w § 5 ust. 1, opracowanej w oparciu o cennik prac projektowych (...), dostarczonej przez podmiot przyłączany i zweryfikowanej przez przedsiębiorstwo energetyczne, w kwocie netto (bez podatku VAT)", przerzucał koszty prowadzenia działalności na konsumenta, obciążając go koniecznością uiszczenia podatku VAT., co miało wpływ na treść rozstrzygnięcia, gdyż doprowadziło do uznania, że wskazane postanowienie kształtuje prawa i obowiązki z naruszeniem art. 385
385 2 kodeksu cywilnego, polegające na ich niewłaściwym zastosowaniu, poprzez: i. przyjęcie, że: postanowienie § 6 ust. 2 zd. 2 wzorca „umowy o przyłączenie (inwestycja - realizacja po stronie konsumenta)" o treści „Natomiast na poprawność wykonywanych prac zgodnie z § 5 ust. 4 podmiot przyłączany udzieli przedsiębiorstwu energetycznemu 60 miesięcy gwarancji", jest niedozwolone, gdyż kształtuje prawa i obowiązki konsumentów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy, gdy tymczasem przedmiotowy fragment wzorca nie spełnia wskazanych przesłanek; ii. przyjęcie, że: postanowienie § 6 ust. 3 wzorca „umowy o przyłączenie (inwestycja - realizacja po stronie konsumenta)" o treści „Cena sprzedaży urządzeń, o których mowa w ust . 1, oraz cena sprzedaży majątkowych praw autorskich do dokumentacji techniczno-budowlanej zostanie ustalona na podstawie: 4) kosztorysu powykonawczego na roboty budowlano – montażowe związane z realizacją prac, o których mowa w§ 5 ust. 4, dostarczonego przez podmiot przyłączany i zweryfikowanego przez przedsiębiorstwo energetyczne, w kwocie netto (bez podatku VAT), 5) faktur na roboty niebudowlane związane z realizacją prac, o których mowa w § 5 ust. 4 (pomiar geodezyjny powykonawczy, nadzory branżowe, zajęcia pasa drogi itp.), dostarczonych przez podmiot przyłączany i zweryfikowanych przez przedsiębiorstwo energetyczne, w kwocie netto (bez podatku VAT), 6) wyceny dokumentacji techniczno - budowlanej, o której mowa w % 5 ust. 1, opracowanej w oparciu o cennik prac projektowych (...), dostarczonej przez podmiot przyłączany i zweryfikowanej przez przedsiębiorstwo energetyczne, w kwocie netto (bez podatku VAT)", jest niedozwolone, gdyż kształtuje prawa i obowiązki konsumentów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy, gdy tymczasem przedmiotowy fragment wzorca nie spełnia wskazanych przesłanek. Pozwany nie zgodził się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, iż pozwany stosując postanowienie umowne wskazane w pkt Ia petitum apelacji, w rzeczywistości wpływał na proces decyzyjny konsumentów, którzy nie chcąc ponosić odpowiedzialności gwarancyjnej oraz ciężarów związanych z koniecznością uiszczania podatku VAT, decydowali się na zawarcie umowy z wykonaniem wszystkich niezbędnych prac przez przedsiębiorców wybranych przez pozwanego, co – zdaniem Sądu – oznacza, że konsument nie miał w istocie żadnej możliwości wpływu na wybór wykonawcy prac związanych z przyłączeniem go do sieci, ani tym bardziej na inne istotne cechy tych usług, takie jak: jakość, cena, czy gwarancja. Zdaniem pozwanego z materiału dowodowego – w szczególności z zeznań świadka G. K.
Uzasadniając zarzut nieprawidłowego zastosowania prawa materialnego - art.
– pozwany podnosił, iż konieczność uzyskania gwarancji na urządzenia wybudowane w ramach realizacji przyłącza po stronie konsumenta oraz długość tej gwarancji, wynikają z faktu, że chodzi o realizację współzależnej części sieci, a więc urządzeń służących nie tylko konsumentowi, ale także innym odbiorcom energii elektrycznej, a poza tym chodzi o urządzenia, przy pomocy których pozwany będzie świadczyć konsumentowi usługi dystrybucji energii elektrycznej i za których działanie pozwany będzie ponosić odpowiedzialność wobec konsumenta i innych podmiotów. Długość terminu gwarancji jest adekwatna, bo urządzenia mają atesty na określony czas. Gdyby urządzenia te były wykonane przez pozwanego lub na zlecenie pozwanego, to uzyskałby on takie gwarancje. Zdaniem pozwanego nie ma powodu, by – godząc się na wykonanie przez konsumenta urządzeń, które przecież staną się własnością pozwanego – pozwany musiał akceptować wykonanie tych urządzeń na gorszych warunkach niż, gdyby wykonał je sam, a przecież do tego doprowadziłoby wprowadzenie krótszych terminów gwarancji lub jej brak. Konsekwencją obniżenia standardu w zakresie gwarancji byłoby zwiększenie kosztów utrzymania takich urządzeń, które to koszty ostatecznie - poprzez taryfę zatwierdzoną przez Prezesa URE - byłyby poniesione także przez konsumentów. Efekt ekonomiczny jest dla konsumentów podobny, przy czym rozłożony na inne osoby niż ta, której dotyczy realizacja inwestycji. W ocenie pozwanego Sąd rozpatrując sprawę nie uwzględnił w sposób wystarczający okoliczności zawarcia umowy przez co naruszył także art. 385 2 k.c. Nie można bowiem rozpatrywać oceny wzorca umowy o przyłączenie (inwestycja - realizacja po stronie konsumenta) w oderwaniu od wszystkich okoliczności sprawy, w tym kontekstu zawierania umów, do których wykorzystywano badane wzorce. Zawarcie umowy (inwestycja - realizacja po stronie konsumenta) jest w istocie wyjściem naprzeciw oczekiwaniom niektórych konsumentów, którzy mogą zrealizować przyłącze samodzielnie albo zlecić jego realizację wybranym przez siebie podmiotom. Jest to swobodna decyzja konsumenta. Przyznanie konsumentowi swobody w tym zakresie wiąże się z poszerzeniem pola odpowiedzialności w zakresie gwarancji oraz zorganizowania procesu inwestycyjnego. Nie ma jednak powodu, by pozwany godząc się na wykonanie przyłącza przez konsumenta musiał jednocześnie godzić się na uzyskanie urządzeń na gorszych warunkach, a do tego prowadziłaby eliminacja z umowy zakwestionowanych klauzul. Ostatecznie koszty takich działań jednego z konsumentów ponieśliby wszyscy konsumenci - klienci pozwanego, gdyż zwiększeniu uległaby cena usługi dystrybucji energii elektrycznej określona w taryfie. Zdaniem pozwanego sytuacja konsumenta zawierającego umowę o przyłączenie (inwestycja - realizacja po stronie konsumenta) jest inna niż konsumenta, który zleca realizację przyłącza Pozwanemu. W pierwszym przypadku konsument staje się osobą, której zobowiązanie umowne polega nie tylko na dokonaniu stosownych opłat, ale także na wykonaniu określonych prac budowlanych, stając się świadczeniem głównym strony (konsumenta) w rozumieniu art.
drugie k.c. Naturalną konsekwencją wykonania robót jest ponoszenie odpowiedzialności za te roboty, w tym odpowiedzialności gwarancyjnej, adekwatnej do konsekwencji, jakie może wywołać nienależyte wykonanie przyłącza. Wskazując na powyższe zarzuty pozwany wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości za wyjątkiem pkt. 2 pozwu, ewentualnie o uchylenie wyroku w zaskarżonym zakresie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Ponadto pozwany wnosił o sprostowanie wyroku w zakresie oznaczenia pozwanego w ten sposób, że pozwanym jest (...) spółka akcyjna w K.. Apelujący wnosił także o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Powód Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wnosił o oddalenie apelacji pozwanego i zasądzenie kosztów procesu za drugą instancję na jego rzecz. Pozwany (...) S.A. w K. wnosił o oddalenie apelacji powoda i zasądzenie kosztów procesu za drugą instancję na jego rzecz. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Obie apelacje podlegały oddaleniu, bowiem rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego jest prawidłowe. Na wstępie należało stwierdzić jedynie, iż Sąd pierwszej instancji błędnie oznaczył w zaskarżonym wyroku stronę pozwaną, którą jest (...) S.A. z siedzibą w K. – po przejęciu spółki (...) S.A. w G. jako następcy (...) S.A. w G.. W tym więc zakresie – zgodnie z wnioskami zawartymi w obu apelacjach – zaskarżony wyrok należało sprostować na podstawie art. 350 § 1 i 3 k.p.c. Odnosząc się w pierwszej kolejności do apelacji powoda podnieść należy, iż w kwestionowanym postanowieniu określone są przypadki wyłączenia odpowiedzialności pozwanego za niewykonanie umowy – wykonania przyłączenia – w terminie uzgodnionym przez strony. Sąd pierwszej instancji dokonał łącznej oceny dwóch klauzul zawartych w pkt 1 i w pkt 4 pozwu z uwagi podniesione przez powoda zarzuty w stosunku do obu tych postanowień, skupiające się przede wszystkim na interpretacji pojęcia „siły wyższej” oraz uznania za przyczynę zwalniającą pozwanego od odpowiedzialności działań bądź zaniechań organów państwowych lub samorządowych lub braku wymaganych decyzji administracyjnych. Dlatego też – zdaniem Sądu Apelacyjnego - ocena tych dwóch klauzul łącznie jest jak najbardziej uzasadniona. Klauzula § 3 ust. 2 pkt. 2
W treści § 3 ust. 2 pkt. 2 wzorca umownego w niniejszej sprawie występuje postanowienie: „ Przedsiębiorstwo jest zobowiązane do dołożenia należytej staranności w celu możliwie szybkiej realizacji przyłącza.", które musi być także uwzględnianie przy ocenie zarzutu abuzywności zakwestionowanego postanowienia. Jest oczywistym, że przedsiębiorstwo energetyczne nie może w sposób dowolny powoływać się na działania lub zaniechania organów państwowych. Będzie to jednak możliwe, jeżeli wykaże, że dołożyło należytej staranności w celu możliwie szybkiej realizacji przyłącza. Nie można bowiem przypisać przedsiębiorstwu energetycznemu nieograniczonej odpowiedzialności za działania lub zaniechania organów państwowych i samorządowych. Tak sformułowany zapis analizowanego fragmentu wzorca umownego jest więc w istocie powieleniem zasad odpowiedzialności przewidzianych w art. 471 i 476 k.c. Zdaniem Sądu Apelacyjnego nie można uznać za słuszny zarzutu powoda, że postanowienie wzorca, które przewiduje możliwość wyznaczenia przez przedsiębiorstwo energetyczne nowego terminu realizacji przyłącza w przypadku zaistnienia przeszkód spowodowanych okolicznościami, za które przedsiębiorstwo energetyczne odpowiedzialności nie ponosi, stanowi klauzulę naruszającą art.
oraz 385 3 pkt. 2 k.c. Powód podnosił bowiem, że wskazanie w umowie terminu wykonania przyłączenia do sieci stanowi obowiązek wynikający z ustawy — Prawo energetyczne oraz, że termin ten powinien być zaakceptowany przez obie strony umowy. W treści wzorca umowy zawarte jest postanowienie, które stanowi, że : „Przedsiębiorstwo jest zobowiązane do dołożenia należytej staranności w celu możliwie szybkiej realizacji przyłącza.". Wyznaczenie nowego terminu realizacji przyłącza musi być podyktowane realnymi możliwościami usunięcia przeszkód, które spowodowały niedotrzymanie pierwotnego terminu i nie zwalnia przedsiębiorstwa energetycznego z obowiązku dołożenia należytej staranności w celu możliwie szybkiej realizacji przyłącza. Konsument może zatem ocenić, czy wyznaczony termin narusza w konkretnej sytuacji jest prawa, czy też nie. Brak takiego terminu uniemożliwiałby konsumentowi dokonanie tej oceny. Zatem z punktu widzenia konsumenta zastosowane rozwiązanie nie narusza jego interesów. Z powyższych przyczyn należało zatem uznać apelację powoda na niezasadną. Zdaniem Sądu Apelacyjnego nie zasługiwała na uwzględnienie także apelacja strony pozwanej. Zarzut sprzeczności ustaleń faktycznych z treścią materiału dowodowego sformułowany przez pozwanego w petitum apelacji, odnoszący się do § 6 ust. 2 wzorca umowy, nie może zostać uznany za zasadny, bowiem kontrola wzorca umowy dokonywana przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów ma charakter abstrakcyjny, co oznacza, iż jej celem jest wyeliminowanie nawet potencjalnych zagrożeń jakie rodzi stosowanie danego wzorca dla konsumentów. Okoliczności związane ze stosowaniem, bądź niestosowaniem danej klauzuli w praktyce i zeznania świadków na okoliczność, że faktyczne działania pozwanego w stosunku do konsumentów nie były zgodne z brzmieniem kwestionowanego postanowienia, nie mają w istocie znaczenia dla kontroli abstrakcyjnej postanowień wzorca. Nawet jednak biorąc pod uwagę zeznania świadka G. K., należy zauważyć, iż opracowany – w odpowiedzi na zapotrzebowanie ze strony konsumentów, którzy chcieli realizować proces inwestycyjny samodzielnie – przez pozwaną Spółkę wzorzec umowy, poza kwestiami kar umownych i odszkodowań, nie podlegał negocjacjom z pozwaną Spółką. Umowa nie była więc zawierana w oparciu o propozycje klienta, a jedynie w oparciu o warunki ustalone przez pozwanego. Jeżeli konsument nie chciał się zgodzić na obowiązek rozliczenia umowy w kwotach netto i nie chciał udzielić gwarancji na przyłącze na okres 60 miesięcy (5 lat) – mógł tylko zrezygnować z tej formy inwestycji. Dlatego za słuszne należy uznać stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż pozwany stosując zakwestionowane postanowienia umowne w rzeczywistości wpływał na decyzje konsumentów, którzy nie chcąc ponosić odpowiedzialności gwarancyjnej oraz ciężarów związanych z koniecznością uiszczenia podatku VAT decydowali się na zawarcie umowy z wykonaniem wszystkich niezbędnych prac przez przedsiębiorców wybranych przez pozwanego. Nie zachodzi również sprzeczność ustaleń sądu z zebranym w sprawie materiałem dowodowym także w ocenie postanowienia par. 6 ust. 3 w. wzorca umowy. W ocenie pozwanego oraz świadka G. K. brak możliwości zwrotu konsumentowi podatku VAT wynika z uregulowań podatkowych. Generalnie podatek VAT naliczony pozwanej spółce przez wykonawców przyłączy jest przez nią odliczany od podatku należnego spółce, a zawartego w fakturach za sprzedaną energię elektryczną. Takie rozliczanie zmniejsza więc kwotę podatku, jaką musi spółka zapłacić z tytułu podatku VAT. Zdaniem Sądu Apelacyjnego zasady wynikające z prawa podatkowego o tyle nie powinny mieć przy ocenie tego postanowienia decydującego znaczenia, iż pozwana spółka może dokonywać rozliczeń kwoty VAT naliczonego z kwotą podatku zapłaconego, ale ta okoliczność nie wyłącza przecież możliwości zakupywania towarów czy usług od podmiotów, które nie są płatnikami podatku VAT np. nieruchomości gruntowych od konsumentów. Jeżeli konsument jako inwestor z góry wiedział, że wybudowane przyłącze odsprzeda pozwanej spółce, to okoliczność, czy odzyska całość poniesionych kosztów, czy tylko ich część niewątpliwie miała wpływ na jego proces decyzyjny. W związku z powyższym zarzut sprzeczności ustaleń Sądu z zebranym w sprawie materiałem dowodowym nie zasługuje na uwzględnienie. Niezasadny jest także zarzut naruszenia prawa materialnego. Zarzucając naruszenie art. 385
oraz art. 385 2 k.c., poprzez przyjęcie, że ww. postanowienia par. 6 ust. 3 wzorca kształtuje prawa i obowiązki konsumentów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy, pozwany podnosił, że Sąd pierwszej instancji niezasadnie uznał, iż rozliczenie nabycia przyłącza od konsumenta w cenach netto stanowi niedozwolone przerzucenie kosztów prowadzenia działalności pozwanej na konsumenta. Zdaniem pozwanego takie rozliczenie stanowi oczywistą konsekwencję specyfiki realizacji przyłącza oraz przepisów prawa podatkowego. Ponieważ konsument nie jest płatnikiem podatku VAT, nie może wystawić faktury za majątek zbywany na rzecz pozwanej, zawierający wyliczenie tego podatku, to rozliczenie powinno następować w kwotach netto. W związku z powyższym w ocenie pozwanej Spółki nie można kwalifikować tego postanowienia wzorca jako niedozwolonego postanowienia umownego. Rozważania co do zarzutu naruszenia art. 385 2 k.c. przy kontroli abstrakcyjnej przedstawione powyżej, odnoszą się także do postanowienia zawartego w § 6 ust. 3 wzorca. Zdaniem Sądu Apelacyjnego cena sprzedaży uiszczana przez pozwaną spółkę - przedsiębiorstwo energetyczne na rzecz konsumenta powinna odzwierciedlać koszty, jakie poniósł konsument w toku procesu inwestycyjnego na realizowane przez siebie przyłącze. Wartość uiszczonego przez konsumenta podatku VAT stanowi istotny składnik ceny uiszczanej przez konsumenta na rzecz jego dostawców, brak więc podstaw by pominąć ją przy ustalaniu ceny transakcji. Zważyć należy, że cena uiszczana przez pozwaną Spółkę na rzecz konsumenta kompensowana jest na zasadzie potrącenia z wysokością opłaty za przyłączenie, naliczanej konsumentowi przez pozwanego wraz z dodanym do niej podatkiem VAT (§ 4 ust. 4 w zw. z § 4 ust. 1 ww. wzorca). Kwestionowane jednostronne uprawnienie przedsiębiorstwa energetycznego do ustalenia ceny sprzedaży prac wykonanych na rzecz konsumenta przez wybrane przez niego podmioty, z pominięciem wartości podatku VAT, prowadzi do sytuacji, w której konsument nigdy nie otrzyma pełnej rekompensaty za wykonane roboty lub prawa przenoszone na rzecz przedsiębiorcy energetycznego. Sytuacja, w której pozycje obu stron umowy nie są równoważne jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i narusza ekonomiczne interesy konsumentów, stanowiąc tym samym przykład niedozwolonego postanowienia umownego w rozumieniu art.
Z powyższych przyczyn należało uznać za niezasadną także apelację pozwanego. Mając na uwadze powyższe Sąd Apelacyjny – podzielając ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji oraz dokonaną przez ten Sąd ich ocenę prawną – na podstawie art. 385 k.p.c. orzekł jak w sentencji wyroku o kosztach procesu rozstrzygając stosownie do art. 100 k.p.c.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.