Sygn. akt III AUa 2365/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 stycznia 2013 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący SSA Ewa Piotrowska (spr.) Sędziowie SSA Jolanta Ansion SSA Maria Małek - Bujak Protokolant Sebastian Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2013 r. w Katowicach sprawy z odwołania (...) Klubu (...) przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. przy udziale zainteresowanego J. B. o ustalenie podlegania ubezpieczeniom społecznym na skutek apelacji (...) Klubu (...) od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w GliwicachOśrodka Zamiejscowego w Rybniku z dnia 19 września 2011 r. sygn. akt IX U 1627/10 1. zmienia zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję organu rentowego i ustala, że J. B. nie podlegał dobrowolnym ubezpieczeniom społecznym w okresie od 3 października 2005 r. do 21 listopada 2005 r. z tytułu wykonywania umowy zlecenia na rzecz (...) Klubu (...), 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. na rzecz (...) Klubu (...) kwotę 120 zł (sto dwadzieścia złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za II instancję. /-/ SSA J. Ansion /-/ SSA E. Piotrowska/-/ SSA M. Małek - Bujak Sędzia Przewodnicząca Sędzia Sygn. akt III AUa 2365/12 UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z dnia 19 września 2011 roku Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gliwicach, Ośrodek Zamiejscowy w Rybniku oddalił odwołania (...) Klubu (...) Z.od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R.w sprawach o ustalenie podlegania ubezpieczeniu, przy udziale zainteresowanych (w tym J. B.), od decyzji stwierdzających podleganie obowiązkowo lub dobrowolnie ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umowy zlecenia na rzecz (...) Klubu (...) w J.ubezpieczonych - zawodników Klubu. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że w okresach wskazanych w zaskarżonych decyzjach, zainteresowani nie posiadali innych tytułów rodzących obowiązek ubezpieczeń społecznych oprócz tytułu wykonywania umowy zlecenia w zakresie gry w hokeja na lodzie zawartej z płatnikiem składek (...) Klubem (...). W odwołaniach (...) Klub (...) domagał się zmiany zaskarżonych decyzji poprzez stwierdzenie, że ubezpieczeni nie podlegali ubezpieczeniom społecznym, ewentualnie uchylenie wszystkich decyzji organu rentowego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania wskazując, że zawierał z poszczególnymi zawodnikami umowy w zakresie gry hokeja na lodzie, są to umowy nienazwane będące wyrazem zasady swobody umów wyrażonej w art. 353 1 k.p.c., do których nie ma zastosowania art. 750 k.c. Podkreślił, iż nie są to z pewnością umowy zlecenia, ani umowy o świadczenie usług, do których należy stosować odpowiednio przepisy o zleceniu, gdyż zawodnik nie jest samodzielny w realizacji przedmiotu umowy, przez cały czas trwania umowy pozostaje w dyspozycji klubu, tj. zarządu, trenera i kierownika drużyny. W zależności od wykonywana tych poleceń zawodnik otrzymuje w różnej wysokości miesięczną nagrodę sportową. Klub wskazał, iż umowy zawierane z zawodnikami różnią się od umowy zlecenia, gdyż umowa zlecenia, czy umowa o świadczenie usług z reguły określa rodzaj wykonywanych czynności i wykonawca nie może polegać na pozostawaniu w dyspozycji zlecającego i wykonywaniu stosownie do jego potrzeb czynności zlecanych na bieżąco. Klub podniósł ponadto, że umowy zlecenia są umowami, w których utrata wzajemnego zaufania jest podstawą do wypowiedzenia umowy, natomiast w umowach zawartych z zawodnikami wzajemne zaufanie stron umowy nie ma większego znaczenia dla trwałości i realizacji umowy i nie może być podstawą wypowiedzenia umowy przez zawodnika. W odpowiedzi na odwołania organ rentowy wniósł o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Organ rentowy podniósł, że kontrakty zawierane z zawodnikami Klubu mają charakter umów należytej staranności, a ich realizacja opiera się na wykonywaniu określonych, powtarzalnych czynności, dlatego umowy te można zakwalifikować jako umowy o świadczenie usług, do których, zgodnie z art. 750 k.c. stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące zlecenia. Sąd Okręgowy ustalił, że płatnik składek (...) Klub (...)jest Stowarzyszeniem (...), organizacją pożytku publicznego, zatrudnia na umowę o pracę 2 osoby: masażystę i sekretarkę oraz na umowę zlecenia: pięciu trenerów. Z zawodnikami, w tym z zainteresowanymi Klub zawiera umowy w zakresie gry w hokeja na lodzie. Z postanowień tychże umów, zawartych na czas określony, wynika m. in., że: - zawodnik zobowiązuje się do reprezentowania Klubu w rozgrywkach (...) Ligi (...) w określonym sezonie sportowym, - za należyte wypełnianie przez zawodnika powyższego obowiązku Klub zobowiązany jest do wypłaty nagród sportowych, w wysokości określonej umową, oraz premii w odstępach miesięcznych do 10 - dnia każdego miesiąca. Za niektóre wygrane mecze ligowe może przysługiwać premia w wysokości ustalonej przez Zarząd, - poprzez należycie reprezentowanie barw klubowych strony rozumieją nienaganną podstawę etyczną i moralną, punktualne uczestnictwo w zajęciach treningowych i meczach ligowych, utrzymywanie możliwie jak najwyższego poziomu sportowego podczas zajęć treningowych oraz meczów, - wypełnianie obowiązków zawodniczych będzie weryfikowane i oceniane przez Zarząd Klubu oraz trenera w odstępach miesięcznych, - klub zastrzega sobie prawo do zmniejszania wysokości lub do zawieszenia wypłaty nagród sportowych oraz premii w przypadku kiedy zawodnik: pozostaje w okresie karencji, zostanie ukarany karą dyscyplinarną, nie wywiązuje się z podstawowych umownych obowiązków zawodnika określonych w §4 umowy. Jeżeli Zarząd oceni negatywnie postawę zawodnika ma prawo obniżyć pobory zawodnika, - w wyniku zaistnienia sytuacji losowej, w wyniku której stan zdrowia nie pozwala zawodnikowi wypełniać obowiązków umowy dłużej niż 14 dni, zawodnik zachowuje prawo do 75% kwoty umownej nagrody sportowej. Nagroda w tej wysokości będzie wypłacona pod warunkiem potwierdzenia niezdolności do gry przez lekarza klubowego, za wyjątkiem kontuzji doznanej w trakcie meczu lub treningu - w takim przypadku zawodnikowi przysługuje 100% wynagrodzenia, - zawodnik zobowiązuje się prowadzić sportowy tryb życia taki, aby nie kolidował z jego przygotowaniem do meczów, treningów. Zawodnik jest zobowiązany do uczestniczenia w treningach grup młodzieżowych w wymiarze 2 godzin tygodniowo bez dodatkowego wynagrodzenia, - klub ma prawo wypowiedzieć umowę, okres wypowiedzenia umowy ustala się na 1 miesiąc; klub ma prawo do wypowiedzenia umowy ze skutkiem natychmiastowym w przypadku rażącego naruszenia przez zawodnika obowiązków umownych, - umowa nie jest umową o pracę; kwestie nieuregulowane umową strony rozstrzygną zgodnie z Kodeksem cywilnym. (...) Klub (...)do 2007 roku opłacał składki na ubezpieczenie społeczne zawodników - zainteresowanych objętych umowami w zakresie gry w hokeja na lodzie. W lipcu 2007 roku, w związku z treścią artykułów prasowych opublikowanych w gazecie (...)Klub, powziąwszy wątpliwości co do konieczności odprowadzania składek na podstawie zawieranych umów jw., zwrócił się do organu rentowego o wyjaśnienie tychże wątpliwości. Jako załącznik do zapytania została przedłożona umowa w zakresie gry hokeja na lodzie w postaci wzoru umowy zawartej z zawodnikami. Klub podniósł, że osoby objęte umowami nie wnoszą o objęcie z tego tytułu ubezpieczeniem społecznym, gdyż są zatrudnieni w innych zakładach pracy, mają inne tytułu ubezpieczenia, albo są to uczniowie i studenci. W odpowiedzi, organ rentowy w piśmie z dnia 10 sierpnia 2007 roku stwierdził, że przedłożona umowa jest umową cywilnoprawną i nie stanowi tytułu do objęcia obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi. Od tego momentu Klub przestał odprowadzać składki ubezpieczeniowe. W wyniku kontroli przeprowadzonej przez organ rentowy w przedmiocie naliczania składek, ustalania i naliczania świadczeń z ubezpieczeń społecznych, prawidłowości wystawiania świadczeń do ZUS, stwierdzono nadpłatę na kwotę 160.937,84 zł. W związku z wynikami kontroli j.w. organ rentowy decyzją z dnia 12 maja 2009 roku stwierdził na koncie płatnika nadpłatę w kwocie 162.653,85 zł, jednak nie doszło do przekazania nadpłaty, gdyż organ rentowy wznowił postępowanie administracyjne w tej sprawie z uwagi na wystąpienie wątpliwości w kwestii zasad podlegania ubezpieczeniom społecznym oraz ubezpieczeniu zdrowotnemu przez zawodników klubu. Decyzją z dnia 15 czerwca 2009 roku organ rentowy wstrzymał wykonanie decyzji z dnia 12 maja 2009 roku. Wyrokiem z dnia 11 lutego 2010 roku Sąd Okręgowy w sprawie o sygn. akt IX U 1371/09 zmienił zaskarżoną decyzję z dnia 15 czerwca 2009 roku uchylając wstrzymanie wykonania decyzji z dnia 12 maja 2009 roku, stwierdzającej nadpłatę w łącznej kwocie 162.653,85 zł, gdyż powstanie wątpliwości organu rentowego co do zgodności z prawem decyzji z dnia 12 maja 2009 roku, w tym ewentualna zmiana interpretacji przepisów, względnie błąd pracownika organu rentowego nie jest ani nową okolicznością, ani nowym dowodem w sprawie w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. W uzasadnieniu Sąd wskazał także, że na tym etapie postępowania nie badał merytorycznej zgodności z prawem decyzji stanowiącej przedmiot wznowienia. Na skutek wniesionej apelacji organu rentowego Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem z dnia 27 stycznia 2011 roku, w sprawie o sygn. akt III AUa 968/10 uchylił wyrok Sądu Okręgowego z dnia 11 lutego 2010 roku i przekazał sprawę do rozpoznania Ministrowi Pracy i Polityki Społecznej. Sąd uznał, że ocena zasadności wstrzymania wykonania decyzji nie należy do kompetencji sądów powszechnych rozpoznających sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych. W oparciu o dokonane ustalenia Sąd Okręgowy uznał, że odwołania (...) Klubu (...) nie zasługują na uwzględnienie. Zgodnie z art. 353 1 k.c. - strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swojego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego, zatem zasada swobody umów, na którą powołuje się strona ubezpieczona również podlega pewnym ograniczeniom. Uprawnienie do swobodnego ułożenia stosunku prawnego nie może kolidować z wolą i zgodnym zamiarem stron oraz celem umowy w szczególności w sytuacji, gdy umowy wywołują skutki w zakresie ubezpieczeń społecznych. Powołując się na art. 6 ust. 1 pkt. 1, art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1 oraz art. 13 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych Sąd I instancji wskazał, że osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnym oraz rentowym; ponadto osoby te podlegają obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu, jeżeli praca na podstawie umowy jest wykonywana w siedzibie lub miejscu prowadzenia działalności gospodarczej osoby dającej zlecenie, natomiast do ubezpieczenia chorobowego mogą przystąpić dobrowolnie. Dlatego też w świetle przeprowadzonego postępowania dowodowego Sąd I instancji uznał, że umowa zawarta przez zawodników (...) Klubu (...) w zakresie gry w hokeja na lodzie jest umową o świadczenie usług sportowych, do której zgodnie z art. 750 k.c. stosuje się przepisy o zleceniu. Sąd miał na uwadze stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w wyroku z 24 stycznia 2000 r. sygn. akt III CKN 531/98 oraz wyrok SN z 16.02.2006 r. - sygn. akt IV CK 380/05. W ocenie Sądu umowy zawierane przez zawodników mają w swoim generalnym ujęciu charakter umów należytej staranności, gdyż zawodnik profesjonalny zobowiązuje się świadczyć usługi w taki sposób, by maksymalizować swoje wyniki sportowe, a przez to także wyniki swojego klubu sportowego, przy czym profesjonalne uprawianie sportu to nie musi oznaczać wyłącznie wykonywanie zawodu ale również świadczenie usługi na wysokim poziomie w danej dziedzinie, będącym specjalistą w jakiejś dziedzinie, bądź też spełnianie wymagań profesjonalistów. Nie podzielił Sąd Okręgowy w tym zakresie argumentu płatnika, że (...) Liga (...) na Lodzie nie jest profesjonalną ligą. Wbrew tej argumentacji zawierane umowy w wielu elementach przypominają umowy zlecenia. Wprawdzie zawodnik nie może jej wypowiedzieć przed upływem okresu, na jaki została zawarta, ale może zerwać umowę, a jeżeli nie nastąpiło to z ważnych przyczyn odpowiada za szkodę zgodnie z ogólnymi przepisami Kodeksu cywilnego. Sąd Okręgowy nie uznał sposobu wynagradzania zawodników za sprzeczny z umową zlecenia, a także nie stwierdził sprzeczności jeżeli chodzi o podległość zawodnika, bowiem w umowie o świadczenie usług, o której jest mowa w art. 750 k.c., mieszczą się postanowienia dotyczące zobowiązania do dokonywania określonych czynności prawnych i faktycznych dla klubu sportowego. Art. 734 k.c. znajduje swoje odniesienie w § 1, § 4 i § 10 umowy w zakresie gry w hokeja na lodzie, art. 735 k.c. dotyczący wynagrodzenia znajduje swoje odniesienie w § 2, § 3 i § 8 wyżej cytowanej umowy, art. 737 k.c. w § 4, § 9 i § 10, wyłączenie możliwości wykonania zobowiązania przez osobę trzecią, tj. art. 738 k.c. znajduje swoje odniesienie w § 7, § 8 i § 1 umowy, wykorzystanie sprzętu sportowego - art. 741 k.c. - odpowiednio § 13 umowy. Podległość zawodnika, na którą powołuje się ubezpieczony klub również nie jest sprzeczna z umową zlecenia - element podporządkowania zawodników dyscyplinie klubowej jest charakterystyczny dla umowy o świadczenie usług sportowych, do których mają odpowiednie zastosowanie przepisy o zleceniu. Zdaniem Sądu I instancji wypłacane zawodnikom kwoty z tytułu zawartej umowy w zakresie gry w hokeja na lodzie były wynagrodzeniem za profesjonalne uprawianie sportu, zatem stosując odpowiednie przepisy o zleceniu powinny podlegać oskładkowaniu zgodnie z cytowaną wyżej ustawą z 13 października 1998 roku. Odnosząc się do stanowiska zajętego przez pracownika ZUS G. S., z którego później organ rentowy wycofał się (że przedłożone umowy są umowami cywilno-prawnymi i nie stanowią tytułu do objęcia obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi), Sąd podkreślił, że nie była to oficjalna interpretacja przepisów dokonana przez instytucję, tylko indywidualna opinia pracownika, a jeżeli płatnik w związku z pismem ZUS Oddział w R.poniósł jakąś szkodę może jej dochodzić na drodze cywilnej. Mylące dla płatnika stanowisko organu rentowego może być przesłanką do skorzystania z uprawnień wynikających z art. 83 ust. 1 pkt. 3 ustawy systemowej, ale nie może stanowić argumentu przemawiającego za wydaniem niezgodnej z prawem decyzji. Płatnik powołał się również na fakt, że część decyzji organu rentowego np. decyzja z 12 maja 2009 roku, uprawomocniło się, zatem powinny zostać wykonane. Jednak zgodnie z art. 83a ust. 2 wyżej cytowanej ustawy systemowej decyzje ostateczne Zakładów, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego Sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylane, zmieniane lub unieważniane, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Apelację od wyroku wniósł płatnik składek. Zaskarżając wyrok Sądu Okręgowego w całości zarzucił temu wyrokowi: 1/ naruszenie przepisów prawa materialnego:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.