I ACa 1109/12

Sygn. akt I ACa 1109/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 stycznia 2013 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu, I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Ewa Staniszewska (spr.) Sędziowie: SSA Piotr Górecki SSA Małgorzata Mazurkiewicz-Talaga Protokolant: st. sekr. sądowy Monika Ćwirko po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2013 r. w Poznaniu na rozprawie sprawy z powództwa R. S. przeciwko Skarbowi Państwa - (...) w P. o zapłatę na skutek apelacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 13 września 2012 r., sygn. akt XII C 1180/12 oddala apelację. /-/ P. Górecki /-/ E. Staniszewska /-/ M. M.-T. UZASADNIENIE Po ostatecznym sprecyzowaniu pozwu powódka R. S. wniosła o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa -(...)w P. kwoty 93.514,37 zł z odsetkami ustawowymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty tytułem odszkodowania za nakłady konieczne do poniesienia na rewitalizację akustyczną budynku mieszkalnego. Powódka wskazała, że jest właścicielem nieruchomości położonej w P. przy ul. (...) stanowiącej działkę nr (...), która na skutek wprowadzenia obszaru ograniczonego użytkowania wokół lotniska (...) P. ‑ K. znalazła się pierwotnie strefie (...) i C, a aktualnie znajduje się w strefie I. Powódka wskazała, że w związku z ograniczeniami wprowadzonymi dla powyższego obszaru oraz emitowanym hałasem niezbędne jest poniesienie nakładów na wygłuszenie budynku. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu swojego stanowiska pozwany wskazał, że wprowadzenie obszaru ograniczonego użytkowania nie wprowadziło ograniczeń w zakresie korzystania z budynku mieszkalnego, a nadto powódka nie wykazała by poniosła stosowne nakłady. Zaskarżonym wyrokiem częściowym Sąd Okręgowy zasądził od pozwanego na rzecz powódki 93.514,37 zł z ustawowymi odsetkami od daty wyrokowania, a w pozostałym zakresie powództwo oddalił. Podstawą powyższego rozstrzygnięcia były następujące ustalenia faktyczne. Powódka R. S. jest właścicielką nieruchomości położonej w P. przy ul. (...) stanowiącej działkę nr (...). Przedmiotowa nieruchomość zabudowana jest budynkiem jednorodzinnym wolnostojącym, dwukondygnacyjnym, częściowo podpiwniczonym pobudowanym w latach 30 tych XX wieku. Zgodnie z Rozporządzeniem Wojewody (...) nr (...) z dnia 17.12.2003 r. nieruchomość powódki znalazła się w strefie (...) i(...) obszaru ograniczonego użytkowania Lotniska (...). Na mocy Rozporządzenia Wojewody (...) Nr (...) z dnia 31.12.2007r. zmieniającego rozporządzenie nr (...) w sprawie utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania dla lotniska (...) P. - K. w P. przedmiotowa nieruchomość objęta została strefą I. Lotnisko w K. istnieje od II wojny światowej. Użytkowane jest jako miejsce startów i lądowań samolotów odrzutowych od lat 60-tych. Do końca 2003 r. stacjonowały tam samoloty (...), od 2004 r. stacjonują i latają samoloty I.. Od listopada 2006 r. stacjonują na tym lotnisku, startują i lądują samoloty (...). Wojewoda (...) wydał dnia 17 grudnia 2003 r. Rozporządzenie nr (...) w sprawie utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania dla lotniska (...) P. - K. w P.. Obszar ograniczonego użytkowania stanowił teren ograniczony linią, na której długotrwały poziom hałasu w porze nocnej jest równy 45 dB(granica obszaru ograniczonego użytkowania).Granicę strefy (...) wyznacza strefa (...) i linia, na której długotrwały poziom hałasu w porze dziennej jest równy 60 dB oraz granica terenu lotniska. W strefie (...) przewidziano zakaz tworzenia nowych terenów zabudowy mieszkaniowej w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego, zakaz budowy szpitali, domów opieki i budynków związanych ze stałym lub wielogodzinnym pobytem dzieci i młodzieży, takich jak szkoły, przedszkola, internaty, domy dziecka itp., zakaz tworzenia obszarów A ochrony uzdrowiskowej. Granice strefy (...)wyznaczała: granica strefy (...) i linia, na której długotrwały poziom hałasu w porze dziennej jest równy 55 dB oraz granica terenu lotniska. W załączniku nr 3 do rozporządzenia Wojewoda określił ograniczenia w zakresie przeznaczenia terenów, wymagania techniczne dotyczące budynków oraz sposób korzystania z terenów na (...) ograniczonego (...) strefy (...)ograniczył przeznaczenie terenu przez zakaz tworzenia nowych terenów zabudowy mieszkaniowej w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego związanych ze stałym pobytem dzieci i młodzieży, takich jak internaty, domy dziecka itp., zakaz tworzenia obszarów (...) ochrony uzdrowiskowej, dopuszczono możliwość tworzenia nowych terenów zabudowy mieszkaniowej wyłącznie jako uzupełnienie istniejących ciągów zabudowy i tylko na podstawie opracowanych planów zagospodarowania przestrzennego. W strefie tej, w zalecanym sposobie korzystania z terenu, dopuszczono lokalizowanie nowych obiektów nie wymagających ochrony akustycznej i nie powodujących zwiększenia hałasu dla zabudowy mieszkaniowej. Jako wymagania techniczne dotyczące budynków wskazano, iż w nowopowstających i istniejących budynkach z pomieszczeniami wymagającymi ochrony akustycznej należy zapewnić właściwy klimat akustyczny poprzez stosowanie przegród zewnętrznych o odpowiedniej izolacyjności akustycznej. Rozporządzenie Wojewody weszło w życie 1 stycznia 2004 r. W dniu 31 grudnia 2007 r. Wojewoda (...) wydał Rozporządzenie nr(...) zmieniające rozporządzenie z dnia 17 grudnia 2003 r. o wprowadzeniu obszaru ograniczonego użytkowania. Obszar ograniczonego użytkowania został wprowadzony na terenie, gdzie hałas przekracza 45 dB. Zmiany dotyczyły granic obszaru ograniczonego użytkowania, podziału na strefy, dopuszczalnych poziomów hałasu w strefach oraz sposobu korzystania z poszczególnych terenów i wymagań technicznych dotyczących budynków. Rozporządzenie utworzyło obszar ograniczonego użytkowania podzielony na trzy strefy oznaczone cyframi: I, II, III w zależności od odległości od lotniska K. i w zależności od poziomu hałasu. W strefie I obowiązuje zakaz budowania szkól, szpitali i innych budynków związanych ze stałym pobytem dzieci, młodzieży i osób starszych. Mieszkańcy tej strefy mogą domagać się wykupienia przez wojsko nieruchomości. Obszar strefy I wyznaczają linia biegnąca wzdłuż granicy terenu lotniska, stanowiąca wewnętrzną granicę strefy I oraz obwiednią złożona z linii, na której dopuszczalny długookresowy średni poziom dźwięku(...) od startów, lądowań i przelotów statków powietrznych jest równy 60 dB i linii, na której dopuszczalny długookresowy średni poziom dźwięku(...) od operacji naziemnych i pozostałych źródeł hałasu związanych z funkcjonowaniem lotniska jest równy 55 dB, stanowiąca zewnętrzną granicę strefy I. Rozporządzenie to weszło w życie 22 lutego 2008 r. Pomieszczeniami podlegającymi ochronie akustycznej w budynku mieszkalnym powódki są na parterze - 2 pokoje i kuchnia, w części dobudowanej łazienka z WC, na piętrze - 3 pokoje. W związku z utworzeniem obszaru ograniczonego użytkowania lotniska (...) w K. w budynku mieszkalnym powódki w porze dziennej występują przekroczenia dopuszczalnych wartości poziomu hałasu w pokojach o około 9 dB, w kuchni i łazience o około 8,5 dB. W porze nocnej przekroczenia w pokojach wynoszą około 21 dB, w kuchni i łazience około 16 dB. W celu zapewnienia właściwego klimatu akustycznego w budynku mieszkalnym powódki: na ściany zewnętrzne budynku na poziomie parteru ‑ z wyłączeniem ścian zewnętrznych klatki schodowej i dobudówki (tj. w części będącej ścianą zewnętrzną pokojów i kuchni) na elewację zewnętrzną należy położyć dwie warstwy wełny mineralnej grubości 80 mm każda - szacowana izolacyjność wyniesie 60 dB; na ściany zewnętrzne budynku na poziomie piętra - na elewację zewnętrzną należy położyć dwie warstwy wełny mineralnej grubości 100 mm z ułożeniem spodniej warstwy foli dźwiękoizolacyjnej - szacowana izolacyjność wyniesie 65 dB; na ściany zewnętrzne dobudówki w części będącej ścianą zewnętrzną łazienki - na elewację zewnętrzną należy położyć warstwę wełny mineralnej grubości 100 mm - szacowana izolacyjność wyniesie 52 dB; dach budynku - z wyłączeniem części nad klatką schodową, należy zabezpieczyć kładąc dwie warstwy wełny mineralnej grubości 100 mm z rozbiciem: jedna warstwa na deskowanie pod wierzchnie krycie, druga na stropie nad piętrem oraz zabezpieczenie obu stropów poprzez obłożenie płytą kartonowo-gipsową - szacowana izolacyjność wyniesie 60 dB; dach dobudówki należy zabezpieczyć kładąc warstwę wełny mineralnej grubości 80 mm i warstwę płyty wiórowej - szacowana wartość wskaźnika (...) takiej przegrody, łącznie z istniejącą aktualnie konstrukcją, wyniesie 55 dB. Dodatkowo w ramach adaptacji akustycznej w budynku mieszkalnym powódki niezbędna jest wymiana stolarki okiennej w większym pokoju na parterze - od ulicy (na okno o wskaźniku izolacyjności akustycznej (...) =54 dB), w pokoju mniejszym na parterze - od ulicy (na okno o wskaźniku izolacyjności akustycznej (...) =52 dB), w kuchni (na okno o wskaźniku izolacyjności akustycznej (...) =41 dB), w pokoju prostokątnym na piętrze - od ulicy (na okno o wskaźniku izolacyjności akustycznej (...) =56 dB), w pokoju kwadratowym na piętrze - od ulicy (na okno o wskaźniku izolacyjności akustycznej (...) =55 dB), w pokoju na piętrze - od podwórza (na okno o wskaźniku izolacyjności akustycznej (...) =52 dB), w łazience w dobudówce (na okno o wskaźniku izolacyjności akustycznej (...) =52 dB), w przedsionku w ścianie bocznej (na okno o wskaźniku izolacyjności akustycznej (...) =32 dB), w przedsionku w ścianie z drzwiami (na okno o wskaźniku izolacyjności akustycznej (...) =32 dB), w korytarzu na piętrze (na okno o wskaźniku izolacyjności akustycznej (...) =28 dB) oraz wymiana drzwi wejściowych na drzwi o wskaźniku izolacyjności akustycznej (...) zestawu 37 dB. Wartość nakładów koniecznych do poniesienia przez powódkę w celu zapewnienia właściwego klimatu akustycznego budynku mieszkalnego wynosi 93.514,37 zł brutto. W piśmie z dnia 14 grudnia 2005 r., doręczonym dnia 15 grudnia 2005 r., powódka wystąpiła do pozwanego z żądaniem zapłaty kwoty 40.000 zł tytułem odszkodowania związanego z wykonaniem robót wygłuszeniowych w budynku mieszkalnym. Wobec powyższych ustaleń, Sąd Okręgowy uznał powództwo oparte na podstawie art. 129 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska za częściowo zasadne. W pierwszej kolejności Sąd wskazał, że za Skarb Państwa w sprawie zgodnie z art. 67 §2 k.p.c. i treścią § 16 pkt. 11 i 18 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 października 2008 r. w sprawie określenia organów odpowiadających za nadzór nad przestrzeganiem przepisów o ochronie środowiska w komórkach organizacyjnych Ministerstwa Obrony Narodowej i jednostkach organizacyjnych podległych Ministrowi Obrony Narodowej lub przez niego nadzorowanych (Dz. U z 2008 Nr 195 poz.1203) czynności prawne podejmował(...) (...)w(...) Sąd Okręgowy uznał, że skoro powódka już w piśmie z dnia 14 grudnia 2005 r. doręczonym pozwanemu dnia 15 grudnia 2005 r. wystąpiła z roszczeniem zwrotu nakładów wymaganych dla zapewnienia właściwego klimatu akustycznego, to dochowała dwuletniego terminu przewidzianego w art. 129 ust. 4 ustawy Prawo ochrony środowiska. Wskazał, że szkoda w majątku powódki przejawiająca się w konieczności poniesienia nakładów rewitalizacyjnych powstała już w dacie wejścia w życie rozporządzenia Wojewody (...) z dnia 17 grudnia 2003 r., czyli 1 stycznia 2004 r., a następnie Rozporządzenia Wojewody (...) z 31 grudnia 2007 r. które zmieniało pierwsze rozporządzenie. Akty prawa miejscowego dotyczące obszaru ograniczonego użytkowania dotyczące lotniska P. - K. wydane na podstawie art. 135 ust 2 p.o.ś. w brzmieniu obowiązującym do dnia 15 listopada 2008 r. w postaci rozporządzeń Wojewody (...) z dnia 17.12.2003 r. i 31.12.2007 r., są aktami nadal obowiązującymi. Zgodnie z art. 136 ust 3 p.o.ś. 3 w razie określenia na obszarze ograniczonego użytkowania wymagań technicznych dotyczących budynków szkodą o której mowa w art. 129 ust. 2, są także koszty poniesione w celu wypełnienia tych wymagań przez istniejące budynki, nawet w przypadku braku obowiązku podjęcia działań w tym zakresie. Obowiązek naprawienia szkody przez wypłatę odpowiedniej sumy pieniężnej powstaje z chwilą wyrządzenia szkody i nie jest uzależniony od tego, czy poszkodowany dokonał naprawy rzeczy i czy w ogóle zamierza ją naprawić. Zdaniem sądu w niniejszej sprawie istnieje również związek przyczynowy pomiędzy utworzeniem obszaru ograniczonego użytkowania i ograniczeniami powódki w korzystaniu ze swojej nieruchomości (i w związku z korzystaniem z niej - ze środowiska), wynikających z hałasu związanego z funkcjonowaniem lotniska (...) a szkodą powódki w postaci zmniejszenia wartości jej nieruchomości. Obszar ograniczonego użytkowania dla terenów wokół lotniska K. wprowadzono, bo nie można było dotrzymać standardów emisji hałasu do środowiska. Hałas natomiast ogranicza sposób korzystania z nieruchomości powodów, bo w związku z utworzeniem (...) powodowie muszą znosić przekroczenia norm hałasu na swojej nieruchomości. Utożsamianie ograniczeń w korzystaniu z nieruchomości jedynie do tych wymienionych w załączniku nr (...) w postaci zakazu zabudowy byłoby nieporozumieniem. Tym bardziej, że sam załącznik stanowi o konieczności dostosowania istniejących budynków wymagających ochrony akustycznej do wymagań PN (PN dotyczącej hałasu przenikającego do wnętrza budynków oraz PN dotyczącej przenikalności akustycznej przegród budowlanych). A stanowi o tym dostosowaniu dlatego, że Rozporządzenie wprowadza ograniczenia w korzystaniu z nieruchomości związane z korzystanie ze środowiska przez nakazanie znoszenia przekroczeń norm hałasu lotniczego. Jeśli miałoby być tak, jak twierdzi pozwany, że normy hałasu w (...) dla nieruchomości mieszkalnych nie byłyby przekraczane, to nakazy i zakazy sformułowane w załączniku do Rozporządzenia Wojewody byłyby nielogiczne, a wprowadzenie (...) niecelowe. W toku postępowania Sąd dopuścił dowód z dwu opinii biegłych. Z opinii biegłej akustyk A. K. wynika, że gdyby środowisko zewnętrzne w otoczeniu budynku nie było poddane ponadnormatywnemu oddziaływaniu hałasów lotniczych, dopuszczonemu w związku z ustanowieniem obszaru ograniczonego użytkowania, istniejące aktualnie własności dźwiękoizolacyjne przegród zewnętrznych w budynku powódki pozwalałyby na zachowanie właściwych warunków akustycznych we wnętrzu budynku - zgodnych z normą PN‑ 87/B ‑ (...) - oraz spełniałyby wymogi normy(...), dotyczącej minimalnych wymaganych własności dźwiękoizolacyjnych. W stanie istniejącym działalność lotniska powoduje niezgodną z przepisami degradację klimatu akustycznego wewnątrz budynku. dla aktywności lotniska zadeklarowanego w analizie porealizacyjnej na rok 2010 w porze dziennej w budynku powódki występują przekroczenia dopuszczalnych wartości poziomu hałasu w pokojach o około 9 dB, w kuchni i łazience o około 8,5 dB. W porze nocnej przekroczenia w pokojach wynoszą około 21 dB, w kuchni i łazience około 16 dB. W celu zapewnienia właściwego klimatu akustycznego w budynku mieszkalnym powódki niezbędne jest poniesienia nakładów związanych ze zwiększeniem izolacyjności przegród zewnętrznych poszczególnych pomieszczeń chronionych (szczegółowo wskazanych powyżej). Wartość szacunkowa tych nakładów według opinii biegłego L. E.