Sygn. akt VIII Pa 56/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 lipca 2014 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSO Małgorzata

§ 1

-3 k.p., albo stwierdza brak reprezentatywności tej zakładowej organizacji związkowej w związku z niespełnieniem przez nią przesłanek określonych w art.

§ 1-3 k.p.

Innych okoliczności związanych z działalnością legalnie zarejestrowanej zakładowej organizacji związkowej sąd już nie bada. Sąd pierwszej instancji wydając zaskarżonego orzeczenie nie rozpoznał istoty sprawy - nie stwierdził, czy wnioskodawca Związek Zawodowy (...) jest reprezentatywną zakładową organizacją związkową w rozumieniu art.

§ 1-3 k.p.

Sąd pierwszej instancji, jak wynika z treści pisemnego uzasadnienia zaskarżonego postanowienia zajął się natomiast oceną, czy osoby, które utworzyły Związek Zawodowy (...) mogły utworzyć taki związek zawodowy (pomimo, iż został on wpisany do Krajowego Rejestru Sądowego Rejestru Stowarzyszeń, Innych Organizacji (...), Fundacji oraz Publicznych Zakładów Opieki Zdrowotnej przez uprawniony do tego organ) oraz wskazaniem jakie ewentualne komplikacje może wywołać działalność tego związku zawodowego. Sąd ten uznał też, że właściwą forma reprezentacji interesów kadry zarządzającej placówkami oświatowymi byłaby organizacja pracodawców. Zauważyć jednak należy, że Sąd Rejonowy nie był w żadnym wypadku uprawniony do dokonywania powyższych ustaleń albowiem, jak wskazane zostało powyżej Sąd w postępowaniu wywołanym wnioskiem zakładowej organizacji związkowej albo stwierdza, że dana organizacja jest reprezentatywna albowiem spełnione zostały przez nią przesłanki określone w art.

§ 1

-3 k.p., albo stwierdza brak reprezentatywności tej zakładowej organizacji związkowej w związku z niespełnieniem przez nią przesłanek określonych w art.

§ 1

-3 k.p i nie jest już uprawniony do dokonywania innych ustaleń w tym postępowaniu. Ponadto stwierdzić tutaj niestety trzeba, że ustalenia Sądu pierwszej instancji związane z oceną czy osoby, które utworzyły Związek Zawodowy (...) mogły utworzyć taki związek zawodowy oraz stwierdzenie, że właściwą forma reprezentacji interesów kadry zarządzającej placówkami oświatowymi byłaby organizacja pracodawców są po prostu sprzeczne z obowiązującymi przepisami prawa. Osoby, które utworzyły Związek Zawodowy (...) nie są pracodawcami. Zgodnie z treścią art. 3 k.p. – pracodawcą jest jednostka organizacyjna, choćby nie posiadała osobowości prawnej, a także osoba fizyczna jeżeli zatrudniają one pracowników. Dyrektor szkoły lub inna osoba zarządzająca placówką oświatową nie jest jednostką organizacyjną, nie jest też osobą fizyczną, która zatrudnia pracowników. Pracodawcą, w rozumieniu art. 3 k.p., dla zatrudnionych w szkole pracowników jest ta szkoła. W wyroku z dnia 15 maja 2002r., III PZP 7/02, teza 1 Sąd Najwyższy jednoznacznie wyjaśnił, że: „Dyrektor szkoły nie jest pracodawcą ani dla zatrudnionych w szkole nauczycieli, ani dla samego siebie. Pracodawcą dyrektora szkoły i zatrudnionych w niej nauczycieli i pracowników jest szkoła”. Podkreślić tutaj należy, że dyrektor szkoły jest pracownikiem – art. 2 k.p. jako osoba zatrudniona na podstawie stosunku pracy. Pracodawcą dyrektora szkoły, jak wskazano powyżej jest szkoła. Zgodnie z treścią ustawy z dnia 23 maja 1991r. o organizacjach pracodawców (Dz.U. z 1991r., Nr 55, poz. 235) związki pracodawców mogą tworzyć i przystępować do nich wyłącznie podmioty, które są pracodawcą w rozumieniu art. 3 k.p. – art. 1 ust. 1 i

1. Zatem osoby, które utworzyły Związek Zawodowy (...) tj. dyrektorzy szkół, jako, że nie posiadają przymiotu pracodawcy w rozumieniu art. 3 k.p. nie mogą zgodnie z prawem utworzyć jakiegokolwiek związku pracodawców lub też przystąpić do takiego związku. W myśl art. 2 ustawy z dnia 23 maja 1991r. o związkach zawodowych (Dz.U. t.j. z 2014r., poz. 167) prawo tworzenia i wstępowania do związków zawodowych mają pracownicy bez względu na podstawę stosunku pracy, członkowie rolniczych spółdzielni produkcyjnych oraz osoby wykonujące prace na podstawie umowy agencyjnej, jeżeli nie są pracodawcami. Osobom wykonującym pracę nakładczą przysługuje prawo wstępowania do związków zawodowych działających w zakładzie pracy, z którym nawiązały umowę o pracę nakładczą. Przejście na emeryturę lub rentę nie pozbawia osób, o których mowa w ust. 1 i 2, prawa przynależności i wstępowania do związków zawodowych. Osoby bezrobotne w rozumieniu przepisów o zatrudnieniu zachowują prawo przynależności do związków zawodowych, a jeśli nie są członkami związków zawodowych, mają prawo wstępowania do związków zawodowych w przypadkach i na warunkach określonych statutami związków. Prawo tworzenia i wstępowania do związków zawodowych w zakładach pracy przysługuje również osobom skierowanym do tych zakładów w celu odbycia służby zastępczej. Do praw związkowych funkcjonariuszy Policji, Straży Granicznej i Służby Więziennej oraz strażaków Państwowej Straży Pożarnej, a także pracowników Najwyższej Izby Kontroli stosuje się odpowiednio przepisy niniejszej ustawy, z uwzględnieniem ograniczeń wynikających z odrębnych ustaw. Dyrektorzy szkół są pracownikami zatrudnionymi na podstawie stosunku pracy. Zgodnie z art. 3 1 § 1 k.p. za pracodawcę będącego jednostką organizacyjną czynności w sprawach z zakresu prawa pracy dokonuje osoba lub organ zarządzający tą jednostką albo inna wyznaczona do tego osoba. W szkole osobą dokonującą za pracodawcę czynności w sprawach z zakresu prawa pracy jest dyrektor. Posiadanie przez dyrektora, stosownie do treści powołanego przepisu, uprawnienia do dokonywania czynności w sprawach z zakresu prawa pracy w stosunku do pracowników zatrudnionych w szkole nie zmienia faktu, że dyrektor nadal jest pracownikiem zatrudnionym na podstawie stosunku pracy. Posiada on więc uprawnienie określone w art. 2 ustawy z dnia 23 maja 1991r. o związkach zawodowych (Dz.U. t.j. z 2014r., poz. 167) do tworzenia i wstępowania do związków zawodowych. Podkreślić należy, że wolność zrzeszania się w związkach zawodowych jest zasadą konstytucyjną – art. 12 i art. 59 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 59 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zakres wolności zrzeszania się w związkach zawodowych oraz innych wolności związkowych może podlegać tylko takim ograniczeniom ustawowym, jakie są dopuszczalne przez wiążące Rzeczpospolitą Polską umowy międzynarodowe. W uzasadnieniu wyroku z dnia 17 listopada 1998r., K 42/97 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że zapewniona obywatelom w art. 12 i 59 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wolność tworzenia i działania związków zawodowych, może zostać ograniczona, w myśl art. 59 ust. 4 Ustawy Zasadniczej wyłącznie w zakresie dopuszczalnym z mocy postanowień wiążących Polskę umów międzynarodowych. Wszystkie wiążące Polskę umowy międzynarodowe przewidują możliwość ograniczenia wolności zrzeszania się w stosunku do członków sił zbrojnych i policji. Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych z 19 grudnia 1966 r., (Dz.U. z 1977r., Nr 38, poz. 169) oraz Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993r., Nr 61, poz. 284 z późn.zm.), wymieniają jako trzecia grupę zawodową mogąca podlegać ograniczeniom "członków administracji państwowej". Ponadto w myśl Konwencji Nr 151 M. dotyczącej ochrony prawa organizowania się i procedury określania warunków zatrudnienia w służbie publicznej, przyjętej 27 czerwca 1978 r. (Dz.U. z 1994r., Nr 22, poz. 78), ustawodawstwu krajowemu powierza się określenie zakresu stosowania gwarancji w odniesieniu do "pracowników na wysokich stanowiskach, których czynności uważa się z reguły za związane z tworzeniem polityki lub za funkcje kierownicze albo do pracowników, których obowiązki mają w wysokim stopniu poufny charakter". Katalog pozostałych dopuszczalnych wyłączeń jest w zasadzie jednolity, akty prawa międzynarodowego operują zbliżonymi kryteriami oceny dozwolonych ograniczeń, które mogą być uznawane za konieczne w demokratycznym państwie prawa. Zgodnie z Międzynarodowym Paktem Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych, Międzynarodowym Paktem Praw Obywatelskich i Politycznych z 19 grudnia 1966 r. (Dz.U. z 1977r., Nr 38, poz. 167) oraz Konwencją o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności ewentualne ograniczenia swobody zrzeszania się wynikać mogą z konieczności zagwarantowania bezpieczeństwa państwowego, porządku publicznego, ochrony zdrowia lub moralności publicznej lub ochrony praw i wolności innych osób. Tak więc zakres wolności zrzeszania się w związkach zawodowych oraz innych wolności związkowych może podlegać tylko i wyłącznie ograniczeniom ustawowym, które będą zgodne ze wskazanymi powyżej wiążącymi Rzeczpospolitą Polską umowami międzynarodowymi. Przepisy ustaw obowiązujące w Polsce nie przewidują jednak żadnych ograniczeń w zakresie tworzenia i wstępowania do związków zawodowych przez pracowników zatrudnionych na stanowiskach dyrektorów szkół lub zarządzających jednostkami oświatowymi. Osoby te posiadają zatem prawo do tworzenia i wstępowania do związków zawodowych, które będą reprezentowały również ich interesy. Reasumując Związek Zawodowy (...) jest organizacją związkową utworzoną przez uprawnione podmioty – pracowników zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991r. o związkach zawodowych (Dz.U. t.j. z 2014r., poz. 167). Został on wpisany do Krajowego Rejestru Sądowego Rejestru Stowarzyszeń, Innych Organizacji (...), Fundacji oraz Publicznych Zakładów Opieki Zdrowotnej postanowieniem Sądu Rejonowego w Gliwicach X Wydziału Gospodarczego Krajowego Rejestru Sądowego z dnia 16 kwietnia 2013r. (wskazać tutaj należy, że w trakcie postępowania rejestrowego Krajowy Rejestr Sądowy posiadał pełne informacje o pracownikach, którzy utworzyli ten związek zawodowy w tym o zajmowanych przez nich stanowiskach, co wynika ze znajdujących się w aktach sprawy kopii akt rejestrowych). Sąd pierwszej instancji w pisemnym uzasadnieniu wyroku przeprowadzał rozważania dotyczące rzetelności ewentualnych konsultacji związkowych w przypadku rozwiązania stosunku pracy z pracownikami członkami Związku Zawodowego (...). Przypomnieć tutaj należy jednak, że zasadą jest wolność zrzeszania się w związkach zawodowych, a więc to pracownik decyduje do jakiego związku zawodowego przystąpi, ma on pełną swobodę przy podejmowaniu decyzji i wyborze organizacji związkowej o takiej lub innej nazwie, takim lub innym statucie, takiej lub innej liczbie członków czy o takim lub innym składzie osobowym, w tym składzie organów związku. Ewentualna konsultacja związkowa jest przecież przeprowadzana z tą organizacją związkową, którą wybierze sam pracownik, czyli po prostu z tą organizacją związkową z którą pracownik chce aby ta konsultacja została przeprowadzona. Sąd Rejonowy odniósł się też do samej już działalności Związku Zawodowego (...). Zwrócić tutaj należy jednak uwagę na treść art. 36 ustawy z dnia 23 maja 1991r. o związkach zawodowych (Dz.U. t.j. z 2014r., poz. 167), który przewiduje wyłącznie dla sądu rejestrowego uprawnienie do rozpoczęcia postępowania w razie stwierdzenia, że organ związku zawodowego prowadzi działalność sprzeczną z ustawą. Na zakończenie rozważań wskazać jeszcze należy, że Sąd pierwszej instancji jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podał jedynie przepis art. 241 25a k.p. Tymczasem powołany przepis dotyczy wyłącznie stwierdzenia reprezentatywności zakładowej organizacji związkowej przed zawarciem układu zakładowego. Sytuacja taka nie miała jednak miejsca w rozpoznawanej sprawie. W Kodeksie pracy w szeregu przepisów następuje odwołanie do treści art. 241 25a k.p. i są to: art. 67 6 § 2 k.p., art. 139 § 3 k.p., art. 150 § 3 pkt. 1 k.p., art. 241 9 § 4 k.p., art. 241 25 § 3 i 5 k.p. Ponadto odwołanie do treści art. 241 25a k.p. zawarte jest też w przepisach ustawy o związkach zawodowych z dnia 23 maja 1991r. o związkach zawodowych (Dz.U. t.j. z 2014r., poz. 167) - art. 30 ust. 5 k.p., art. 32 ust. 3 k.p., art. 34 2 ust. 1 i
2. Odwołanie do treści art. 241 25a k.p. zawarte jest też np. w przepisach ustawy z dnia 13 marca 2003r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn nie dotyczących pracowników (Dz.U. z 2003r., Nr 90, poz. 844 z późn.zm.). Oznacza to, że Sąd pierwszej instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy powinien w pierwszej kolejności ustalić w oparciu o jaki przepis prawa pracy w związku z art. 241 25a k.p. wnioskodawca wystąpił o stwierdzenie reprezentatywności. Z wnioskiem o stwierdzenie reprezentatywności organizacja związkowa może bowiem wystąpić wówczas, gdy w trakcie czynności, które są podejmowane u pracodawcy z reprezentatywnymi zakładowymi organizacjami związkowymi został zgłoszony zarzut braku reprezentatywności. Ponadto Sąd uwzględni, że stwierdzenia reprezentatywności domaga się międzyzakładowa, a nie zakładowa organizacja związkowa. Mając powyższe na uwadze, w związku z nierozpoznaniem istoty sprawy, Sąd Okręgowy na mocy art. 386 § 4 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie przekazując sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Tutaj należy zwrócić uwagę na treść art. 241 25a § 5 zdanie 2 k.p., który wskazuje, że Sąd wydaje orzeczenie w ciągu 30 dni od dnia złożenia wniosku. Termin ten ma co prawda charakter instrukcyjny, jednakże sam fakt określenia przez ustawodawcę terminu do rozpoznania wniosku oznacza, że dany rodzaj spraw należy rozpoznawać w pierwszej kolejności, z uwagi na ich szczególny charakter. (-) SSO Maria Pierzycka-Pająk (-) SSO Małgorzata Andrzejewska (-) SSO Teresa Kalinka