Sygn. akt VI A Ca 561/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 października 2012 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie VI Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący - Sędzia SA – Ewa Śniegocka Sędzia SA – Ewa Zalewska Sędzia SO (del.) – Beata Waś (spr.) Protokolant: – sekr. sądowy Katarzyna Kędzierska po rozpoznaniu w dniu 17 października 2012r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa (...) w P. przeciwko (...) Sp. z o.o. w W. o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 2 lutego 2012 r., sygn. akt XVII AmC 1357/11 I. oddala apelację; II. zasądza od (...) Sp. z o.o. w W. na rzecz (...) w P. kwotę 270 (dwieście siedemdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postepowania apelacyjnego. Sygn. akt VI ACa 561/12 UZASADNIENIE Powód (...) w P. wniósł o uznanie za niedozwolone i zakazanie stosowania postanowienia wzorca umowy stosowanego przez pozwanego (...) sp. z o.o. w W. o treści: „Wszelkie ewentualne spory lub roszczenia podnoszone przez Uczestników w związku z Akcją rozstrzygane będą przez sąd powszechny właściwy ze względu na siedzibę Organizatora" Pozwany (...) sp. z o.o. w W. wniósł odpowiedz na pozew. Domagał się oddalenia powództwa i zasądzenie kosztów procesu. Sąd Okręgowy w Warszawie Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyrokiem z dnia I. Uznał za niedozwolone i zakazał wykorzystywania w obrocie z konsumentami (...) sp. z o.o. w W. postanowienia wzorca umowy o treści: „Wszelkie ewentualne spory lub roszczenia ponoszone przez uczestników w związku z Akcją rozstrzygane będą przez sąd powszechny właściwy ze względu na siedzibę Organizatora". II. Zasądził od pozwanego (...) sp. z o.o. w W. rzecz powoda (...) w P. kwotę 391,64 zł (trzysta dziewięćdziesiąt jeden złotych sześćdziesiąt cztery grosze) tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę 360,00 zł (trzysta sześćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. III. Nakazał pobrać od pozwanego (...) sp. z o.o. w W. na rzecz Skarbu Państwa - Sąd Okręgowy w Warszawie kwotę 600,00 zł (sześćset złotych) tytułem opłaty od pozwu, od uiszczenia której powód był zwolniony z mocy prawa. IV. Zarządził publikację prawomocnego wyroku w Monitorze Sądowym i Gospodarczym na koszt pozwanego (...) sp. z o.o. w W.. Sąd Okręgowy oparł powyższe rozstrzygnięcie na następujących ustaleniach: (...) sp. z o.o. w W. w prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej polegającej m.in. na sprzedaży opon posługiwała się wzorcem umowy o treści: „Wszelkie ewentualne spory lub roszczenia podnoszone przez Uczestników w związku z Akcją rozstrzygane będą przez sąd powszechny właściwy ze względu na siedzibę Organizatora" . (...) sp. z o.o. w W. zorganizował akcję promocyjną, której warunkiem uczestnictwa było zapoznanie się z treścią regulaminu oraz nabycie w jednym wybranych punktów sprzedaży kompletu (4 sztuk) opon (...) przeznaczonych do samochodów osobowych oraz dodatkowego dowolnego kompletu marki (...) przeznaczonych do samochodów osobowych w okresie trwania akcji promocyjnej. Uczestnikowi, który spełnił warunku przysługiwał rabat w wysokości 200 zł brutto, po weryfikacji zgłoszenia , w drodze przelewu na konto. Na kanwie tak ustalonego stanu faktycznego Sąd Okręgowy uznał , że powództwo podlegało uwzględnieniu w całości wskazując , że stosownie do treści art. 47936 k.p.c. i art. 47938 k.p.c., przedmiotem postępowania prowadzonego przed SOKiK nie jest kontrola i analiza postanowień konkretnej, zawartej przez strony umowy, lecz kontrola abstrakcyjna wzorca umownego stosowanego przez przedsiębiorcę w obrocie z konsumentami, którego postanowienia mogłyby kształtować treść stosunku prawnego w przypadku zawarcia umowy konsumenckiej. Celem bowiem instytucji kontroli wzorców umownych jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania mechanizmu podejmowania decyzji przez słabszą stronę umowy (uczestnika obrotu). Cel ten realizowany jest poprzez konkretną i abstrakcyjną kontrolę wzorców umownych. Kontrola incydentalna wzorców polega na kontroli treści umowy zaczerpniętej z wzorca. Natomiast kontrola abstrakcyjna polega na kontroli wzorca jako takiego, w oderwaniu od konkretnej umowy, której wzorzec dotyczy. Ocenie podlega treść postanowienia wzorca, a nie sposób jego wykorzystania, czy jego powszechność w analogicznych wzorcach umowy firm konkurencyjnych. Ocena znaczenia postanowień wzorca umowy następuje w oderwaniu od warunków ekonomicznych i gospodarczych działalności prowadzonej przez przedsiębiorcę. Nieistotne są również kwestie sposobu organizacji lub specyfiki działalności prowadzonej przez przedsiębiorcę, którego wzorzec podlega kontroli w tym trybie Niedozwolone postanowienia umowne to konstrukcja przewidziana w art. 3851 - 3853 k.c., mająca na celu ochronę konsumenta przed niekorzystnymi postanowieniami umowy łączącej go z profesjonalistą. W myśl art. 3851 § 1 k.c., za niedozwolone postanowienia umowne uznaje się postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W ocenie Sądu Okręgowego z przytoczonego sformułowania wynika zatem, że możliwość uznania danego postanowienia umownego za niedozwolone i wyeliminowanie go z praktyki stosowania zależna jest od spełnienia następujących przesłanek: 1) postanowienie nie zostało uzgodnione indywidualnie, a więc nie podlegało negocjacjom, 2) ukształtowane w ten sposób prawa i obowiązki konsumenta pozostają w sprzeczności z dobrymi obyczajami, 3) ukształtowane we wskazany sposób prawa i obowiązki rażąco naruszają interesy konsumenta, 4) postanowienie umowy nie dotyczy sformułowanych w sposób jednoznaczny głównych świadczeń stron, w tym ceny lub wynagrodzenia. Powyższe przesłanki muszą zostać spełnione łącznie, natomiast brak jednej z nich skutkuje, że Sąd nie dokonuje oceny danego postanowienia pod kątem abuzywności. Sąd I instancji za bezzasadny uznał zarzut pozwanego, iż regulamin nie dotyczy umowy z konsumentami, ale jest przyrzeczeniem publicznym w rozumieniu art. 919 k.c. Zakres zastosowania art. 919 k.c. w ocenie tego Sadu ogranicza się do sytuacji, gdy przyrzekający nagrodę oznacza czynność, której wykonanie warunkuje otrzymanie nagrody. W orzecznictwie i piśmiennictwie wymienia się czynności, które polegać mogą na działaniu lub zaniechaniu takimi jak znalezienie zgonionej osoby lub zwierzęcia, odszukanie ukradzionej rzeczy, ujawnienie groźnego przestępcy, dokonanie wyczynu sportowego, rozwiązanie zadania umysłowego w zamian za nagrodę, którą mogą być pieniądze lub inne dobra materialne. Sąd Okręgowy wskazał , że w realiach niniejszej sprawy pozwany oferował klientom nabycie opon promocyjnych oraz dodatkowych w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej w wybranych punktach sprzedaży za zapłatą ceny z możliwością uzyskania rabatu w wysokości 200 zł brutto, która to kwota miała zostać zwrócona przelewem na konto. Tak więc w jego ocenie „regulamin" dotyczy typowej umowy sprzedaży w rozumieniu art. 535 k.c. z możliwością obniżenia ceny po spełnieniu przez klienta określonych warunków, jak posiadanie faktury Vat z opisem marki i modelu opon, zarejestrowanie się na stronie internetowej, wypełnienie formularza i innych. Celem podstawowym pozwanego, jak należy przyjąć, było przekonanie jak największej ilości klientów do kupienia opon. Możliwość otrzymania upustu zakwalifikować należy jako działanie marketingowe stosowane powszechnie przez sprzedawców, mające na celu zwiększyć atrakcyjność oferty. W tych warunkach nie sposób podzielić opisanej wyżej umowy sprzedaży, jak czyni to pozwany, na części dot. sprzedaży opon i cześć dot. przyrzeczenia zwrotu części ceny i ustawność dla nich odrębny byt prawy, bowiem stoi to w sprzeczności z celem i właściwościami umowy sprzedaży. Dalej Sąd okręgowy wskazał , że przedmiotowe postanowienie nie dotyczy głównych świadczeń stron umowy, gdyż należą do nich tylko takie elementy konstrukcyjne umowy, bez uzgodnienia których nie doszłoby do jej zawarcia (essentialia negotii), a to postanowienie dotyczy jedynie kwestii związanej z właściwością sądu w przypadku sporu wynikłego na tle wykonywania umowy. Jednocześnie nie budziła wątpliwości Sądu okoliczność, że konsumenci nie mieli wpływu na treść zakwestionowanej klauzuli, a zatem nie była ona z nimi uzgadniana indywidualnie. Nie uzgodnione indywidualnie są bowiem te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta (art. 3851 § 3 k.c.) Sąd I instancji rozważając pojęcie „dobrych obyczajów „ oraz „ interesów konsumenta przywołał stosowne orzecznictwo Sądu Najwyższego i wskazał , że „ przedmiotowa klauzula nakłada na konsumenta obowiązek zwrócenia się do sądu właściwego ze względu na siedzibę pozwanego w przypadku sporów wynikłych z umowy, a więc sprzecznie z zasadą wynikającą z art. 27 § 1 k.p.c. Zgodnie z art. 34 zd. 1 k.p.c., powództwo o ustalenie istnienia umowy, ° jej wykonanie, rozwiązanie lub unieważnienie, jako też o odszkodowanie z powodu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy wytoczyć można przed sąd miejsca jej wykonania. Wynika stąd, że w takim przypadku powód może skorzystać z właściwości ogólnej, ale również z właściwości wynikającej z miejsca wykonania umowy. Sporny zapis pozwala na uznanie go za sprzeczny z treścią wskazanych t wyżej przepisów. Ustala on bowiem właściwość sądu w praktyce zawsze na korzyść pozwanego przedsiębiorcy wówczas gdy będzie występował on po stronie pozwanego, jak i wtedy gdy sam będzie występował jako powód. Tymczasem może się okazać, iż według przepisów o właściwości przemiennej konsument mógłby wybrać sąd właściwy ze względu na swoje miejsce zamieszkania, czy położenie banku. Wskazać bowiem należy, iż w ramach jednego stosunku prawnego może zachodzić właściwość kilku różnych sądów. Stosując zakwestionowaną klauzulę pozwany powyższy wybór konsumenta wyłącza. Zgodnie z art. 46 § 1 k.p.c., strony mogą umówić się na piśmie o poddanie sądowi pierwszej instancji, który według ustawy nie jest miejscowo właściwy, sporu już wynikłego lub sporów mogących w przyszłości wyniknąć z oznaczonego stosunku prawnego. Sąd ten będzie wówczas wyłącznie właściwy, jeżeli strony nie postanowiły inaczej (aktualnie również - jeżeli powód nie złożył pozwu w elektronicznym postępowaniu upominawczym). Strony mogą również ograniczyć umową pisemną prawo wyboru powoda pomiędzy kilku sądami właściwymi dla takich sporów. Strony nie mogą jednak zmieniać właściwości wyłącznej (§ 2). W wyniku takiego zapisu umownego, jak kwestionowana klauzula, pozwany wyłącza więc właściwość miejscową prze- widzianą w przepisach regulujących procedurę cywilną. Tak ukształtowana klauzula narusza treść art. 3853 pkt 23 k.c., zgodnie z którym, w razie wątpliwości uważa się, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które narzucają rozpoznanie sprawy przez sąd, który wedle ustawy nie jest miejscowo właściwy. Kwestionowana klauzula, niezależnie od sporu, narzuca jedną właściwość - sądu siedziby pozwanego. Zatem nie może ulegać wątpliwości, że klauzula ta kształtuje prawa i obowiązki konsumentów obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy. Na koniec Sąd Okręgowy przywołał szereg klauzul wpisanych do rejestru klauzul niedozwolonych prowadzonych Prezesa UOKIK o sensie identycznym z zakwestionowanym postanowieniem , wskazując , że rozszerzona prawomocność wyroku uwzględniającego powództwo o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone (art. 47943 w zw. z art. 365 k.p.c.) nie wyłącza możliwości wytoczenia powództwa przez tego samego lub innego powoda - w tym także przez organizację społeczną działającą na rzecz ochrony interesów konsumentów - przeciwko innemu przedsiębiorcy, niebiorącemu udziału w postępowaniu, w którym zapadł wyrok, stosującemu takie same lub podobne postanowienia wzorca, jak wpisane do rejestru, o którym mowa w art. 47945§ 2 k.p.c Możliwe więc było merytoryczne rozstrzyganie w niniejszej sprawie, jednak nie może ulegać wątpliwości, że pozwany stosował klauzulę o treści i sensie identycznym, jak klauzule już wpisane do rejestru klauzul niedozwolonych Z powyższych względów kwestionowane postanowienie stanowiło w ocenie Sadu I instancji w obrocie z konsumentami niedozwolone postanowienie umowne w rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c., w wyniku czego Sąd Okręgowy w Warszawie - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał je za takie i zakazał jego stosowania na podstawie art. 479 42 § 1 k.p.c. , a publikację prawomocnego wyroku na koszt pozwanego Sąd zarządził na podstawie art. 479 44 k.p.c. Apelację od powyższego rozstrzygnięcia wniósł pozwany , zaskarżając wyrok w całości i zaskarżonemu wyrokowi zarzucając :
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.