art.32 ust.
. 1 rozporządzenia stosuje się je do pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wymienione w § 4-15 rozporządzenia oraz w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia, zwanych dalej "wykazami". Właściwi ministrowie, kierownicy urzędów centralnych oraz centralne związki spółdzielcze w porozumieniu z Ministrem Pracy, Płac i Spraw Socjalnych ustalają w podległych i nadzorowanych zakładach pracy stanowiska pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazach A i B.
1 pkt 1 i 3 rozporządzenia pracownik - mężczyzna - który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, stanowiącym załącznik do powołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: osiągnął wiek emerytalny wynoszący 60 lat i ma wymagany okres zatrudnienia (25 lat), w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Dla uzupełnienia powyższych rozważań Sąd I instancji dodał, iż w myśl § 2 ust. 1 przedmiotowego rozporządzenia okresami pracy uzasadniającymi prawo do wcześniejszej emerytury są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy.
2 rozporządzenia okresy pracy w szczególnych warunkach, stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach lub w świadectwie pracy. Nie jest to jednak jedyna droga do wykazania zatrudnienia w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze. Zgodnie bowiem z § 22 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 07.02.1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno - rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz. U. z 1983 r., Nr 10, poz.49) okresy zatrudnienia mogą być udowodnione zeznaniami świadków, gdy zainteresowany wykaże, że nie może przedstawić zaświadczenia zakładu pracy. Zeznania świadków przedstawia osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia. W niniejszej sprawie bezspornym było, iż wnioskodawca ukończył 60 lat. Udokumentował również okres składkowy i nieskładkowy przekraczający wymagane 25 lat. Nadto wnioskodawca nie przystąpił do otwartego funduszu emerytalnego i nie pozostaje w stosunku zatrudnienia. Organ rentowy zakwestionował natomiast spełnienie przez wnioskodawcę przesłanki legitymowania się co najmniej 15-letnim stażem pracy w szczególnych warunkach. W tym przedmiocie organ rentowy nie uwzględnił zatrudnienia A. C. na stanowisku pomocnika ustawiacza ceramiki albowiem stanowisko takie nie zostało wyszczególnione w odpowiednim zarządzeniu resortowym. Zdaniem Sądu Okręgowego wątpliwości ZUS co do charakteru wykonywanej pracy i możliwości zaliczenia w/w okresów do pracy w warunkach szczególnych są uzasadnione. Sąd Okręgowy wskazał, że postępowanie w sprawach emerytalnych ma charakter kontradyktoryjny. Organ rentowy może zakwestionować dokument w postaci świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach, jeżeli budzi ono istotne wątpliwości. Organ rentowy samodzielnie stwierdza spełnienie przesłanek do nabycia prawa do świadczenia, nie wiążą go zapatrywania podmiotów wystawiających dokumenty przedkładane przez wnioskodawców na temat kwalifikacji prawnej zdarzeń mających znaczenie dla oceny wniosku. Zatem organ rentowy, w ramach przysługujących mu kompetencji ustawowych, samodzielnie ocenia przedstawione przez ubezpieczonego dokumenty, mające potwierdzić prawo do świadczenia. Dokument taki winien bowiem znajdować potwierdzenie w innych dowodach i podlega ocenie wiarygodności. Świadectwo pracy (również świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach) nie jest dokumentem urzędowym. Nie korzysta zatem, tak jak w przypadku dokumentu urzędowego, z przymiotu wiarogodności tego, co zostało w nim urzędowo zaświadczone. Dokument prywatny stanowi jedynie dowód tego, że osoba, która go podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie. ZUS miał więc prawo zakwestionować złożone przez wnioskodawcę świadectwa wykonywania prac w szczególnych warunkach, jeśli między ich treścią a innymi dowodami występowały rozbieżności, przez co dokumenty te bądź budziły poważne wątpliwości. Weryfikacja spornego okresu zatrudnienia przez pryzmat dokumentów zgromadzonych w aktach osobowych wnioskodawcy, w aktach organu rentowego a także zeznań wnioskodawcy i świadków doprowadziła Sąd do ustaleń zgodnych ze stanowiskiem pozwanego organu. Ponieważ pozwany organ uznał wnioskodawcy okres zatrudnienia w szczególnych warunkach w wymiarze 11 lat 2 m-cy i 3 dni, to wnioskodawca winien był wykazać, że wykonywał pracę tego rodzaju w brakującym okresie tj. 3 lat 9 m-cy i 27 dni. Zdaniem Sądu Okręgowego wnioskodawca tego nie dokonał. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala na ustalenie, że wnioskodawca był zatrudniony we (...) Zakładach (...) dwukrotnie w okresach 19.04.1983r. do 26.01.1984r. oraz 15.07.1985r. do 10.08.1988r. na stanowisku pomocnika ustawiacza ceramiki, co nie pozwala jednak na zaliczenie tegoż okresu do okresów pracy w warunkach szczególnych, albowiem stanowisko to nie zostało wymienione w Zarządzeniu Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego z 7.07.1987r. Wspomniane zarządzenie zostało wydane na podstawie dyspozycji zawartej w § 1 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7.02.1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze i stanowi uszczegółowienie stanowisk pracy w szczególnych warunkach uprawniających do obniżenia wieku emerytalnego. Skoro więc właściwy wykaz nie wymienia konkretnego stanowiska jako pracy w szczególnych warunkach to nie można stosować interpretacji rozszerzającej. Sąd Okręgowy zważył dalej, że wprawdzie
e stanowiskiem Sądu Najwyższego wyrażonym m.in. - w wyroku z 8.06.2011r. w sprawie I UK 393/10) dla oceny czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przez niego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy, to jednakowoż nie można uznać, że praca wykonywana przez A. C. w czasie zatrudnienia w spornym okresie była pracą w warunkach szczególnych. Praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy) w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze. Zgromadzony materiał dowodowy w niniejszym przypadku wskazuje, że obowiązki pomocnika ustawiacza różniły się od obowiązków ustawiacza. Nie można zatem twierdzić, że wnioskodawca wykonywał taką samą pracę jak ustawiacz ceramiki tj. pracę o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Prowadzi to do wniosku, iż A. C. nie legitymuje się wymaganym 15 -letnim okresem pracy w szczególnych warunkach. Reasumując Sąd Okręgowy uznał, iż wnioskodawca nie spełnia przesłanek do przyznania prawa do wcześniejszej emerytury w myśl art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Wydaną w tym zakresie decyzję organu rentowego należało uznać za słuszną i zgodną z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa. Odwołanie zaś jako bezzasadne podlegało oddaleniu, o czym orzeczono na podstawie art. 477 14§1 kpc. Apelację od powyższego wyroku wywiódł ubezpieczony zarzucając mu naruszenie przepisu art. 233 par. 1 kpc przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego skutkującą ustaleniem, że ubezpieczony nie wykazał by w okresie od 15.07.1985r., do 10.08.1988r. - wykonywał pracę w warunkach szkodliwych, a zatem nie nabył prawa do emerytury, w sytuacji gdy: - w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach wystawionym przez (...) Zakłady (...) w dniu 15.08.1988r., jednoznacznie stwierdzono, iż ubezpieczony w okresie od 15.07.1985r., do 10.08.1988r., zajmował stanowisko „ustawiacza ceramiki – pomoc”, - świadkowie J. K.
aprobowanym przez Sąd Apelacyjny stanowiskiem Sądu Najwyższego zaprezentowanym w wyroku z dnia 22.06.2005 r. I UK 351/04, OSNP 2006 r. nr 5-6, poz. 90), określanie dla celów emerytalnych stanowisk pracy jako „pracy wykonywanej w szczególnych warunkach” w rozumieniu wykazów stanowiących załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7.02.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.) nie należy do kompetencji pracodawcy (czy też przechowawcy jego dokumentów). Z treści § 2 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. nie wynika, aby stwierdzenie zakładu pracy (czy też przechowawcy jego dokumentów) w przedmiocie wykazania, na podstawie posiadanej dokumentacji, okresów pracy w szczególnych warunkach, miało charakter wiążący i nie podlegało kontroli organów przyznających świadczenia uzależnione od wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach nie jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 244 § 1 i 2 k.p.c., gdyż podmiot wydający to świadectwo nie jest organem państwowym ani organem wykonującym zadania z zakresu administracji państwowej. Tylko dokumenty wystawione przez te organy stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone. Natomiast omawiane świadectwo traktuje się w postępowaniu sądowym jako dokument prywatny w rozumieniu art. 245 k.p.c., który stanowi dowód tego, że osoba, która go podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie. Dokument taki podlega kontroli zarówno co do prawdziwości wskazanych w nim faktów, jak co do prawidłowości wskazanej podstawy prawnej. Wnioskodawca twierdził, że w spornym okresie pracy będąc zatrudniony na stanowisku pomocnika ustawiacza ceramiki, stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace wymienione w wykazie A Dział V poz. 11 pkt. 10 stanowiącym załącznik do Zarządzenia Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego Nr 7 z dnia 7.
zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 233 § 1 k.p.c.). Rozporządzenie z dnia 7.02.1983 r. w wykazie A w dziale V w budownictwie i przemyśle materiałów budowlanych wymienia prace przy produkcji materiałów ogniotrwałych oraz wyrobów ceramicznych (pkt. 11). Nie ma jakichkolwiek podstaw do zakwalifikowania pracy świadczonej przez skarżącego do branży przemysłu budowlanego mając na uwadze przyjmowany powszechnie podział branżowy przemysłu, w myśl którego – co oczywiste - do przemysłu budowlanego nie zalicza się produkcji ceramiki stołowej. Jeśli chodzi o kwestię przyporządkowania określonej pracy, a co za tym idzie pracodawcy, do określonej w Wykazie branży przemysłowej, Sąd Apelacyjny podzielił pogląd wyrażony w uzasadnieniu wyroku SN z dnia 3.06.2008 r. (I UK 381/07, LEX nr 494112), że tylko wtedy ma ona istotne znaczenie dla jej kwalifikacji jako pracy w warunkach szczególnych, jeśli jej uciążliwość i szkodliwość dla zdrowia wynika właśnie z jej branżowej specyfiki. Nadto Sąd Najwyższy w wyroku z 1.06.2010 r., II UK 21/10 LEX nr 619638 wskazał, że w świetle przepisów wykazu A, stanowiącego załącznik do rozporządzenia z dnia 7.02.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wyodrębnienie poszczególnych prac ma charakter stanowiskowo - branżowy. Pod pozycjami zamieszczonymi w kolejnych działach wykazu wymieniono bowiem konkretne stanowiska przypisane danym branżom, uznając je za prace w szczególnych warunkach uprawniające do niższego wieku emerytalnego. Taki sposób kwalifikacji prawnej tychże prac nie jest dziełem przypadku. Specyfika poszczególnych gałęzi przemysłu determinuje bowiem charakter świadczonych w nich prac i warunki, w jakich są one wykonywane, ich uciążliwość i szkodliwość dla zdrowia. Nie można zatem swobodnie czy wręcz dowolnie, z naruszeniem postanowień rozporządzenia, wiązać konkretnych stanowisk pracy z branżami, do których nie zostały one przypisane w tym akcie prawnym. Wnioskodawca w okresie spornym był pracownikiem (...) Zakładów (...). Zakład ten nie zajmował się produkcją materiałów budowlanych. Zatem nie można uznać, że praca pomocnika ustawiacza ceramiki w Zakładach (...) jest na wykonywaną w przemyśle budowlanym, wobec czego nie może być zakwalifikowana jako praca w szczególnych warunkach wymieniona w Dziale V pod pozycją 11 wyżej wymienionego rozporządzenia. W rozporządzeniu z 7.02.1983 r. dokonano podziału zatrudnienia w poszczególnych działach przemysłu, które się diametralnie od siebie różnią a stopień zagrożenia wykonywanych prac w poszczególnych działach jest zupełnie inny. Powyższy fakt wydaje się niepodlegający dyskusji i jest akceptowany w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 15.11.2000 r. II UKN 39/00 (OSNAPiUS 2002 r., nr 11, poz. 272) dał temu wyraz. Podkreślono tam, że
1 tego aktu wykonawczego do ustawy z dnia 14.12.1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, rozporządzenie stosuje się do pracowników wykonujących prace w szczególnym charakterze wymienione w jego § 4 - 15 oraz w wykazach A i B stanowiących załącznik do rozporządzenia. Niedopuszczalna jest zatem dowolność w określaniu stanowisk oraz rozszerzająca interpretacja i przenoszenie z jednego działu do drugiego w zależności od bardziej korzystnego dla pracownika traktowania wykonywanego przez niego zatrudnienia, które w innym dziale nie jest uwzględniane. Nie budzi wątpliwości, że prawodawca miał racjonalne przesłanki określając stanowiska pracy w warunkach szczególnych dla danej branży. Pomimo takiego samego określenia stanowisk „ustawiacz ceramiki do wypału” oczywistym jest, że inna jest specyfika pracy przy obsłudze pieców służących do wypalania ceramiki budowlanej a inna przy obsłudze pieców do wypalania ceramiki stołowej. Prawo do przedmiotowej emerytury jest przywilejem dla osób zatrudnionych w szczególnie uciążliwych i szkodliwych warunkach, z tego względu interpretacja rozszerzająca przepisów rozporządzenia, w całkowitym oderwaniu od rodzaju zakładu pracy w którym było wykonywane zatrudnienie i jego umiejscowienia w poszczególnych gałęziach gospodarki, a więc bez uwzględnienia powiązań stanowiskowo - branżowych jest niedopuszczalna. Nie wchodząc w technologiczne aspekty funkcjonowania pieców do wypału ceramiki stołowej i ceramiki budowlanej wskazać należy, że z samych zeznań świadków wynika, że sposób wypału ceramiki stołowej w zasadzie eliminuje możliwość uznania, że praca w szczególnie uciążliwych warunkach realizowana jest tu w pełnym wymiarze czasu pracy. Jak zeznał świadek J. K.k.17v wypalanie ceramiki odbywało się w ten sposób, że po napełnieniu pieca był on uruchamiany i wyjęcie wyrobów po wypaleniu następowało po ok.36 godzinach wypalania oraz czasie niezbędnym do wychłodzenia pieca z 1250 do 40- 60 0C. Oczywistym więc jest, że praca ekipy ustawiaczy w warunkach napełniania i opróżniania pieca nie była wykonywana w cyklu 8-miu godzin w każdej dniówce roboczej. W tej sytuacji Sąd Apelacyjny uznał, że wnioskodawca nie spełnił ustawowych przesłanek uprawniających do uzyskania prawa do emerytury na podstawie art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, bowiem nie legitymuje się przynajmniej 15-letnim okresem pracy w warunkach szczególnych, bądź w szczególnym charakterze. Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny, na podstawie art. 385 k.p.c., orzekł jak w sentencji.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.