Sygn. akt I ACa 1803/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 czerwca 2014 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący – Sędzia SA Ewa Kaniok (spr.) Sędzia SA Dorota Markiewicz Sędzia SO del. Zuzanna Adamczyk Protokolant – st. sekr. sąd. Ewelina Borowska po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2014 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa (...) Sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w J. przeciwko(...)" spółce komandytowej w W. o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 24 października 2013 r., sygn. akt XVI GC 354/12 1. oddala apelację; 2. zasądza od(...) spółki komandytowej w W. na rzecz (...) Sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w J. kwotę 6 336,36 zł (sześć tysięcy trzysta trzydzieści sześć złotych trzydzieści sześć groszy) tytułem zwrotu kosztów procesu za II instancję; 3. oddala wniosek o zasądzenie kosztów postępowania zabezpieczającego. Sygn. akt I ACa 1803/13 UZASADNIENIE (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w J. wniosła o zasądzenie kwoty 1.025.513,92 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 15.03.2013 r. do dnia zapłaty od (...), - Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością i Spółka” spółki komandytowej w W.. W uzasadnieniu wskazała, iż strony łączyła umowa o współpracy, której treścią była sprzedaż stronie pozwanej towarów przez powoda, które to pozwany dalej sprzedawał we własnym imieniu i na własną rzecz finalnemu odbiorcy. Przedmiotem postanowień wynikających z zawieranych umów były także różnorakie płatności na rzecz strony pozwanej, które obciążały powoda i przybierały postać opłat z tytułu „usług promocyjnych”, „zarządzania budżetem marketingowym”, „usług CRM” , „ usług (...) link” i „usług transportowych”. Żadna z w/w usług nie była wykonywana w rzeczywistości przez pozwanego, pozwany natomiast obciążał powoda opłatami za w/w usługi. Wszelkie płatności z powyższych tytułów były zdaniem powoda ukrytymi „opłatami z tytułu dopuszczenia towarów do sprzedaży” określonymi w art. 15 ust. 1 pkt 4 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Nakazem zapłaty z dnia 29.03.2012 r. Sąd Okręgowy w Warszawie w całości uwzględnił dochodzone roszczenie. Pozwana wniosła sprzeciw domagając się o oddalenia powództwa w całości. Wskazała, iż wszelkie usługi, za które pobierała opłaty były w rzeczywistości wykonywane, zaś warunki umów o współpracę handlową zostały uzgodnione w toku dwustronnych negocjacji handlowych, nie zostały zatem narzucone przez pozwaną. Dodatkowe usługi przynosiły korzyści powodowi, w szczególności poprzez zwiększenie rozpoznawalności jego produktów. W szczególności pozwany wykonywał na rzecz powoda usługi reklamowe poprzez zamieszczanie produktów powoda w wydawanych przez siebie gazetkach reklamowych, wykonywane przez pozwanego usługi promocyjne polegały m.in. na specjalnej ekspozycji towarów powoda. Pozwany wykonywał na rzecz powoda także usługę (...) link polegającą na udostępnieniu danych co do tego jak jego towary są sprzedawane, które to dane umożliwiają dostawcy lepsze zarządzanie swoimi towarami. Usługi CRM z kolei pozwalały powodowi na uzyskiwanie informacji, dzięki którym powód mógł dostosować asortyment do wymagań poszczególnych rynków lokalnych oraz do aktualnych trendów i bieżącej sytuacji rynkowej. Pozwany wskazał także, iż wynagrodzenie za usługi transportowe nie miało charakteru opłat za przyjęcie towarów powoda do sprzedaży, gdyż usługi te wykonywane były w ramach Systemu Dostaw (...). Wyrokiem z dnia 24.10.2013 r. Sąd Okręgowy w Warszawie w punkcie 1 zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 881.554,32 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 15.03.2012 r. do dnia zapłaty. W punkcie 2 oddalił powództwo w pozostałym zakresie. W punkcie 3 orzekł o zasadzie ponoszenia kosztów procesu, pozostawiając szczegółowe wyliczenie kosztów referendarzowi sądowemu. W uzasadnieniu Sąd Okręgowy wskazał: (...) Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością w J. i (...), - Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością i Spółka” spółkę komandytowa w W. łączyła Umowa o Współpracę Handlową nr (...) z dnia 10.12.2008 r. regulująca zasady współpracy handlowej w zakresie dostaw towarów realizowanych przez powoda do placówek lub magazynu pozwanego oraz usług świadczonych przez powoda w związku z obrotem tymi towarami. Stosunki prawne pomiędzy stronami regulowały także aneksy i załączniki do w/w umowy. W załączniku nr(...) do umowy o współpracę strony wprowadziły definicję pojęcia „zarządzania budżetem marketingowym” będącym usługą polegającą na zarządzaniu portfelem działań promocyjnych i reklamowych poprzez dobór odpowiednich środków marketingowych w celu wspierania promocji i reklamy m.in. poprzez udostępnienie powierzchni w placówkach handlowych pozwanego do ekspozycji plakatów lub innych materiałów powoda, udostępnienie powierzchni w placówkach handlowych powoda w celu przeprowadzenia przez powoda promocji towarów, umieszczenie dodatkowej wkładki o produktach czy marce powoda czy umieszczeniu informacji o produktach powoda na stałym nośniku reklamy czy w tematycznym katalogu, dystrybucje gazetek wydawanych przez pozwanego, przygotowanie planu promocji gazetkowych. W załączniku zostało także zdefiniowane pojęcie „ usługi (...)” , która polegała na umożliwieniu korzystania z części portalu internetowego(...)i pozwalała generować różnorakie raporty dotyczące artykułów powoda, w szczególności umożliwiała dostęp do danych sprzedażowych ( pkt 1.13 załącznika do umowy ), oraz pojęcie „usługi CRM 1” - polegającej na opracowywaniu projektu koncepcji dostosowywania asortymentu powoda do wymagań rynku, na bazie podstawowych grup klientów oraz czynników najsilniej kształtujących świadomość klientów ( pkt 1.14 załącznika (...) ). Pozwana obciążała powódkę fakturami, które opiewały na należności z tytułu w/w usług. Pozwana wystawiła następujące faktury VAT: - z tytułu „usług promocyjnych” o nr (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...) - z tytułu „zarządzania budżetem marketingowym” o nr (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...) - z tytułu „ usług (...)” o nr (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...) - z tytułu „ usług (...) link” o nr (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...) Pozwana obciążyła ponadto powódkę opłatami za usługi transportowe, które zostały wykonane przez nią. Są to faktury o nr (...). Powyższe faktury zostały zapłacone w ten sposób, iż pozwana pobrała je z należnych powódce płatności z tytułu ceny za sprzedaż towaru. Pozwana w 2009 r. wydawała gazetki promocyjne ukazujące ofertę pozwanej w danym okresie promocyjnym, w których to gazetkach umieszczone były zdjęcia produktów powódki. W wymienionych gazetkach obok produktów powódki zamieszczone były informacje dotyczące ich cen, nie była zaś umieszczona nazwa firmy powódki. Powódka wezwała pozwaną do zapłaty kwoty 1.028.927,42 zł wraz z ustawowymi odsetkami tytułem zwrotu zapłaty za tzw. „opłaty za dopuszczenie towaru do sprzedaży” – wezwanie pozostało bezskuteczne. Sąd Okręgowy oddalił wnioski o przeprowadzenie dowodu z umów powoda z przedsiębiorcami oferującymi odsprzedaż produktów odbiorcom końcowym oraz dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu marketingu i reklamy jako niemające znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Zdaniem Sądu Okręgowego przedmiotowe powództwo w przeważającej części zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 15 ust. 1 pkt 4 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji ( t. jedn. Dz. U. 2003, Nr 153, poz. 1503 ze zm. – dalej: u.z.n.k.) czynem nieuczciwej konkurencji jest utrudnianie innym przedsiębiorcom dostępu do rynku poprzez pobieranie innych niż marża handlowa opłat za przyjęcie towaru do sprzedaży. Z wymienionego przepisu wynika, że już samo pobieranie innych opłat niż marża handlowa za przyjęcie towaru do sprzedaży jest utrudnianiem dostępu do rynku, a więc jest czynem nieuczciwej konkurencji stypizowanym w cytowanym przepisie. Wobec powyższego przedsiębiorca, który zarzuca drugiemu dopuszczenie się omawianego czynu winien wykazać sam fakt pobierania przez drugiego przedsiębiorcę opłat za przyjęcie towarów do sprzedaży innych niż marża handlowa, nie musi jednakże wykazywać, iż poprzez pobieranie wymienionych opłat został mu utrudniony dostęp do rynku. Przedsiębiorcy, który prowadzi działalność w formie wielkich sieci handlowych, nie przysługuje od producenta jakakolwiek opłata za wyjątkiem marży handlowej, nawet w przypadku określenia jej w umowie. Wobec powyższego okoliczność, iż konkretne usługi i towarzyszące jej opłaty były przewidziane w umowie stron nie sprawia, iż praktyka polegająca na pobieraniu „opłat półkowych” jest dozwolona. Okoliczność zatem, iż strony w zawartych umowach przewidziały świadczenie przez pozwanego usług i konieczność ponoszenia w związku z tym przez powoda opłat nie sprawia, że pozwanemu nie można przypisać popełnienia czynu nieuczciwej konkurencji. Pozwana podniosła, iż wykonywała na rzecz powódki usługi promocyjno – reklamowe w ramach zarządzania budżetem marketingowym, a polegające na wydawaniu gazetek promocyjnych z produktami powoda czy też ekspozycji towarów w sklepach pozwanej. Sąd Okręgowy wskazał, że zasadniczo przyjmuje się w orzecznictwie i doktrynie, iż wszelkie działania reklamowe podejmowane w stosunku do produktów dostawcy przez przedsiębiorcę, który sprzedaje dostarczone produkty, służą głównie przedsiębiorcy, który zbywa towary w swoich placówkach handlowych. Działania promocyjne pozwanej w stosunku do towarów nabytych od powódki w istocie służyły interesom pozwanej, która zainteresowana była ich zbyciem, a nie chęcią promocji artykułów pozwanej. W szczególności zaś nie można uznać, iż zamieszczanie towarów w gazetkach promocyjnych wydawanych przez pozwaną służy interesom powódki i promocji jej firmy. Zamieszczane w gazetkach zdjęcia produktów pozwanej nie promują firmy powódki jako dostawcy towarów, ale mają na celu zareklamowanie produktów, które można nabyć w placówce handlowej pozwanej, w szczególności ze względu na okazyjną cenę. Celem gazetek jest przekonanie odbiorcy gazetki – klienta do zakupu konkretnego produktu z uwagi na korzystną cenę, a nie ze względu na okoliczność, że konkretny towar pochodzi od konkretnego dostawcy. Wydawanie gazetek reklamowych służy w istocie jedynie interesom majątkowym samej pozwanej, ma bowiem na celu znaczne zintensyfikowanie sprzedaży towaru oferowanego przez pozwaną w należących do niej sklepach. W gazetkach przedłożonych przez pozwaną w ogóle nie jest umieszczona nazwa przedsiębiorstwa powoda. Przeciętny odbiorca gazetki zatem w ogóle nie miał świadomości, iż konkretny produkt pochodzi od powódki. Pozwana twierdziła także, iż wykonywała usługi promocyjne poprzez ekspozycję towarów powódki. Zdaniem sądu wystawiane towaru na półkach sklepowych nie służy promocji towarów dostawcy lecz przede wszystkim interesom ekonomicznym pozwanej. Pozwana nie wykazał przy tym, iż w sposób szczególny eksponowała towary pochodzące od powódki. Wskazywała jedynie, iż poprzez sam fakt umieszczenia towarów na półkach dochodzi do promocji towarów powódki, która to konstatacja jest niezasadna w kontekście okoliczności, iż towary na półkach sklepowych są własnością pozwanej. W konsekwencji Sąd Okręgowy stwierdził, iż nie można uznać, że pozwana faktycznie świadczyła dla powódki usługi promocyjne czy reklamowe w ramach zarządzania budżetem marketingowym. Pobieranie opłat za w/w usługi sąd uznaćł za niedopuszczalną w świetle art. 15 u.z.n.k. praktykę. Również za niedozwolone „opłaty półkowe” Sąd Okręgowy uznał pobierane przez pozwaną opłaty za „usługę CRM” i „ usługę (...) link”. Zaznaczono, że dopuszczalne byłoby w ramach zasady swobody umów nawiązanie takich stosunków umownych, w ramach których dostawca oprócz dostarczenia towaru byłby zobowiązany do innych jeszcze świadczeń na rzecz odbiorcy – sieci handlowej pod warunkiem jednak, iż świadczeniom tym odpowiadałyby ekwiwalentne świadczenia drugiej strony. W sytuacji zaś, gdy jeden przedsiębiorca jest obowiązany do ponoszenia dodatkowych oprócz marży handlowej opłat, a druga strona w rzeczywistości nie świadczy z tytułu powyższych opłat żadnych usług, bądź są one nieekwiwalentne należy uznać, iż taka praktyka jest niedopuszczalna i wyczerpuje znamiona czynu przewidzianego w art. 15 ust. 1 pkt 4 u.z.n.k. W okolicznościach niniejszej sprawy nie sposób uznać zaś, iż w zamian za opłaty z tytułu „usług CRM” pozwana dokonywała ekwiwalentnych na rzecz powódki świadczeń. Podobne rozważania należy odnieść do „ usługi (...)”. W konsekwencji zatem opłaty za w/w usługi są niedozwolonymi opłatami, o jakich mowa a art. 15 ust. 1 pkt 4 u.z.n.k. Odnosząc się do pobranych przez pozwaną opłat za „usługi transportowe” Sąd Okręgowy stwierdził, że nie są one „opłatami półkowymi” stypizowanymi w art. 15 ust. 1 pkt 4 u.z.n.k. Pozwana wykazała, iż faktycznie wykonywała usługi transportowe. Powód zaś w żaden sposób nie ustosunkował się do przedstawionych przez nią dowodów, stąd powództwo w części dotyczącej żądania zwrotu kwot pobranych tytułem „usług transportowych” uległo oddaleniu, a w pozostałym zakresie zostało uwzględnione. Zgodnie z art. 18 ust. 1 pkt 5 u.z.n.k. w razie dokonania czynu nieuczciwej konkurencji, przedsiębiorca, którego interes został zagrożony lub naruszony, może żądać wydania bezpodstawnie uzyskanych korzyści na zasadach ogólnych. Zasadniczym celem przyznanego przez ustawodawcę w omawianym przepisie roszczenia jest przywrócenie stanu równowagi majątkowej zachwianej wskutek dopuszczenia się przez przedsiębiorcę czynu nieuczciwej konkurencji kosztem innego przedsiębiorcy. Podstawą zasądzenia odsetek jest art. 481 k.c. Odnosząc się do zgłoszonego przez pozwaną zarzutu przedawnienia należności dochodzonych pozwem, a wynikających z faktur VAT nr (...), Sąd Okręgowy wskazał, że w niniejszej sprawie nie znajdzie zastosowania przepis art. 554 k.c. przewidujący 2 letni termin przedawnienia roszczeń wynikający z umowy sprzedaży. Zgodnie bowiem z art. 20 u.z.n.k. roszczenia z tytułu nieuczciwej konkurencji przedawniają się z upływem 3 lat. Pierwsze opłaty za „usługi” przewidziane w umowach o współprace, a będące przedmiotem postępowania (a więc wynikające także z faktur, co do których zgłoszono zarzut przedawnienia) zostały pobrane w dniu 17.03.2009 r. ,a pozew wniesiono w dniu 16.03.2012 r., zatem przed upływem terminu przedawnienia. O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 100 k.p.c. Apelację od powyższego wyroku złożyła pozwana zaskarżając go w części w zakresie pkt 1 i 3, zarzucając: 1. naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.