← Polska

XII Ga 196/14

Sygn. akt XII Ga 196/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 2 lipca 2014 roku Sąd Okręgowy w Krakowie Wydział XII Gospodarczy – Odwoławczy w następującym składzie: Przewodniczący- Sędzia: S

§ 8umowy.

Kaucja podlegała zwrotowi po 36 miesiącach od odbioru końcowego w wysokości 50 % jej wartości, reszta po 60 miesiącach. W dniu 5 lutego 2013 r. (...) spółka akcyjna (...)działając na zlecenie strony powodowej udzieliło stronie pozwanej jako beneficjentowi gwarancji „ubezpieczeniowej gwarancji usunięcia wad i usterek nr (...)”, w treści której gwarantowało nieodwołanie i bezwarunkowo na pierwsze pisemne żądanie zapłatę należności do kwoty 47.845,25 zł w okresie od 6.02.2013 r. do 26.08.2015 r. oraz do kwoty 23.922,63 zł w okresie od 27.02.2015 r. do 26.08.2017 r., do zapłacenia których na rzecz beneficjenta gwarancji zobowiązany jest (...)sp. z o.o. w przypadku nieusunięcia lub nienależytego usunięcia wad i usterek ujawnionych w okresie ważności gwarancji po podpisaniu protokołu zdawczo-odbiorczego, na zasadach określonych w umowie z 6.06.2012 r. […], które to należności nie zostały zapłacone przez zobowiązanego. W dokumencie gwarancji ubezpieczeniowej określono 30 dniowy termin zapłaty przez (...) SA (...)gwarantowanej kwoty od doręczenia przez beneficjenta gwarancji pisemnego żądania wypłaty wraz z pisemnym oświadczeniem, że zobowiązany nie usunął lub nienależycie usunął wady i usterki ujawnione w okresie ważności gwarancji i nie dokonał zapłaty należności, o których mowa, a nadto potwierdzonym za zgodność z oryginałem wezwaniem zobowiązanego do zapłaty należności. Jednocześnie odpowiedzialność (...) S.A. (...)została wyłączona w przypadku m.in. nieistnienia lub unieważnienia zobowiązania będącego przedmiotem gwarancji (ust. 6 pkt 2). W dniu 13 lutego 2013 r. dokument gwarancji został doręczony do strony pozwanej wraz z wezwaniem o zwrot zatrzymanej kwoty tytułem kaucji. Jego odbiór potwierdził prezes zarządu komplementariusza pozwanej J. K.. Wezwanie do zwrotu kaucji zabezpieczającej zostało ponowione w piśmie z 12 marca 2013 r. W odpowiedzi na pismo z 13 lutego 2013 r. strona pozwana w piśmie z 14 lutego 2013 r. oświadczyła, iż przedłożona w załączeniu „ubezpieczeniowa gwarancja usunięcia wad i usterek nr (...)” jest niezgodna z umową w zakresie kwoty gwarancji w okresie od 27.08.2015 do 26.08.2017 r. oraz w zakresie treści ust. 6 pkt 2 gwarancji. Wobec powyższego wstrzymano zwrot kaucji do czasu przedstawienia ubezpieczeniowej gwarancji o prawidłowej treści. W piśmie z 25 lutego 2013 r. pełnomocnik strony powodowej odniósł się do zarzutu niezgodności gwarancji w zakresie wysokości kwoty, odwołując do postanowień umowy regulujących zwolnienie kaucji zabezpieczającej. Zapewnił, iż zobowiązanie gwaranta jest bezwarunkowe, natomiast zapis w ust. 6 pkt 2 jest standardowym zapisem ubezpieczyciela, koniecznym z uwagi na kauzalny charakter zobowiązania gwaranta. Strony podtrzymały dotychczasową wykładnię zapisów umowy i udzielonej gwarancji w dalszych pismach. Podstawę powyższych ustaleń Sądu I instancji stanowiły dowody z dokumentów, jako nie budzące wątpliwości co do ich wiarygodności i autentyczności oraz nie kwestionowane przez strony. Uzasadniając oddalenie wniosku dowodowego z przesłuchania stron Sąd Rejonowy wskazał, że dowód ten ma charakter subsydiarny i sąd dopuszcza go w sytuacji, gdy po wyczerpaniu środków dowodowych lub w ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, co nie zachodziło w warunkach niniejszej sprawy, albowiem pełnomocnik strony powodowej wskazał, iż dowód ten został zgłoszony jako dodatkowy, zaś sam spór ma charakter prawny, a strony nie wskazały konkretnych okoliczności towarzyszących zawieraniu umowy, które rzutowałyby na inne niż wynikające z treści zapisów rozumienie postanowień umowy. Strona powodowa nie twierdziła również by w chwili złożenia oświadczeń woli strony zgodnie rozumiały zapisy dotyczące zwolnienia części kaucji zabezpieczającej, jako znajdujące zastosowanie do określenia wysokości gwarancji ubezpieczeniowej w czasie jej obowiązywania. Gdyby tak było stosowny zapis znalazłby się w umowie, zwłaszcza że niesporny był fakt korzystania przez strony z pomocy prawników przy zawarciu umowy. Dokonując oceny prawnej Sąd Rejonowy wskazał, że zobowiązanie do zabezpieczenia należytego wykonania umowy należy uznać za nienazwane, ale dopuszczalne w świetle swobody umów zastrzeżenie umowne, w oparciu o które zamawiającemu przysługuje uprawnienie do żądania ustanowienia tego zabezpieczenia, a wykonawca powinien to świadczenie spełnić w sposób określony w umowie. Zgodnie z przedmiotową umową o roboty budowlane spełnienie świadczenia przez wykonawcę w zakresie zabezpieczenia mogło, co do zasady, zostać spełnione poprzez zapłatę 5% wynagrodzenia z umowy netto i tej formy spełnienia świadczenia mógł domagać się zamawiający, przy czym przewidziano dla wykonawcy alternatywną formę spełnienia świadczenia – przez wniesienie w/w kwoty zabezpieczenia w formie gwarancji ubezpieczeniowej. Wykonawca mógł więc zwolnić się ze swojego zobowiązania poprzez złożenie stosownej gwarancji spełniającej określone warunki tj. bezwarunkowej i płatnej na pierwsze żądanie inwestora, z terminem jej obowiązywania do dnia 26 sierpnia 2017 r. na kwotę stanowiącą 5 % wynagrodzenia wykonawcy netto. W umowie z 6 czerwca 2012 r. strony potwierdziły zasadę jaką jest bezwarunkowy charakter gwarancji. Z nie akcesoryjności gwarancji w odniesieniu do stosunku podstawowego wynika, że gwarant nie mógł wobec beneficjenta gwarancji podnosić jakichkolwiek zarzutów, które przysługują dłużnikowi z tego stosunku. Oznacza to w ocenie Sądu, że gwarancja winna zabezpieczać świadczenie niezależnie od tego czy świadczenie było dłużne i czy dłużnik ponosi za nie odpowiedzialność, jak również niezależnie od tego, czy dług powstał albo czy przestał istnieć. Przeciwne zastrzeżenie w treści udzielonej gwarancji wyłączające odpowiedzialność gwaranta w przypadku nieistnienia lub unieważnienia zobowiązania będącego przedmiotem gwarancji przeczy zasadzie określonej w umowie stron, a tym samym przedłożony przez stronę powodową dokument nie spełnia warunku bezwarunkowego charakteru udzielonej gwarancji. Ponadto w ocenie Sądu I instancji przedłożona gwarancja nie spełnia wymogu co do wysokości gwarantowanej kwoty przez cały okres jej obowiązywania. Wniesienie gwarancji niespełniającej warunków określonych w umowie, nie prowadzi do zwolnienia się przez wykonawcę z obowiązku zabezpieczenia należytego wykonania umowy i nie niweczy uprawnienia zamawiającego do zatrzymania kwoty zabezpieczenia potrąconych z wzajemnych należności wykonawcy. Nadto Sąd I instancji wskazał, że nie sposób przyjąć, by strona powodowa dwukrotnie spełniła swoje świadczenie, skoro wniesiona gwarancja ubezpieczeniowa była niezgodna z umową, nie sposób również uznać, by strona pozwana wyraziła zgodę na modyfikację zasad wskazanych w § 8 ust. 2 umowy, albowiem milczenie nie może być traktowane jako złożenie oświadczenia woli o zmianie umowy, tym bardziej, że zmiany umowy zgodnie z § 15 ust. 2 umowy wymagały formy pisemnej pod rygorem nieważności. Jako podstawę prawną orzeczenia wskazał Sąd I instancji § 8 pkt 1 umowy z dnia 6 czerwca 2012 r. w związku z art. 353 1 k.c. oraz – w zakresie orzeczenia o kosztach procesu – art. 98 § 1 k.p.c. W apelacji strona powodowa zaskarżyła powyższy wyrok w całości, zarzucając: - naruszenie prawa materialnego, tj. art. 65 § 1 i 2 k.c. poprzez błędną wykładnię postanowień umowy łączącej strony, opartą wyłącznie na treści zapisów umownych, z pominięciem obowiązku badania zgodnego zamiaru stron i celu umowy, - naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. oraz 299 k.p.c. poprzez brak wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności w sprawie oraz bezzasadne pominięcie dowodu z przesłuchania stron, niezbędnego dla ustalenia treści zgodnego oświadczenia woli stron zawartego w umowie, - naruszenie przepisów postepowania poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego tj. treści zgodnego oświadczenia woli stron umowy oraz dokonanie sprzecznych ustaleń faktycznych polegających na przyjęciu, że zapis § 9 ust. 3 umowy miał zastosowanie jedynie do kaucji pieniężnej, mimo że wskazuje on ogólnie na kaucje zabezpieczającą,

§ 8

, a więc także na świadczenie subsydiarne w stosunku do kaucji pieniężnej – gwarancję ubezpieczeniową. W oparciu o powyższe zarzuty apelująca spółka wniosła o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron, pominiętego przez Sąd I instancji oraz zmianę zaskarżonego wyroku w całości poprzez orzeczenie zgodne z żądaniem pozwu, zasądzenie kosztów postępowania, w tym także postępowania apelacyjnego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na apelację strona pozwana wniosła o oddalenie apelacji w całości i zasądzenie od strony powodowej na rzecz strony pozwanej kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Sąd Okręgowy zważył, co następuje. Apelacja wywiedziona przez stronę powodową jest niezasadna i jako taka podlega oddaleniu w całości. Sąd Rejonowy poczynił w analizowanej sprawie prawidłowe ustalenia faktyczne na podstawie przeprowadzonego postępowania dowodowego. Z poczynionych ustaleń wyciągnięte zostały prawidłowe wnioski prawne i poprawnie Sąd I instancji zinterpretował treść oraz znaczenie zastosowanych przepisów. Także uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiadało wymogom określonym w art. 328 k.p.c., co pozwoliło Sądowi Okręgowemu na merytoryczną kontrolę orzeczenia. Stąd, w niniejszej sprawie Sąd Okręgowy na podstawie art. 382 k.p.c. przyjął ustalenia faktyczne i wnioski prawne Sądu Rejonowego jako swoje własne. W tej sytuacji rozważeniu podlegały jedynie zarzuty zawarte w apelacji strony powodowej. W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. i art. 299 k.p.c. wskazać należy, że w ocenie Sądu Okręgowego nie zasługuje on na uwzględnienie. Zgodnie z art. 299 k.p.c. jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych, bądź w ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, sąd dla wyjaśnienia tych faktów może dopuścić dowód z przesłuchania stron. Z jednoznacznego brzmienia przepisu wynika zatem ,że przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron dopuszczalne jest wyjątkowo, gdy w świetle oceny sądu na tle całokształtu okoliczności sprawy brak jest w ogóle innych środków dowodowych lub istniejące okazały się niewystarczające dla wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy. Dopuszczenie dowodu z przesłuchania stron jest li tylko uprawnieniem, nie zaś obowiązkiem sądu. Brak jest podstaw do dopuszczenia dowodu z zeznań stron, gdy sąd na podstawie innych dowodów wyrobi sobie przekonanie o stanie faktycznym sprawy i zgłoszonych przez strony żądań. Potrzeba przeprowadzenia dowodu z przesłuchania stron uzależniona jest od okoliczności konkretnej sprawy i od tego czy w danych warunkach zachodzi rzeczywista potrzeba skorzystania z tego środka dowodowego w celu wyjaśnienie prawdy i pod tym katem potrzeba ta powinna być oceniana (tak SN w orzeczeniu z 29 czerwca 1962 r., I CR 407/62, RPEiS1964, z. 1 s, 388). Ukształtowanie dowodu z przesłuchania strona jako subsydiarnego, pomocniczego środka dowodowego wiąże się z założeniem nikłej wartości dowodowej wypowiedzi strony, z reguły zainteresowanej korzystnym dla siebie rozstrzygnięciem. W niniejszej sprawie strona powodowa w odpowiedzi na zarzuty od nakazu zapłaty wniosła o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron na okoliczność treści ich zgodnej woli w zakresie uregulowania umownego w przedmiocie wysokości gwarancji ubezpieczeniowej usunięcia wad i usterek zawartego w § 8 ust. 2 umowy, w zestawieniu z treścią zapisu § 9 ust. 3 umowy określającego terminy zwrotu kaucji zabezpieczającej. W ocenie Sądu Okręgowego wola stron w przedmiocie sformułowania możliwych sposobów zabezpieczeń roszczeń strony pozwanej wynikających z gwarancji, rękojmi oraz nieprawidłowego wykonania umowy o roboty budowlane wykonane przez powodową spółkę została w sposób jasny i jednoznaczny sformułowana w dokumencie obejmującym postanowienia umowy z dnia 6 czerwca 2012 r. Nie sposób więc przyjąć, jak chce tego apelujący, by pominięcie dowodu z przesłuchania stron uniemożliwiło zrealizowanie zasady prawdy wynikającej z art. 3 k.p.c. oraz naruszało dyspozycję art. 227 k.p.c. Strony nie kwestionowały bowiem prawdziwości oświadczeń złożonych w dokumencie obejmującym postanowienia umowy, nadto jak wynika z wyjaśnień strony powodowej złożonych na rozprawie w dniu 6 listopada 2013 r. wniosek o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron został zgłoszony jako dodatkowy. Z oświadczeń pełnomocników stron złożonych na tej rozprawie wynika również, że zapisy § 8 i 9 umowy podlegały negocjacjom, w toku których obie strony były obecne i reprezentowane były przez prawników. Nie sposób więc uznać jak chce tego apelujący, by zaniechanie przeprowadzenia dowodu z przesłuchania stron uniemożliwiło, wobec braku innych dowodów, poczynienie prawidłowych ustaleń faktycznych, albowiem podstawowym dowodem dla ich poczynienia pozostaje dokument w postaci umowy stron z dnia 6 czerwca 2012 r. Decydując się na zawarcie umowy w formie pisemnej strony jako przedsiębiorcy zobowiązane były do szczególnej staranności, uwzgledniającej zawodowy charakter prowadzonej przez nie działalności gospodarczej, co uzasadnia zwiększone oczekiwania co do umiejętności, wiedzy, skrupulatności i rzetelności, zapobiegliwości i zdolności przewidywania, co obejmuje również znajomość obowiązującego prawa i następstw z niego wynikających ( tak SA w Poznaniu w wyroku z 8 marca 2006 r., I ACa 1018/09 ), co w niniejszej sprawie w ocenie Sądu Okręgowego przekłada się na powinność świadomości, iż podstawowe znaczenie dla regulacji stosunku zobowiązaniowego stron ma treść oświadczeń zawartych w umowie. Mając na uwadze powyższe, wniosek o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron zawarty w apelacji podlegał oddaleniu na podstawie art. 299 w zw. z art. 227 k.p.c. W odniesieniu do zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych wskazać należy, że również pozostaje on w ocenie Sądu Okręgowego bezzasadny. W § 9 ust. 3 umowy strony określiły bowiem terminy zwrotu kaucji zabezpieczającej,

§ 8umowy.

Definicje i uprawnienie do zatrzymania kaucji zabezpieczającej strony zawarły w § 8 ust. 1 umowy, natomiast ust. 2 § 8 zawiera uregulowania dotyczące możliwości zmiany zabezpieczenia z kaucji zabezpieczającej na gwarancję ubezpieczeniową. Cały § 8 umowy, zatytułowany „Zabezpieczenia”, zawiera bowiem w swoich ustępach 1 i 2 odpowiednio uregulowania w zakresie alternatywnego ustanowienia zabezpieczeń w postaci kaucji zabezpieczającej i gwarancji ubezpieczeniowej. Określając wysokość oraz termin obowiązywania gwarancji ubezpieczeniowej strony zawierając umowę w jej § 8 ust. 2 odwołały się bowiem wyłącznie do jednoznacznego sformułowania § 8 ust. 1 zawierającego regulację dotyczącą kaucji zabezpieczającej. Nie sposób podzielić również prezentowanych w apelacji argumentów, iż wobec tożsamości zabezpieczeń w postaci kaucji zabezpieczającej i gwarancji ubezpieczeniowej, termin obowiązywania gwarancji ubezpieczeniowej i jej wysokość winna być tożsama z wysokością i okresem zatrzymania kaucji określonymi w § 9 ust. 3 umowy. W przeciwieństwie bowiem do gwarancji ubezpieczeniowej, zabezpieczenie w postaci kaucji zabezpieczającej umożliwia uprawnionemu jako faktycznemu dysponentowi zatrzymanych kwot pieniężnych najszybszą realizację uprawnień z tytułu udzielonego zabezpieczenia. Bezzasadny pozostaje również zarzut błędu w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie przez Sąd I instancji, że przedłożony przez stronę powodową dokument gwarancji nie spełnia wymogów bezwarunkowości, z uwagi na jej akcesoryjny charakter. W tym zakresie podzielić należy stanowisko Sądu I instancji, iż poprzez zapis zawarty w pkt. 6 ust. 2 przedłożonego przez stronę powodową dokumentu gwarancji, gwarant uzyskał możliwość kwestionowania stosunku stanowiącego podstawę udzielenia gwarancji, co pozostaje w oczywistej sprzeczności z zapisem § 8 ust. 2 umowy, w którym strony przewidziały, iż gwarancja ubezpieczeniowa zabezpieczająca roszczenia pozwanego w miejsce kaucji zabezpieczającej ma być bezwarunkowa i płatna na pierwsze żądanie inwestora. Jest oczywistym, iż skoro gwarancja ubezpieczeniowa zastąpić miała kaucję zabezpieczającą, którą inwestor dysponował samodzielnie, to ograniczenia zawarte w treści gwarancji ubezpieczeniowej umożliwiające gwarantowi podnoszenie zarzutów w odniesieniu do stosunku prawnego pomiędzy powodem a pozwanym, stanowią dla inwestora niebezpieczeństwo nieuzyskania zabezpieczenia w zależności od stanowiska gwaranta. Nadto dokument gwarancji ubezpieczeniowej, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd I instancji, nie spełnia wymogu § 8 ust. 2 umowy stron w odniesieniu do kwoty i terminu obowiązywania gwarancji. W konsekwencji stwierdzić należy, iż niezasadny pozostaje również zarzut naruszenia art. 65 k.c. poprzez brak przyjęcia, iż strony odmiennie rozumiały zapisy § 8 ust. 1 i 2 umowy w zestawieniu z treścą § 9 ust. 3 . Zgodnie z art. 65 § 2 k.c. dokonując wykładni umowy należy raczej badać jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, niż opierać się na jej dosłownym brzmieniu. Sens oświadczeń woli ujawnionych w postaci pisemnej, czyli wyrażonych w dokumencie, ustala się, przyjmując za podstawę wykładni przede wszystkim tekst dokumentu (por. uchw. SN z dnia 29 czerwca 1995 r., III CZP 66/95, OSNC 1995, nr 12, poz. 168; wyr. SN z dnia 12 grudnia 2002 r., V CKN 1603/00, Lex nr 75350; wyr. SN z dnia 7 kwietnia 2005 r., II CK 431/04, Lex nr 145198; wyr. SN z dnia 23 kwietnia 2009 r., IV CSK 558/08, Lex nr 512966). Zawarte w art. 65 k.c. zasady tłumaczenia oświadczeń woli wymagają uwzględnienia całego złożonego oświadczenia woli, a nie tylko wybranego dowolnie fragmentu (por. wyr. SN z dnia 26 sierpnia 1994 r., I CKN 100/94, Lex nr 293258; wyr. SN z dnia 29 stycznia 2002 r., V CKN 679/00, Lex nr 54342; wyr. SN z dnia 23 września 2004 r., III CK 400/03, Lex nr 174201; wyr. SN z dnia 21 sierpnia 2008 r., IV CSK 159/08, Lex nr 466005; wyr. SN z dnia 5 marca 2010 r., IV CSK 382/09, Lex nr 852584; wyr. SN z dnia 3 lutego 2011 r., I CSK 348/10, Lex nr 936479). Podstawową rolę w procesie wykładni takich oświadczeń woli odgrywają językowe reguły znaczeniowe. Do najważniejszych pozajęzykowych okoliczności branych pod uwagę przy wykładni oświadczeń woli zalicza się na ogół: przebieg negocjacji stron, przebieg ich dotychczasowej współpracy, dotychczasową praktykę w kwestii rozliczeń, zachowanie stron, ich doświadczenie, profesjonalizm oraz rozumienie tekstu, okoliczności sporządzenia lub odbioru tekstu pisanego, powszechne znaczenie nadawane postanowieniom i wyrażeniom w danej branży itp. Na żadne z powyższych okoliczności nie powoływała się strona powodowa interpretując sporne zapisy umowne. W ocenie Sądu Okręgowego prawidłowa, pełna i wszechstronna wykładnia umowy nie może zupełnie pomijać treści zwerbalizowanej na piśmie, bowiem napisane sformułowania i pojęcia, a także semantyka i struktura aktu umowy są jednym z istotnych wykładników woli stron, pozwalają ją poznać i ocenić. Wykładnia umowy nie może zatem prowadzić do stwierdzeń w sposób oczywisty sprzecznych z zapisaną jej treścią. W ust. 2 § 8 strony zwrot kaucji zabezpieczającej określonej w ust.1 jednoznacznie uzależniły od przedłożenia bezwarunkowej i płatnej na każde żądanie inwestora gwarancji ubezpieczeniowej na kwotę 5 % wynagrodzenie netto, z terminem obowiązywania do dnia 26 sierpnia 2017 r. Warunku tego bezsprzecznie nie spełniał dokument gwarancji przedłożony przez stronę powodową. W ocenie Sądu Okręgowego dyspozycja przepisu art. 65 § 2 k.c. nie została naruszona przez Sąd I instancji, który wskazał na odrębności precyzyjnych i nie wymagających dodatkowych wykładni regulacji umownych w odniesieniu do zabezpieczeń w postaci kaucji zabezpieczającej i gwarancji ubezpieczeniowej. Nie zmienia powyższego podnoszona przez stronę pozwaną w apelacji treść zapisu § 9 ust. 9 umowy, w którym strony posłużyły się terminem gwarancji zabezpieczającej, albowiem powoływany zapis umowny odnosi się do sposobu zaspokojenia roszczeń inwestora z tytułu już udzielonego zabezpieczenia. Mając na uwadze powyższe – wobec nieoddzielenia zarzutów apelacji, Sąd Okręgowy na zasadzie art. 385 k.p.c. oddalił apelację w całości. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na zasadzie art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. i § 6 pkt. 5 w zw. z § 12 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490), zasądzając od strony powodowej na rzecz pozwanego kwotę 1.200 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu apelacyjnym. SSR K. Wójcik

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.