Sygn. akt VI A Ca 1175/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 lutego 2014 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie VI Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący – Sędzia SA Małgorzata Manowska Sędz

§ 2k.c.

poprzez jego zastosowanie i uznanie, że oświadczenie powoda z dnia 1 lutego 2011 roku było skuteczne, a w konsekwencji utrzymaniem w mocy nakazu zapłaty w zakresie kwoty 293 904,97 zł w sytuacji, gdy nie było podstaw do żądania przez powoda nie tylko odszkodowania wyliczonego zgodnie z § 15 ust. 4 OWL, ale nawet odszkodowania wynikającego z art. 709 k.c., 2) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 328 § 1 k.p.c. poprzez nie ustosunkowanie się przez Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do podniesionych przez pozwanego zarzutów niezgodności zapisu § 15 ust. 4 OWL z przepisami prawa tj. art. 709 15 k.c. i 483 k.c., które – wobec faktu uznania przez Sąd pierwszej instancji, iż powód skutecznie wypowiedział umowę leasingu – miały kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie oraz który to brak poważnie utrudnia ocenę w zakresie zastosowanej przez Sąd pierwszej instancji podstawy prawnej, 3) naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 58 § 1 i 3 k.c. w zw. z art. 483 § 1 k.c. poprzez ich nie zastosowanie i uznanie, że zapis § 15 ust. 4 OWL jest ważny pomimo tego, iż obciąża on korzystającego - w związku z brakiem zapłaty rat leasingowych – świadczeniem przekraczającym wartość szkody, którą finansujący może ponieść z tytułu przedterminowego rozwiązania umowy w związku z brakiem zapłaty rat tj . ma charakter kary umownej, 4) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 709 i art. 361 § 2 k.c. poprzez ich niezastosowanie i przyznanie powodowi tytułem odszkodowania za przedterminowe rozwiązanie umowy kwoty 293 904,97 zł, w sytuacji, gdy – jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie – powód poniósł szkodę co najwyżej w kwocie 58 124,96 zł, 5) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez brak wszechstronnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i uznanie, że odszkodowanie w kwocie 293 904,97 zł wskazane w pkt 4 pisma procesowego powoda z dnia 21.01.2013 roku zostało naliczone zgodnie z postanowieniami łączącej strony umowy, gdy z wydruku systemowego ostatniego obowiązującego harmonogramu opłat oraz faktur dokumentujących sprzedaż przedmiotów leasingu jednoznacznie wynika, iż odszkodowanie wyliczone na podstawie § 15 ust. 4 OWL zamyka się kwotą 139 965,12 zł oraz poprzez uznanie za prawidłowe obciążenie pozwanego kosztami I raty ubezpieczenia w kwocie 11 557,00 zł, pomimo skutecznego zdaniem Sądu wypowiedzenia umowy leasingu pismem z dnia 1 lutego 2011 roku, gdy z treści OWL i zasad ubezpieczenia przedmiotu leasingu wynika, że pozwany był obowiązany pokrywać koszty ubezpieczenie jedynie w okresie obowiązywania umowy, 6) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 232 zd. 1 k.p.c. oraz art. 233 § 2 k.p.c. poprzez uznanie, że pozwany nie przedstawił dowodów pozwalających na zaprzeczenie istnienia zobowiązania w określonej przez powoda wysokości, pomimo tego, że:

1. a)w zarzutach od nakazu zapłaty pozwany podniósł zarzut nieprawidłowego rozliczenia umowy leasingu oraz wnosił o zobowiązanie powoda do udokumentowania sposobu tego rozliczenia, a z dokumentów przedłożonych przez powoda jednoznacznie wynika, iż kwota odszkodowania objętego sumą wekslową nie tylko przewyższa wysokość szkody poniesionej przez powoda, lecz została wyliczona również niezgodnie z § 15 ust. 4 OWL, a także, iż brak jest podstaw do obciążania pozwanego kosztami ubezpieczenia po dniu rozwiązania umowy leasingu,
2. b)pomimo tego, że powód uchylił się - mimo wniosku, o którym mowa w lit
3. a)- od przedstawienia dokumentów z których wynikałby fakt poniesienia przez niego kosztów windykacji w kwocie 23 002,00 zł, ograniczając się w tym zakresie do przedłożenia Tabeli Opłat, z której wynika co najwyżej obowiązek zapłaty przez pozwanego opłat ryczałtowych w łącznej wysokości 1476,00 zł brutto, co – w powiązaniu z uchybieniami wskazanymi w pkt 4 i 5 – skutkowało bezzasadnym utrzymaniem nakazu zapłaty w mocy w zakresie w/w należności Wskazując na powyższe zarzuty apelujący wnosił o zmianę wyroku w zaskarżonej części poprzez:
4. a)uchylenie nakazu zapłaty z dnia 22 maja 2012 roku, sygn. akt XX Gnc 331/12 co do kwoty 325 061,80 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 15 października 2011 roku do dnia zapłaty oraz co do kosztów procesu,
5. b)oddalenie powództwa co do kwoty 325 061,80 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 15 października 2011 roku do dnia zapłaty,
6. c)stosunkowe rozdzielenie kosztów postępowania za pierwszą instancję 2) zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania za drugą instancję wg norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Powód, który w toku postępowania międzyinstancyjnego zmienił nazwę na (...) S.A., wnosił o oddalenie apelacji i zasądzenie na jego rzecz kosztów procesu za drugą instancję. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja zasługiwała na uwzględnienie, o ile zmierzała do uchylenia wyroku Sądu Okręgowego w zaskarżonej części i przekazania Sądowi pierwszej instancji sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania. Sąd Okręgowy dokonał bowiem ustaleń faktycznych częściowo sprzecznie z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie, co w konsekwencji doprowadziło do błędów w subsumcji, a tym samym naruszenia prawa materialnego. Przede wszystkim zauważyć należy, iż Sąd Okręgowy bardzo obszernie wyjaśnił kwestie teoretyczne – czym jest weksel, jaka jest istota zobowiązania wekslowego, kiedy ono powstaje, na jakim etapie postępowania badana jest ważność weksla, jaki jest charakter weksla in blanco, a także możliwość podniesienia zarzutów ze stosunku podstawowego. Kwestie te tymczasem nie były w sprawie niniejszej sporne. Natomiast to, co stanowiło oś sporu – tj. prawidłowość uzupełnienia weksla gwarancyjnego w związku z zakwestionowaniem przez stronę pozwaną prawidłowości rozwiązania umowy leasingowej oraz wartości korzyści uzyskanej przez finansującego – zostało przez Sąd pierwszej instancji potraktowane zbyt pobieżnie. Samo stwierdzenie, iż pozwany nie sprostał obowiązkowi udowodnienia nieprawidłowego rozliczenia umowy leasingu i w konsekwencji uzupełnienia przez finansującego weksla na kwotę nieodpowiadającą rzeczywistemu zobowiązaniu korzystającego, bez odniesienia się do konkretnych zarzutów zgłoszonych przez pozwanego i wyjaśnienia dlaczego nie były one uzasadnione – było niewystarczające i musi być uznane za nierozpoznanie istoty sprawy. Prawidłowo wskazując, iż po wniesieniu zarzutów od nakazu zapłaty wydanego na podstawie weksla gwarancyjnego i po podniesieniu zarzutów ze stosunku podstawowego, spór między stronami został przeniesiony z płaszczyzny prawa wekslowego na ogólną płaszczyznę stosunku prawa cywilnego – Sąd Okręgowy nie dokonał analizy materiału dowodowego w tej płaszczyźnie, tj. pod kątem zgodności postanowień umowy leasingu (w tym postanowień OWL, stanowiących integralną część tej umowy) z przepisami kodeksu cywilnego regulującymi tę instytucję prawną, zaś jego ustalenia dotyczące spełnienia przesłanek wypowiedzenia umowy przez finansującego okazały się sprzeczne z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie. Strony w sprawie niniejszej przewidziały w umowie leasingu możliwość jej rozwiązania ze skutkiem na przyszłość ( ex nunc) – w razie spełnienia przesłanek określonych w OWL – w drodze złożenia oświadczenia przez jedną ze stron. Oświadczenie takie stanowi wypowiedzenie umowy i jest czynnością prawną adresowaną do drugiej strony umowy. Powszechnie uznaje się, iż wypowiedzenie jest konstrukcyjnie związane ze stosunkami prawnymi o charakterze ciągłym i bezterminowym . Prawo wypowiedzenia przysługuje, co do zasady, w ramach umów zawartych na czas nieoznaczony. Jedynie wyjątkowo ustawodawca zezwala na wypowiedzenie umowy zawartej na czas oznaczony (por.: Katarzyna Kopaczyńska-Pieczniak, komentarz do art. 709 15 k.c. [w:] Kidyba Andrzej (red.), Gawlik Zdzisław, Janiak Andrzej, Kopaczyńska-Pieczniak Katarzyna, Kozieł Grzegorz, Niezbecka Elżbieta, Sokołowski Tomasz: Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania - część szczególna. 2010, LEX Numer: 84029). Chociaż umowa leasingu zostaje zawsze zawarta na czas określony i w związku z tym w zasadzie powinna trwać do upływu terminu, na jaki strony ją zawarły – przepisy kodeksu cywilnego przewidują prawo wypowiedzenia tej umowy (por. art. 709 11, 709 12 § 2 i art.

§ 2k.c.).

Jako wyjątkowy sposób rozwiązania stosunku prawnego leasingu, wypowiedzenie tej umowy zostało jednak ograniczone w istotny sposób. Po pierwsze wypowiedzenia umowy może dokonać w zasadzie tylko finansujący. Ponadto wypowiedzenie może nastąpić wyłącznie w przypadkach przewidzianych w ustawie, czyli w razie zaistnienia sytuacji określonych w art. 709 11, 709 12 § 2 lub art.

§ 2k.c.

Powstanie po stronie finansującego prawa do wypowiedzenia umowy uzależnione jest przy tym od spełnienia zawartych w tych przepisach przesłanek. Kolejnym ograniczeniem jest zastrzeżenie przez ustawodawcę w każdym przypadku, że wypowiedzenie następuje ze skutkiem natychmiastowym, chyba że strony uzgodniły termin wypowiedzenia. W związku z powyższym nie jest dopuszczalne uregulowanie w umowie leasingu innych przypadków wypowiedzenia tej umowy. Takie postanowienie jako mające na celu obejście ustawy byłoby bezwzględnie nieważne art. 58 k.c. (tak: Katarzyna Kopaczyńska-Pieczniak, op. cit.) . W myśl art.

§ 1k.c.

korzystający obowiązany jest płacić raty w terminach umówionych. Natomiast § 2 tego artykułu stanowi, że: „ Jeżeli korzystający dopuszcza się zwłoki z zapłatą co najmniej jednej raty, finansujący powinien wyznaczyć na piśmie korzystającemu odpowiedni termin dodatkowy do zapłacenia zaległości z zagrożeniem, że w razie bezskutecznego upływu wyznaczonego terminu może wypowiedzieć umowę leasingu ze skutkiem natychmiastowym, chyba że strony uzgodniły termin wypowiedzenia. Postanowienia umowne mniej korzystne dla korzystającego są nieważne.” W § 8 ust. 6 OWL zawarte zostało postanowienie odpowiadające treścią powyższemu przepisowi: „

1. Jeżeli korzystający opóźni się z zapłatą co najmniej jednej raty wynagrodzenia i nie zapłaci jej w terminie dodatkowym wyznaczonym przez Finansującego wraz z zagrożeniem, że w razie bezskutecznego upływu wyznaczonego terminu finansujący może wypowiedzieć umowę leasingu ze skutkiem natychmiastowym. Finansujący jest uprawniony do przedterminowego rozwiązania umowy leasingu ze skutkami określonymi w § 15 pkt
2. To samo uprawnienie przysługuje finansującemu jeżeli korzystający opóźnia się z zapłatą jakiejkolwiek innej należności wynikającej z umowy leasingu i nie ureguluje jej pomimo wezwania do zapłaty.” Z porównania tego postanowienia z treścią art. 709

§ 2k.c.

poprzez jego zastosowanie i w konsekwencji utrzymanie w mocy nakazu zapłaty w zakresie kwoty 293 904,97 zł. Skoro bowiem nie można było skutecznie rozwiązać umowy z uwagi na brak uprzedniego wezwania do zapłaty zaległych rat wynagrodzenia i uprzedzenia o skutkach jej niedokonania, to nie było podstaw do żądania przez powoda nie tylko odszkodowania wyliczonego zgodnie z § 15 ust. 4 OWL, ale nawet odszkodowania wynikającego z art. 709 15 k.c. Ponieważ jednak nastąpił zwrot przedmiotów leasingu przez korzystającego, który przyznał, iż pozostawał w opóźnieniu z zapłatą kilku rat wynagrodzenia, rzeczą Sądu Okręgowego było ustalenie w jaki sposób i z jaką datą doszło do zakończenia stosunku prawnego pomiędzy stronami i wobec tego – na jakich zasadach, w świetle postanowień umowy, OWL i przepisów k.c., powinno nastąpić rozliczenie tej umowy. Ustalenie powyższych okoliczności było obowiązkiem Sądu pierwszej instancji w związku z zarzutem nieprawidłowego uzupełnienia weksla podniesionym jeszcze w zarzutach od nakazu zapłaty. Tymczasem Sąd pierwszej instancji uchylił się od dokonania takich ustaleń błędnie przyjmując, iż rozwiązanie umowy zostało dokonane skutecznie i to z przyczyn leżących po stronie pozwanego. Opóźnienie w zgłoszeniu zastrzeżeń co do poszczególnych należności składających się na kwotę dochodzoną wekslem nie miało w gruncie rzeczy znaczenia dla rozpoznania sprawy, bowiem wyliczenie tych należności przez powoda opierało się na założeniu prawidłowości rozwiązania umowy pismem z dnia 1.02.2011 r. Jak jednak wskazano wyżej, pismo to nie mogło odnieść zamierzonego skutku, wobec czego rozliczenie umowy nie mogło nastąpić według zasad przewidzianych w art. 709